File: pseudo_tmx_data/SP-01-2012_sme2sma.tmx

Sámedikki dievasčoahkkin Čoahkkingirji 001/12
Saemiedigkien dïevestjåanghkoe Buertiegærja 001/12
Ávjuvárgeaidnu 50, N-9730 Kárášjohka Telefon +47 78 47 40 00
Ávjovárgeaidnu 50, N-9730 Karasjohke Telefovne +47 78 47 40 00
Telefaks +47 78 47 40 90 samediggi@samediggi.no www.samediggi.no
Telefaks +47 78 47 40 90 *samediggi@*samediggi.nov *www.*samediggi.nov
Áigi: 20.02.-24.02.12 Báiki: Kárášjogas
Tïjje: 20.02.-24.02.12 sijjie: Karasjohkesne
Áššelistu
Aamhteselæstoe
001/12 Vuođđudeapmi 002/12 Sámediggeráđđi doaibmadieđáhus 003/12 Gažaldagat Sámediggeráđđái 004/12 Ođđa áššiid dieđiheapmi 005/12 Sámedikki 2011 jahkedieđáhus 006/12 Ovttasbargošiehtadus Sámedikki ja Stáhtavuvddiid gaskka 007/12 Sámedikki dieđáhus oahpahusa ja oahpu birra 008/12 Rievdadusat boazodoallohálddašeamis – vuođđu ja eavttut 009/12 Sámedikki lávdegodde- ja dievasčoahkkimat 2012 - čoahkkinplána 010/12 Sámedikki lávdegodde- ja dievasčoahkkimat 2013 - čoahkkinplána 011/12 Cealkámuš 2012 eanadoallošiehtadallamiidda 012/12 Gárrenmirkodikšu ja gárrenmirkogeavaheami easttadeapmi
001/12 tseegkeme 002/12 saemiedigkieraerie darjomebïevnese 003/12 gyhtjelassh Saemiedigkieraaran 004/12 orre aamhtesh bïeljelimmie 005/12 Saemiedigkieh 2011:n jaepiebïevnese 006/12 Ektiebarkoelatjkoe Saemiedigkien jïh Staateskåaki gaskemsh 007 12:n Saemiedigkieh bïevnese ööhpehtimmien jïh learoen bïjre 008/12 jorkestimmieh båatsoereeremisnie – våarome jïh moenemetsiehkieh 009/12 Saemiedigkieh moenehtse- jïh dïevestjåanghkoeh 2012 - tjåanghkoesoejkesjh 010/12 Saemiedigkieh moenehtse- jïh dïevestjåanghkoeh 2013 - tjåanghkoesoejkesjh 011/12 #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> 2012 laanteburrieraarahtallemidie 012/12 *Gárrenmirkodikšu jïh *gárrenmirkogeavaheami *easttadeapmi
Čoahkkináiggit
Tjåanghkoetïjjh
Áigi Ášši Siidu
Tïjje Aamhtesen bielie
22.02.12 dii. 08.30 - 08.45 001/12 dii. 09.00 - 12.15 002/12 dii. 15.00 - 17.40 003/12 dii. 17.40 - 19.15 004/12
22.02.12 ts. 08.30 - 08.45 001/12 ts. 09.00 - 12.15 002/12 ts. 15.00 - 17.40 003/12 ts. 17.40 - 19.15 004/12
23.02.12 dii. 08.30 - 11.00 005/12 dii. 11.00 - 15.55 006/12 digaštallan dii. 15.55 - 18.25 007/12 dii. 18.30 - 19.50 008/12 dii. 19.50 - 20.05 009/12 dii. 20.05 - 20.10 010/12
23.02.12 ts. 08.30 - 11.00 005/12 ts. 11.00 - 15.55 006/12 digkiedimmieh ts. 15.55 - 18.25 007/12 ts. 18.30 - 19.50 008/12 ts. 19.50 - 20.05 009/12 ts. 20.05 - 20.10 010/12
24.02.12 dii. 08.30 - 09.55 011/12 dii. 09.55 - 10.10 006/12 jienasteapmi dii. 10.35 - 12.00 012/12
24.02.12 ts. 08.30 - 09.55 011/12 ts. 09.55 - 10.10 006/12 gïelevedteme ts. 10.35 - 12.00 012/12
Vuođđogiella: Dárogiella
Våaromegïele: Daaroengïele
Ášši/Sak DC 001/12
Aamhtesen/*Sak DC 001/12
Čoahkkima vuođđudeapmi
Tjåanghkoen tseegkeme
Ášši meannudeapmi álggahuvvui 22.02. 2012 dii. 08.30
Aamhtesen gïetedimmie aelkiehtovvi 22.02. 2012 ts. 08.30
Áirasat
Saadthalmetjh
Čuovvovaš áirasat ledje vuođđudeamis:
Minngebe saadthalmetjh lin tseegkemisnie:
1. Mariann Wollmann Magga 21. Odd Iver Sara 2. Gunn-Britt Retter 22. Geir Tommy Pedersen 3. Knut Inge Store 23. Willy Ørnebakk 4. Trond Are Anti 24. Randi A. Skum 5. Ragnhild M. Aslaksen 25. Margit Eli Anti Oskal 6. Hans J. Eriksen 26. Selmer Johansen (Aud Marthinsen ovddas) 7. Alf Isaksen 27. Rolf Johansen 8. Aili Keskitalo 28. Ann-Mari Thomassen 9. Ronny Wilhelmsen 29. Inga-Lill Sundset 10. Per Andersen Bæhr 30. Miriam Paulsen 11. Olaf Eliassen 31. Nanna Thomassen (Åge Nordkild ovddas 23.-24.02.12) 12. Mathis Nilsen Eira 32. Geir Johnsen 13. Marit Kirsten Anti Gaup (Anne Helene Moeng Saari ovddas) 33. Jarle Jonassen
1. Mariann Wollmann Magga 21. Odd Iver Sara 2. Gunn-Britt Retter 22. Geir Tommy Pedersen 3. Knut In Store 23. Willy Ørnebakk 4. Trond Are Anti 24. Randi A./a. Skum 5. Ragnhild M./m. Aslaksen 25. Margit Eli Anti Oskal 6. Hans J./j. Eriksen 26. Selmer Johansen (Aud Marthinsenen åvteste) 7. Alf Isaksen 27. Rolf Johansen 8. Aili Keskitalo 28. Ann-Marien Thomassen 9. Ronny Wilhelmsen 29. Inga-Lill Sundset 10. Per Andersen Bæhr 30. Miriam Paulsen 11. Olaf Eliassen 31. Nanna Thomassen (Åge Nordkilden åvteste 23.-24.02.12) 12. Mathis Nilsen Eira 32. Geir Johnsen 13. Marit Kirsten Anti Gaup (Anne Helene Moeng Saarijjen åvteste) 33. Jarle Jonassen
14. Anders Somby jr 34. Aina Kristine Kant (Sten Erling Jønsson ovddas) Knut Roger Hanssen 35. Leif Aksel Renfjell (Ida Marie Bransfjell ovddas) 16. Ii várrelahtu Hilde Anita Nyvoll ovddas 36. Jørn Are Gaski 17. Arthur Johan Tørfoss 37. Kirsti Guvsám 18. Toril Bakken Kåven 38. Monica Balto (Marie Therese N. Aslaksen ovddas) 19. Silje Karine Muotka 39. Heidi P. Greiner Haaker 20. Inger Jørstad
14. Anders Somby #jr<n><abbr> 34. Aina Kristine Kant (Sten Erling Jønssonen åvteste) Knut Roger Hanssen 35. Leif Aksel Renfjell (Ida Marie Bransfjellen åvteste) 16. Ij sæjjasadtjem Hilde Anita Nyvollen åvteste 36. Jørn Are Gaski 17. Arthur Johan Tørfoss 37. Kirsti Guvsám 18. Toril Bakken Kåven 38. Monica Balto (Marie Therese N./n. Aslaksenen åvteste) 19. Silje Karine Muotka 39. Heidi P./p. Greiner Haaker 20. Inger Jørstad
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
4. siidu 379 siiddus
4. bielie 379 bielesne
Juolluduvvon permišuvnnat
Laeviehtovveme permisjovnh
Permišuvnnat olles dievasčoahkkimis
Permisjovnh abpe dïevestjåanghkosne
Áirras nr. 13 Anne Helene Moeng Saari Áirras nr. 16 Hilde Anita Nyvoll Áirras nr. 26 Aud Marthinsen Áirras nr. 31 Åge Nordkild Áirras nr. 34 Sten Erling Jønsson Áirras nr. 35 Ida Marie Bransfjell Áirras nr. 38 Marie Therese N. Aslaksen
Saadthalmetje nr. 13 Anne Helene Moeng Saari Saadthalmetje nr. 16 Hilde Anita Nyvoll Saadthalmetje nr. 26 Aud Marthinsen Saadthalmetje nr. 31 Åge Nordkild Saadthalmetje nr. 34 Sten Erling Jønsson Saadthalmetje nr. 35 Ida Marie Bransfjell Saadthalmetje nr. 38 Marie Therese N./n. Aslaksen
Permišuvnnat osiid dievasčoahkkimis
Permisjovnh boelhki dïevestjåanghkosne
Áirras nr. 3 Knut Store 23.02.12 dii. 15.00 rájes gitta 24.02.12 rádjai.
Saadthalmetje nr. 3 Knut Store 23.02.12 ts. 15.00 raejeste öövre 24.02.12 raajan.
Áirras nr. 9 Ronny Wilhelmsen 22.02.12 dii. 17.30 rájes
Saadthalmetje nr. 9 Ronny Wilhelmsen 22.02.12 ts. 17.30 raejeste
Áirras nr. 15 Knut Roger Hanssen 22.02. dii. 12.00 rájes gitta 24.02.12 rádjai
Saadthalmetje nr. 15 Knut Roger Hanssen 22.02. ts. 12.00 raejeste öövre 24.02.12 raajan
Áirras nr. 18 Toril Bakken Kåven 24.02.12
Saadthalmetje nr. 18 Toril Bakken Kåven 24.02.12
Áirras nr. 24 Randi A. Skum 24.02.12
Saadthalmetje nr. 24 Randi a. Skum 24.02.12
Várrelahttu Leif Aksel Renfjell 24.02.12 dii. 10.30 rájes
Sæjjasadtje Leif Aksel Renfjell 24.02.12 ts. 10.30 raejeste
Várrelahtut
Sæjjasadtjh
Várrelahttu Marit Kirsten Anti Gaup lei čoahkkimis áirasa nr. 13 Anne Helene Moeng Saari ovddas 22.
Sæjjasadtje Marit Kirsten Anti Gaup lij tjåanghkosne saadthalmetjen nr. 13 Anne Helene Moeng Saarijjen åvteste 22.
Várrelahttu Selmer Johansen lei čoahkkimis áirasa nr. 26 Aud Marthinsen ovddas 22.-24.02.12
Sæjjasadtje Selmer Johansen lij tjåanghkosne saadthalmetjen nr. 26 Aud Marthinsenen åvteste 22.-24.02.12
Várrelahttu Aina Kristine Kant lei čoahkkimis áirasa nr. 34 Sten Erling Jønsson ovddas 22.-24.02.12
Sæjjasadtje Aina Kristine Kant lij tjåanghkosne saadthalmetjen nr. 34 Sten Erling Jønssonen åvteste 22.-24.02.12
Várrelahttu Leif Aksel Renfjell lei čoahkkimis áirasa nr. 35 Ida Marie Bransfjell ovddas 22.-24.02.12
Sæjjasadtje Leif Aksel Renfjell lij tjåanghkosne saadthalmetjen nr. 35 Ida Marie Bransfjellen åvteste 22.-24.02.12
Várrelahttu Monica Balto lei čoahkkimis áirasa nr. 38 Marie Therese N. Aslaksen ovddas 22.-24.02.12
Sæjjasadtje Monica Balto lij tjåanghkosne saadthalmetjen nr. 38 Marie Therese N./n. Aslaksenen åvteste 22.-24.02.12
Várrelahttu Stig Furu lei čoahkkimis áirasa nr. 18 Toril Bakken Kåven ovddas 24.02.12
Sæjjasadtje Stig Furu lij tjåanghkosne saadthalmetjen nr. 18 Toril Bakken Kåvenen åvteste 24.02.12
Várrelahttu Anne-Marit Eira lei čoahkkimis áirasa nr. 15 Knut Roger Hanssen ovddas 23.-24.02.12
Sæjjasadtje Anne-Marit Eira lij tjåanghkosne saadthalmetjen nr. 15 Knut Roger Hanssenen åvteste 23.-24.02.12
Várrelahttu Nanna Thomassen lei čoahkkimis áirasa nr. 31 Åge Nordkild ovddas 23.-24.02.12
Sæjjasadtje Nanna Thomassen lij tjåanghkosne saadthalmetjen nr. 31 Åge Nordkilden åvteste 23.-24.02.12
I Áššebáhpirat
I Aamhtespaehperh
03.02. 2012 beaiváduvvon gohččun ja áššelistu
03.02. 2012 *beaiváduvvon gåhtjomh jïh aamhteselæstoe
II Evttohusat ja mearkkašumit
II Uvtelassh jïh mïerhkesjimmieh
Dievasčoahkkinjođihangotti árvalus Sámediggái
Dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtsen åssjele Saemiedægkan
03.02. 2012 beaiváduvvon gohččun, áššelistu, prográmma ja sárdnunáigi dohkkehuvvo
03.02. 2012:n *beaiváduvvon gåhtjomen, aamhteselæstoe, programme jïh saarnometïjje #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>
Dievasčoahkkinjođiheaddji Jarle Jonassen ovddidii dárbbu válljet čoahkkinboddosaš coahkkinjođiheaddji permišuvnnaid geažil.
Dïevestjåanghkoejuhtiehtæjja Jarle Jonassen daerpiesvoetem evtiedi veeljedh *čoahkkinboddosaš tsåehkiestimmiejuhtiehtæjja permisjovni dïete.
Willy Ørnebakk evttohii Inger Jørstad čoahkkinjođiheaddjin.
Willy Ørnebakk Inger Jørstadem uvtedi tjåanghkoejuhtiehtæjjine.
Evttohus mearriduvvui ovttajienalaččat.
Uvtelasse aktenraeresne nænnoestovvi.
III Jienasteapmi
III Gïelevedteme
39 áirasis ledje 37 čoahkis. Jienasteapmi dahkkojuvvui čuovvovaš vuogi mielde:
39 saadthalmetjh lin 37 tjåengkesne. Gïelevedteme minngebe vuekien mietie dorjesovvi:
Dievasčoahkkinjođihangotti árvalus mearriduvvui ovttajienalaččat.
Dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtsen åssjele aktenraeresne nænnoestovvi.
IV Beavdegirjelasáhusat
IV Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
Daennie aamhtesisnie idtji evtedh buertiegærjalissie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 5. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 5. bielie 379 bielesne
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat
V Lahtestimmielæstoe jïh replihkh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Jarle Jonassen, dievasčoahkkinjođiheaddji Ann-Mari Thomassen, čoahkkinordnegii Willy Ørnebakk, čoahkkinordnegii
Lahtestimmie Replihke 1 Jarle Jonassen, dïevestjåanghkoejuhtiehtæjja Ann-Marien Thomassen, tjåanghkoeöörnegasse Willy Ørnebakk, tjåanghkoeöörnegasse
VI Sámedikki mearrádus
VI Saemiedigkieh nænnoestahke
03.02.12 beaiváduvvon gohččun oktan áššelisttuin, prográmmain ja sárdnunáiggiin dohkkehuvvo.
03.02.12 *beaiváduvvon gåhtjomen oktegh aamhteselæstojne, programmine jïh saarnometïjjine #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Inger Jørstad válljejuvvo čoahkkinjođiheaddjin.
Inger Jørstad tjåanghkoejuhtiehtæjjine veeljesåvva.
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 22.02.12 dii. 08.45.
Aamhtesen gïetedimmie 22.02.12 ts. illesovvi 08.45.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
6. siidu 379 siiddus
6. bielie 379 bielesne
Vuođđogiella: Dárogiella
Våaromegïele: Daaroengïele
pseudo_tmx_data/SP-02-2012_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-02-2012_sme2sma.tmx

Ášši/Sak DC 002/12
Aamhtesen/*Sak DC 002/12
Sámediggeráđi doaibmadieđáhus
Saemiedigkieraerien darjomebïevnese
Arkiiva
Arkijve
SF- Arkiiváššenr.
SF-/Sf- arkijveaamhtesnr.
12/53
12/53
Ášši meannudeapmi álggahuvvui 22.02.12 dii. 09.00
Aamhtesen gïetedimmie 22.02.12 ts. aelkiehtovvi 09.00
I Mildosat
I Lissiepaehperh
Nr Beaivi Geas/Geasa Namahus
Nr. Biejjie Giesnie/Gïese Lahtese
II Evttohusat ja mearkkašumit
II Uvtelassh jïh mïerhkesjimmieh
Sámediggeráđi árvalus Sámediggái
Saemiedigkieraerien åssjele Saemiedægkan
Sámediggi váldá Sámediggeráđi doaibmadieđáhusa áigodagas 12.11.11 - 07.02.12 diehtun.
Saemiedigkie Saemiedigkieraerien darjomebïevnesem boelhkeste vaalta 12.11.11 - 07.02.12 daajroeh.
1 Álggahus
1 aalkoe
Dát dieđáhus válddaha áigodaga skábmamánu 12. b. 2011 - guovvamánu 7. b. 2012 ja čatnasa Sámedikki 2012 bušehttii.
Daate bïevnese boelhkem rahkan buerkeste 12. b. 2011 - goevth 7. b. 2012 jïh gårrede Saemiedigkien 2012 budsjehtese.
Sámediggeráđđi lea dán áigodagas doallan 7 čoahkkima ja lea meannudan 68 ášši.
Saemiedigkieraerie lea daennie boelhkesne steereme 7 tjåanghkoeh jïh 68 aamhtesh gïetedamme.
35 ášši dáin leat doarjjaášši.
35 aamhtesh daejnie leah dåarjoeaamhtese.
Nugo oidno geahčastagas www.sametinget.no de lea ráđđi searvan ollu čoahkkimiidda ja ovddastemiide.
Goh gaehkesne vååjnoe *www.*sametinget.nov dellie raerie meatan jïjnje tjåanghkojde jïh *ovddastemiide.
Dásseárvu
Seammavyörtegsvoete
Nuorta- Finnmárkku politiijameasttir Ellen Katrine Hætta lea nammaduvvon okta ođđa lahtuin Dásseárvo- ja vealahanlávdegoddái.
Luvlie- Finnmaarhken *politiijameasttir Ellen Katrine Hætta nommehtovveme akte orre lïhtseginie Seammavyörtegsvoete- jïh joekehtsgïetedimmiemoenehtsasse.
Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanta lea nammadan Hætta, maŋŋil go Sámediggeráđđi evttohii su.
Maanaj-, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanta Hættan nommehtamme, mænngan goh Saemiedigkieraerie dam uvtedi.
Ellen Katrine Hætta lea okta hárve juristtain, ja dovdá iežas oahpu ja barggu čađa politiijasuorggis juridihkalaš čuolmmaide maiguin Dásseárvo- ja vealahanlávdegoddi galgá bargat.
Ellen Katrine Hætta lea akte vaenie *juristtain, jïh jïjtjemse dabta learoen jïh barkoen tjïrrh polijsesuerkesne juridihkeles tjoelmide mejgujmie Seammavyörtegsvoete- jïh joekehtsgïetedimmiemoenehtse edtja barkedh.
Dásseárvo- ja vealahanlávdegoddi lea váiddaorgána dásseárvo- ja vealahanáittardeaddji maŋis, ja lea hirbmat dehálaš riekteovdánahttimii dásseárvo- ja vealahansuorggis.
Seammavyörtegsvoete- jïh joekehtsgïetedimmiemoenehtse lea klååkemeorgaanen seammavyörtegsvoete- jïh joekehtsgïetedimmievaaksjovmeorgaanen mïnngesne, jïh lea alme vihkeles reaktoeevtiedæmman seammavyörtegsvoete- jïh joekehtsgïetedimmiesuerkesne.
Sápmelaččain lea álgoálbmogin ja unnitloguálbmogin, erenoamáš vuoigatvuođat ja erenoamáš suddjen vealaheami vuostá.
Saemiej lea aalkoeåålmeginie jïh unnebelåhkoenaalmoginie, sjïere reaktah jïh sjïerem vaarjelamme joekehtsgïetedimmien vuestie.
Dan sivas lea prinsihpalaš mearkkašupmi dás go sámegielaš ovddasteaddji lea Dásseárvo- ja vealahanlávdegottis, go dat sihkkarastá ahte lávdegotti dohkkejupmi nannejuvvo sámi álbmogii Norggas.
Dennie sjïekesne lea prinsihpeles mïerhkesjimmie daelie goh saemiengïeletjen saadthalmetje lea Seammavyörtegsvoete- jïh joekehtsgïetedimmiemoenehtsisnie, goh dïhte gorrede ahte moenehtsen *dohkkejupmi saemien aalmogasse nænnoeståvva Nöörjesne.
Giella
Gïele
Sámi álbmogis galgá leat vejolašvuohta ja vuoigatvuohta geavahit gielas.
Saemien aalmogen edtja årrodh nuepie jïh reakta gïelem utnedh.
Sámegiela suodjaleapmi, nannen ja ovddideapmi lea deaŧalaš sámi kultuvrra boahtteáigái.
Saemiengïelen vaarjelimmie, nænnoestimmie jïh evtiedimmie lea vihkeles saemien kultuvren båetijen aajkan.
Váldomihttomearri
Åejvieulmiemierie
Sámegiella lea lunddolaš giella buot arenain
Saemiengïele lea iemie gïele #gaajhke<prn><ind><pl><loc> sijjine
Oassemihttomearit
Boelhkeulmieh
Mis leat ceavzilis ja árjjalaš arenat sámegiela várás
Mijjen leah gaarsje jïh eadtjohke sijjieh saemiengïelen muhteste
Sámegiella lea oidnosis ja geavahuvvo maiddái dain guovlluin gos giella lea áitojuvvon
Saemiengïele lea vuajnose jïh aaj åtnasåvva dejnie dajvine gusnie gïele aajhtasovveme
Sámegiella geavahuvvo árjjalaččat ja lea oidnosis almmolašvuođas
Saemiengïele eadtjohkelaakan åtnasåvva jïh lea vuajnose byögkelesvoetesne
Sámegiella lea ollesárvosaš geavahangiella árgabeaivvis
Saemiengïele lea *ollesárvosaš pråvhkoegïele aarkebiejjien
Strategiijat
Strategijh
Gulahallama bokte báikkálaš, regionála ja guovddáš eiseválddiiguin ja eará aktevrraiguin háhkat buriid rámmaeavttuid sámegiela várás
Gaskesadtemen baaktoe dajven, regionaale jïh voernges åejvieladtjigujmie jïh jeatjah aktöörigujmie buerie mierietsiehkide saemiengïelen muhteste skååffijibie
Čoahkkin Romssa suohkaniin
Tjåanghkoem Romsan tjïeltine
Romssa suohkan bovdii lihtuid, servviid, ja institušuvnnaid gulahallančoahkkimii sámi giela ja kultuvrra nannema ja ovdánahttima birra Romssa suohkanis.
Romsan tjïelte latjkoeh bööri, siebrieh, jïh institusjovnh gaskesadtemetjåanghkose saemien gïelem jïh kultuvren nænnoestimmiem jïh evtiedimmiem bïjre Romsan tjïeltesne.
Duogážin bovdejupmái lei Romssa suohkana ruovttoluottageassin ohcamis searvat sámegiela hálddašanguvlui ja digaštallan maid dát mearrádus mielddisbuvttii.
Duekine *bovdejupmái lij Romsan tjïelten gåetiengïejengiesine ohtsemisnie meatan saemiengïelen reeremedajvese jïh digkiedimmien maam daate nænnoestahke mealtan buektieji.
Sámediggi lei maid bovdejuvvon dán čoahkkimii, muhto bivddii sadjái čoahkkima Romssa suohkaniin ovdal dán čoahkkima.
Saemiedigkie aaj bööresovveme daan tjåanghkose, mohte sæjjan tjåanghkoem maedtieji Romsan tjïeltine aarebi daan tjåanghkoen.
Sámediggeráđđi deaivvadii Romssa politihkalaš jođiheddjiiguin, sátnejođiheddjiin, kultuvrra ja valáštallama gávpotráđiin ja Romssa suohkana sámi giellaguovddáža ovddasteddjiin, Gáisi giellaguovddáš, Romssas ođđajagimánu 11 b. 2012.
Saemiedigkieraerie gaavnesji Romsan politihkeles juhtiehtæjjajgujmie, baakoejuhtiehtæjjine, kultuvrem jïh svïhtjemem staareraerine jïh Romsan tjïelten saemien gïelejarngen saadthalmetjinie, Gaejsie gïelejarngen, Romsesne tsïengelen 11 b. 2012.
Áššelista čoahkkimis lei movt Romssa suohkan sáhttá váikkuhit dasa ahte sámi giella ja kultuvra Romssa suohkanis sáhttá nannejuvvot ja ovdánahttojuvvot.
Aamhteselæstoe tjåanghkosne lij guktie Romsan tjïelte maahta dïsse dijpedh ahte saemien gïele jïh kultuvre Romsan tjïeltesne maahta nænnoestovvedh jïh evtiedovvedh.
Sámedikki lei buorre gulahallan Romssa suohkana ovddasteddjiiguin ja rámiida Romssa suohkana áŋgiruššama go bovdii lihtuid ja servviid gulahallančoahkkimii.
Saemiedigkiem buerie gaskestalleme Romsan tjïelten saadthalmetjigujmie jïh *rámiida Romsan tjïelten eadtjaldovvemem goh latjkoeh jïh siebrieh gaskesadtemetjåanghkose bööri.
Dán bokte lea Romssa suohkan bidjan fokusa dasa ahte suohkan háliida váikkuhit dasa ahte sámi giella ja kultuvra sáhttet ovdánahttojuvvot suohkanis.
Daan baaktoe lea Romsan tjïeltem bïejeme fokusem dïsse ahte tjïelte sæjhta dïsse dijpedh ahte saemien gïele jïh kultuvre maehtieh tjïeltesne evtiedovvedh.
Sii čájehit maid ahte háliidit gulahallat suohkana sámi álbmogiin dárbbuid birra mat gávdnojit ja movt daid sáhttá čoavdit buoremus lági mielde.
Dah aaj vuesiehtieh ahte sijhtieh gaskestalledh tjïelten saemien aalmoginie daerpiesvoeti bïjre mah gååvnesieh jïh guktie dejtie maahta bööremes vuekien mietie tjuevtedh.
Sámediggeráđđi addá mielas ráđiid ja nevvodemiid ja sávvá buori gulahallama suohkaniin.
Saemiedigkieraerie mïelem raeriej vadta jïh *nevvodemiid jïh buerie gaskesadtemem tjïeltine vaajtele.
Sámediggi searvvai čoahkkimii ođđajagimánu 13. b. 2012 masa Romssa suohkan lei bovden lihtuid ja servviid.
Saemiedigkie meatan tjåanghkose tsïengelen 13. b. 2012 mïsse Romsan tjïelte latjkoeh jïh siebrieh bööreme.
Guossástallan Gáisi giellaguovddážis
*Guossástallan Gaejsie gïelejarngesne
Sámediggeráđđi lei juovlamánu 20. b. 2011 bovdejuvvon Gáisi giellaguovddážii Romssa suohkanis okta rávisolbmuidoahppoprográmma kurssaid loahpaheami oktavuođas.
Saemiedigkieraerie lij goeven 20. b. 2011 bööresovveme Gaejsie gïelejarngese Romsan tjïeltesne akte geerveööhpehtimmieprogramme kursi galhkoven gaskesisnie.
Máŋggas dán guovllus háliidit oahppat sámegiela.
#Gellie<num><sg><ine> daennie dajvesne sijhtieh saemiengïelem lïeredh.
Dan sivas leat oallugat váldán oktavuođa Gáisi giellaguovddážiin rávisolbmuidoahppoprográmma birra.
Dennie sjïekesne leah jïjnjesh vaalteme gaskesem Gaejsie gïelejarngine geerveööhpehtimmieprogrammen bïjre.
Ráđđehusa sámegielaid doaibmaplána
Reerenassen saemiengïeli dahkoesoejkesje
Sámegielaid doaibmaplána ovdanbuktojuvvui miessemánu 2009.
Saemiengïeli dahkoesoejkesje suehpeden åvtese buaktasovvi 2009.
Doaibmaplánas daddjo ahte jahkásaččat galgá hábmejuvvot stáhtusraportta doaibmaplána čađaheamis.
Dahkoesoejkesjisnie jyöhtoe ahte fïerhten jaepien edtja hammoedovvedh staatusereektehtsen dahkoesoejkesje tjïrrehtimmesne.
Vuosttaš stáhtusraporteren doaibmaplánas, Sámegielaid doaibmaplána - stáhtus 2010 ja viidáset áŋgiruššan 2011, geigejuvvui guovvamánu 2011.
Voestes staatusereektemen dahkoesoejkesjisnie, Saemiengïeli dahkoesoejkesje - staatuse 2010 jïh vijrebe eadtjaldovveme 2011:n, goevten gietskiedovvi 2011.
Jurdda dál lea ahte nubbi stáhtusraporta galgá válmmas 2012 giđa.
Åssjalommes daelie lea ahte mubpie staatusereektehts edtja gaervies 2012 gïjrh.
Stáhtusraporta hábmejuvvo ovttasbarggus departemeanttaiguin main lea ovddasvástádus doaibmaplána doaibmabijuid čuovvoleamis ja gulahallama bokte Sámedikkiin.
Staatusereektehts ektiebarkosne departemeentigujmie hammoedåvva mejnie lea dïedte dahkoesoejkesjen råajvarimmiej dåeriedimmesne jïh gaskesadtemen baaktoe Saemiedigkine.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
8. siidu 379 siiddus
8. bielie 379 bielesne
Stáhtusraporta galgá leat dárogillii, davvisámegillii, julevsámegillii ja lullisámegillii.
Staatusereektehts edtja daaroengïelese årrodh, noerhtesaemiengïelese, julevsaemiengïelese jïh åarjelsaemiengïelese.
Doaibmabiju 34 "ráđđeaddin joatkkaskuvllain lullisámi guovllus" oktavuođas dollojuvvui čoahkkin skábmamánu 15. b. 2011 gaskal Sámedikki, Davvi-Trøndelága fylkkasuohkana ja Lulli-Trøndelága fylkkasuohkana.
Råajvarimmien 34 "dovtegh jåarhkeskuvline åarjelsaemien dajvesne" gaskesisnie tjåanghkoe steeresovvi rahkan 15. b. 2011 gaskesne Saemiedigkien, Noerhte-Tröndelaagen fylhketjïelten jïh Åarjel-Tröndelaagen fylhketjïelten.
Lea stuora ovttamielalašvuohta dasa ahte dán doaibmabijus lea ollu dadjamuš sámi nuoraide guovllus, ja ahte lea dehálaš ráhkadit ráđđeaddinfálaldaga sámi nuoraide.
Lea stoere sïemesvoete dïsse ahte daennie råajvarimmesne lea jïjnje #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> saemien noeride dajvesne, jïh ahte vihkele darjodh dovtegefaalenassen saemiem noeride.
Dehálaš lea maiddái ahte iešguđet ásahusat lullisámi guovllus leat mielde hábmeme ja čađaheame dán doaibmabiju.
Vihkele lea aaj ahte ovmessie institusjovnh åarjelsaemien dajvesne mealtan hammoedidh jïh tjïrrehtidh daam råajvarimmiem.
Bargojoavku mas Davvi-Trøndelága fylkkasuohkan, Lulli-Trøndelága fylkkasuohkan ja Sámediggi leat mielde, barget viidáseappot, ja ođđa čoahkkin dollojuvvo 2012 giđa mielde.
Barkoedåehkie mesnie Noerhte-Tröndelaagen fylhketjïelte, Åarjel-Tröndelaagen fylhketjïelte jïh Saemiedigkie mealtan årrodh, vijriehkåbpoe berkieh, jïh orre tjåanghkoe steeresåvva 2012:n gïjren mietie.
Konsultašuvdnačoahkkimis mii lea juohke jahkebeali gaskal Ođasmahttin- hálddahus- ja girkodepartemeanta (OHD) ledje barggut doaibmaplána oktavuođas áššin.
Konsultasjovnetjåanghkosne mij lea fïerhten bieliejaepien gaskesne Orrestehteme- reereme- jïh gærhkoedepartemeente (ORD) lin barkoeh dahkoesoejkesjen gaskesisnie aamhtesinie.
Sámedikki bealis leat mii oaidnán hástalusaid doaibmaplána barggus.
Saemiedigkien bielesne libie mijjieh vuajneme haestemi dahkoesoejkesjen barkosne.
Sámediggi oassálasttii plána ođđa hábmema proseassas, ja oassi Sámedikki doaimmain ja doaibmabijuin maid Sámediggi lei bidjan johtui ovdal go doaibmaplána ráhkaduvvui, leat váldon mielde doaibmabidjun plánas.
Saemiedigkie mealtan soejkesjen orre hammoen prosessesne, jïh boelhke Saemiedigkien darjoeminie jïh råajvarimmine mejtie Saemiedigkie bïejeme *johtui aarebi goh dahkoesoejkesje dorjesovvi, mealtan våålteme råajvarimmine soejkesjistie.
Doaibmabijuid čađaheami raporteremis sáhttá ipmirduvvot ahte dá leat doaibmabijut maid Ráđđehus lea bidjan johtui, ii ge Sámediggi, vaikko leat doaimmat maiguin Sámediggi guhkit áiggi lea bargan.
Råajvarimmiej tjïrrehtimmien reektemisnie maahta guarkasovvedh ahte daesnie leah råajvarimmieh mejtie Reerenasse bïejeme *johtui, ij aaj Saemiedigkie, jalhts leah darjomh mejgujmie Saemiedigkie guhkebe tïjjem barkeme.
Dasa lassin deattuhii Sámediggi ahte lea stuora hástalussan go máŋgga aktevrras ovttasbarggu bokte lea ovddasvástádus doaibmabijuide ja mii oaidnit ahte Sámediggi dákkár doaimmain ferte searvat dárbbašlaš gelbbolašvuođain.
Dïsse lissine Saemiedigkie tjïelkestehti ahte lea stoere haestieminie goh gelline aktööresne/aktöörisnie ektiebarkoen baaktoe lea dïedte råajvarimmide jïh mijjieh vuejniejibie ahte Saemiedigkie dagkeres darjoeminie tjuara meatan daerpies maahtaldahkine.
Digaštallojuvvui maid galgá go doaibmaplána namma rievdaduvvot "Sámedikki ja ráđđehusa sámegielaid doaibmaplánan" .
Digkiedallesovvi maam edtja goh dahkoesoejkesjen nomme jarkestovvedh "Saemiedigkien jïh reerenassen saemiengïeli dahkoesoejkesjinie" .
Dát rievddašii dan dihte vai mii sihkkarastit oktasaš eaiggátvuođa ja buori ovdáneami sámegielaid bargguiguin.
Daate dan åvteste jorkeståvva vuj mijjieh ektie aajhterevoetem jïh buerie evtiedimmiem saemiengïeli barkoejgujmie gorredibie.
Ášši čuovvoleaba Sámediggi ja OHD.
Aamhtesem Saemiedigkie jïh ORD dåeriedægan.
Ovttasbargošiehtadusat suohkaniiguin ja fylkkasuohkaniiguin
Ektiebarkoelatjkoeh tjïeltigujmie jïh fylhketjïeltigujmie
Sámediggeráđđi lea geargan sierra ovttasbargošiehtadusaid hábmema proseassain suohkaniiguin ja fylkkasuohkaniiguin sámegiela hálddašanguovllus.
Saemiedigkieraerie galhkeme sjïere ektiebarkoelatjkoej hammoen prosessine tjïeltigujmie jïh fylhketjïeltigujmie saemiengïelen reeremedajvesne.
Šiehtadusa sisdoalus lea dan birra movt ovttaskas suohkanat fylkkasuohkanat galget bargat vai ovddidit, nannejit ja ovdánahttet sámi gielaid.
Latjkoen sisvegisnie lea dan bïjre guktie oktegs tjïelth fylhketjïelth edtjieh barkedh vuj evtiedidh, nænnoestieh jïh saemien gïelide evtiedih.
Sámediggeráđis lea leamaš lagas gulahallan suohkaniiguin ja fylkkasuohkaniiguin ovttasbargošiehtadusa hábmema ja sisdoalu birra.
Saemiedigkieraerien orreme gietskies gaskestalleme tjïeltigujmie jïh fylhketjïeltigujmie ektiebarkoelatjkoen hammoen jïh sisvegen bïjre.
Sámediggeráđđi lea bovden suohkaniid ja fylkkasuohkaniid oktasaš vuolláičállimii ovttasbargošiehtadusain dán dievasčoahkkima oktavuođas.
Saemiedigkieraerie tjïelth jïh fylhketjïelth bööreme ektie *vuolláičállimii ektiebarkoelatjkojne daam dïevestjåanghkoem gaskesisnie.
Ovttasbargošiehtadusat álget gustot 2012 rájis.
Ektiebarkoelatjkoeh aelkieh 2012 raejesne davvodh.
Sámi giellaiskkadeapmi
Saemien gïelegoerehtimmie
Sámediggi hábmii 2011:s šiehtadallama Nordlandsforskning AS:in ja Norut Alta:in sámi giellaiskkadeami čađaheapmái.
Saemiedigkie jaepien 2011 hammoedi raarahtallemen Nordlandsforskningen AS:ine/as:ine jïh Norut *Alta:in saemien gïelegoerehtimmien tjïrrehtæmman.
Iskkadeamis lea jearahallanskovvi mii sáddejuvvo ollu olbmuide.
Goerehtimmesne lea byjrehtimmieskjeema mij jïjnje almetjidie seedtesåvva.
Dasa lassin čađahuvvojit čiekŋalis jearahallamat 12 suohkanis.
Dïsse lissine gïengeles byjrehtimmieh tjïrrehtovvieh 12 tjïeltesne.
Čiekŋalis jearahallamat čađahuvvojit čuovvovaš suohkaniin: Aarborte, Bådåddjo, Divttasvuotna, Fálesnuorri, Gáivuotna, Guovdageaidnu, Oslo, Plassje, Romsa, Skánit, Snåasa ja Unjárga.
Gïengeles byjrehtimmieh minngebe tjïeltine tjïrrehtovvieh: Aarporte, #Bådåddjo<np><top><sg><nom>, Divttasvuotna, Fálesnuorri, Kåfjord, Kautokeino, Oslove, Plassje, Romsa, #Skánit<np><top><pl><nom>, Snåase jïh Nesseby.
Jearahallanskovvi galgá gávdnot buot golmma sámegielaide ja dárogillii.
Byjrehtimmieskjeema edtja gaajhkide golme saemiengïelide jïh daaroengïelese gååvnesidh.
Nordlandsforskning lea dál loahpageahčen jearahallanskoviid jorgaleamis.
Nordlandsforskning lea daelie minngiegietjesne byjrehtimmieskjeemaj jarkoestimmesne.
Plána mielde galget jearahallanskovit sáddejuvvot olbmuide dán mánus.
Soejkesjen mietie edtjieh byjrehtimmieskjeemah almetjidie seedtesovvedh daennie askesne.
Nordlandsforskning lea maid válbmen jearahallanbagadusa mii galgá geavahuvvot čiekŋalis jearahallamis.
Nordlandsforskning lea aaj *válbmen byjrehtimmiebïhkedassem mij edtja gïengeles byjrehtimmesne åtnasovvedh.
Váikkuhangaskaomiid aktiivvalaš geavaheami bokte ovdánahttit sámegiela geavaheami, ja earenoamážit deattuhit lullisámegiela ja máttasámegiela
Dijpemetsavtshvierhtiej eadtjohke pråvhkoen baaktoe saemiengïelen pråvhkoem evtiedibie, jïh aave åarjelsaemiengïelem jïh åarjelsaemiengïelem tjïelkestehtiejibie
Sámediggeráđđi lea 2012 ovddas máksán vuosttáš oasi guovttegielalašvuođadoarjagis suohkaniidda ja fylkkasuohkaniidda ja doaibmadoarjaga sámi giellaguovddážiidda.
Saemiedigkieraerie lea 2012:n åvteste maakseme voestes boelhkem gööktengïelehvoetendåarjosne tjïeltide jïh fylhketjïeltide jïh darjomedåarjoem saemien gïelejarngide.
Bargat dan ala ahte bisuhit ja viidáseappot ovddidit dáláš arenaid, ja ásahit ođđa arenaid sámegiela várás
Dan nelnie barkedh ahte tjöödtjestehtieh jïh vijrebh daaletje sijjide evtiedieh, jïh orre sijjide saemiengïelen muhteste tseegkieh
Gïelem nastedh
*Gïelem *nastedh
Gïelem nastedh, Snoasa giellaguovddáš lea 2012 rájis mielde Sámedikki bušehttii, njuolggodoarjagiid poastta vuolde sámi giellaguovddážiidda.
*Gïelem *nastedh, Snåasen gïelejarnge lea 2012 raejesne mealtan Saemiedigkien budsjehtese, rïektedåarjegh påasten nuelesne saemien gïelejarngide.
Gïelem nastedh lea leamaš prošeakta dan oktavuođas go Snoasa gielda váldojuvvui mielde sámegiela hálddašanguvlui.
*Gïelem *nastedh orreme prosjeekte dennie gaskesisnie goh Snåasen tjïelte mealtan saemiengïelen reeremedajvese vaaltasovvi.
Prošeavtta mihttomearri lea leamaš bidjat johtui doaimmaid nannendihti ja ovdánahttindihti lullisámi giela gielddas.
Prosjeekten ulmie orreme bïejedh *johtui darjomh *nannendihti jïh *ovdánahttindihti åarjelsaemien gïelem tjïeltesne.
Gïelem nastedh lea doaimmahan ollu ja čađahan moanat kurssaid ja lágidemiid maŋimus 3 jagi.
*Gïelem *nastedh dijpeme jïjnjem jïh tjïrrehtamme gellieh kurside jïh öörnemh minngebe 3 jaepieh.
Davviriikkalaš sámi giellaovttasbargu
Noerhtelaanti saemien gïeleektiebarkoe
Sámi Parlamentáralaš Ráđi ávžžuhusa vuođul álggahedje Norgga, Suoma ja Ruoŧa beale sámedikkit Interreg-ruhtaduvvon SáFá-čielggadanprošeavtta álgogeahčen 2011 davviriikkalaš sámi dutkan- ja fága/resursaguovddáža ásaheami birra.
Saemien Parlamentarihkeles raerien haestemen mietie Nöörjem aelkiehtin, Soemen jïh Sveerjen bielien saemiedigkieh #Interreg<np><cmp_sgnom><cmp><guio> laeviehtovveme *SÁFá-salkehtimmieprosjeekten *álgogeahčen 2011 noerhtelaanti saemieh dotkeme- jïh faagen/vierhtiejarngen tseegkemen bïjre.
Prošeavtta loahpparaporta Davviriikkalaš sámegiela dutkan- ja fága/resursaguovddáža vuođđudeapmi gárvánii čakčamánu 2011.
Prosjeekten minngiegietjiereektehts Noerhtelaanti saemiengïelen dotkeme- jïh faagen/vierhtiejarngen tseegkeme skïereden dorjesovvi 2011.
SPR dievasčoahkkin dohkkehii joatkkaprošeavtta SáFá 2 Girkonjárgga čoahkkimis 9.11.2011.
SPR:n dïevestjåanghkoe jåarhkeprosjeektem dåhkasjehti *SÁFá 2:m Girkonjárgah tjåanghkosne 9.11.2011.
Doarjjaohcan joatkkaprošektii lea sáddejuvvon Interreg-prográmmii, ja dasa lassin lea dáid beivviid sáddejuvvon ruhtadanohcan Romssa fylkasuohkanii mii hálddaša Norgga stáhta Interreg-ruđa ja ROP-ruđa.
Dåarjoeohtsemen jåarhkeprosjeektese Interreg-programmese seedtesovveme, jïh dïsse lissine lea daaj biejjiej seedtesovveme beetnehdåarjoeohtseme Romsan fylhketjïeltese mij Nöörjen staaten Interreg-beetnegem reerie jïh *ROP-beetnegem.
Ulbmilin livččii álggahit SáFá-2 prošeavtta miessemánus dán jagi.
Ulmine lea aelkiehtidh *SÁFá-2:n prosjeekth suehpeden daam jaepiem.
Giellaguovddážiid evalueren
Gïelejarngh evalueerem
Norut Alta:in lea hábmejuvvon ovttasbargošiehtadus juovlamánu 2011 sámi giellaguovddážiid evaluerema čađaheamis.
Norut *Alta:in hammoedovveme ektiebarkoelatjkoe goeven 2011:n saemien gïelejarngi vuarjasjimmien tjïrrehtimmesne.
Sámedikki mihttomearri sámi giellaguovddážiidda lea ahte sámi giella gullo ja oidno giellaguovddáža doaibmaguovllus.
Saemiedigkien ulmie saemien gïelejarngide lea ahte saemien gïele govlesåvva jïh gïelejarngen vierhkiedajvesne vååjnoe.
Sámi giellaguovddážiid evalueren galgá čájehit movt giellaguovddážat leat organiserejuvvon ja movt dat devdet Sámedikki mihttomeriid.
Saemien gïelejarngi vuarjasjimmie edtja vuesiehtidh guktie gïelejarngh öörnesovveme jïh guktie dah Saemiedigkien ulmide dievhtieh.
Sámedikki mielas galggašedje giellaguovddážat sáhttit viiddidit iežaset doaibmaguovllu nu ahte sáhttet doaibmat regionálalaš giellaguovddážin.
Saemiedigkien mïelesne edtjieh gïelejarngh maehtedh vijriedidh jïjtjsh vierhkiedajvem dan ahte maehtieh juhtedh regijovnen gïelejarngine.
Sámediggi sávvá dan sivas ahte evalueren guorahallá movt mii sáhttit olahit buoret ja ulbmilleappot ávkkástallama doarjagis, ja maiddái buktit konkrehta evttohusaid movt rievdadit ja buoridit Sámedikki hálddašeami vuođđodoarjagis olahandihti dán.
Saemiedigkie dam sjïekesne vaajtele ahte vuarjasjimmie goerehtalla guktie mijjieh maehtiejibie hïnnedh buerebe jïh #ulmies<adj><comp><der_laakan><adv> nåhtadimmiem dåarjosne, jïh aaj konkreete uvtelasside buektedh guktie jarkestieh jïh Saemiedigkien reeremem våaromedåarjosne bueriedieh *olahandihti daam.
Evaluerenbargu lea álggahuvvon juovlamánu 2001 ja raporta galgá válmmas geassemánu 2012.
Vuarjasjimmiebarkoe aelkiehtovveme goeven 2001 jïh reektehts gaervies ruffien edtja 2012.
Bargat dan ala ahte buoridit dihtomielalašvuođa giellageavaheamis Atnit ávkki boarrásiin resursan giellabarggus Nannet, suodjalit ja buktit oidnosii sámegiela sámi báikenammabarggu bokte
Dan nelnie barkedh ahte voerkesvoetem gïeleåtnosne bueriedidh Nåhtoem #båeries<adj><pl><ine> utnedh #resursse<n><ess> gïelebarkosne Nænnoestidh, vaarjelidh jïh vååjnesasse saemiengïelem buektedh saemien sijjienommebarkoen baaktoe
Sámediggeráđđi lea ovttasbarggus sámi báikenammakonsuleanttaiguin buktán čállinrávvagiid nammaáššiide, earret eará nammaáššiide Deanu gielddas ja rádjemuvrraide namaid Lierne ja Namsskogan suohkaniin.
Saemiedigkieraerie ektiebarkosne saemien sijjienommekonsuleentigujmie buakteme tjaelemebïhkedimmide nommeaamhtesidie, gaskem jeatjah nommeaamhtesidie Deatnun tjïeltesne jïh raejievaartojde nommh Liernen jïh Namsskoganen tjïeltine.
Sámediggeráđi mielas lea hui buorre go suohkanat váldet almmolaččat atnui sámegielat báikenamaid.
Saemiedigkieraerien mïelesne lea dan buerie goh tjïelth byjjeslaakan åtnose vaeltieh saemiengïeleh sijjienommide.
Dát váikkuha dasa ahte sámi báikenamat oidnojit buorebut.
Daate dïsse dijpie ahte saemien sijjienommh buerebelaakan vååjnoeh.
Sámediggeráđđi lea maid buktán čállinrávvagiid báikenamaid birra journalisttaide, suohkaniidda ja earáide geat barget sámi báikenamaiguin.
Saemiedigkieraerie aaj buakteme tjaelemebïhkedimmide sijjienommi bïjre journalistide, tjïeltide jïh jeatjabidie gïeh saemien sijjienommigujmie berkieh.
Dieđut leat addojuvvon dohkkehuvvon ja mearriduvvon báikenamaid birra.
Daajroeh vadtasovveme #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> jïh nænnoestovveme sijjienommi bïjre.
Sámediggeráđi mielas lea báikenammaáššiid váiddalávdegotti mearrádus buorre, váiddaáššis váilevaš báikenammamearrideami oktavuođas Narviika sámi báikenamain.
Saemiedigkieraerien mïelesne lea sijjienommeaamhtesidie klååkememoenehtsen nænnoestahke buerie, klååkemeaamhtesisnie fååtesæjja sijjienommenænnoestimmien gaskesisnie Narviika saemien sijjienommine.
Váiddalávdegotti mearrádus mearkkaša ahte sámi báikenamaid ii sáhte hilgut.
Klååkememoenehtsen nænnoestahke krööhkeste ahte saemien sijjienommide ij maehtieh beelhkedh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 10. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 10. bielie 379 bielesne
Sámediggeráđđi lea boahtá bures johtui digitaliseremiin ovddeš sámi nammanevvohaga boares báber- ja kaseahttaarkiivva.
Saemiedigkieraerie lea hijven båata *johtui digitaliseereminie ovtetje saemien *nammanevvohaga båeries paehpere- jïh kasehtevåarhkoen.
Dát mielddisbuktá áššebáhpiriid, čoagginlisttuid ja eará dokumeanttaid skánnen ja vurken, ja boares kaseahttabáttiid, mat leat gullan sámi nammanevvohahkii, kopieren digitála hápmái.
Daate aamhtespaehperh mealtan buakta, bihkemelæstojde jïh jeatjah tjaatsegidie *skánnen jïh vöörhkem, jïh båeries *kaseahttabáttiid, mah govleme saemien *nammanevvohahkii, *kopieren digitaale haamose.
Dá lea divrras dokumenteremat ja kulturmuittut mat eai galggaše láhppot dahje jávkat.
Daesnie lea dovre vihtiestimmieh jïh kultuvremojhtesh eah mah edtjh tjaajanidh jallh jaavoelidh.
Ovddidit sámi terminologiija ja dahkat dan olahahttin
saemien terminologijem Evtiedidh jïh dam darjoejibie hïnnehtæjjine
Sámediggeráđđi addá rávvagiid ja veahki jorgalemiide sihke davvi-, julev- ja lullisámegillii ja bargá áiggis áigái tearbmalisttuiguin.
Saemiedigkieraerie bïhkedimmieh jïh viehkiem jarkoestimmide vadta dovne noerhte-, luvlie- jïh åarjelsaemiengïelese jïh tïjjesne barka tïjjese teermelæstoejgujmie.
Sámi giellalávdegotti lullisámegiela tearbmajoavku lea dárkkistan ja meannudan lullisámegielat tearbmalisttuid servodatfágas, historjjás ja geografiijas vuođđoskuvlla dásis.
Saemien gïelemoenehtsen åarjelsaemiengïelem teermedåehkie lea vååksjeme jïh gïetedamme åarjelsaemiengïelh teermelæstojde ektievuekiefaagesne, vaajesisnie jïh geografijesne maadthskuvlen daltesisnie.
Sámediggeráđđi lea leamaš ráđđeaddin Sámi giellalávdegotti davviriikkalaš tearbmajoavkkuide ovdal loahpalaš mearrideami tearbmalisttuin mat meannuduvvojedje čoahkkimis Stockholmmas juovlamánu 2011.
Saemiedigkieraerie dovtege orreme Saemien gïelemoenehtsen noerhtelaanti teermedåehkide aarebi minngemes nænnoestimmien teermelæstojne mah tjåanghkosne Stockholbmesne gïetedovvin goeven 2011.
Beavttálmahttit terminologiijabarggu
*Beavttálmahttit terminologijebarkoem
3 Kultuvra
3 kultuvre
Máŋggabealat kultureallin nanne sámi gullevašvuođa ja identitehta, ja váikkuha ealli báikegottiid.
Gelliesåarhts kultuvrejieleme saemien ektiedimmiem jïh identiteetem nænnoste, jïh dyjre/dyre dijpie sijjiegedtide.
Mihttomearri Ealli ja máŋggabealat sámi dáidda- ja kulturealli
Ulmie Jielije jïh gelliesåarhts saemien tjeahpoe- jïh kultuvredyjre/kultuvredyre
Oassemihttomearit Aktiivvalaš sámi deaivvadanbáikkit, kulturásahusat ja musea alla fágalaš dásiin Máŋggalágan sámi dáiddalaš ja kultuvrralaš ovdanbuktimat dahkkojuvvojit oainnusin servodagas Máŋggabealat valáštallandoaimmat sámi álbmogii Viiddes kulturdoaibmafálaldat sámi mánáide ja nuoraide Buorre girjerádjofálaldat sámi geavaheddjiide
Boelhkeulmieh Eadtjohke saemien gaavnedimmiesijjieh, kultuvreinstitusjovnh jïh museumen jolle faageles daltesinie Gelliesåarhts saemiem *dáiddalaš jïh kulturelle åvtese buektemh dorjesuvvieh *oainnusin siebriedahkesne Gelliesåarhts svïhtjemedarjomh saemien aalmogasse Vijries kultuvredarjomefaalenasse saemien maanide jïh noeride Buerie gærjagåetiefaalenasse saemien utniejidie
Strategiijat Gulahallama bokte báikkálaš, regionála ja guovddáš eiseválddiiguin ja earáiguin nannet sámi kulturovddideami rámmaeavttuid
Strategijh Gaskesadtemen baaktoe dajven, regionaale jïh voernges åejvieladtjigujmie jïh jeatjebigujmie nænnoestibie saemien kultuvreevtiedimmien mierietsiehkieh
Sámediggeráđđi lea váldán oktavuođa Kulturdepartemeanttain go guoská boahttevaš bargui kulturpolitihkain maŋŋá 2014.
Saemiedigkieraerie gaskesem Kulturdepartemeentine vaalteme goh båetije barkose dæjpa kultuvrepolitihkine mænngan 2014.
Njukčamánus 2011 nammadii stáhtaráđđi lávdegotti dán barggu ektui.
Njoktjesne 2011:n staateraerie nommehti moenehtsen daan barkoen muhteste.
Sámediggeráđđái ii lean dieđihuvvon dán lávdegotti ásaheami birra ja dan mandáhta birra.
Saemiedigkieraaran idtji leah bïeljelovveme daan moenehtsen tseegkemen bïjre jïh dan mandaaten bïjre.
Maŋŋá go Sámediggeráđđi lei váldán oktavuođa Kulturdepartemeanttain, de bohte golbma ovddasteaddji 2014 Kulturčielggadusas Kárášjohkii skábmamánus 2011.
Mænngan goh Saemiedigkieraerie gaskesem Kulturdepartemeentine vaalteme, dellie golme saadthalmetjh båetiejin 2014:n Kultuvreboejhkehtasseste Karasjohkese rahkan 2011.
Dán čoahkkimis beasai Sámediggeráđđi ovddidit iežas hástalusaid boahtteáiggi kulturpolitihka ektui.
Daennie tjåanghkosne bïesi Saemiedigkieraerie evtiedidh jïjtjse haestemh båetijen aejkien kultuvrepolitihken muhteste.
Sámediggeráđđi ja 2014 Kulturčielggadus galget doallat oktavuođa viidáseappot dán deaŧalaš barggu oktavuođas.
Saemiedigkieraerie jïh 2014:n Kultuvreboejhkehtasse edtjieh gaskesem steeredh vijriehkåbpoe daan vihkeles barkoen gaskesisnie.
Sámediggeráđđi, ovttas Romssa fylkkasuohkaniin, čoahkkinasttii Márkomeanu ovddasvástádusolbmuiguin juovlamánu 19. b. 2011 festivála viidásetovdánahttima birra.
Saemiedigkieraerie, ektesne Romsan fylhketjïeltine, Márkomeannun dïedtealmetjigujmie tjåanghkeni goeven 19. b. 2011 festivaalh vijrebeevtiedimmien bïjre.
Márkomeannu rahčá oažžut buvttadanvirggi festiválii.
Márkomeannu dååmke darjomebarkoem festivaalese åadtjodh.
Čoahkkimis digaštalle iešguđet lágan hástalusaid dákkár virggi ruhtadeamis.
Tjåanghkosne digkiedallin ovmessie dagkeres haestemi dagkeres barkoem beetnehdåarjosne.
Sámediggeráđis leamaš čoahkkin Harald Gaskin ođđajagimánu 1. beaivvi 2012 gos sámi kulturgažaldagat ledje áššin.
Saemiedigkieraerien orreme tjåanghkoem Harald Gaskijjine tsïengelen 1. biejjien 2012 gusnie saemien kultuvregyhtjelassh lin aamhtesinie.
Čoahkkimis digaštallojuvvojedje hástalusat mat gusket sámi girjjálašvuhtii, lágádusdoaimmaide, stáhta eiseválddiide, oahppogirjjiide ja sámegielaide.
Tjåanghkosne haestemh digkiedallesovvin mah saemien litteratuvrese dijpieh, bertemedarjoemidie, staaten åejvieladtjide, learoegærjide jïh saemiengïelide.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
11. siidu 379 siiddus
11. bielie 379 bielesne
Mearrasámi diehtoguovddáš / Sjøsamisk kompetansesenter
Mearoesaemien daajroejarnge / Sjøsamisk kompetansesenter
Sámediggeráđis lei čoahkkin Mearrasámi diehtoguovddážin / Sjøsamisk kompetansesenter ođđajagimánu 17 beaivvi 2012.
Saemiedigkieraerien lij tjåanghkoe Mearoesaemien daajroejarngine / Sjøsamisk kompetansesenter tsïengelen 17 biejjieh 2012.
Dán čoahkkimis bođii ovdán ahte Porsáŋggu gielda ii leat juolludan sin oasi guovddáža doibmii jahkái 2012.
Daennie tjåanghkoste båetieji åvtenh ahte ij Porsangeren tjïelte leah laeviehtamme daj boelhkem jarngen darjoemasse jaapan 2012.
Sámediggeráđđi lea dáhtton guovddáža hábmet evttohusa čovdosii dán ruđalaš dillái, ja dáhtton sáddet evttohusa Sámediggái.
Saemiedigkieraerie sïjhteme jarngem hammoedidh uvtelassem tjoevtenjasse daan ræjhkas/ræjhkoes tseahkan, jïh sïjhtim seedtedh uvtelassem Saemiedægkan.
Árjjalaš váikkuhangaskaomiid geavaheami bokte váikkuhit sámi dáidda- ja kultureallima bisuheami ja viidáset ovddideami
Eadtjohke dïedtetsavtshvierhtiej pråvhkoen baaktoe dijpijibie saemien tjeahpoe- jïh kultuvrejielemen tjöödtjestehtemem jïh vijrebe evtiedimmiem
Sámedikki kultur- ja valáštallanstipeanda
Saemiedigkien kultuvre- jïh svïhtjemestipeende
Sámedikki kultur- ja valáštallanstipeanda nuoraide galgá movttiidahttit sámi nuoraid álššaiduvvat musihkas, dáidagis, kultuvrras ja valáštallamis.
Saemiedigkien kultuvre- jïh svïhtjemestipeende noeride edtja eadtjaldehtedh saemien noeride *álššaiduvvat musihkesne, tjeahposne, kultuvresne jïh svïhtjedh.
Oktiibuot juohkit njeallje stipeandda, juohke stipeanda lea 25 000 kr.
Ektiegaajhke juekiejibie njieljie stipeendh, fïerhte stipeende lea 25 000 kr.
Jagi 2011 válljii sámediggeráđđi juohkit njeallje stipeandda aktiivvalaš valáštalliide ja árjjalaš kulturbargiide.
Jaepien 2011 saemiedigkieraerie veelji juekedh njieljie stipeendh eadtjohke svïhtjijidie jïh eadtjohke kultuvrebarkijidie.
Dán jagi bohte hui ollu ohcamat aktiivvalaš valáštalli nuorain, nu ahte mearriduvvui juohkit golbma stipeandda valáštallamii ja ovtta kultuvrii.
Daan jaepien båetiejin dan jïjnje ohtsemh eadtjohke svïhtjijem noerijste, dan ahte nænnoestovvi juekedh golme stipeendh svïhtjemasse jïh akten kultuvrese.
Christer Kjønsø Karlsen Finnsnes Karátesearvvis, čuoigi Silje Wilsgård Forsøk valáštallansearvvis ja spábbačiekči Márjá Sofe H. Hætta Álttá valáštallansearvvis ožžo valáštallan stipeandda 2011.
Christeren *Kjønsø Karlsen Finnsnes *Karátesearvvis, tjoejkije Silje Wilsgård *Forsøk svïhtjemesiebreste jïh raavratjïektjije Márjá Sofe H./h. Hætta Áltán svïhtjemesiebreste åadtjoejin svïhtjeme stipeenden 2011.
Máttasápmelaš juoigi Marja Helena Fjellheim Mortensson, Elgås eret, oaččui kulturstipeandda.
Åarjelsaemie joejkije Marja Helena Fjellheim Mortensson, Elgåeste, kultuvrestipeendem åadtjoeji.
Finnmárkku spábbačiekčanbiire
Finnmaarhken raavratjïektjemesïjte
Sámediggeráđis lei čoahkkin ođđajagimánu 17 beaivvi 2012 Finnmárkku spábbačiekčanbiiren gos fáddá leai sin doarjjaohcan davviriikkalaš gilvvuide J-16 Álttás ja Hámmárfeasttas.
Saemiedigkieraerien lij tjåanghkoe tsïengelen 17 biejjieh 2012 Finnmaarhkh raavratjïektjemesïjtine gusnie aamhtese lij daj dåarjoeohtsemen noerhtelaanti gaahtjemidie J-16 Áltesne jïh Hammerfestesne.
Sámediggeráđđi ii sáhte addit doarjaga gilvvuide, muhto sáhttá veardidit addit doarjaga sámi kultuvrralaš doaluide gilvvuid oktavuođas.
Ij saemiedigkieraerie maehtieh dåarjoem gaahtjemidie vedtedh, mohte maahta mohtedidh vedtedh dåarjoem saemien kulturelle arrangemeentese gaahtjemi gaskesisnie.
Váikkuhit sámi mediafálaldaga nannema buot sámi giellajoavkkuid várás.
Dijpedh saemien meedijefaalenassen nænnoestimmien gaajhken saemien gïeledåehkiej muhteste.
Bargat sámi valáštallama viidodaga sihkkarastimiin Sámedikki ja fylkkagielddaid gaskasaš ovttasbargošiehtadus bokte vel eanet geatnegahttit ovttas ovddidit sámi dáidda- ja kultureallima
Barkedh saemien svïhtjemen goelpeneståaroen gorredimmine Saemiedigkien jïh fylhketjïelti gasngesadtje ektiebarkoelatjkoe annje gåaskoejin jeenje *geatnegahttit ektesne evtiedidh saemien tjeahpoe- jïh kultuvrejielemem
Sámediggeráđis leamaš čoahkkin ođđajagimánu 11 beaivvi 2012 Romssa fylkkasuohkanin gos digaštallojuvvui Sámi viessu Romssas.
Saemiedigkieraerien orreme tjåanghkoem tsïengelen 11 biejjieh 2012 Romsah fylhketjïeltine gusnie Saemien gåetie digkiedallesovvi Romsesne.
Álggahanjurdda ásahit Sámi viesu Romsii lea boahtán gávpoga sámi organisašuvnnaiguin, geat maid háliidit oažžut Sámedikki ja Romssa fylkkasuohkana mielde doarjut sámi doaimmaid gávpogis.
Aelkiehtimmieåssjalommes Saemien gåetiem Romsese tseegkieh båateme staaren saemien organisasjovnigujmie, gïeh aaj sijhtieh Saemiedigkiem åadtjodh jïh Romsan fylhketjïelten mietie saemien darjoemidie staaresne dåarjodh.
Sámediggeráđđi háliida ahte fylkkasuohkan lea mielde viesu doaimma vuođđoruhtadeapmái.
Saemiedigkieraerie sæjhta ahte fylhketjïelte lea mealtan gåetien darjomen våaromebeetnehdåarjose.
Sámediggeráđis ja Romssa gielddas galgá leat čoahkkin dán birra cuoŋománu dievasčoahkkima oktavuođas.
Saemiedigkieraeresne jïh Romsan tjïelten edtja tjåanghkoen daan bïjre årrodh voerhtjen dïevestjåanghkoen gaskesisnie.
Fylkkasuohkan searvá maid dán čoahkkimii.
Fylhketjïelte meatan aaj daan tjåanghkose.
Šiehtaduvvui ahte galgá leat viidásat gulahallan Sámi viesu birra Romssas fylkkasuohkaniin.
Nååhtedovvi ahte edtja årrodh vijrebe gaskestalleme Saemien gåetien bïjre Romsesne fylhketjïeltine.
Dáiddáršiehtadusa bokte láhčit dili sámi dáidaga dahkamii ja gaskkusteapmái Čuovvolit sámi ásahusovddideami dieđáhusa vuoruhuvvon doaibmabijuid
Tjiehpijelatjkoen baaktoe tsiehkiem laetjiejibie saemien tjeahpoem darjoemasse jïh buektiemasse Dåeriedibie saemien institusjovneevtiedimmien bïevnesen prijoriteradovveme råajvarimmide
Sámi dáiddamusea - huksenprográmma
Saemien tjeahpoemuseumen - tseegkemeprogrammen
Sámediggeráđđi lea reivve bokte mii lea beaiváduvvon 25.02.09 bivdán Stáhta huksendoaimmahaga čađahit Sámi dáiddamusea prográmmabarggu.
Saemiedigkieraerie lea prievien baaktoe mij lea *beaiváduvvon 25.02.09 maadteme staath *huksendoaimmahaga tjïrrehtidh Saemien tjeahpoemuseumen programmebarkoem.
Reivve mielde galggai bargu dahkkojuvvot lágaš ovttasbargguin RiddoDuottarMuseain/ Sámi dáiddamusean, mii eaiggáduššá rusttega.
Prievien mietie edtji barkoe laaketjen ektiebarkojne dorjesovvedh RiddoDuottarMuseatisnie/ Saemien tjeahpoemuseumine, mij bægkoem åtna.
Sámediggeráđđi lohpidii Stáhta huksendoaimmahahkii gitta kr 850 000,- rádjai dán barggu ovddas.
Saemiedigkieraerie Staatem dåajvoehti *huksendoaimmahahkii öövre kr. 850 000,- raajan daan barkoen åvteste.
Stáhta huksendoaimmahat lea čađahan prográmmaplána ja sádden Sámediggái Sámi dáiddamusea prošeavtta huksenprográmma.
Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> programmesoejkesjem tjïrrehtamme jïh Saemiedægkan seedtem Saemien tjeahpoemuseume prosjeekten tseegkemeprogramme.
Sámi dáiddamusea galgá ásahuvvot RiddoDuottarMuseat dáláš vistái, ja dán vistti ođđa oassái.
Saemien tjeahpoemuseume edtja tseegkesovvedh RiddoDuottarMuseat daaletje gåatan, jïh daan gåetien orre boelhkese.
Stáhta huksendoaimmahat čuoččuha ahte lea stuorra eahpesihkkarvuohta estimerejuvvon oppalaš goluide.
Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> bagkese ahte lea stoere *eahpesihkkarvuohta *estimerejuvvon *oppalaš maaksojde.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 12. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 12. bielie 379 bielesne
Bargu mii guoská čielggadit vistti eaiggátvuođa, hálddašeami, doaimma ja divodeami ii leat vel loahpahuvvon.
Barkoe mij dæjpa tjïelkedidh gåetien aajhterevoeten, reeremen, darjomen jïh #staeriedidh<vblex><tv><der_d><vblex><der_nomact><n><sg><gen> ij annje leah illesovveme.
Stáhta huksendoaimmahat lea dattege dovddahan positiivvalaš miellaguottu dan ektui ahte olles rusttet sáhttá gullat Stáhta huksendoaimmahaga bargui maŋŋá go ođđa visti lea gárvvis, ja go dáláš visti lea divoduvvon/ođastuvvon.
Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> lea lïjhke aaj vihte positijve/positïjve mïeleroehtse dan muhteste ahte abpe bægkoe maahta Staatem govledh *huksendoaimmahaga barkose mænngan goh orre gåetie gaervies, jïh goh daaletje gåetie #staeriedidh<vblex><tv><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc>/orrestovveme.
Sámediggeráđi áigumuš lea joatkit ja ollášuhttit prošeavtta viessoláigoruhtadanortnega bokte.
Saemiedigkieraerien aajkoe lea jåerhkedh jïh tjïrrehtidh prosjeekten *viessoláigoruhtadanortnega baaktoe.
Prošeavtta joatkin ja ollášuhttin lea das gitta ahte eaiggátvuođa ja doaimma gažaldagat čielggaduvvojit.
Prosjeekten jåerhkeme jïh tjïrrehtimmie lea desnie öövre ahte aajhterevoeten jïh darjomen gyhtjelassh tjïelkedovvieh.
Sámediggeráđđi lea sihtan barggahančoahkkima gos Sámediggi, Kulturdepartemeanta, Stáhta huksendoaimmahat, RidduDuottar Musea ja Sámiid Vuorká dávvirat stivra deaivvadit digaštallat viidáset proseassa dán prošeavttas.
Saemiedigkieraerie #barkedh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>tjåanghkoem sïjhteme gusnie Saemiedigkie, Kulturdepartemeente, Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp> #darjome<n><der_car><adj><comp><attr>, #Riddu<np><cmp_sgnom><cmp>guevtele Museumen jïh Saemiej våarhkoe aath ståvroe gaavnesjieh vijrebe prosessem digkiedalledh daennie prosjeektesne.
Rávttošnjárgga luonddudállu ja musea
Rávttošnjárgan eatnemengåetie jïh museume
Sámediggeráđis lei čoahkkin ođđajagimánu 17 beaivvi 2012 Porsáŋggu gielddain gos digaštallui Rávttošnjárgga luonddudálu ja musea viiddideapmi.
Saemiedigkieraerien lij tjåanghkoe tsïengelen 17 biejjieh 2012 #Porsanger<np><top><pl><nom> tjïeltine gusnie digkiedolli Rávttošnjárgan eatnemengåetien jïh museumen vijriedimmie.
Porsáŋggu gielda, gii eaiggáda Porsáŋggu musea lea mearridan ahte Porsáŋggu musea galgá leat Rávttošnjárgga luonddudálus ja museas.
Porsangeren tjïelte, gie aajhterem Porsangeren museume nænnoestamme ahte Porsangeren museume edtja Rávttošnjárgan eatnemengåetesne årrodh jïh museumesne.
Viiddideapmái gullá maid kantuvrrat, magasiinnat ja čájáhussadji Porsáŋggu museumii (oassi RiddoDuottarMuseas).
Vijriedæmman aaj gåvla kontovrh, *magasiinnat jïh vuasahtallemesijjie Porsangeren museumese (boelhke Gaedtieguevtelemuseumesne).
Sámediggeráđđi ferte vuos geahččat man láhkai njuolggadusat almmolaš oastimii leat ovdal go sáhttá veardidit doarjut dán viiddideami.
Saemiedigkieraerie tjuara voestegh gïehtjedidh maam vuakan njoelkedassh byjjes åestiemasse leah aarebi goh maahta mohtedidh dåarjodh daam vijriedimmiem.
Sámediggeráđis lei maid čoahkkin seammá beaivve RiddoDuottarMuseain, áššin lei Porsáŋggu musea dárbbu saji birra Rávttošnjárgga luonddudálus ja museas.
Saemiedigkieraeresne lij maam tjåanghkoen seamma biejjien RiddoDuottarMuseatisnie, aamhtesinie lij Porsangeren museumen daerpiesvoeten sijjien bïjre Rávttošnjárgan eatnemengåetesne jïh museumesne.
RiddoDuottarMusea galgá ráhkadit plána dán museadoaimma birra ja latnjadárbbuid birra.
Gaedtieguevtelemuseume edtja soejkesjem darjodh daan museumedarjomen bïjre jïh tjïehtjeledaerpiesvoeti bïjre.
Sámediggeráđđi háliida lasihit doaibmaruđaid RiddoDuottarMuseai nu ahte gokčá dan lassi viessoláiggu mii boahtá dáid ođđa kantuvrraide, sáhttá šaddat lagabui 100 000 kr máksit.
Saemiedigkieraerie sæjhta darjomebeetnegidie lissiehtidh Gaedtieguevtelemuseumese dan ahte gaptja dan lissie *viessoláiggu mij båata #daate<prn><dem><pl><ine><attr> orre kontovride, maahta sjïdtedh lïhkebe 100 000 kr. maeksedh.
Saemien Sijte
#Saemie<np><sg><top><gen> Sïjte
Kulturdepartemeanta bivddii reivves skábmamánu 19 beaivvi 2011 Sámedikki árvvoštallat areálarámmaid ja golahusmeroštusgeatnegasvuođa mat gusket Saemien Sijte prošektii.
Kulturdepartemeente prievesne maedtieji rahkan 19 biejjieh 2011 Saemiedigkieh vierhtiedalledh goelpeneståaroemieride jïh *golahusmeroštusgeatnegasvuođa mah dijpieh #Saemie<np><sg><top><gen> Sïjten prosjeektese.
Sámedikki árvvoštallan lea veahkkin Kulturdepartemeanta ovdaprošeavtta meannudeapmái.
Saemiedigkiem vierhtiedalleme viehkine Kulturdepartemeente åvteprosjeektem gïetedæmman.
Stáhta huksendoaimmahaga ovdaprošeavttas lea Sámediggi biddjon formálalaš láigoheaddjin dan oassái mii guoská Saemien Sijte lanjaide.
Staaten *huksendoaimmahaga åvteprosjeektesne lea Saemiedigkie byöjeme byjjes leejjijinie dan boelhkese mij dæjpa #Saemie<np><sg><top><gen> Sïjten tjïehtjelidie.
Čájehuvvo Sámedikki rollii mii guoská viessoláigoortnegii sámi kulturvistiide – duođaštuvvon konsultašuvnnaid bokte 20.09.11.
Saemiedigkien råållese vuesiehtåvva mij dæjpa *viessoláigoortnegii saemien *kulturvistiide – jååhkesjovveme konsultasjovni baaktoe 20.09.11.
Sámediggeráđđi lea árvvoštallan dan maid Kulturdepartemeanta lea dáhtton.
Saemiedigkieraerie dam vierhtiedalleme maam Kulturdepartemeente sïjhteme.
Árvvoštallama vuođđun leat dieđut ovdaprošeavttas ja dieđut maid Stáhta huksendoaimmahat lea sádden.
Vierhtiedimmien våaroeminie leah daajroeh åvteprosjeektesne jïh daajroeh mejtie Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> seedteme.
Saemien Sijtii lea biddjon brutto areála oktan oktasašareálain 2490 m2.
#Saemie<np><sg><top><gen> Sïjtese byöjeme *brutto goelpeneståaroe oktegh ektiegoelpeneståarojne 2490:n *m2.
Sámediggeráđi konklušuvdna lea ahte jus Sámedikki bušeahta bokte gokčá buot viessoláigguid ja maŋit áigge viessoláigoloktanemiid, de sáhttá Sámedikkis leat ovddasvástádus daid areálaid láiggu badjel maid Saemien Sijte geavaha.
Saemiedigkieraerien konklusjovne lea ahte jis Saemiedigkien budsjehten baaktoe #gaajhke<prn><ind><acc> gaptja *viessoláigguid jïh soejmehth tïjjen *viessoláigoloktanemiid, dellie maahta Saemiedigkien årrodh dïedte daj goelpeneståaroej *láiggu bijjelen maam #Saemie<np><sg><top><gen> Sïjte åtna.
Sámediggi lea earret eará deattuhan čuovvovaš ákkaid:
Saemiedigkie gaskem jeatjah tjïelkestahteme #minngebe<adj><sg><nom> *ákkaid:
Åarjelhsaemien teatere
Åarjelhsaemien Teatere
Sámediggeráđi ásahusdieđáhusa vuođul lea Åarjelhsaemien teatere mearridan ođđa stivren- ja organisašuvnna hámi, mii váldá vuhtii dieđáhusa áigumušaid.
Saemiedigkieraerien institusjovnebïevnesen mietie lea Åarjelhsaemien Teatere nænnoestamme orre stuvreme- jïh organisasjovnen haamoem, mij vaalta bïevnesen aajkojde vuehtieji.
Dát lea teáhtera bovdejumi vuođđun “Åarjelhsaemien teatere N a/s” ásahit oasussearvin.
Daate lea teaateren *bovdejumi våaroeminie “Åarjelhsaemien Teatere N./n. a./#s<n><abbr><sg><acc>” tseegkedh *oasussearvin.
Searvvi áigumuš lea ahte Åarjelhsaemien teatere galgá bargat dan nammii ahte ovddida lullisámi lávdedáidaga.
Siebrien aajkoe lea ahte Åarjelhsaemien Teatere edtja barkedh dan nommese ahte åarjelsaemiem evtede *lávdedáidaga.
Norlándda fylkkasuohkan, Rana gielda, Davvi-Trøndelaga, Mátta-Trøndelaga ja Hedemárkku fylkkasuohkanat ja Sámediggi leat bovdejuvvon searvat dása mielde.
#Norlánda<np><top><sg><gen> fylhketjïelte, Ranan tjïelte, Noerhte-Tröndelaagen, Åarjel-Tröndelaagen jïh Hedmarhken fylhketjïelth jïh Saemiedigkie bööresovveme meatan daase mealtan.
Sámediggeráđđi lea addán dieđu teáhterii ahte lea buorre go teáhter lea álggahan proseassa dan vuođul ahte olahit Sámediggeráđi ásahusdieđáhusa, go lea sáhka ásahusovdáneami stivren- ja organisašuvnna hámis.
Saemiedigkieraerie daajroem teaaterasse vadteme ahte buerie goh teaatere prosessem dan mietie aelkiehtamme ahte Saemiedigkieraerien institusjovnebïevnesem hïnnijibie, goh lea håaleme institusjovneevtiedimmien stuvreme- jïh organisasjovnen haamosne.
Sámediggi doarju evttohusa rievdadit máttasámi teáhtera Åarjelhsaemien teatere N a/s:ii, mas lea 100 000 kr oasuskapitála juhkkojuvvon 100 ossosiidda, ja ahte searvvis lea váldokantuvra Måehvies.
Saemiedigkie dåårje uvtelassem jarkestidh åarjelsaemien teaaterem Åarjelhsaemien Teatere N./n. a./#s<n><abbr><sg><ill>, mesnie lea 100 000 kr. *oasuskapitála #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> 100 *ossosiidda, jïh ahte siebrien lea åejviekontovre Måehvesne/Måehviesne.
Sámedikki eaiggátoassi bidjo 55% dan oppalaš oasuskapitálas.
Saemiedigkien aajhtereboelhke 55 byöjoe% dan *oppalaš *oasuskapitálas.
Eaiggátoassi sáhttá rievdaduvvot.
Aajhtereboelhke maahta jarkestovvedh.
Dát sáhttá dahkkot oasuseaiggádiid gaskkas soahpamuša mielde.
Daate maahta dorjedh *oasuseaiggádiid gåhkaldahkesne latjkoen mietie.
Åarjelhsaemien teatere lea addán dieđu sámediggeráđđái ahte áigu gohččut ásahančoahkkimii, muhto beaivi čoahkkimii ii leat vel mearriduvvon.
Åarjelhsaemien Teatere daajroem saemiedigkieraaran vadteme ahte sæjhta tseegkemetjåanghkose gåhtjodh, mohte biejjie tjåanghkose ij leah annje nænnoestovveme.
Beaivváš Sámi Našunálateáhter – ođđa teáhtervisti
Beaivvášen saemien nasjonaaleteaatere – orre teaateregåetie
Stáhta huksendoaimmahat lea ožžon barggu beaiváduvvon 03.02.11 ráhkadit huksenprográmma teáhtervistái, mii lea siskkobealde 3000 kvm bruttoareála ja masa gullá golahusmeroštus, joatkkaplána ja gos viessosadji lea čielggaduvvon.
Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> barkoem åådtjeme *beaiváduvvon 03.02.11 tseegkemeprogrammem teaateregåatan darjodh, mij lea sisnjelen 3000 *kvm *bruttoareála jïh mïsse gåvla *golahusmeroštus, jåarhkesoejkesje jïh gusnie gåetiesijjie tjïelkedovveme.
Stáhta huksendoaimmahagas lea ovddasvástádus huksenprošektii.
Staate *huksendoaimmahagas lea dïedte tseegkemeprosjeektese.
Sámediggi lea bidjan dáid servvodatmihttomeriid prošektii:
Saemiedigkie bïejeme daejtie siebriedahkeulmide prosjeektese:
Stáhta huksendoaimmahat lea bargan barggus nu mo sámediggeráđđi lei bivdán, vistesadji ii leat gal čielggaduvvon.
Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> barkosne barkeme #<adv> goh saemiedigkieraerie maadteme, gåetiesijjiem ij hågkh leah tjïelkedovveme.
Huksenprográmma leat buktán Sámediggái.
Tseegkemeprogrammem Saemiedægkan buakteme.
Sámediggeráđđi lei mielde bargočoahkkimis 28.11.12 Stáhta huksendoaimmahagain, Kulturdepartemeanttain ja Beaivváš Sámi Našunálateáhteriin , gos lei áššin ásahit ođđa teáhtervistti.
Saemiedigkieraerie lij mealtan barkoetjåanghkosne 28.11.12 Staaten *huksendoaimmahagain, Kulturdepartemeentine jïh Beaivvášen saemien nasjonaaleteaaterinie , gusnie lij aamhtesinie tseegkedh orre teaateregåetiem.
Stáhta huksendoaimmahat ovdanbuvttii huksenprográmma evttohusa, nu go lei šihttojuvvon barggus maid Sámediggi lei bidjan prográmmabargui.
Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> tseegkemeprogrammen uvtelassem åvtese buektieji, dan goh barkosne sjïehtesovveme maam Saemiedigkie programmebarkose bïejeme.
Sámediggeráđi áigumuššan lea ahte Stáhta huksendoaimmahat váldá ovddasvástádusa barggu joatkimis dassážii go ođđa visti ceggejuvvo, ja maŋŋá váldá ovddasvástádusa ođđa vistti doaimmas.
Saemiedigkieraerien aajkojne lea ahte Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> dïedten barkoem jåerhkiemistie vaalta gosk goh orre gåetie tseegkesåvva, jïh mænngan dïedten orre gåetiem vaalta darjoemistie.
Dat sorjá das ahte nagodit go Sámediggi ja Kulturdepartemeanta soahpat ahte prošeakta lea oassi sámi ođđa kulturviesuid viessoláigoruhtadanortnegis ja ruhtaduvvo dan badjel.
Dah *sorjá desnie ahte gaegniedieh goh Saemiedigkie jïh kulturdepartemeente latjkajibie ahte prosjeekte lea boelhke saemien orre kultuvregåetide *viessoláigoruhtadanortnegis jïh dan bijjelen laeviehtåvva.
Sámedikki ásahusdieđáhus – čuovvoleapmi
Saemiedigkien institusjovnebïevnese – dåeriedimmie
Sámediggeráđi ásahusdieđáhusa bajimuš mihttomearri lea:
Saemiedigkieraerien institusjovnebïevnesen bijjemes ulmie lea:
Sámediggeráđđi lea čoahkkimis Mearrasámi diehtoguovddážin /Sjøsamisk kompetansenter ja Duoddar Rafiin/Pitesamisk hus váldán ásahusdieđáhusa mihttomeari vuolggasadjin rievdadit dáid guovddážiid njuolggadusaid.
Saemiedigkieraerie tjåanghkosne Mearoesaemien daajroejarngine /*Sjøsamisk kompetansenter jïh Guevtelen *Rafiin/*Pitesamisk *hus vaalteme institusjovnebïevnesen ulmien feelemesijjine jarkestidh daejtie jarngi njoelkedasside.
Sámi ásahusaidovddideami hástalusat leat veardiduvvon ásahusdieđáhusas.
Saemien institusjovnievtiedimmien haestemh institusjovnebïevnesisnie mohtedovveme.
Earret eará leat hástalusat čatnon ásahusaid stivren- ja organiseren hápmái.
Gaskem jeatjah leah haestemh #gårredidh<vblex><tv><imp><p1><sg> institusjovnh stuvreme- jïh haamose öörnem.
Vai sámi ásahusat galget beassat ovdánit ja ollašuhttit sin áigumušaid viiddis ja lahttudeaddji doaimmain, de lea dárbbašlaš geahččat stivren- ja organiserenhámiid.
Vuj saemien institusjovnh edtjieh bïesedh åvtenidh jïh tjïrrehtidh daj aajkoeh vijries jïh *lahttudeaddji darjoeminie, dellie daerpies gïehtjedidh stuvreme- jïh öörnemehaamojde.
Dát lea duogáš go Sámediggeráđđi lea dáhtton Mearrasámi diehtoguovddáža/Sjøsamisk kompetansesenter ja Duoddar Rafe/Pitesamisk hus álggahit proseassa mas lea áigumuš rievdadit njuolggadusaid, nu ahte dat leat nu go Sámediggi lea bidjan gáibádusa stivrranammadeapmái.
Daate duekie goh Saemiedigkieraerie sïjhteme Mearoesaemien daajroejarngem/Sjøsamisk kompetansesenteren jïh Guevtelen *Rafe/*Pitesamisk *hus prosessem aelkiehtidh mesnie lea aajkoe njoelkedassh jarkestidh, dan dah leah dan goh Saemiedigkie krïevenassem ståvroennommehtæmman bïejeme.
Sámediggeráđđi bivdá dáinna bargguin geargat ovdalgo nubbi doarjjaoassemáksu 2012 ovddas mákso.
Saemiedigkieraerie maadta daejnie barkojne galhkedh aarebi mubpie dåarjoeboelhkemaaksoe 2012:n åvteste mååksoe.
Sámedikki rolla dán oktavuođas lea dušše dat ahte beassá nammadit muhtun oasi stivralahtuin mii vástida dasa man ollu almmolaš doarjaga oažžu Sámedikkis.
Saemiedigkien råållan daennie gaskesisnie lea ajve dïhte ahte beasa nommehtidh muvhtem boelhkem ståvroelïhtseginie mij dïsse vaestede maam jïjnje byjjes dåarjoem Saemiedigkeste åådtje.
Dat ahte Sámediggi háliida dakkár doaimma ahte beassá nammadit stivrra, ii leat dat seammá go ahte Sámediggi galgá muitalit mo bargat dahje bietnastivret doaimma ásahusain.
Dah ahte Saemiedigkie dagkeres darjomem sæjhta ahte beasa ståvroem nommehtidh, ij leah dah seamma goh ahte Saemiedigkie edtja soptsestidh guktie barkijibie jallh *bietnastivret darjomem institusjovnine.
Sámi viessu Oslos
Saemien gåetie Oslovisnie
Politihkalaš ráđđeaddi Johan Vasara oassálastiid álbmotčoahkkimis 24.11.11 Sámi viesu boahtteáiggi birra Oslos.
Politihkeles raeriestæjja Johan Vasara #mealtan<adv><der_nomag><n> aalmogetjåanghkosne 24.11.11 Saemien gåetien båetijen aejkien bïjre Oslovisnie.
Váikkuhit buori kulturovddideami dieđáhusa vuoruhuvvon doaibmabijuid Ovttasbargat Norgga girkuin ja eará oskkuservodagaiguin Váikkuhit positiiva kulturovddideami lullisámi servodagas
Dijpedh buerien kultuvreevtiedimmien bïevnesen prijoriteradovveme råajvarimmiej Nöörjen gærhkojne laavenjostedh jïh jeatjah jaahkoensiebriedahkigujmie Dijpijibie positijve/positïjve kultuvreevtiedimmien åarjelsaemien siebriedahkesne
Nuoraidpolitihkka/Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegoddi
Noerepolitihke/Saemiedigkien noerepolitihken moenehtse
Sámediggeráđđi nammadii čoahkkimis mii lei juovlamánu 13.-15 beaivvi čuovvovaš ođđa lahtuid Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegoddái –SNPL- áigodahkii 01.01.12-31.12.13:
Saemiedigkieraerie tjåanghkoem nommehti mij lij goeven 13.-15 biejjieh minngebe orre lïhtsegidie Saemiedigkien noerepolitihken moenehtsasse –SNPL- boelhkese 01.01.12-31.12.13:
Lahtut Várrelahtut Sagka (Sigrid Marie) Danielsen (jođiheaddji) Marja Lisa Thomassen Siw-Kristin Johnsen Ina Kristine Store Karen Marit Siri Maahke (Nils Mathias) Bransfjell Áike Niillas Peder Selfors Mikkel Rasmus Logje Nils Ándre Eriksen Dávvet Solbakk
Lïhtsegh Sæjjasadtjh Sagkan (Sigrid Marien) Danielsen (juhtiehtæjja) Marja Lisa Thomassen #Siw<np><cmp_sgnom><cmp><guio>Kristin Johnsen Ina Kristine Store Karen Marit Sirijjen *Maahke (Nils Mathiasen) Bransfjell Áike Niillas Peder Selforsem Mikkel Rasmus Logje Nilsen *Ándre Eriksen Dávvet Solbakk
SNPL:s lea dán áigodagas leamaš guokte telefovdnačoahkkima.
SNPL:sne lea daennie boelhkesne orreme göökte telefovnetjåanghkoeh.
Sis leamaš čoahkkin Riddu riđđu stivran ja leat maid leamaš mielde bargojoavkkus mii lea plánemin Digitála kránnjááhkku konferánsa.
Daj orreme tjåanghkoem Riddu fropmehke ståvrojne jïh aaj mealtan orreme barkoedåehkien mij lea soejkesjidh Digitaale graanna-aahka konferaanse.
SNPL jođiheaddji Sagka Danielsen oassálasti Jokkmokk Winter Conference 2012 klimákonferánssas.
SNPL:n juhtiehtæjja Sagka Danielsen #mealtan<adv><der_nomag><n> Jokkmokkem Winter Conference 2012 *klimákonferánssas.
SNPL lahtu Áike Niillas Selforsas lei sáhkavuorru Sámeálbmot beaivvi ávvudeami oktavuođas Leavnnja joatkkaskuvllas.
SNPL lïhtsegem Áike Niillas Selforsen lij lahtestimmie Saemienaalmogen biejjiem heevehtimmien gaskesisnie Lakselven jåarhkeskuvlesne.
Mátta-Trøndelaga fylkkagielda lea jearran SNPL searvat Sámi áššiid ráđđeaddi lávdegoddái Mátta-Trøndelagas.
Åarjel-Tröndelaagen fylhketjïelte gihtjeme SNPL:m meatan Saemien aamhtesi raeriestæjjan moenehtsasse Åarjel-Tröndelaagesne.
SNPL jođiheaddji Sagka Danielsen lea evttohuvvon dán lávdegoddái, Maahke Bransfjell lea evttohuvvon Danielsena várrelahttun dán lávdegoddái.
SNPL:n juhtiehtæjja Sagka Danielsen uvtedovveme daan moenehtsasse, *Maahke Bransfjell Danielsenen sæjjasadtjine uvtedovveme daan moenehtsasse.
Sámediggeráđis leamaš čoahkkin Noereh!:n 11.01.12.
Saemiedigkieraerien orreme tjåanghkoem #Noereh<np><sg><nom>!:n. 11.01.12.
Dán čoahkkimis muitalii Noereh! sin doaimma birra, ja daid ekonomalaš hástalusaid birra mat badjánit beaivválaččat nu ahte nuoraidorganisašuvdna galgá doaibmat.
Daennie tjåanghkosne #Noereh<np><sg><nom> soptsesti! daj darjomen bïjre, jïh daj ekonomeles haestemi bïjre mah biejjieladtje dan berkiestieh ahte noeriorganisasjovne edtja juhtedh.
Sámediggi lea juolludan doarjaga dán organisašuvdnii,vai besset plánet ja čađahit sin bargguid ja doaluid.
Saemiedigkie dåarjoem laeviehtamme daan organisasjovnese,vuj biesieh soejkesjidh jïh tjïrrehtidh daj barkoeh jïh arrangemeente.
Máhtolašvuohta
Maahtaldahke
Sámi servodaga ovddideami ja nannema vuođđun lea máhtolašvuohta ja gelbbolašvuohta.
Saemien siebriedahken evtiedimmien jïh nænnoestimmien våaroeminie lea maahtaldahke jïh maahtaldahke.
Váldomihttomearri
Åejvieulmiemierie
Sámi álbmogis lea máhtolašvuohta, gelbbolašvuohta ja gálggat mat dárbbašuvvojit sámi servodaga ovddideamis.
Saemien aalmogen lea maahtaldahke, maahtaldahke jïh edtjh mah daarpesjovvieh saemien siebriedahken evtiedimmesne.
Oassemihttomearri
Boelhkeulmie
Sámi mánáin ja nuorain lea nana sámi identitehta ja oktavuohta sámi gillii, kultuvrii ja servodateallimii.
Saemien maanaj jïh noeri lea nænnoes saemien identiteete jïh gaskese saemien gïelese, kultuvrese jïh siebriedahkejieledese.
Sámi álbmogis lea duohta vuoigatvuohta kvalitatiivalaččat buori oahpahussii sámegielas ja sámegillii
Saemien aalmogen lea saetnies reakta *kvalitatiivalaččat buerie ööhpehtæmman saemiengïelesne jïh saemiengïelese
Alit oahpus ja dutkamis fuolahuvvo álohii sámi perspektiiva
Jollebe learosne jïh dotkemisnie iktegisth hoksesåvva saemien perspektijve
Strategiijat Gulahallama bokte guovddáš, regionála ja báikkálaš eiseválddiiguin ja eará guoskevaš aktevrraiguin sihkkarastit buriid rámmaeavttuid sámi mánáidgárddiid, vuođđooahpahusa, alit oahpu ja dutkama várás
Strategijh Gaskesadtemen baaktoe voernges, regionaale jïh dajven åejvieladtjigujmie jïh jeatjah sjyöhtehke aktöörigujmie buerie mierietsiehkide gorredibie saemien maanagïerti, maadthööhpehtimmien, jollebe learoen jïh dotkemen muhteste
Sámediggeráđis lea leamaš čoahkkin hálddahusdásis Máhttodepartemeanttain earret eará ođđa stuoradiggedieđáhusa birra boahtteáiggi mánáidgárddi birra, nationála mánáidgárdeguoskevaš dokumeanttaid jorgalahttin sámegillii ja bargguid sirdin Máhttodepartemeanttas Oahpahusdirektoráhttii.
Saemiedigkieraerien tjåanghkoen reeremedaltesisnie orreme Maahtoedepartemeentine gaskem jeatjah orre stoerredigkiebïevnesen bïjre båetijen aejkien maanagïerten bïjre, nasjonaale *mánáidgárdeguoskevaš tjaatsegi #jarkoestidh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><der_nomact><n><sg><nom> saemiengïelese jïh barkoej johtelohken Maahtoedepartemeentesne Ööhpehtimmiedirektoraatese.
Sámedikki várrepresideanta oassálasttii sámi álbmotbeaivvi ávvudeamis Cizáš sámi mánáidgárddis Oslos.
Saemiedigkien mubpieåvtehke mealtan saemien åålmehbiejjien heevehtimmesne *Cizáš saemien maanagïertesne Oslovisnie.
24. ja 25.01.12 lágiduvvui fierpmádatčoahkkin bargiide mánáidgárddiin gos leat sámi mánát, dat lei Romssas.
24. jïh 25.01.12 viermietjåahkoe öörnesovvi barkijidie maanagïertine gusnie årrodh saemien maanah, dïhte lij Romsesne.
Fierpmádatčoahkkima váldofáddá lei giella mánáidgárddis.
Viermietjåahkoen åejvieaamhtese lij gïele maanagïertesne.
Doppe lei sáhkavuorru giellabarggu birra mánáidgárddis, mot geavahit olgošiljuid giellaarenan, ja Guovssahasa mánáidgárdi Romssas muitalii giellaprošeavtta Somá birra.
Debpene lij lahtestimmie gïelebarkoen bïjre maanagïertesne, nåtsh utnedh *olgošiljuid gïelesijjine, jïh *Guovssahasa maanagïerte Romsesne gïeleprosjeektem soptsesti Lusten bïjre.
Senter for IKT i utdanningen (guovddáš mii heiveha DGT oahpahussii) lágidii maiddái workshop/bargobáji.
Senteren *for *IKT i. *utdanningen (jarngem mij sjïehtehte *DGT ööhpehtæmman) aaj öörni #workshop<n><sg><nom>/*bargobáji.
Fierpmádatčoahkkin lea čuovvoleapmin "Kvalitehtaovddideapmi mánáidgárddiin " poasttas 2011 bušeahtas.
Viermietjåahkoe lea dåeriedimmine "Kvaliteeteevtiedimmie maanagïertine " påastesne 2011 budsjehtesne.
Dialoga Sámi oahpaheaddjioahpu regiovnnain
Gaskestallemem Saemien lohkehtæjjaööhpehtimmien regijovnine
Oahpahusdirektoráhtta juolludii 08.12.2011 Sámi oahpaheaddjioahpu regiovnna joatkkaoahppofálaldaga áigodahkii 2012 - 2015.
Ööhpehtimmiedirektoraate 08.12.2011 laeviehti Saemien lohkehtæjjaööhpehtimmien regijovnen jåarhkeööhpehtimmiefaalenassen boelhkese 2012 - 2015.
Sámediggeráđđi lea duhtavaš fálaldagain Nubbingiellapedagogihkka Sámi allaskuvllas, ja lullisámegiela ja julevsámegiela giellafálaldagain DavviTrøndelaga allaskuvllas ja Nordlándda universitehtas.
Saemiedigkieraerie lea madtjeles faalenassine Mubpiengïelepedagogihke Saemien jïlleskuvlesne, jïh åarjelsaemiengïelen jïh julevsaemiengïelen gïelefaalenassine Noerhte-Tröndelaagen jïlleskuvlesne jïh Nordlaanten universiteetesne.
Sámediggeráđđi lea ožžon kopiija reivves maid Finnmárkku allaskuvla sáddii Máhttodepartementii (MD) maŋŋel go mearriduvvui ahte joatkkaoahppu mearrasámi kulturmáhtu birra ii boahtán mielde regiovnna fálaldahkii.
Saemiedigkieraerie åådtjeme *kopiija prieveste maam Finnmaarhken jïlleskuvle Maahtoedepartemeentese seedti (M-D/MD) mænngan goh nænnoestovvi ahte jåarhkelïerehtimmie mearoesaemien kultuvremaahtoen bïjre idtji mealtan regijovnen faalenassese båetieh.
Sámediggeráđđi lea máŋgga geardde ságastallan departemeanttain dan ášši birra.
Saemiedigkieraerie lea gellien aejkien departemeentine soptsestalleme dan aamhtesen bïjre.
Máhttodepartemeanta lea dál meannudeame ášši.
Maahtoedepartemeente daelie aamhtesem gïetedidh.
MD sáddii vástádusa Finnmárkku allaskuvlii 03.02.12 gos čuožžu loahpas: Máhttodepartemeanta ipmirda goitge regiovnna vuorjašumi dan ektui ahte oahpaheddjiin obbalaččat lea heajos máhttu sámi diliid birra.
M-D/MD vaestiedassem Finnmaarhken jïlleskuvlese seedti 03.02.12 gusnie minngiegietjesne tjåådtje: Maahtoedepartemeente guarkoe læjhkan regijovnem *vuorjašumi dan muhteste ahte lohkehtæjjaj *obbalaččat lea geerve maahtoe saemien tsiehkiej bïjre.
Danne mii áigut dieđihit ášši digaštallamii strategiijabealálaččaiguin ja geahččalit gávdnat čovdosa.
Dannasinie mijjieh sïjhtijibie aamhtesem bïeljelidh digkiedæmman #strategije<n><cmp_sgnom><cmp>#bielie<n><adj><pl><com> jïh voejhkelibie gaavnedh tjoevtenjem.
Sámediggeráđđi vuordá positiiva bohtosa áššis.
Saemiedigkieraerie positijve/positïjve illedahkem aamhtesisnie vuarta.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
16. siidu 379 siiddus
16. bielie 379 bielesne
Rekruterenjoavku sámi oahpaheaddjeoahpporegiovnnas
Rekruteeremedåehkie saemien lohkehtæjjaööhpehtimmieregijovnesne
Sámediggeráđđi lei mielde sámi oahpaheaddjeoahpporegiovnna rekruterenjoavkku čoahkkimis 10.11.11.11 ja 19.01.12.
Saemiedigkieraerie lij mealtan saemien lohkehtæjjaööhpehtimmieregijovnem rekruteeremedåehkien tjåanghkosne 10.11.11.11 jïh 19.01.12.
Joavkku bargu lei vuoruhit doaimmaid sámi alit oahpu nationála rekruterenstrategiijii, ja evttohit mot 2011 ruhta galggai geavahuvvot.
Dåehkien barkoe lij prijoriteradidh darjomh saemien jollebe learoen nasjonaale rekruteeremestrategijese, jïh uvtedidh nåtsh 2011:n beetnege/beetneh edtji åtnasovvedh.
Davvi-Trøndelaga allaskuvla jođiha dan barggu.
Noerhte-Tröndelaagen jïlleskuvle dam barkoem öörnie.
Doaimmat evttohuvvo 1,3 miljovdnasaš rámma vuođul 2011:s, ja Máhttodepartemeanta lea dohkkehan daid.
Darjomh uvtedåvva 1,3:n *miljovdnasaš mierien mietie jaepien 2011, jïh Maahtoedepartemeente dejtie dåhkasjahteme.
Bargojoavku sámegiela, sámi fágaid ja fáttáid várás sámi oahpaheaddjeoahpporegiovnnas
Barkoedåehkie saemiengïelen, saemien faagi jïh aamhtesi muhteste saemien lohkehtæjjaööhpehtimmieregijovnesne
Sámediggeráđđi lei mielde bargojoavkku vuosttaš čoahkkimis sámi giela, sámi fágaid ja fáttaid birra sámi regiovnnas 19.01.12.
Saemiedigkieraerie lij mealtan barkoedåehkien voestes tjåanghkosne saemien gïelen, saemien faagi jïh *fáttaid bïjre saemien regijovnesne 19.01.12.
Sámi allaskuvla jođiha bargojoavkku.
Saemien jïlleskuvle barkoedåehkiem öörnie.
Čoahkkimis digaštalle bargojoavkku mandáhta, sámegiela, sámi fágaid ja fáttáid oahppofálaldagaid stáhtusa ásahusain sámi oahpaheaddjeoahpporegiovnnas ja viidásit barggu.
Tjåanghkosne barkoedåehkien mandaatem digkiedallin, saemiengïelem, saemien faagide jïh aamhtesh ööhpehtimmiefaalenassi staatusem institusjovnine saemien lohkehtæjjaööhpehtimmieregijovnesne jïh vijrebe barkoem.
Teknologiijajoavku sámi oahpaheaddjeoahpporegiovnnas
Teknologijedåehkie saemien lohkehtæjjaööhpehtimmieregijovnesne
Sámediggeráđđi oassálasttii vuosttaš čoahkkimis teknologiijajoavkkus 07.02.12.
Saemiedigkieraerie mealtan voestes tjåanghkosne teknologijedåehkesne 07.02.12.
Juohke ovttasbargooasálaš čilgii oanehaččat sin vuoruhemiid ja doaimmaid birra DGT geavaheami ektui oahpahusas ja oahpuid fleksibiliserema birra.
Fïerhte ektiebarkoeboelhke åenehkslaakan boejhkeli daj prijoriteradimmiej jïh darjomi bïjre *DGT pråvhkoen muhteste ööhpehtimmesne jïh learoej *fleksibiliserema bïjre.
Juohke ásahus ráhkada čoahkkáigeasu čoavddasániiguin mii čájeha makkár doaimmat sis leat dan suorggis.
Fïerhte institusjovne tjohkehtehtemem tsiehkiebaakoejgujmie dorje mij vuesehte magkeres darjomh daj leah dennie suerkesne.
Konkrehta doaimmat plánejuvvojit go stáhtusčoahkkáigeassu lea gárvvis.
Konkreete darjomh soejkesjovvieh goh staatusetjohkehtehteme gaervies.
Mii váldit maiddái vuhtii dan barggu mii lea dahkkon 6. oahpaheaddjeoahpporegiovnna teknologiijajoavkkus.
Mijjieh aaj vaeltiejibie dam barkoem vuehtieji mij dorjeme 6. lohkehtæjjaööhpehtimmieregijovnen teknologijedåehkesne.
Barggu jođiha Finnmárkku allaskuvla.
Barkoem Finnmaarhken jïlleskuvle öörnie.
Gelbbolašvuođaforum
Maahtaldahkenforume
Sámediggeráđđi oassálasttii gelbbolašvuođaforuma čoahkkimis Čáhcesullos 23. ja 24.11.11.
Saemiedigkieraerie mealtan maahtaldahkenforumen tjåanghkosne Čáhcesuolusne 23. jïh 24.11.11.
Gelbbolašvuođaforum lea ovttasbargoforum gaskal Finnmárkku Fylkamánni, Finnmárkku fylkasuohkana, Oahppolihtu, KS, sámi joatkkaskuvllaid stivrra, Sámi allaskuvlla ja Sámedikki.
Maahtaldahkenforume lea ektiebarkoeforume gaskesne Finnmaarhken fylhkemaennien, Finnmaarhken fylhketjïelten, Studijesiebrien, *KS, saemien jåarhkeskuvli ståvroen, Saemien jïlleskuvlen jïh Saemiedigkien.
Dán čoahkkimis muitaledje mánáidgárdesuorggi ođđa ruhtadanmodealla birra, ja galle oahpaheaddji válde joatkkaoahpu Finnmárkkus nationála strategiija "Kompetanse for kvalitet" (gelbbolašvuođakvalitehta) olis.
Daennie tjåanghkosne maanagïertesuerkiem orre beetnehdåarjoemaallen bïjre soptsestin, jïh gellie lohkehtæjjah jåarhkelïerehtimmiem Finnmaarhkeste vaeltiejin nasjonaale strategijen "*Kompetanse *for *kvalitet" (maahtaldahkenkvaliteeten) dïere.
Nationála dárkkisteapmi vuođđoskuvllas ja Finnmárkku joatkkaskuvllaid ođđa struktuvrra bargoplánat ledje maid fáttát čoahkkimis.
Nasjonaale vaaksjome maadthskuvlesne jïh Finnmaarhken jåarhkeskuvli orre struktuvren barkoesoejkesjh lin aaj aamhtesh tjåanghkosne.
Dasa lassin oaččui forum dárkilis diehtojuohkima "Ny Giv" nammasaš prošeavtta birra, mii lea riikaviidosaš áŋgiruššanprošeakta dan birra go galgá lávket vuođđoskuvllas joatkkaskuvlii.
Dïsse lissine forumem åadtjoeji eensi bïevnesen "*Ny *Giv" *nammasaš prosjeekten bïjre, mij lea *riikaviidosaš eadtjaldovvemeprosjeekte dan bïjre goh edtja *lávket maadthskuvlesne jåarhkeskuvlese.
Forum muitalii makkár suohkanat leat beassan searvái, ja ahte maiddái dat guokte sámi joatkkaskuvlla leat mielde prošeavttas.
Forume soptsesti magkeres tjïelth seabran bïeseme, jïh ahte aaj dah göökte saemieh jåarhkeskuvlen mealtan årrodh prosjeektesne.
Ovttasbargočoahkkimat dollojit njelljii jagis.
Laavenjostoetjåanghkoeh njeeljh #steeredh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> jaepesne.
Ovttasbargočoahkkin gaskal Ođasmahttin-, hálddahus- ja girkodepartemeantta ja Sámi allaskuvlla
Laavenjostoetjåanghkoe gaskesne Orrestehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartemeentem jïh saemien jïlleskuvlem
Sámediggeráđđi oasseváldá ovttasbargočoahkkimiin gaskal Ođasmahttin-, hálddahus- ja girkodepartemeanta ja Sámi allaskuvlla.
Saemiedigkieraerie *oasseváldá laavenjostoetjåanghkojne gaskesne Orrestehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartemeente jïh Saemien jïlleskuvlem.
21.11.11 lei čoahkkin gos departemeanta muitalii ja bivddii cealkámušaid sin evttohuvvon ruhtajuolludeami ektui Sámi allaskuvlii 2012-bušeahtas prošeavttaide fágalaš analysajoavku, árbediehtu ja ofelaččat.
21.11.11 lij tjåanghkoe gusnie departemeente soptsesti jïh #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> maedtieji daj uvtedovveme beetnehlaeviehtimmien muhteste Saemien jïlleskuvlese 2012-budsjehtesne prosjeektide faageles joekehtimmiedåehkie, aerpiedaajroe jïh tsïeglh.
Dasa lassin digaštalle maiddái Sámi lohkanguovddáža doarjaga čoahkkimis.
Dïsse lissine aaj digkiedallin Saemien lohkemejarngen dåarjoem tjåanghkosne.
Sámediggeráđđi lea čoahkkinastán Porsáŋggu gielddain juovlamánu 9. b. 2012 giliskuvllaid heaittiheami oktavuođas.
Saemiedigkieraerie Porsangeren tjïeltine tjåanghkenamme goeven 9. b. 2012 gaerteneskuvli illemen gaskesisnie.
Ráđđi galledii Billávuona mearrasámi bajásšaddanguovddáža/ skuvlla ja Bissojoga skuvlla ja kveana instituhta Bissojogas.
Raerie goevleli Billávuotnan mearoesaemien byjjenimmiejarngen/ skuvlem jïh Bissojohkan skuvlem jïh kveenen instituhtem Bissojohkesne.
Váikkuhit buriid ekonomalaš rámmaeavttuid skuvlaeaiggádiidda, vai sihkkarastá kvalitatiivalaččat buori oahpahusa sámegielas ja sámegillii Váikkuhit dan ahte Sámi allaskuvla ovddiduvvošii álgoálbmotuniversitehtan Váikkuhit dan ahte Sámi lohkanguovddáš šattašii bistevaš nationála resursaguovddážin Bargat dan ala ahte ráhkaduvvojit oahpponeavvut sámi mánáidgárdemánáide
Dijpedh bueriej ekonomeles mierietsiehkiej skuvleaajhteride, vuj gorrede *kvalitatiivalaččat buerie ööhpehtimmiem saemiengïelesne jïh saemiengïelese dam Dijpedh ahte Saemien jïlleskuvle aalkoeåålmegeuniversiteetine/aalkoeåålmehuniversiteetine/aalkoeåålmhuniversiteetine Dijpedh evtiedåvva dam ahte Saemien lohkemejarnge sjædta vihties nasjonaale vierhtiejarngine Dan nelnie barkedh ahte learoevierhtieh dorjesuvvieh saemien maanagïertemaanide
Sámediggeráđđi lea álggahan prošeavtta sámi stoahkanhearvvat ja pedagogalaš ávdnasat mánáidgárddiide.
Saemiedigkieraerie prosjeektem aelkiehtamme saemien stååkegaevnieh jïh pedagogeles materijellh maanagïertide.
Dál lea nammaduvvon olgguldas mánáidgárdebargi joavku mii galgá hutkat makkár sisdoallu "sámi hupmanpáhkas" galggašii leat.
Daelie nommehtovveme *olgguldas maanagïertebarkije dåehkie mij edtja gaavnehtidh magkeres sisvege "saemien håalemepaahkesne" edtja årrodh.
Ulbmil dakkár páhkain lea nannet mánáid sámegielmáhtu.
Ulmien dagkeres paahkine lea maanaj saemiengïelhmaahtoem nænnoestidh.
Joavku galgá buktit iežas evttohusa ovdal suoidnemánu 1. b. 2012.
Dåehkie edtja buektedh jïjtjse uvtelassem aarebi snjaltjen 1. b. 2012.
Mánáidgárdedoarjagiid ođđa eavttuid bidjat doibmii
Maanagïertedåarjoej orre moenemetsiehkide darjoemasse bïejijibie
"Bagadus doarjagiidda mánáidgárddiide gos leat sámi mánát" lea ráhkaduvvon.
"Bïhkedasse dåarjojde maanagïertide gusnie leah saemien maanah" dorjesovveme.
Bagadus galgá almmuhuvvot Sámedikki neahttasiidui, ja olggosaddojuvvot báberhámis.
Bïhkedasse edtja Saemiedigkien nehtebealan bæjjoehtovvedh, jïh *olggosaddojuvvot paehperehaamosne.
Mii leat viežžan deaddilanfálaldagaid.
Mijjieh dïedtelimmiefaalenasside veedtjeme.
Váikkuhit dan ahte stivrendokumeanttat fuolahit sámi perspektiivva oahpahusas
dam Dijpedh ahte stuvremetjaatsegh saemien perspektijvem ööhpehtimmesne huksieh
Dieđáhus mánáidgárddiid birra gos leat sámi mánát
Bïevnese maanagïerti bïjre gusnie leah saemien maanah
Sámediggeráđđi lea bargagoahtán ođđa dieđáhusain mánáidgárddiid birra gos leat sámi mánát.
Saemiedigkieraerie orre bïevnesinie barkegåateme maanagïerti bïjre gusnie leah saemien maanah.
Dieđáhusa duogáš lea ahte Sámediggeráđđi háliida hábmet bajimus politihka mánáidgárdesuorggis mii láidesta ja čilge prinsihpalaš áššiid go guoská mánáidgárdefálaldahkii sámi mánáide.
Bïevnesen duekie lea ahte Saemiedigkieraerie sæjhta bijjemes politihkem hammoedidh maanagïertesuerkesne mij *láidesta jïh prinsihpeles aamhtesidie tjielkien goh maanagïertefaalenassese dæjpa saemien maanide.
Mánáidgárdedieđáhusa ulbmil lea doalvvuhit smiehttamii ja dialogii dan birra ahte mot olahit politihkalaš mihtuid, maid bokte mánáidgárdefálaldat galggašii buoridit bajásšaddaneavttuid.
Maanagïertebïevnesen ulmie lea saehtiehtidh rontestæmman jïh gaskestallemasse dan bïjre ahte nåtsh politihkeles vuepside hïnnijibie, mejtie gåaskoejin maanagïertefaalenasse edtja byjjenimmiemoenemetsiehkide bueriedidh.
Sámediggeráđđi lea ráhkadan álggahannotáhta dieđáhussii.
Saemiedigkieraerie dorjeme *álggahannotáhta bïevnesasse.
Fága- ja diibmojuohku
Faage- jïh #tæjmoe<n><cmp_sgnom><cmp>#jåakoe<n><sg><nom>
Oahpahusdirektoráhtta sáddii 20.12.11 reivve sierra suohkaniidda ja fylkasuohkaniidda gos bivde sin dieđihit mot fága- ja diibmojuohku lea doaibman ohppiide geain lea sámegiel- ja suomagieloahpahus, earret fága- ja diibmojuohku dain ohppiin geat leat fidnofágalaš oahppoprográmmas.
Ööhpehtimmiedirektoraate 20.12.11 seedti prievien sjïere tjïeltide jïh fylhketjïeltide gusnie maedtiejin dejtie bïeljelidh nåtsh faage- jïh #tæjmoe<n><cmp_sgnom><cmp>#jåakoe<n><sg><nom> learoehkidie jåhteme giej lea saemiengïeleh- jïh #soemengïele<n><cmp_sh><cmp>ööhpehtimmie, bielelen faage- jïh #tæjmoe<n><cmp_sgnom><cmp>#jåakoe<n><sg><nom> dejnie learoehkinie gïeh leah barkoefaagi ööhpehtimmieprogrammesne.
Dáid dieđuid vuođul áigu direktoráhtta sáddet formála gulaskuddanreivve.
Daaj daajroej mietie sæjhta direktoraate byjjes govledimmieprieviem seedtedh.
Máhttodepartemeanta áigu mearridit ođđa fága- ja diibmojuogu geassemánu 2012, mii galgá gustot 2012 čavčča rájes.
Maahtoedepartemeente sæjhta nænnoestidh orre faage- jïh #tæjmoe<n><cmp_sgnom><cmp>#jåakoe<n><sg><acc> ruffien 2012:m, mij edtja davvodh 2012:n tjaktjen raejeste.
Sámediggeráđđi áigu čuovvolit Oahpahusdirektoráhta dárkkisteami fága- ja diibmojuogus daidda ohppiide geain lea sámegiella vuođđo- ja joatkkaskuvllas.
Saemiedigkieraerie sæjhta dåeriedidh Ööhpehtimmiedirektoraaten vaaksjomen faage- jïh tæjmoeseksjovne dejtie learoehkidie giej lea saemiengïele våarome- jïh jåarhkeskuvlesne.
Juovlamánu 2011 sáddii sámediggeráđđi gulaskuddancealkámuša Oahpahusdirektoráhttii fága- ja diibmojuogu rievdadeami birra ohppiide dárogielas, eŋgelasgielas ja sámegielas fidnofágain.
Goeven 2011:n saemiedigkieraerie seedti #govledimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> Ööhpehtimmiedirektoraatese faage- jïh #tæjmoe<n><cmp_sgnom><cmp>#jåakoe<n><sg><gen> jorkestimmien bïjre learoehkidie daaroengïelesne, englaantengïelesne jïh saemiengïelesne gïehtelimmiefaagine.
Sámediggeráđđi doarjjui eŋgelasgiela diibmologu rievdadeami fidnofágalaš oahppoprográmmain, ja celkkii ahte "luvvejuvvon" diimmut Jo1:s ja Jo2:s galget juhkkojuvvot dássálaga sámegillii ja dárogillii.
Saemiedigkieraerie dåarjoeji englaantengïelen tæjmoelåhkoen jorkestimmien barkoefaagi ööhpehtimmieprogrammine, jïh jiehtieji ahte "*luvvejuvvon" tæjmoeh Jå1:sne jïh Jå2:sne edtjieh #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> *dássálaga saemiengïelese jïh daaroengïelese.
Mii čujuheimmet ahte diibmolohku gaskal dárogielohppiid geain lea sámegieloahpahus, ja eará ohppiid, lea váttis, ja ahte berre ráhkaduvvot sierra dárogieloahppoplána ohppiide geain lea sámegiella nubbingiellan, dahjege ferte dárogieloahppoplána viidodat heivehuvvot duohta diibmolohkui.
Mijjieh tjaatsestimh ahte tæjmoelåhkoe gaskesne #daaroengïele<n><cmp_sh><cmp>learohki giej lea saemienööhpehtimmie, jïh jeatjah learohki, geerve, jïh ahte byöroe dorjesovvedh sjïere #daaroengïele<n><cmp_sh><cmp>learoesoejkesje learoehkidie giej lea saemiengïele mubpiengïeline, jallh tjuara #daaroengïele<n><cmp_sh><cmp>learoesoejkesje goelpeneståaroe saetnies tæjmoelåhkose sjïehtelovvedh.
Ođđajagimánu 2012 sáddii Sámediggeráđđi gulaskuddancealkámuša Máhttodepartementii rievdademiid birra oahpahuslágas, oahpahuslága láhkaásahusain ja fága- ja diibmojuogus - Jo3 (joatkkaceahkki 3) skuvlajagi organiseren.
Tsïengelen 2012:n Saemiedigkieraerie seedti #govledimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> Maahtoedepartemeentese jorkestimmiej bïjre ööhpehtimmielaakesne, ööhpehtimmielaakem njoelkedassine jïh faage- jïh tæjmoeseksjovne - Jå3:n (jåarhkedaltese 3:m) skuvlejaepieh öörnem.
Sámediggeráđđi bivddii maiddái konsulterema áššis.
Saemiedigkieraerie aaj konsulteeremem maedtieji aamhtesisnie.
Dat čađahuvvui 25.1.12 Máhttodepartemeanttain.
Dïhte 25.1.12 maahtoedepartemeentine tjïrrehtovvi.
Konsultašuvnnain bođiimet ovttamillii juohkit studerenráhkkanahtti Jo3 skuvlajagi guovtti oassái, okta oassi dábálaš oahpuin 34 vahkku, ja nubbin eksámenoassi 2 vahkku.
Konsultasjovnijste båetiejimh *ovttamillii juekedh #studijeryöjredimmie<n><sg><nom><attr> #jå3<n><acr><sg><acc> skuvlejaepien göökten boelhkese, akte boelhke sïejhme learojne 34 våhkoeh, jïh mubpine eksaameneboelhke 2 våhkoeh.
Juohkin mearkkaša ahte oahpahusáigodat komprimerejuvvo, ja mielddisbuktá dárbbu heivehit fága- ja diibmojuogu ohppiide geain lea sámegieloahpahus.
Juekeme krööhkeste ahte ööhpehtimmieboelhke *komprimerejuvvo, jïh daerpiesvoetem mealtan buakta sjïehtehtidh faage- jïh #tæjmoe<n><cmp_sgnom><cmp>#jåakoe<n><sg><gen> learoehkidie giej lea saemienööhpehtimmie.
Sámediggi ja Máhttodepartemeanta šihtte doallat konsultašuvnnaid gaskal Sámedikki ja Oahpahusdirektoráhta ovdal go sámegielohppiid dárkkistuvvon fága- ja diibmojuohku sáddejuvvo gulaskuddamii, ja konsultašuvnnaid gaskal Sámedikki ja Máhttodepartemeanta ovdal go mearridit fága- ja diibmojuogu.
Saemiedigkie jïh maahtoedepartemeente sjïehtin steeredh konsultasjovnh gaskesne Saemiedigkien jïh Ööhpehtimmiedirektoraaten aarebi goh #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>learohki vååksjesovveme faage- jïh #tæjmoe<n><cmp_sgnom><cmp>#jåakoe<n><sg><nom> govledæmman seedtesåvva, jïh konsultasjovni gaskesne Saemiedigkien jïh Maahtoedepartemeente aarebi goh nænnoestidh faage- jïh #tæjmoe<n><cmp_sgnom><cmp>#jåakoe<n><sg><acc>.
Sihke sámediggeráđi ja Máhttodepartemeanta mielas lea dehálaš ahte ollislaš njuolggadusat galget hábmejuvvon dainna lágiin ahte movttiidahttet sámi ohppiid válljet sámegieloahpahusa.
Dovne saemiedigkieraerien jïh Maahtoedepartemeente mïelesne vihkele ahte ellies njoelkedassh edtjieh hammoedovveme dejnie vuekine ahte saemien learoehkidie veeljedh eadtjaldehtieh saemienööhpehtimmiem.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 18. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 18. bielie 379 bielesne
Oahppoplánat
Learoesoejkesjh
Máhttodepartemeanta gohččuma vuođul bijai Oahpahusdirektoráhtta johtui dárkkisteami viđa vuođđogálggain dárogiel-, eŋgelasgiel-, matematihka, servodatfága ja luonddufága oahppoplánain golggotmánu 2012.
Maahtoedepartemeente gåhtjomen mietie Ööhpehtimmiedirektoraate bïeji *johtui vaaksjomem vïjhten maadthmaahtojne #daaroengïele<n><cmp_sh><cmp_splitr>, *eŋgelasgiel-, matematihkem, ektievuekiefaage jïh eatnemeaamhtsen learoesoejkesjinie golken 2012.
Gohččun guoskkai maiddái parallealla ovttaárvosaš sámi oahppoplánaide, namalassii dárogieloahppoplánat ohppiide geain lea sámegiella vuosttašgiellan, servodatfága-sámi ja luonddufága-sámi.
Gåhtjome aaj dïjpi *parallealla seammavyörtegs saemien learoesoejkesjidie, nommenlæssan #daaroengïele<n><cmp_sh><cmp>learoesoejkesjh learoehkidie giej lea saemiengïele voestesgïeline, ektievuekiefaage-saemien jïh eatnemeaamhtse-saemien.
Sámediggeráđis lei čoahkkin Oahpahusdirektoráhtain 11.01.12 gos šiehtaimet mot direktoráhtta ja Sámediggi galget ovttasbargat.
Saemiedigkieraerien lij tjåanghkoe Ööhpehtimmiedirektoraatine 11.01.12 gusnie sjïehtimh nåtsh direktoraate jïh Saemiedigkie edtjieh laavenjostedh.
Dasto šiehtaimet ahte Sámediggeráđđi nammada lahtu dárogiela, servodatfága ja luonddufága oahppoplánajoavkkuide, lahtu ovtta referánsajovkui ja lahtuid sámi resursajovkui.
Dehtie minngede sjïehtimh ahte Saemiedigkieraerie lïhtsegen daaroengïelem nommehte, ektievuekiefaagem jïh eatnemeaamhtsen learoesoejkesjedåehkide, lïhtsegen akten referaansedåahkan jïh lïhtsegi saemien #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>dåahkan.
Sámediggeráđđi árvalii 2011:s rievdadit vuođđo lohkangálggaid sámegieloahppoplánain, muhto rievdadusat eai leat vuos mearriduvvon.
Saemiedigkieraerie jaepien 2011 nåaloeji jarkestidh våarome lohkememaahtoeh #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>learoesoejkesjinie, mohte eah jorkestimmieh leah voestegh nænnoestovveme.
Sámediggeráđđi oaidná dárbbu viidábut dárkkistit sámegiela vuosttašgiela ja nubbingiela oahppoplánaid, ja áigu boahtte jagi geahčadit vuođđo čállin-, njálmmálaš-, rehkenastin- ja digitálagálggaid sámegiela oahppoplánain, vai sáhttá heivehit buori ovdáneami ohppiid vuođđogálggaid ovdánahttimis.
Saemiedigkieraerie daerpiesvoetem vijrebelaakan vuajna saemiengïelem vaaksjodh voestesgïelem jïh mubpiengïelen learoesoejkesjidie, jïh sæjhta #båetije<adj><sg><gen> jaepien vuejnedh våarome tjaeleme-, njaalmeldh-, ryökneme- jïh digitaalemaahtojde saemiengïelen learoesoejkesjinie, vuj maahta sjïehtehtidh bueriem evtiedimmien learohki maadthmaahtoej evtiedimmesne.
Ferte maid dárkkistit oahppoplánaid fága- ja diibmojuogu rievdadusaid mielde.
Tjuara aaj learoesoejkesjh vaaksjodh faage- jïh #tæjmoe<n><cmp_sgnom><cmp>#jåakoe<n><sg><gen> jorkestimmiej mietie.
Sámediggeráđđi áigu nammadit oahppoplánajoavkkuid ja referánsajoavkkuid/olbmuid, geat galget čađahit dárkkisteami.
Saemiedigkieraerie sæjhta learoesoejkesjedåehkide nommehtidh jïh referaansedåehkiej/almetjh, gïeh edtjieh vaaksjomem tjïrrehtidh.
Oahppoplánat fertejit dárkkistuvvot viidodat- ja resursarámma mielde maid departemeanta lea mearridan, gč. Oahpahuslága § 6-4.
Learoesoejkesjh tjuerieh vååksjesovvedh goelpeneståaroe- jïh #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>mierien mietie maam departemeente nænnoestamme, *gč. Ööhpehtimmielaaken § 6-4.
Viidodat- ja resursarámma lea dán oktavuođas
Goelpeneståaroe- jïh #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>mierie lea daennie gaskesisnie
Sámi historjjá ja servodaga oahppoplána ferte maiddái veahá heivehit, ja vejolaččat evalueret boazodoalu oahppoplána.
Saemien vaajesem jïh siebriedahken learoesoejkesje tjuara aaj ånnetji sjïehtehtidh, jïh #nuepie<vblex><indic><pres><p3><sg> båatsoen learoesoejkesjem evalueeredh.
Dárkkistuvvon oahppoplánat sáddejuvvojit gulaskuddamii, ja maŋŋel gulaskuddama de mearrida ja almmuha sámediggeráđi oahppoplánaid.
Vååksjesovveme learoesoejkesjh govledæmman seedtesuvvieh, jïh mænngan govledimmien dellie nænnoste jïh saemiedigkieraerien learoesoejkesjidie bæjjohte.
Vuođđooahpahusa váhnenlávdegoddi
Maadthööhpehtimmien eejtegemoenehtse
Vuođđooahpahusa váhnenlávdegoddi lea našunála lávdegoddi váhnemiiguin ja váhnemiidda geain leat mánát skuvllas.
Maadthööhpehtimmien eejtegemoenehtse lea nasjonaale moenehtse eejtegigujmie jïh eejtegidie giej leah maanah skuvlesne.
Buot lahtuin galget dan sivas leat mánát juogo vuođđoskuvllas dahje joatkkaskuvllas.
#Gaajhke<prn><ind><pl><loc> lïhtseginie edtjieh dennie sjïekesne leah maanah #jåakoe<n><sg><gen> maadthskuvlesne jallh jåarhkeskuvlesne.
Vuođđooahpahusa váhnenlávdegotti nammada Gonagasa stáhtaráđđi 4 jahkái hávális ja das lea jođiheaddji, nubbinjođiheaddji, 5 lahtu ja 2 várrelahtu.
Maadthööhpehtimmien eejtegemoenehtsem Gånkan staateraerie nommehte 4 jaapan *hávális jïh desnie lea juhtiehtæjjam, mubpieåvtehke, 5 lïhtsegh jïh 2 sæjjasadtjh.
Lahtut berrejit boahtit iešguđet guovlluin riikkas.
Lïhtsegh byöroeh ovmessie dajvijste rïjhkeste båetedh.
Vuođđooahpahusa váhnenlávdegoddi ásahuvvui 1976 ja lea vuoigaduvvon oahpahuslága 11-9 §.
Maadthööhpehtimmien eejtegemoenehtse tseegkesovvi 1976:m jïh lea *vuoigaduvvon ööhpehtimmielaaken 11-9 §.
Sámediggi lea bargan dohko oažžut sámegielat áirasa.
Saemiedigkie dahkoe barkeme åadtjodh saemiengïeleh saadthalmetjem.
Laila Aleksandersen Nutti Guovdageainnus eret lea nammaduvvon sámi áirrasin 2012- 2015 áigodahkii.
Laila Aleksandersen Nutti Kautokeinoste nommehtovveme saemien saadthalmetjinie 2012- 2015 boelhkese.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 19. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 19. bielie 379 bielesne
Davviguovllu konferánsa
Noerhtedajven konferaanse
Sámediggeráđđi lei mielde davviguovllu konferánssas mii lágiduvvui Bådådjos 14. ja 15.11.11.
Saemiedigkieraerie lij mealtan noerhtedajven konferaansesne mij #Bådåddjo<np><top><sg><ine> öörnesovvi 14. jïh 15.11.11.
Guovddáš fáddán lei davviguovllu dutkan váikkuhangaskaoapmin dutkanpolitihkas.
Voernges aamhtesinie #noerhte<n><cmp_sgnom><cmp> dajvem goerehtamme dïedtetsavtshvierhtine dotkemepolitihkesne.
Servodatovdáneapmi davviguovlluin, mii maiddái lea vuoruhuvvon áŋgiruššansuorgi strategiijas, čalmmustahttojuvvui ja digaštallojuvvui ovttas eará fáttáiguin.
Siebriedahkeevtiedimmie noerhtedajvine, mij aaj prijoriteradovveme barkoesuerkie strategijesne, #tjelmiestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> jïh ektesne digkiedallesovvi jeatjah aamhtesigujmie.
Dutkanfoanda Davvi-Norga
Dotkemefåante Noerhte-Nöörje
Eva Josefsen lea nammaduvvon Sámedikki lahttun Davvi-Norgga foandastivrii áigodahkii 2012 - 2015.
Eva Josefsen Saemiedigkien lïhtseginie nommehtovveme Noerhte-Nöörjen fåanteståvrose boelhkese 2012 - 2015.
Várrelahttu foandastivrras lea Kevin Johansen.
Sæjjasadtje fåanteståvroen lea Kevin Johansen.
Arnt Erik Tjønna lea nammaduvvon Sámedikki lahttun Gaska-Norgga foandastivrii áigodahkii 2012 - 2015.
Arnt Erik *Tjønna nommehtovveme Saemiedigkien lïhtseginie Gåhkaldahke-Nöörjen fåanteståvrose boelhkese 2012 - 2015.
Várrelahttu foandastivrras lea Nora Marie Bransfjell.
Sæjjasadtje fåanteståvroen lea Nora Marie Bransfjell.
Bargu ođđa dárkkistuvvon rámmaplánain ovdaskuvlaoahpaheaddjiohppui
Barkoe orre vååksjesovveme mieriesoejkesjinie aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtæmman
Sámedikkis lea leamaš bistevaš lahttu plánalávdegottis ođđa dárkkistuvvon rámmaplánabarggus ovdaskuvlaoahpaheaddjiohppui ja lávdegottis leat leamaš ovcci čoahkkima Oslos.
Saemiedigkien orreme vihties lïhtsege soejkesjemoenehtsisnie orre vååksjesovveme mieriensoejkesjebarkosne aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtæmman jïh moenehtsen orreme uktsie tjåanghkoeh Oslovisnie.
Guokte maŋemus čoahkkima ledje 3.11.2011 ja 5.-6.1.2012.
göökte minngebe tjåanghkoeh lin 3.11.2011 jïh 5.-6.1.2012.
Lávdegoddi lea gárven rámmaplánaevttohusa ja sádden dan Máhttodepartementii.
Moenehtse lea *gárven mieriesoejkesjeuvtelassen jïh dam Maahtoedepartemeentese seedtem.
Leat maiddái ráhkaduvvon nationála mearrádusat ásahusaide njuolggadusaid birra mat leat nationála rámmaplána vuolit dásis.
Leah aaj dorjesovveme nasjonaale nænnoestahkh institusjovnide njoelkedassi bïjre mah leah nasjonaale mieriesoejkesjen badtehth daltesisnie.
Daid njuolggadusaid ii galgga departemeanta dohkkehit, muhto lávdegoddi galgá ieš daid mearridit ovttasráđiid fágajoavkkuiguin.
Dejtie njoelkedassh ij edtjh departemeente dåhkasjehtedh, mohte moenehtse edtja jïjtje dejtie nænnoestidh *ovttasráđiid faagedåehkiejgujmie.
Rámmaplána lea láhkaásahus, ja dat sáddejuvvui 01.01.12 almmolaš gulaskuddamii.
Mieriesoejkesje lea njoelkedasse, jïh dïhte 01.01.12 byjjes govledæmman seedtesovvi.
Nationála njuolggadusat eai galgga sáddejuvvot gulaskuddamii.
Eah nasjonaale njoelkedassh edtjh govledæmman seedtesovvedh.
Sámediggeráđđi lea šiehttan konsulteret departemeanttain nationála njuolggadusaid birra sihke ovdal go almmuhuvvojit ja miessemánus, seammás go galget konsulteret láhkaásahusa birra ovdal go sihke njuolggadusaid ja láhkaásahusaid loahpalaččat mearridit.
Saemiedigkieraerie sjïehteme konsulteeredh departemeentine nasjonaale njoelkedassi bïjre dovne aarebi goh bæjjoehtovvieh jïh suehpeden, seammasïenten goh edtjieh njoelkedassen bïjre aarebi konsulteeredh goh dovne njoelkedassh jïh njoelkedassi #minngiegietjie<n><adj><der_aadv><adv> nænnoestidh.
Sámediggeráđđi lea dál bargame nationála njuolggadusaiguin.
Saemiedigkieraerie daelie nasjonaale njoelkedassigujmie barkedh.
Ođđa rámmaplána sámi ovdaskuvlaoahpaheaddjiohppui
Orre mieriesoejkesje saemien aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtæmman
Sámi ovdaskuvlaoahpaheaddjiohppui galgá ráhkaduvvot rámmaplána.
Saemien aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtæmman edtja dorjesovvedh mieriesoejkesje.
Rámmaplánalávdegoddái galgá nammadit lahtuid.
Mieriesoejkesjemoenehtsasse edtja lïhtsegh nommehtidh.
Sámediggeráđđi lea evttohan ovtta dievdo- ja ovtta nissonovddasteaddji.
Saemiedigkieraerie aktem alma- jïh aktem nyjsenæjjasaadthalmetjen uvtedamme.
Nubbi dan guoktás nammaduvvo ja galgá doaibmat Sámedikki ovddasteaddjin dán lávdegottis.
Mubpie dennie gööktesi nommehtåvva jïh edtja juhtedh Saemiedigkien saadthalmetjinie daennie moenehtsisnie.
Departemeanta lea nammadan jođiheaddji ja nubbinjođiheaddji lávdegoddái, ja Sámi allaskuvla galgá doaibmat čállingoddin.
Departemeente juhtiehtæjjam jïh mubpieåvtehkem moenehtsasse nommehtamme, jïh Saemien jïlleskuvle edtja juhtedh sekretarijaatine.
Sámi ovdaskuvlaoahpaheaddjioahpu rámmaplánalávdegotti mandáhtta
Saemien aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtimmien mieriesoejkesjemoenehtsen mandaate
Sámediggeráđđi lea konsulteren sámi ovdaskuvlaoahpaheaddjioahpu rámmaplánalávdegotti mandáhta birra, ja soabadii Máhttodepartemeanttain 01.02.12.
Saemiedigkieraerie saemien aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtimmiem konsulteereme mieriesoejkesjemoenehtsen mandaaten bïjre, jïh maahtoedepartemeentine Latjkaj/Latjkaji 01.02.12.
Rámmaplánalávdegoddi nammaduvvo lagamuš áiggi.
Mieriesoejkesjemoenehtse nommehtåvva *lagamuš tïjjen.
Davviguovlluprošeavtta loahppakonferánsa
Noerhtedajvenprosjeekten minngiegietjiekonferaanse
Sámediggeráđđi searvvai Davviguovlluprošeavtta loahpahankonferánssas Romssas 26.01.12.
Saemiedigkieraerie meatan Noerhtedajvenprosjeekten galhkovekonferaansesne Romsesne 26.01.12.
Doppe lei earret eará paneladigaštallan fáttáin: "Davviguovllumáhtolašvuođa boahtteáigi Norgga skuvllas?" mas sámediggeráđđi oassálasttii.
Debpene lij gaskem jeatjah #paneele<n><cmp_sgnom><cmp>digkiedimmien aamhtesinie: "Noerhtedajvenmaahtaldahken båetije aejkie Nöörjen skuvlesne?" mesnie saemiedigkieraerie mealtan.
Romssa suohkan lea dán prošeavtta bokte ovddidan fágaidgaskasaš oahpahanplána davviguovlluprofiillain mii galgá geavahuvvot buot skuvllain Norggas.
Romsan tjïelte lea daan prosjeekten baaktoe evtiedamme faagigasngesadtje ööhpehtimmiesoejkesjen noerhtedajvenprofïjline mij edtja åtnasovvedh #gaajhke<prn><ind><pl><loc> skuvline Nöörjesne.
Prošeakta fállá maiddái lassioahpu oahpaheddjiide ja ovddida universitehtaoahpuid davviguovlluprofiillain.
Prosjeekte aaj faala lissielearoen lohkehtæjjide jïh universiteetelearojde noerhtedajvenprofïjline evtede.
Skuvllat dolle buriid čájálmasaid iežaset bargguin.
Skuvlh buerie vuesiehtimmide steerin jïjtjsh barkojne.
Davviguovlluprošeakta almmuha dáid beivviid sierra oahppogirjji davviguovllumáhtolašvuođas.
Noerhtedajvenprosjeekte bæjjohte daaj biejjiej sjïere learoegærjam noerhtedajvenmaahtaldahkesne.
Dat galgá jorgaluvvot ja biddjot ovttas.no:i.
Dïhte edtja jarkoestovvedh jïh ovttas.no:se byöjedh.
Davviguovlluprošeavtta oassin lea Allaskuvlalektor Andy Sortland analyseren guokte oahpponeavvu mat leat ollu geavahuvvon Romssa nuoraidskuvllain ja muđui riikkas.
Noerhtedajvenprosjeekten boelhkine #jïlleskuvle<n><cmp_sgnom><cmp> lektore Andy Sortland joekehtahteme göökte learoevierhtieh mah jïjnje Romsan noereskuvline åtnasovveme jïh voen rïjhkesne.
Trigger 1 ja 2 ja Natur og Univers 1 ja 2.
*Trigger 1 jïh 2 jïh *Natur *og *Univers 1 jïh 2.
Son imaštalai manne vuođđoskuvlla oahppogirjjiin váilot ovdamearkkat ja gáldoávdnasat davviguovlluin, ja váruha makkár váikkuhusaid dat sáhttá mielddisbuktit.
Dïhte bååhperi maadthskuvlen learoegærjine mïnnin vuesiehtimmieh jïh gaaltijematerijellh fååtesieh noerhtedajvine, jïh vaarohte magkeres dïedth dïhte maahta mealtan buektedh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 20. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 20. bielie 379 bielesne
Sortland imaštii ovdamearkka dihte dan mot sápmelaččaid leat govvidan dan guovtti analyserejuvvon girjjis.
Sortland vuesiehtimmien åvteste dam bååhperi nåtsh saemieh daj göökte #joekehtehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> gærjine buerkiestamme.
Dat eai leat dássálaga ja dain váilo áigeperspektiiva.
Eah dah leah *dássálaga jïh dejnie tïjjeperspektijve fååtesin.
Son váruha ahte sápmelaččaid birra sáhttá šaddat dakkár govva ahte leat oaivvehis "luonddumánát" geat ellet luonddu mielde, gaskaija beaivváža ja guovssahasaid vuolde.
Dïhte vaarohte ahte saemiej bïjre maahta sjïdtedh dagkeres guvvie ahte leah åejjehts "eatnemenmaanah" gïeh eatnemen mietie jielieh, gaskejïjjen biejjien jïh *guovssahasaid nuelesne.
Dan birra lei dárkilis digaštallan paneladigaštallamis.
Dan bïjre eensi #paneele<n><cmp_sgnom><cmp>digkiedimmesne digkiedalleme.
Váikkuhit dan ahte sámi álbmoga formála gelbbolašvuohta nanusmuvvá Váikkuhit sámi sisdoalu mánáidgárddiide gos leat sámi mánát Dieđut ja bagadusat sámi oahpahusa birra mánáidgárddiin ja vuođđooahpahusas Váikkuhit dan ahte ásahuvvošii bistevaš sámi dulkaoahppofálaldat Váikkuhit ahte Nordlándda universitehta ja Davvi-Trøndelaga allaskuvla (HINT) sáhttet oktiiheivehit ja fállat kurssaid ja oahppofálaldagaid julevsámi ja lullisámi gielas ja kultuvrras Doarjut sámi váhnenlávdegotti vuolggaheami Sámediggi galgá gozihit ahte skuvllat ja skuvlaeaiggádat fuolahit iežaset ovddasvástádusa eastadit givssideami sámi mánáid skuvlaárgabeaivvis Váikkuhit meahcceskuvllaid ásahemiid
dam Dijpedh ahte saemien aalmogen byjjes maahtaldahke *nanusmuvvá Saemien sisvegem maanagïertide dijpieh gusnie leah saemien maanah Daajroeh jïh bïhkedassh saemien ööhpehtimmien bïjre maanagïertine jïh maadthööhpehtimmesne dam Dijpieh ahte vihties saemien toelhkeööhpehtimmiefaalenasse tseegkesåvva Dijpedh ahte Nordlaanten universiteeten jïh Noerhte-Tröndelaagen jïlleskuvle (*HINT) maehtiejih iktedidh jïh kursh faaledh jïh ööhpehtimmiefaalenassi julevsaemien jïh åarjelsaemien gïelesne jïh kultuvresne Dåarjodh saemien eejtegemoenehtsen seedtemem Saemiedigkie edtja geehtedh ahte skuvlh jïh skuvleaajhterh huksieh jïjtjsh dïedtem jeeredh tsælloem saemien maanaj skuvleaarkebiejjien Dijpedh miehtjieskuvli tseegkemh
Dearvvašvuohta ja sosiála
Healsoe jïh sosijaales
Sámedikki dearvvašvuođa- ja sosiálapolitihkka vuođđuduvvo dásseárvosaš dearvvašvuođa ja sosiálabálvalusaide sámi álbmoga várás seamma dásis go muđui álbmogis leat.
Saemiedigkien healsoen- jïh sosijaalepolitihke tseegkesåvva seammavyörtegs healsoen jïh sosialdïenesjidie saemien aalmogen muhteste seamma daltesisnie goh voen aalmogisnie årrodh.
Vuođđun dásseárvosaš mihttomeari sihkkarastimii lea máhtolašvuohta máŋggakultuvrralaš áddejumi birra ja sámi gielas ja kultuvrras buot dásiin ja gelbbolašvuohta dain.
Våaroeminie seammavyörtegs ulmien gorredæmman lea maahtaldahke *máŋggakultuvrralaš goerkesen bïjre jïh saemien gïelesne jïh kultuvresne #gaajhke<prn><ind><pl><loc> daltesinie jïh maahtaldahke dejnie.
Váldomihttomearri Dásseárvosaš dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusat sámi álbmogii mat váldet vuolggasaji sámi gielas ja kultuvrras.
Åejvieulmiemierie Seammavyörtegs healsoen- jïh sosialdïenesjh saemien aalmogasse mah feelemesijjiem saemien gïeleste vaeltieh jïh kultuvreste.
Oassemihttomearit Nannejuvvon dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalus mii lea heivehuvvon sámi álbmoga vuoigatvuođaide ja dárbbuide Dearvvašvuođa- sosiálabargiin buot dásiin lea sámi giella- ja Kulturgelbbolašvuohta
Boelhkeulmieh Nænnoestovveme healsoen- jïh sosialdïenesje mij sjïehtelovveme saemien aalmogen reaktide jïh daerpiesvoetide Healsoen- sosijaalebarkiji #gaajhke<prn><ind><pl><loc> daltesinie lea saemien gïele- jïh Kultuvremaahtaldahke
Strategiijat Gulahallamiin ja ovttasbargguin eiseválddiiguin ja gullevaš oassálastii guin sihkkarastit Sámediggái váikkuhanfámu sámi álbmoga dearvvašvuođa- ja sosiálafálaldaga hábmemis ja čađaheamis
Strategijh Gaskesadteminie jïh ektiebarkojne åejvieladtjigujmie jïh *gullevaš *oassálastii *guin Saemiedægkan soptsestimmiem gorredibie saemien aalmogen healsoen- jïh sosijaalefaalenassen hammosne jïh tjïrrehtimmesne
Bargodokumeanttat guovlulaš dearvvašvuođaásahusain 2012
Barkoetjaatsegh regionaale healsoeninstitusjovnine 2012
Sámediggeráđđi lea konsulteren Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanttain bargodokumeanttaid birra guovlulaš dearvvašvuođaásahusain 2012 ovddas.
Saemiedigkieraerie konsulteereme Healsoen- jïh hoksedepartemeentine barkoetjaatsegi bïjre regionaale healsoeninstitusjovnine 2012:n åvteste.
Sámediggeráđđi čujuhii dasa ahte jus sámi divššohasaide galgá sáhttit addit fálaldaga mas lea buorre kvalitehta, de lea dehálaš ahte lávdaduvvon spesialistadearvvašvuođabálvalus mas lea máhttu sámi gielas ja kultuvrras čohkkejuvvo ja viiddiduvvo viidáseappot.
Saemiedigkieraerie dïsse tjaatsesti ahte jis saemien #pasient<n><pl><ill> edtja maehtedh faalenassem vedtedh mesnie lea buerie kvaliteete, dellie vihkele ahte *lávdaduvvon *spesialistadearvvašvuođabálvalus mesnie lea maahtoe saemien gïelesne jïh kultuvreste seeptjesåvva jïh vijriehkåbpoe vijriedåvva.
Dás oaivvilduvvo erenoamážit fálaldagaide mat eaktudit buori gulahallama divššohasa ja dikšu gaskkas, nu go veajuideapmi, geriatriija, demeansa, gárrenmirkosorjjasvuođa olbmuide fálaldat, ja oahppan ja nákcen bistevaš buozanvuođain.
Daelie jeahtasåvva joekoenlaakan faalenasside mah buerie gaskesadtemem tsïhkestehtieh #pasient<n><sg><gen> jïh skïemtjesåjhteren gaskesne, dan goh *veajuideapmi, *geriatriija, *demeansa, *gárrenmirkosorjjasvuođa almetjidie faalenasse, jïh lïereme jïh buektiehtamme vihties fiejline.
Dát leat maid dehálaččat spesialistadearvvašvuođa bagadeami fuolaheapmái suohkaniidda ja sámi álbmogii.
Daah leah aaj vihkele *spesialistadearvvašvuođa buerkiestimmien ealjohkasse tjïeltide jïh saemien aalmogasse.
Dán duogážiin bivddii Sámediggeráđđi ahte regionála dearvvašvuođaásahusat galget áimmahuššat dan ahte sámi divššohasat ožžot veajuiduhttin- ja gealbudanfálaldaga iežaset gillii, ja mas vuolggasadji lea iežaset kultuvra.
Daan duekine Saemiedigkieraerie maedtieji ahte regionaale verviesvoeteninstitusjovnh edtjieh dam voebnesjidh ahte saemien #pasient<n><pl><nom> åadtjoeh *veajuiduhttin- jïh *gealbudanfálaldaga jïjtjsh gïelese, jïh mesnie feelemesijjie lea jïjtjsh kultuvre.
Boađusin lea čuovvovaš bargu biddjon bajimus láidesteapmin guovlulaš dearvvašvuođaásahusaide 2012 ovddas: Sámi divššohasaid rivttiid ja dárbbuid heivehuvvon bálvalusaide ferte jearrat ja čalmmustahttit plánenáigodagas, guorahallanáigodagas ja go mearrádusat dahkkojit.
Illedahkine minngebe barkoe byöjeme bijjemes *láidesteapmin regionaale healsoeninstitusjovnide 2012:n åvteste: Saemien #pasient<n><pl><gen> reaktoej jïh daerpiesvoeti sjïehtelovveme dïenesjidie tjuara gihtjedh jïh soejkesjimmieboelhkesne tjelmiestehtedh, goerehtallemeboelhkesne jïh goh nænnoestahkh dorjoeh.
Veajuiduhttin- ja gealbudanfálaldaga ovdánahttimii mas lea vuolggasadji sámi giela ja kultuvrras galgá biddjot erenoamáš beroštupmi.
*Veajuiduhttin- jïh *gealbudanfálaldaga evtiedæmman mesnie lea feelemesijjie saemien gïelem jïh kultuvresne edtja byöjedh sjïere ïedtje.
Sámediggeráđđi lea balus ahte fálaldat mii lea huksejuvvon Sámi našunála gealboguovddážii ii bisuhuvvo ja ovddiduvvo jus dát eai oaččo erenoamáš fokusa go nuppástuhttin psykalaš dearvvašvuođabálvalusain joatkkašuvvo.
Saemiedigkieraerie lea *balus ahte faalenasse mij saemien nasjonaale maahtoejarngese Bigkesovveme ij tjöödtjestehtieh jïh evtiedåvva jis eah daah sjïere fokusem åadtjoeh goh jarkoestehtemen psykeles healsoendïenesjinie jåarhkesåvva.
Sámediggeráđi mielas lea buorre go guovllupsykiátralaš rolla nannejuvvo.
Saemiedigkieraerien mïelesne buerie goh *guovllupsykiátralaš råålla nænnoeståvva.
Seammás diehtit mii ahte máhttu sámi gielas ja kultuvrras guovllupsykiátralaš bálvalusfálaldagas lea váilevaš.
Seammasïenten mijjieh daejriejibie ahte maahtoe saemien gïelesne jïh kultuvresne *guovllupsykiátralaš dïenesjefaalenassesne lea fååtesæjja.
Sámi našunála gealboguovddáš mii bargá psykalaš dearvvašvuođain (SANKS) lea váldán dán hástalusa duođalaččat, ja dán vuođul doaimmahan našunála prošeavtta 2 jagi, mas klinihkalaš doaimmaheapmi lea fokusis, ja maiddái diehtojuohkin ja oahpahus leat guovddážis.
Saemien nasjonaale maahtoejarnge mij psykeles healsojne barka (SANKS) vaalteme daam haestemem aalvere, jïh daan mietie nasjonaale prosjeektem dijpem 2 jaepieh, mesnie *klinihkalaš #darjome<n><der_car><adj><sg><nom> fokusesne, jïh aaj bïevnese jïh ööhpehtimmie #voernges<adj><sg><ine> årrodh.
Prošeavtta boađus lea ahte jearru ja čujuheapmi leat lassánan SANKS:ii julev- ja lullisámi guovllus sihke poliklinihkalaš- ja jándordikšui.
Prosjeekten illedahke lea ahte #gihtjedh<vblex><tv><imp><p1><du> jïh tjaatsestimmie SANKSese læssanamme luvlie- jïh åarjelsaemien dajvesne dovne *poliklinihkalaš- jïh dygneskïemtjesåjhterasse.
SANKS:as lea maid našunála doaibma mii guoská ovttadássásaš bálvalusfálaldaga ovdánahttimii psykalaš dearvvašvuođadivššus sámi divššohasaide miehtá riikka.
SANKSen lea aaj nasjonaale darjome mij dæjpa seammavyörtegs dïenesjefaalenassen evtiedæmman psykeles verviesvoetensåjhtosne saemien #pasient<n><pl><ill> abpe rïjhken.
Sámediggeráđi mielas dát bargu ferte joatkkašuvvat ja nannejuvvot.
Saemiedigkieraerien mïelesne daate barkoe tjuara jåarhkesovvedh jïh nænnoestovvedh.
Dán duogážiin bivdit mii ahte Davvi Dearvvašvuohta RDD morašta ahte bálvalusfálaldat Sámi našunála gealboguovddážis mii bargá psykalaš dearvvašvuođain joatkkašuvvo ja nannejuvvo vai olaha sámi divššohasaide buot sámi guovlluin.
Daan duekine mijjieh maedtiejibie ahte Noerhte Healsoe *RDD sorke ahte dïenesjefaalenasse Saemien nasjonaale maahtoejarngesne mij psykeles healsojne barka #jåarhkesovvedh<vblex><prsprc> jïh nænnoeståvva vuj saemien #pasient<n><pl><ill> hænna gaajhken saemien dajvine.
Boađusin lea čuovvovaš bargu biddjon Davvi Dearvvašvuohta RDD:ii 2012 mihttomearrin: Davvi Dearvvašvuohta lea láhčán dili doaimmaheapmái ja ovdánahttimii Sámi našunála gealboguovddážis mii bargá psykalaš dearvvašvuođain.
Illedahkine lea minngebe barkoe byöjeme noerhte Healsoe *RDD:ij 2012 ulmine: Noerhte Healsoe tsiehkiem #darjome<n><der_car><adj><sg><ill> jïh evtiedæmman laatjeme Saemien nasjonaale maahtoejarngesne mij psykeles healsojne barka.
Fálaldat lea olahanmuttus buot sámi divššohasaide buot sámi guovlluin .
Faalenasse lea hïnnemetïjjesne gaajhken saemien #pasient<n><pl><ill> gaajhken saemien dajvine .
Sámediggeráđđi čujuha viidáseappot deháleamos sierrafáktor dasa ahte ásahit ja bisuhit nana fágabirrasa, de fertejit spesialisttat gávdnot (psykiatárat ja psykologaspesialisttat).
Saemiedigkieraerie vijriehkåbpoe vihkielommes sjïerefaktorem tjaatseste dïsse ahte tseegkijibie jïh nænnoes faagebyjresem tjöödtjestehtedh, dellie tjuerieh *spesialisttat gååvnesidh (*psykiatárat jïh *psykologaspesialisttat).
Jus rekruterema ja dássitvuođa vejolašvuohta hedjona dáin fágajoavkkuin, de lea eará buriin doaibmabijuin unnán ávki.
Jis rekruteeremen jïh *dássitvuođa nuepie vyösje daejnie faagedåehkine, dellie lea jeatjah buerie råajvarimmine ånnetji nåhtoe.
Guovddážin doaktáriid ja psykologaid rekruteremii ja dássemii lea ahte ásahus lea dohkkehuvvon oahppobáikin spesialistaohppui.
Jarngine dåakteri jïh *psykologaid rekruteeremasse jïh *dássemii lea ahte institusjovne learoesijjine #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *spesialistaohppui.
Sámediggi vuordá maid ahte SANKS viidáset doaibma oahppoinstitušuvdna rollas, go das lea guovddáš rolla oahpahussii boahtteáiggis fágaolbmuin geain lea sámegiela- ja kulturgelbbolašvuohta.
Saemiedigkie aaj vuarta ahte SANKSen vijrebe darjome learoeinstitusjovne råållesne, goh desnie lea voernges råålla ööhpehtæmman båetijen aejkien faagealmetji giej lea saemiengïelen- jïh kultuvremaahtaldahke.
Dán sivas bivdit mii ahte Davvi Dearvvašvuohta RDD:ii addo bargun seailluhit ja ovdánahttit SANKS doaimma sámi oahpahusguovddážin psykalaš dearvvašvuođasuorggis mánáide ja nuoraide.
Daennie sjïekesne mijjieh maedtiejibie ahte Noerhte Healsoe *RDD:ij vedtieh barkojne vaarjelidh jïh SANKSen darjomem evtiedidh saemien ööhpehtimmiejarngine psykeles healsoensuerkesne maanide jïh noeride.
Čuovvovaš bargu lea biddjon Davvi Dearvvašvuohta RDD:ii 2012 mihttomearrin: SANKS doaibmá oahpahusbáikin ovdánahttojuvvo viidáseappot spesialistaohppui psykiatriija suorggis.
Minngebe barkoe lea byöjeme noerhte Healsoe *RDD:ij 2012 ulmine: SANKS ööhpehtimmiesijjine jåhta evtedh vijriehkåbpoe *spesialistaohppui psykiatrijen/psykiatrijijen suerkesne.
Sámediggeráđđi lea duhtavaš bargguiguin mat leat addon guovlulaš dearvvašvuođaásahusaide, ja oaivvilda ahte dát lea dehálaš dásseárvosaš dearvvašvuođabálvalusa ovdánahttimii sámi divššohasaide.
Saemiedigkieraerie madtjele barkoejgujmie mah regionaale healsoeninstitusjovnide vodteme, jïh jeahta daate lea vihkeles seammavyörtegs verviesvoetendïenesjen evtiedæmman saemien #pasient<n><pl><ill>.
Jurddaseminára sámi dearvvašvuođasiidda birra
Åssjalommesseminaaren saemien healsoensïjten bïjre
Sámediggeráđđi lei bovdejuvvon ja lea oassálastán jurddaseminárii sámi dearvvašvuođasiidda ásaheami birra.
Saemiedigkieraerie bööresovveme jïh mealtan åssjalommesseminaarese saemien healsoensïjten tseegkemen bïjre.
Seminára lei Finnmárkku Dearvvašvuođa direktevra vuolggahan.
Seminaare lij Finnmaarhken healsoen direktööre seedteme.
Seminára fáddá lei Sámi dearvvašvuođasiidda rolla rumašlaš ja psykiatriija dearvvašvuođa organiserema boahtteáiggis Finnmárkkus, oktiisajusteapmi spesialistadoavtterguovddážis ja SANKS, psykiatriija ja gárrenmirkosuorggi boahtteáiggi organiseren.
Seminaaren aamhtese lij Saemien healsoensïjten råålla kråahpen jïh psykiatrijen/psykiatrijijen healsoen öörnemen båetijen aejkien Finnmaarhkesne, *oktiisajusteapmi *spesialistadoavtterguovddážis jïh SANKSen, psykiatrijem/psykiatrijijem jïh *gárrenmirkosuorggi båetijen aejkien öörnem.
Dulkonprošeakta
Doelhkestimmieprosjeekte
Sámediggeráđi konsulteremiid bokte bargodokumeanttain regionála dearvvašvuođaásahusaide 2010 ovddas oaččui Davvi Dearvvašvuohta bargun čađahit dulkonprošeavtta buoridandihti dulkabálvalusa sámi álbmogii.
Saemiedigkieraerien konsulteeremi baaktoe barkoetjaatsegijstie regionaale healsoeninstitusjovnide 2010:n åvteste Noerhte åadtjoeji Healsoe barkojne tjïrrehtidh doelhkestimmieprosjeekten *buoridandihti toelhkedïenesjem saemien aalmogasse.
Sámediggeráđđi áigu searvat dán prošeavtta mandáhta hábmemii.
Saemiedigkieraerie sæjhta meatan daan prosjeekten mandaaten hammose.
Finnmárkku Dearvvašvuohta oaččui ovddasvástádusa čađahit prošeavtta.
Finnmaarhken healsoe dïedtem åadtjoeji prosjeektem tjïrrehtidh.
Prošeakta biddjui johtui 2011:s.
Prosjeekte byöji *johtui jaepien 2011.
Prošeavtta stivrenjoavkkus leat klinihkkahoavddat rumašlaš ja psykalaš dearvvašvuođas Hámmárfeastta ja Girkonjárgga buohcciviesuin, dutkanjođiheaddji Hámmárfeastta buohcciviesus, Dutkan- ja ovdánahttinossodaga jođiheaddji SANKS:s, geavaheaddjiovddasteaddji, Sámi allaskuvlla ovddasteaddji, ja Sámediggi.
Prosjeektem stuvremedåehkien leah *klinihkkahoavddat kråahpen jïh psykeles healsosne Hammerfesten jïh Girkonjárgan skïemtjegåetine, dotkemejuhtiehtæjja Hammerfesten skïemtjegåetesne, Dotkeme- jïh evtiedimmiegoevtesen juhtiehtæjjam SANKSesne, #vaasedh<vblex><der_h><vblex><tv><der_nomag><n><cmp_sgnom><cmp>saadthalmetje, Saemien jïlleskuvlen saadthalmetje, jïh Saemiedigkie.
Prošeavtta jođiha našunála guovddáš ovttasdoaimmaheamis ja tele- dálkkodeapmi Romssas.
Prosjeektem öörnie nasjonaale voernges *ovttasdoaimmaheamis jïh *tele- gïetedalleme Romsesne.
Prošeavtta váldomihttomearri lea ásahit buori dulkonbálvalusa birra jándora divššohasaide geain lea sámegiella eatnigiellan olles Davvi Dearvvašvuohta RDD guovllus.
Prosjeekten åejvieulmiemierie lea tseegkedh buerie doelhkestimmiedïenesjen bïjre dygnem #pasient<n><pl><ill> giej lea saemiengïele ietniengïeline abpe noerhte Healsoe *RDD dajvesne.
Prošeavtta stáhtus
Prosjeekten staatuse
Rievdadusárvalus láhkaásahussii mánáid ovddasteaddji birra áššiin maid mánáidsuodjalusa ja sosiála áššiid fylkkalávdegoddi galgá meannudit
Jorkestimmieåssjele njoelkedassese maanaj saadthalmetjen bïjre aamhtesinie aaj maanavaarjelimmien jïh sosijaale aamhtesidie fylhkenmoenehtse edtja gïetedidh
Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanta pláne revideret láhkaásahusa mánáid ovddasteaddji birra áššiin maid mánáidsuodjalusa ja sosiála áššiid fylkkalávdegoddi galgá meannudit.
Maanaj-, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanta soejkesje revideeredh njoelkedassen maanaj saadthalmetjen bïjre aamhtesinie mej maanavaarjelimmien jïh sosijaale aamhtesidie fylhkenmoenehtse edtja gïetedidh.
Sámediggeráđđi lea konsulteren departemeanttain fuolahandihte ahte sámi mánáid vuoigatvuođat fuolahuvvojit láhkaásahusas.
Saemiedigkieraerie departemeentine konsulteereme *fuolahandihte ahte saemien maanaj reaktah njoelkedassesne hoksesuvvieh.
Sámediggeráđđi lea konsulteren mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanttain johtuibidjama birra láhkaásahusas bearráigeahču birra mánáin geat leat mánáidsuodjalusa fuolahusa vuolde.
Saemiedigkieraerie konsulteereme maanaj-, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanttain *johtuibidjama bïjre njoelkedassesne vaaksjomen bïjre maanine gïeh leah maanavaarjelimmien hoksen nuelesne.
Sámediggeráđđi lea konsulteren sámi mánáid vuoigatvuođaid vuhtiiváldima birra gillii ja kultuvrii go leat mánáidsuodjalusa fuolahusa vuolde.
Saemiedigkieraerie konsulteereme saemien maanaj reaktah seatadimmien bïjre gïelese jïh kultuvrese goh maanavaarjelimmien hoksen nuelesne årrodh.
Konsultašuvnnat sisdoalu birra leat loahpahuvvon, ja lea dušše láhkaásahusa johtuibidjan mii váilu.
Konsultasjovnh sisvegen bïjre illesovveme, jïh lea ajve njoelkedassem *johtuibidjan mij fååtese.
Sámediggeráđđi lea konsulteren láhkaásahusa johtuibidjama hoahpuheami birra.
Saemiedigkieraerie njoelkedassem konsulteereme *johtuibidjama skroedtedehtemen bïjre.
Mánáidviesuin deaivvadeapmi
Maanajgåetine gaavnesjimmie
Sámediggeráđđi searvvai skábmamánu 23. b. 2011 čoahkkimii Politiijadirektoráhtain, sámegielat politiijaiguin ja Mánáidviesuin Romssas.
Saemiedigkieraerie meatan rahkan 23. b. 2011 tjåanghkose Polijsedirektoraatine, saemiengïeleh polijsigujmie jïh maanajgåetine Romsesne.
Čoahkkima fáddán lei sámi mánáid áimmahuššan geat leat gillán seksuálalaš veagalváldima ja/ dahje vearredaguid.
Tjåanghkoen aamhtesinie lij saemien maanaj voebnesjimmie gïeh töölleme *seksuálalaš *veagalváldima jïh/ jallh *vearredaguid.
Odne lea dilli dat ahte Mánáidviesus ii leat oktage fásta bargi geas lea gelbbolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras.
Daenbiejjien lea tsiehkie dah ahte Maanajgåetesne ij leah #akte<num><attr> vihties barkije gïen lea maahtaldahke saemien gïelesne jïh kultuvresne.
Duopmárgažademiin davvisámegielat mánáin lea sis dál okta politiijabálvalusnisu geas lea dohkálaš viidásetoahppu duopmárgažadit mánáid.
*Duopmárgažademiin noerhtesaemiengïelh maanaj lea dejnie daelie akte polijsedïenesjenyjsenæjja gïen lea #dåhkasjidh<vblex><prfprc><attr> vijrebelearoe *duopmárgažadit maanaj.
Su bargu ii leat Mánáidviesus, muhto vižžojuvvo sisa go lea dárbu duopmárgažadeapmái davvisámegillii.
Dan ij barkoe maanajgåetesne Leah, mohte sïjse veedtjesåvva goh lea daerpiesvoete *duopmárgažadeapmái noerhtesaemiengïelese.
Sámediggeráđi cealkámuš čoahkkimis lei ahte Romssa Mánáidviessu ferte oažžut našunála ovddasvástádusa sámi mánáid áimmahuššamis, ja ahte mánáidviessu Romssas lasiha gelbbolašvuođa sámi gielas ja kultuvrras maiddái eará ámmátsurggiin mat gávdnojit guovddážis (psykologa, doavttir jna.) Dasa lassin ferte áŋgiruššat dasa ahte oažžut eanet sámegielat politiijaid geain lea gelbbolašvuohta čađahit duopmárgažadeami.
Saemiedigkieraerien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> tjåanghkosne lij ahte Romsan maanajgåetie tjuara nasjonaale dïedtem åadtjodh saemien maanaj voebnesjimmeste, jïh ahte maanajgåetie Romsesne lissehte maahtaldahken saemien gïelesne jïh kultuvresne aaj jeatjah funksjovnesuerkine mah jarngesne gååvnesieh (*psykologa, dåaktere jnv.) Dïsse lissine tjuara dïsse eadtjaldovvedh ahte åadtjodh jeenje saemiengïeleh polijside giej lea maahtaldahke tjïrrehtidh *duopmárgažadeami.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 23. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 23. bielie 379 bielesne
Čoahkkimis oassálastit šiehtadedje ahte politiijadirektoráhtta hábme árvalusa doaibmaplánii, movt nannet politiijaid gelbbolašvuođa sámi gielas ja kultuvrras, ja movt váldit vára sámi mánáin go deaivvadit Mánáidviesuin.
Tjåanghkosne #mealtan<adv><der_nomag><n> nååhtedin ahte polijsedirektoraate åssjelem dahkoesoejkesjasse hammode, guktie polijsh nænnoestibie maahtaldahken saemien gïelesne jïh kultuvresne, jïh guktie vaahram saemien maanijste vaeltedh goh maanajgåetine Gaavnesjidh.
Sámediggeráđđi beassá buktit iežas cealkámuša ovdal go árvalus sáddejuvvo Justiisadepartementii.
Saemiedigkieraerie beasa jïjtjemse buektedh #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> aarebi goh åssjele Justisdepartemeentese seedtesåvva.
Dál vuordá Sámediggi dán árvalusa.
Daelie Saemiedigkie vuarta daam åssjelem.
Stivrraid nammadeapmi regionála ja báikkálaš dearvvašvuođaásahusaide
Ståvroej nommehtimmie regionaale jïh dajven healsoeninstitusjovnide
Sámediggi lea bovdejuvvon evttohit ođđa áirasiid regionála ja báikkálaš dearvvašvuođaásahusaid stivrraide stivraáigodahkii 2012 – 2014.
Saemiedigkie bööresovveme orre saadthalmetjidie uvtedidh regionaale jïh dajven healsoeninstitusjovni ståvrojde ståvroeboelhkese 2012 – 2014.
Regionála dearvvašvuođaásahusaide lea Sámediggeráđđi evttohan čuovvovaččat:
Regionaale healsoeninstitusjovnide saemiedigkieraerie minngebelaakan uvtedamme:
Davvi Dearvvašvuohta:
Noerhte Healsoe:
Gaska Dearvvašvuohta:
Gåhkaldahke Healsoe:
Lulli/ Nuorta Dearvvašvuohta:
Åarjel/ Luvlie Healsoe:
Oarji Dearvvašvuohta:
Jillie Healsoe:
Ii oktage Sámediggeráđi evttohusain duoin eará regionála dearvvašvuođaásahusain čuovvoluvvon.
Ij akte saemiedigkieraerien gænnah uvtelassine duejnie jeatjah regionaale healsoeninstitusjovnine dåeredh.
Sámediggeráđđi lea maid sádden evttohusaid stivralahtuide vuollásaš dearvvašvuođaásahusaide:
Saemiedigkieraerie aaj seedteme uvtelassh ståvroelïhtsegidie vuelegs healsoeninstitusjovnide:
Davvi Dearvvašvuohta:
Noerhte Healsoe:
Gaska Dearvvašvuohta:
Gåhkaldahke Healsoe:
Báikkálaš dearvvašvuođaásahusaide eai leat ođđa stivrrat vel nammaduvvon 2012- 2014 áigodahkii.
Dajven healsoeninstitusjovnide eah leah orre ståvroeh annje nommehth 2012- 2014 boelhkese.
Stuoradiggedieđáhus čálgobálvalusaid oahpu birra
Stoerredigkiebïevnese murriedïenesji learoen bïjre
Sámediggeráđđi lea oassálastán Stuoradiggedieđáhusa referánsajoavkkus čálgobálvalusaid oahpu birra áigodagas juovlamánu 2010 gitta čakčamánnui 2011.
Saemiedigkieraerie mealtan Stoerredigkiebïevnesem referaansedåehkesne murriedïenesji learoen bïjre boelhkesne goeven 2010 öövre skïeredasse 2011.
Dieđáhusbarggus lea jurdda ođastit ja heivehit čálgooahpuid ođđa dárbbuide boahtteáiggis.
Bïevnesebarkosne lea åssjalommes orrestidh jïh murrielearojde orre daerpiesvoetide sjïehtehtidh båetijen aejkien.
Referánsajoavkku bargu lea loahpahuvvon, ja dieđáhus plánejuvvo geigejuvvot Stuoradiggái guovvamánu 2012:s.
Referaansedåehkien barkoe illesovveme, jïh bïevnese soejkesjåvva stoerredægkan Gietskiedovvedh goevten jaepien 2012.
Sámediggeráđđi lea konsulteren máhttodepartemeanttain ovdal go dieđáhus geigejuvvo, ja joatká gulahallat dieđáhusa čuovvoleamis.
Saemiedigkieraerie maahtoedepartemeentine konsulteereme aarebi goh bïevnese gietskiedåvva, jïh jåarhka gaskestalledh bïevnesem dåeriedimmesne.
Sámediggeráđđi lea duhtavaš go sámi perspektiiva lea namuhuvvon dieđáhusas, muhto lea konsultašuvnnain cuigen ahte dasa ferte biddjot eanet sadji.
Saemiedigkieraerie madtjele goh saemien perspektijve bïevnesisnie moenesovveme, mohte konsultasjovnine vuaptastahteme ahte dïsse tjuara byöjedh jeenje sijjie.
Min mielas lea lunddolaš ahte oahppu ja rekruteren čálgobálvalusaide boahtteáiggis biddjo eanet fokus máhttui sápmelaččaid birra álgoálbmogin, riektevuđđui ja sámi gillii ja kultuvrii.
Mijjen mïelesne iemie ahte learoe jïh rekruteereme murriedïenesjidie båetijen aejkien byöjoe jeenje fokuse saemiej bïjre #maehtedh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> aalkoeåålmeginie, reaktoevåaroemasse jïh saemien gïelese jïh kultuvrese.
Dát ferte dasto leat vuođđun buot čálgooahpuide bachelordásis boahtteáiggis.
Daate tjuara dehtie minngede årrodh våaroeminie gaajhkide murrielearojde *bachelordásis båetijen aejkien.
Álgoálbmogiid birra ja sámi giela ja kultuvrra birra máhttu, leat eaktun dasa ahte sámi geavaheaddjit čálgobálvalusain galget oažžut dan fálaldaga maidda sis lea gáibádus.
Aalkoeåålmegi bïjre jïh saemien gïelen jïh kultuvren bïjre maahtoe, leah moenemetsiehkine dïsse ahte saemien utnijh murriedïenesjijstie edtjieh åadtjodh dam faalenassem mejtie daj lea krïevenasse.
Dan sivas ferte bidjat gáibádusa ahte buot vuođđooahput alit dásis addet studeanttaide oahpahusa sápmelaččaid birra álgoálbmogin, riektevuođu birra, ja sámi gielaid ja kulturipmárdusa birra.
Dennie sjïekesne tjuara krïevenassem bïejedh ahte gaajhkh maadthööhpehtimmieh jollebe daltesisnie studeentide vedtieh ööhpehtimmien saemiej bïjre aalkoeåålmeginie, reaktoevåaromen bïjre, jïh saemien gïeli jïh kultuvregoerkesen bïjre.
Konsultašuvnnaid čoahkkáigeassu lea ahte dieđáhusa goalmmát oassái lasihuvvo čuovvovaš cealkka: “Sápmelaččat álgoálbmogin leat vuoigatvuođat regulerejuvvon norgga lágas ja riikkaidgaskasaš konvenšuvnnain.
Konsultasjovni tjohkehtehteme lea ahte bïevnesen gåalmede boelhkese minngebe raajese lissiehtåvva: “Saemieh aalkoeåålmeginie leah reaktah reguleeresovveme nöörjen laakesne jïh gaskenasjonaale konvensjovnine.
Láhčin dihtii dili vai sámi geavaheaddjit ožžot dan fálaldaga masa sis lea gáibádus, de ferte kandidáhtain leat máhttu sámi giela ja kultuvrra birra ja sámi servodatdiliid birra.
Laetjedh åvteste tsiehkien vuj saemien utnijh dam faalenassem åadtjoeh mïsse daj lea krïevenasse, dellie tjuara kandidaati årrodh maahtoe saemien gïelen jïh kultuvren bïjre jïh saemien siebriedahketsiehkiej bïjre.
Dát guoská vuođđooahpuide sihke joatkkaoahpuin ja alit oahpuin.”
Daate maadthööhpehtimmide dæjpa dovne jåarhkelïerehtimmine jïh jollebe learojne.”
Sámediggeráđđi searvá čuovvolanbargguide maŋŋil go Stuoradiggi lea meannudan dieđáhusa.
Saemiedigkieraerie meatan dåeriedimmiebarkojde mænngan goh Stoerredigkie bïevnesem gïetedamme.
Váikkuhangaskaomiid aktiivvalaš geavaheami bokte veahkkin ovddidit ja heivehit dakkár dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusa mii lea vuođđuduvvon sámi giella- ja kulturáddejupmái buot dásiin
Dïedtetsavtshvierhtide eadtjohke pråvhkoen baaktoe viehkine evtiedibie jïh sjïehtehtieh dagkeres healsoen- jïh sosialdïenesjem mij tseegkesovveme saemien gïele- jïh kultuvregoerkesasse #gaajhke<prn><ind><pl><loc> daltesinie
6 Areálat ja biras
6 goelpeneståaroeh jïh byjrese
Sámedikki biras- ja areálapolitihka váldomihttomearrin lea sihkkarastit guhkes áiggi, ceavzilis perspektiivva buot resursa- ja areálahálddašeamis.
Saemiedigkien byjrese- jïh goelpeneståaroepolitihken åejvieulmiemierine lea gorredidh guhkies tïjjem, gaarsje perspektijvem #gaajhke<prn><ind> #resursse<n> jïh goelpeneståaroereeremisnie.
Ceavzilis ovdáneami oktavuođas lea sáhka sihke geavahusas ja suodjalusas.
Gaarsje evtiedimmien gaskesisnie lea håaleme dovne åtnosne jïh vaarjelimmesne.
Guovlluid ja resurssaid geavaheapmi galgá vuođđuduvvot geavahussii ja sámi vuoigatvuođaide.
Dajvi jïh #resursse<n><pl><gen> pråvhkoe edtja åtnose jïh saemien reaktide tseegkesovvedh.
Váldomihttomearri Areálaid ja resurssaid ceavzilis ávkkástallan, suodjaleapmi ja hálddašeapmi sámi guovlluin.
Åejvieulmiemierie Goelpeneståaroej jïh #resursse<n><pl><gen> gaarsje nåhtadimmien, vaarjelimmie jïh reereme saemien dajvine.
Oassemihttomearit Suodjaleamis galgá leat ávki sámi ealáhusaide ja sámi kulturárbái Resursa- ja energiijaváldin galgá nannet sámi kultuvrra ja servodateallima Sámiid vuoigatvuođat gozihuvvojit areálaid suodjaleamis ja geavaheamis sámi guovlluin Bargat dan ala ahte sámi ealáhusat ja sámi kultuvra eai leat nu rašit dálkkádatrievdamiidda Bargat boraspiriid hálddašeami ceavzilvuođain, mii sihkkarastá ceavzilis boazodoalu ja ceavzilis eanadoalu
Boelhkeulmieh Vaarjelimmesne edtja årrodh nåhtoe saemien jieliemidie jïh saemien kultuvreaarpan #Resursse<n><cmp_sgnom><cmp_splitr> jïh energijevaelteme edtja saemien kultuvrem jïh siebriedahkejieledem nænnoestidh Saemiej reaktah geehtesuvvieh goelpeneståaroej vaarjelimmesne jïh pråvhkosne saemien dajvine Dan nelnie barkedh ahte eah saemien jielemh jïh saemien kultuvre leah dan hiejjiehtsåbpoe daelhkiejorkestovvemidie Barkedh juvri reeremen gaarsjevoetine, mij gaarsje båatsoem jïh gaarsje laanteburriem gorrede
Strategiijat Sihkkarastit sámi areála- ja birasgáhttema gulahallama ja ovttasbarggu bokte guovddáš, guovlulaš ja báikkálaš eiseválddiiguin, ja guoskevaš oasálaččaiguin
Strategijh Gorredibie saemien goelpeneståaroe- jïh byjresevaarjelimmien gaskesadtemen jïh ektiebarkoen baaktoe voernges, regionaale jïh dajven åejvieladtjigujmie, jïh sjyöhtehke #boelhke<n><adj><pl><com>
Sámi vuoigatvuođalávdegotti čuovvoleapmi
Saemien reaktanmoenehtsen dåeriedimmie
Hálddahuslaš čoahkkimis 10-11.05.11 gaskal departemeanttaid ja Sámedikki Sámi vuoigatvuođalávdegotti čuovvolanproseassa birra lei ovttamielalašvuohta das ahte mihttomearrin lea álggahit konsultašuvnnaid gaskal departemeanttaid ja Sámedikki ášši duohtavuođaid birra 2011 čavčča.
Reerije tjåanghkosne 10-11.05.11 gaskesne departemeenti jïh Saemiedigkien Saemien reaktanmoenehtsen dåeriedimmieprosessen bïjre lij sïemesvoete desnie ahte ulmine lea konsultasjovnh gaskesne departemeenti aelkiehtidh jïh Saemiedigkien aamhtesen rïektesi bïjre 2011:n tjaktjen.
Čakčamánus 2011 oaččui Sámediggi dieđu Ođasmahttin-, hálddahus- ja girkodepartemeanttas ahte sii leat maŋŋonan bargguineaset áššiin 2011 geasi dáhpáhusaid geažil, muhto ahte sin áigumuš lea sáddet Sámediggái konsultašuvdnavuođu ođđajagis 2012, maŋimusat guovvamánus.
Skïeredistie 2011:n Saemiedigkie åadtjoeji daajroem Orrestehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartemeenteste dah barkojne suajmanamme aamhtesinie 2011:n giesien deahpadimmiej dïete, mohte ahte daj aajkoe lea seedtedh Saemiedægkan konsultasjovnevåaromem orrejaepesne 2012:n, minngebelaakan goevten.
03.02.12 beaiváduvvon reivves oaččui Sámediggi dan dieđu ahte dakkár vuođđu lea áramusat gárvvis vuosttaš jahkebealis 2012.
03.02.12 *beaiváduvvon prieveste Saemiedigkie åadtjoeji dam daajroem ahte dagkeres våarome lea aaremeslaakan gaervies voestes bieliejaepesne 2012.
Sin ágga lea ahte bargu lea gáibideaddji, muhto maiddái váttes bargodilit 2011 geasi dáhpáhusaid geažil.
Daj *ágga lea ahte barkoe lea krïevije, mohte aaj geerve barkoetsiehkieh 2011:n giesien deahpadimmiej dïete.
Sámediggeráđđi ádde ahte terrordáhpáhus suoidnemánus 2011 lea maŋidan departemeantta ja ráđđehusa barggu.
Saemiedigkieraerie aervede ahte *terrordáhpáhus snjaltjen 2011:n departemeentem jïh reerenassen barkoem soejmehtamme.
Maŋŋoneapmi dan sivas go ášši lea gáibideaddji gal fuolastahttá.
Suajmanimmie dennie sjïekesne goh aamhtese lea krïevije hågkh *fuolastahttá.
Dál leat vássán njeallje jagi dan rájes go Sámi vuoigatvuođalávdegoddi geigii evttohusas ja golbma jagi dan rájes go gulaskuddanáigemearri nogai.
Daelie vaaseme njieljie jaepieh dan raejeste goh Saemien reaktanmoenehtse uvtelassesne gietskiedi jïh golme jaepieh dan raejeste goh govledimmietïjjemierie *nogai.
Ráđđi oaivvilda ahte mihttomearrin ferte leat čuovvolit kártenláhkaevttohusa ja konsultašuvdnaláhkaevttohusa Stuorradikki meannudeapmái ovdal 2013 válgga.
Raerie jeahta ahte ulmine tjuara årrodh goerehtallemelaakeuvtelassem jïh konsultasjovnelaakeuvtelassem dåeriedidh Stuorradiggijjem gïetedæmman aarebi 2013:n veeljemen.
Go ášši dál ovdána nu njozet, de oaivvilda ráđđi ahte ferte árvvoštallat galgá go álggahit buohtalas proseassa ráđđehusain nu ahte sáhttá čađahit áiggeboddasaš doaibmabijuid mat suodjalit sámi eana- ja resursavuoigatvuođaid Finnmárkku olggobealde nu mo ILO lea rávven Norgga dahkat guovvamánu 2010 raporttastis.
Goh aamhtese daelie dan åvtene *njozet, dellie raerie jeahta ahte tjuara vierhtiedalledh edtja goh aelkiehtibie *buohtalas prosessem reerenassine dan ahte maahta tjïrrehtidh *áiggeboddasaš råajvarimmieh mah vaarjelieh saemien eatneme- jïh #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>reaktide Finnmaarhken ålkolen #<adv> goh ILO Nöörjem nihtetjæsteme darjodh goevten 2010 reektehtsisnie.
Arctic Frontiers
Arctic Frontiers
Konferánsa Arctic Frontiers lágiduvvui čihččet geardde Romssas ođđajagimánu álggus.
Konferaanse Arctic Frontiers tjïjhtjede aejkien Romsesne öörnesovvi tsïengelen aalkoevisnie.
Arctic Frontiers 2012 fáddá lei Energiijat guhkkin davvin.
Arctic Frontiersen 2012:n aamhtese lij Energijh guhkine noerhtene.
Dán jagi konferánsa čalmmustahtii vejolašvuođaid ávkkástallat energiijain davvin, hástalusaid árktalaš guovlluid energiijaávkkástallamiin, servodatovdáneami ja gelbbolašvuođadárbbu.
Daan jaepien konferaanse nuepieh tjelmiestehti nåhtadidh energijine noerhtene, haestemi arktihken dajvi energijenåhtadimmine, siebriedahkeevtiedimmiem jïh maahtaldahkendaerpiesvoetem.
Sámedikki várrepresideanta Laila Susanne Vars rabai Arctic Frontiers 2012.
Saemiedigkien mubpieåvtehke Laila Susanne Vars Arctic Frontiers geehpehti 2012.
Sáhkavuorustis son deattuhii olbmuid geat ásse dáppe davvin, dárbbu guoddevaš kultur- ja servodatovdáneapmái, ja dan ahte vuoruhit dutkat servodatlaš ja olmmošlaš váikkuhusaid eanet doaimmaid geažil davvin.
Lahtestimmesne dïhte almetjh tjïelkestehti gïeh daebpene noerhtene veasoejin, daerpiesvoeten *guoddevaš kultuvre- jïh siebriedahkeevtiedæmman, jïh dam ahte prijoriteradidh goerehtidh *servodatlaš jïh garkeles dïedtide jeenje darjomi dïete noerhtene.
Luondduresurssaid iskkadeapmi ja váldin galgá dávistit Sámedikki mearriduvvon politihkkii
#Eatneme<n><cmp_sggen><cmp>#resursse<n><pl><gen> goerehtimmie jïh vaelteme edtja Saemiedigkiem svååredh nænnoestovveme politihkese
Huksenáššit Riehpovuonas, Fálesnuori suohkanis
Tseegkemeaamhtesh Riehpovuotnesne, Fálesnuorrin tjïeltesne
Riehppovuonas, Fálesnuori suohkanis leat plánejuvvon máŋga huksendoaimma viehka gáržžes geográfalaš guvlui.
Riehppovuotnesne, Fálesnuorrin tjïelten soejkesjovveme gellie tseegkemedarjomh naa gaertjies geograafeles dajvese.
Dat leat Nussira ruvkeplánat, Fred Olsen Renewables ja Finnmark Kraft bieggamillofápmorusttet ja Statnetta 420 kW linnjá.
Dah leah Nussiren *ruvkeplánat, Fred Olsen *Renewables jïh Finnmark Kraft bïegkejårrehtsenfaamoebægkoe jïh Statnetten 420 *KW *linnjá.
Dát leat juohke okta sierra ja oktiibuot mearkkašahtti stuorra sisabahkken ja guoská orohagaide 20 Fálá 21, Gearretnjárga ja 22 Fiettar.
Daah leah #fïerhte<prn><ind><attr> akte sjïere jïh ektiegaajhke *mearkkašahtti stoere *sisabahkken jïh sïjtide dæjpa 20 Fáláh 21, Gearretnjárga jïh 22 #Fiettar<np><top><pl><nom>.
Sámediggi bovdii dien golbma orohaga, huksejeddjiid, Oarje-Finnmárkku boazodoallohálddahusa ja Fálesnuori suohkana čoahkkimii Guovdageidnui 20.01.12.
Saemiedigkie duejtie golme sïjtide bööri, bigkiji, *Oarje-Finnmárkku båatsoereeremen jïh Fálesnuorrin tjïelten tjåanghkose Kautokeinose 20.01.12.
Čoahkkin lei mielde oažžumin ovdan maid plánat sáhttet mearkkašit juohke okta sierra ja oktiibuot, ja makkár vejolašvuohta lea ásahit huvddalaš gulahallama dainna áigumušain ahte soahpat čovdosiid gaskal huksejeddjiid ja boazodoalu vuoigatvuođaeaiggádiid.
Tjåanghkoe mealtan fraamme åadtjodh maam soejkesjh maehtieh krööhkestidh #fïerhte<prn><ind><attr> akte sjïere jïh ektiegaajhke, jïh magkeres nuepie lea tseegkedh *huvddalaš gaskesadtemem dejnie aajkojne ahte tjoevtenjh gaskesne bigkiji latjkajibie jïh båatsoen reaktanaajhteri.
Bealit dovddahedje ahte dakkár oktasaščoahkkin lei hui ávkkálaš vuođđun viidáset gulahallamii.
Bielieh dabtehtin ahte dagkeres ektietjåanghkoe lij dan aevhkies våaroeminie vijrebe gaskesadtemasse.
Bealit ledje ovttamielalaččat das ahte dát áššit čájehit ahte sámi vuoigatvuođaeaiggádat fertejit johtilit oažžut gelbbolašvuođa ja návccaid vai sáhttet gulahallat/šiehtadallat huksejeddjiiguin čovdosiid dáfus.
Bielieh lin *ovttamielalaččat desnie ahte daah aamhtesh vuesiehtieh ahte saemien reaktanaajhterh tjuerieh åadtjodh maahtaldahkem juhtielidh jïh faamoeh vuj maehtieh gaskestalledh/raarahtalledh bigkijigujmie tjoevtenji dïete.
Čoahkkin ii galgan čielggadit mo dan galgá dahkat oanehis áigái.
Idtji tjåanghkoe edtjh tjïelkedidh guktie dam edtja åenehks tïjjese darjodh.
Sámediggi lea dattetge miehtan čohkket beliid eará oktavuođas jus dovddahuvvo dárbu dasa.
Saemiedigkie lea darhkan hååneskinie bielieh jeatjah gaskesistie seeptjedh jis daerpiesvoete dabtehtåvva dïsse.
20.01.12 dollojuvvui sierra čoahkkin gaskal orohaga 22 Fiettar, Nussir ASA ja Sámedikki Fiettara vejolaš oassálastima birra šiehtadallamiidda ruvkedoaibmakonsešuvdnaohcama oktavuođas.
20.01.12 sjïere tjåanghkoe steeresovvi gaskesne sïjten 22:n Fiettaren, Nussir ASAn/Asan jïh Saemiedigkien Fiettaren #kaanne<vblex><indic><pret><p3><sg> #mealtan<adv><der_nomact><n> bïjre raarahtallemidie *ruvkedoaibmakonsešuvdnaohcama gaskesisnie.
Fiettar áigu árvvoštallat oassálastima šiehtadallamiidda ja dieđihit guđe oainnu sii leat háhkan.
Fiettar sæjhta #mealtan<adv><der_nomact><n> vierhtiedalledh raarahtallemidie jïh bïeljelidh guhten vuajnoen dah skååffeme.
Ráđđehusa bargu minerálaealáhusa strategiijaiguin
Reerenassen barkoe mineraljielemen strategijigujmie
Ráđđehus lea dieđihan ahte sii áigot ráhkadit strategiija minerálaealáhussii mii galgá guorahallat minerálaealáhusa ja minerálapolitihka rámmaeavttuid nationála perspektiivvas.
Reerenasse bïeljelamme dah sijhtieh strategijem darjodh mineraljieliemasse mij edtja mineraljielemem goerehtalledh jïh mineraalepolitihken mierietsiehkieh nasjonaale perspektijvesne.
Dát boahtá maiddái ovdan davveguovlodieđáhusas (St. dieđ. nr. 7 (2011-2012) Davveguovllut – Višuvdna ja váikkuhangaskaoamit.
Daate aaj fraamme båata noerhtedajvebïevnesistie (S./s.#t<n><abbr><sg><gen> *dieđ. nr. 7 (jaepiej 2011-2012) Noerhtedajvh – Visjovne jïh dïedtetsavtshvierhtieh.
Minerálastrategiija lea ráđđehusdokumeanta ii ge dan galgga stuorradiggi meannudit.
Mineraalestrategije lea reerenassetjaatsege ij aaj dan edtjh stoerredigkie gïetedidh.
Lea jurddašuvvon ahte dat galgá gieđahallat viehka guovdilaston diliid birra konkrehta doaibmabijuiguin mat galget álkidit vejolašvuođa čađahit ruvkedoaimmaid.
Ussjedovveme dïhte edtja naa gïetedalledh *guovdilaston tsiehkieh bïjre konkreete råajvarimmiejgujmie mah edtjieh nuepiem aelhkiedehtedh tjïrrehtidh *ruvkedoaimmaid.
Ealáhus- ja gávpedepartemeantta stáhtačálli Rikke Lund bovdehusa vuođul oassálasttii sámediggeráđđi čoahkkimii minerálastrategiijaid birra 04.01.12.
Jieleme- jïh bovredepartemeenten staatetjaelije Rikke Lunden *bovdehusa mietie mealtan saemiedigkieraerie tjåanghkose mineraalestrategiji bïjre 04.01.12.
Sámedikki bealis dovddahuvvui ahte go ođđa minerálaláhka ii vuhtiiváldde álgoálbmogiid olmmošvuoigatvuođaid, de ii sáhttán Sámediggi mieđihit láhkii, mii maiddái dagahii ahte Sámediggi dan geažil ii leat sáhttán mieđihit mearrádusaide ge lága vuođul, ii ge strategiijaide ja doaibmabijuide mat galget nannet minerálaealáhusa.
Saemiedigkien bielesne dabtehtovvi ahte goh ij orre mineraalelaake aalkoeåålmegi åålmehreaktide seatedh, dellie idtji maehtieh Saemiedigkie laakese nårtodh, mij aaj darjoeji ahte Saemiedigkie dan dïete ij leah maahteme nænnoestahkide nårtodh aaj laaken mietie, ij aaj strategijide jïh råajvarimmide mah edtjieh mineraljielemem nænnoestidh.
Dattetge deattuhuvvui ahte Sámediggi doallá rabasin dan vejolašvuođa ahte konsulteret minerálastrategiija doaibmabijuid birra jus strategiijas dovddahuvvo čielgasit ahte minerálaláhka galgá rievdaduvvot nu ahte sámi kultuvrra vuhtiiváldin fuolahuvvo olles árbevirolaš sámi guvlui daid minerálaid oktavuođas maidda stáhta čuoččuha oamastanvuoigatvuođa.
Darhkan #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> ahte Saemiedigkie steerie *rabasin dam nuepiem ahte mineraalestrategijem råajvarimmiej bïjre konsulteerh jis strategijesne tjïelkelaakan dabtehtåvva ahte mineraalelaake edtja dan jarkestovvedh ahte saemien kultuvren seatadimmie hoksesåvva abpe aerpiesïejhme saemien dajvese daj mineraali gaskesisnie mejtie staate eekemereaktam bagkese.
Mihttomearrin ferte leat ahte dat galgá ovddiduvvot 2013 giđa.
Ulmine tjuara årrodh dïhte edtja evtiedovvedh 2013:n gïjren.
Dát lea Sámi vuoigatvuođalávdegotti II čuovvoleapmi nu mo ráđđehus dieđihii Ot. proposišuvnnas nr. 43 (2008-2009) Minerálaláhka.
Daate lea Saemien reaktanmoenehtsen II dåeriedimmie #<adv> goh reerenasse bïeljeli *Ot. proposisjovnesne nr. 43 (jaepiej 2008-2009) Mineraalelaake.
Ealáhus- ja gávpedepartemeanta celkkii ahte sii áigot dan árvvoštallat ja dasto evttohit Sámediggái čađahit vejolaš konsultašuvnnaid minerálaealáhusstrategiija doaibmabijuid birra.
Jieleme- jïh bovredepartemeente jiehtieji dah sijhtieh dam vierhtiedalledh jïh dehtie minngede Saemiedægkan uvtedidh tjïrrehtidh kaanne konsultasjovni mineraljielemestrategijen råajvarimmiej bïjre.
Ovddidit positiivvalaš dálkkádatdoaibmabijuid ja heivehanstrategiijaid vai sámi servodat ii livčče nu rašši dálkkádatrievdamiidda
positijve/positïjve daelhkieråajvarimmide Evtiedidh jïh sjïehtedimmiestrategiji vuj ij saemien siebriedahke leah dan hiejjehts daelhkiejorkestovvemidie
ON dálkkádatkonvenšuvdna
ONEN daelhkiekonvensjovne
Sámediggeráđđi oassálasttii dálkkádatšiehtadallamiid alladásseoassái Norgga sáttagottis osolaščoahkkimis, COP, ON dálkkádatkonvenšuvnnas áigodagas juovlamánu 5-9 b. 2011 Durbanis Lulli-Afrihkás.
Saemiedigkieraerie mealtan daelhkieraarahtallemi jolledalteseboelhkese Nöörjen saadtehmoenehtsisnie *osolaščoahkkimis, COP:m, ONEN daelhkiekonvensjovnesne boelhkesne goeven 5-9 b. 2011 Durbanisnie Åarjel-Afrihkesne.
Biras- ja ovddidanministtar Erik Solheim jođihii sáttagotti.
Byjrese- jïh evtiedimmieministere Erik Solheim saadtehmoenehtsem öörni.
Dálkkádatkonvenšuvnna bajimus mihttomearri lea uhcidit máilmmiviidosaš liegganeami dakko bokte ahte uhcidit dálkkádatgássaid luoitima.
Daelhkiekonvensjovnen bijjemes ulmie lea unniedidh eatnemevijries *liegganeami daagkoe gåaskoejin ahte #daelhkie<n><cmp_sgnom><cmp>#gaasse<n><pl><gen> biestemem unniedih.
Dálkkádatpáhkka Durbanis mearkkaša čovdosa dakkár plánii ahte mearridit boahttevaš juridihkalaš dálkkádatšiehtadusa buot riikkaide.
Daelhkiepaahke Durbanisnie tjoevtenjem krööhkeste dagkeres soejkesjasse ahte båetije juridihkeles daelhkielatjkoem nænnoestibie gaajhkide rïjhkide.
Dat galgá leat šiehtaduvvon maŋimusat 2015 ja boahtit fápmui 2020:s.
Dïhte edtja minngebelaakan nååhtedovveme 2015:n jïh faamose båetedh jaepien 2020.
Kyotoprotokolla guhkiduvvo viđain jagiin ja ruoná foanda vuođđuduvvo ruhtadit dálkkádatdoaibmabijuid ovdáneaddjiriikkaid várás.
#Kyoto<np><cmp_sgnom><cmp>buertiegærja vïjhtine jaepine guhkiedåvva jïh kruana fåante #tseegkesovvedh<vblex><iv><prsprc> daelhkieråajvarimmide #åvtenidh<vblex><iv><der_nomag><n><cmp_sgnom><cmp>rïjhki muhteste laeviehtidh.
Eará osiin leat earret eará njuolggadusat dasa mo gozihit ja dárkkistit luoitimiid, arvevuvddiid suodjaleapmi, teknologiijagaskkusteapmi ovdáneaddjiriikkaide ja dálkkádatheiveheapmi.
Jeatjah boelhkine leah gaskem jeatjah njoelkedassh dïsse guktie geehtedh jïh biestemh vaaksjodh, såafoej vaarjelimmie, teknologijebuekteme #åvtenidh<vblex><iv><der_nomag><n><cmp_sgnom><cmp>rïjhkide jïh daelhkiesjïehtedimmie.
Dálkkádatrievdamat čuhcet garrasat álgoálbmogiidda dannego álgoálbmogat dávjá ellet lahka luonddu ja dan láhkai doppe gos dálkkádatrievdamat ovddimusat oidnojit.
Daelhkiejorkestovvemh garrebe aalkoeåålmegidie dannasinie gaajesjieh aalkoeåålmegh daamhtah lïhke eatnemen jielieh jïh dan nemhtie debpene gusnie daelhkiejorkestovvemh #ovtetje<adj><sup><der_laakan><adv> vååjnoeh.
Dát guoská erenoamážit sápmelaččaide, ja eará álgoálbmogiidda Árktisis gos dálkkádagat rievdet johtilepmosit.
Daate dæjpa joekoenlaakan saemide, jïh jeatjah aalkoeåålmegidie Árktisisnie gusnie daelhkieh #jorkestovvedh<vblex><imp><p2><pl> *johtilepmosit.
Bjerkenesguovddáš dálkkádatdutkama várás lea aiddo báliid meroštallan ahte Árktis vásiha 4-6 ceahki liegganeami ovdal jagi 2050 jus CO2 luoitimat eai uhciduvvo.
*Bjerkenesguovddáš daelhkiedotkemen muhteste aadtjege *báliid aerviedamme ahte Árktis 4-6 daltesh damta *liegganeami aarebi jaepien 2050 jis CO2:n eah biestemh unnedh.
Danne leat šlunddagan go álgoálbmotperspektiiva dahkkojuvvui mávssoheapmin COP 17 mearrádusain.
Dannasinie libie *šlunddagan goh aalkoeåålmegeperspektijve/aalkoeåålmehperspektijve/aalkoeåålmhperspektijve #maaksoe<n><der_car><adj><ess> dorjesovvi COP 17 nænnoestahkh.
Ledje dušše eahpečielga ja uhccán geatnegahtti čujuhusat álgoálbmogiidda dain mearrádusain mat čatnasit dálkkádatheivehemiide ja ruoná dálkkádatfondii.
Lin ajve ovtjïelke jïh onnen *geatnegahtti årromesijjieh aalkoeåålmegidie dejnie nænnoestahkine mah daelhkiesjïehtedimmide jïh kruana daelhkiefåantese gårredieh.
COP 16 mearrádusat vuovdeálgaga REDD+ oktavuođas leat dattetge ain fámus.
COP:n 16 nænnoestahkh *vuovdeálgaga *REDD+ gaskesisnie leah darhkan annje faamosne.
Dás lea sáhka sihkkarastinmekanismmain álgoálbmotvuoigatvuođaid, árbedieđu ja dievaslaš álgoálbmotoassálastima ektui.
Daelie lea håaleme gorredimmiemekanismine aalkoeåålmegereaktaj/aalkoeåålmehreaktaj/aalkoeåålmhreaktaj, aerpiedaajroen jïh ellies #aalkoeåålmege<n><cmp_sgnom><cmp>#mealtan<adv><der_nomact><n> muhteste.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 27. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 27. bielie 379 bielesne
Čuovvolit Sámedikki geatnegasvuođaid almmolaš plánemis ja váikkuhaniskančielggademiin plána- ja huksenlága mielde Eavttuid biddji nationála ja davviriikkalaš boraspirepolitihkkii ja –hálddašeapmái, das mielde maiddái boraspirenáli dohkálaš reguleren Suodjalanproseassaid čuovvoleapmi sámi guovlluin
Saemiedigkien dïedtide Dåeriedidh byjjes soejkesjimmesne jïh @váikkuhit<ex_vblex><iv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+goerehtidh<vblex><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+salkehtimmie<n><pl><ine> soejkesje- jïh tseegkemelaaken mealtan Moenemetsiehkiej bïejije nasjonaale jïh noerhtelaanti juvrepolitihkese jïh –reeremasse, desnie mealtan aaj juvremaadtoen #dåhkasjidh<vblex><prfprc><attr> reguleereme vaarjelimmieprosessi dåeriedimmie saemien dajvine
18. 01.12 ledje Sámedikkis konsultašuvnnat Nordlándda fylkkamánniin Sáltoduoddara – Čáhppesjiehki álbmotmeahci viiddidan- ja revišuvdnaproseassa birra, ja konsultašuvdna sámi oassálastima birra bargolávdegoddái ráhkadit hálddašanplána Holmvassdalen luonddumeahci várás Grane suohkanis.
18. 01.12 lin Saemiedigkesne konsultasjovnh Nordlaanten fylhkemaennine Sáltoduottaren – Tjeehpesdielhtien aalmogemiehtjien vijriedimmie- jïh *revišuvdnaproseassa bïjre, jïh konsultasjovne saemien #mealtan<adv><der_nomact><n> bïjre barkoemoenehtsasse reeremesoejkesjem Holmvassdalenen eatnemenmiehtjien muhteste darjodh Granen tjïeltesne.
Sámediggi oaivvilda ahte suodjalanláhkaásahus Sáltoduoddara – Čáhppesjiehki guovllu várás berre ođasmahttojuvvot.
Saemiedigkie jeahta ahte vaarjelimmienjoelkedasse Sáltoduottaren – Tjeehpesdielhtien dajven muhteste byöroe orrestovvedh.
Viidáseappot šattai ovttamielalašvuohta das ahte bargolávdegottis galgá leat buorre sámi ovddastus.
Vijriehkåbpoe sjïdti sïemesvoete desnie ahte barkoemoenehtsisnie edtja årrodh buerie saemien dïedte.
Konsultašuvnnat galget válmmastuvvot go Nordlándda fylkkamánni lea geargan ovdabargguinis lagas boahtteáiggis.
Konsultasjovnh edtjieh *válmmastuvvot goh Nordlaanten fylhkemaennie galhkeme *ovdabargguinis gietskies båetijen aejkien.
Sámediggi attii 13.01.12 gulaskuddancealkámuša Femundsmarka álbmotmeahci oktavuođas oktan lagas suodjemehciiguin.
Saemiedigkie 13.01.12 vedtieji #govledimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> Femundsmarkan aalmogemiehtjien gaskesisnie oktegh gietskies *suodjemehciiguin.
Hálddašanplánaevttohusas evttohuvvo earret eará juohkit álbmotmeahci guokte avádahkan, A ja B.
Reeremesoejkesjeuvtelassesne gaskem jeatjah uvtedåvva juekedh aalmogemiehtjien gööktem *avádahkan, A./a. jïh #B<n><abbr><sg><acc>
Dat guokte avádaga ožžot iešguđet mihttomeriid ja strategiijaid suodjaleami ja geavaheami várás.
Dah göökte *avádaga ovmessie ulmide jïh strategijh åadtjoeh vaarjelimmien jïh pråvhkoen muhteste.
Go sámi vuoigatvuođat ja beroštusat guoskkahuvvojit njuolgga, de mii oaivvildit ahte áššái gullá konsultašuvdnageatnegasvuohta, ja Sámediggi áigu konsulteret Lulli-Trøndelága ja Hedmárkku fylkkamánniiguin.
Goh saemien reaktah jïh ïedtjh rïekte sjåavoehtovvieh, dellie mijjieh jiehtiejibie ahte aamhtesasse konsultasjovnedïedte gåvla, jïh Saemiedigkie sæjhta Åarjel-Tröndelaagem konsulteeredh jïh Hedmarhken fylhkemaenniejgujmie.
31.01.12 attii Sámediggi gulaskuddancealkámuša Junkerdalsura luonddumeahci oktavuođas.
31.01.12 Saemiedigkie vedtieji #govledimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> *Junkerdalsura eatnemenmiehtjien gaskesisnie.
Sámediggái lea hui deaŧalaš ahte guoskkahuvvon orohagaide eai šatta gáržžideamit beaivválaš boazodoallodoibmii.
Saemiedægkan lea dan vihkele ahte sjåavoehtovveme sïjtide eah sjïdth gaertjiedimmieh fïerhtenbeajjetje båatsoedarjoemasse.
Sámediggi čujuha dasa ahte suodjalanláhkaásahusain ja mearrádusain ferte boahtit ovdan ahte Sámediggi dat lea sámi kulturmuittuid ja kulturbirrasiid hálddašaneiseváldi.
Saemiedigkie dïsse tjaatseste ahte vaarjelimmienjoelkedassijste jïh nænnoestahkijste tjuara fraamme båetedh ahte Saemiedigkie dïhte lea saemien kultuvremojhtesi jïh kultuvrebyjresi #reereme<n><cmp_sgnom><cmp>#åejvieladtjh<n><sg><nom>.
Sámediggi áigu konsulteret Luondduhálddašandirektoráhtain ovdalgo hálddašanplána dohkkehuvvo.
Saemiedigkie sæjhta Eatnemenreeremedirektoraatine aarebi reeremesoejkesjen konsulteeredh #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Bargat dan ala ahte mohtorjohtalus meahcis lea ceavzilis vuogi mielde mii váldá vuhtii sámi geavahusa luonddu- ja kulturbirrasa ektui ja sámi meahcástanávkkástallama ja suohkaniid iešmearridanrievtti mohtorjohtalusa ektui Bargat dan ala vai árbedieđut ožžot stuorát saji areálahálddašeamis Váikkuhit areálavuođu nannema sámi ealáhusaide ja sámi resursaávkkástallamii
Dan nelnie barkedh ahte *mohtorjohtalus miehtjesne lea gaarsje vuekien mietie mij vaalta saemien åtnoem vuehtieji eatnemen- jïh kultuvrebyjresen muhteste jïh saemiem *meahcástanávkkástallama jïh tjïelti jïjtjereeremereaktoen *mohtorjohtalusa moenemetseahkan Dan nelnie barkijibie vuj aerpiedaajroeh stoerebe sijjiem goelpeneståaroereeremistie åadtjoeh Dijpedh goelpeneståaroevåaromen nænnoestimmiem saemien jieliemidie jïh saemien #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>nåhtadæmman
Sámediggeráđis lea leamaš čoahkkin Namdal Bruk AS/ Ola Mæle opmodagaid beaivválaš jođiheddjiin Knut Berger Nååmesjevuemies 25.01.12.
Saemiedigkieraerien tjåanghkoem orreme Nååmesjenvuemiem Bruken AS:m/as:m/ Ola Mælen eegi fïerhtenbeajjetje juhtiehtæjjine Knut Berger *Nååmesjevuemies 25.01.12.
Sivvan čoahkkimii lei ahte Ola Mæle háliida hukset bartagili Skorovatnii, ja ráhkadit láhttofierpmádaga turismma várás.
Sjïekine tjåanghkose lij ahte Ola Mæle sæjhta hahtjoebyjjem bigkedh Skorovatnasse, jïh gaasijevearmadahken/gaassijevearmadahken darjodh *turismma muhteste.
Lea maid ohccojuvvon minerálaid geahččalanohcanlohpi dáin guovlluin.
Aaj ohtsesovveme mineraali pryövenasseohtsemeluhpie daejnie dajvine.
Sámediggeráđđi háliidii diehtit makkár gulahallan Namdal Bruk:s lea leamaš guovllu boazodoaluin.
Saemiedigkieraerie sïjhti daejredh magkeres gaskestalleme Nååmesjenvuemiem Bruken dajven båatsojne orreme.
Fitnodat muitalii ahte sii lei jeavddalaš gulahallan boazodoaluin ja ahte sii ledje sis ožžon dieđuid dan birra mat guovllut leat deaŧalaččat boazodollui.
Sïelte soptsesti dah lij *jeavddalaš båatsojne gaskestalleme jïh dah lin dejstie åådtjeme daajroeh dan bïjre mah dajvh vihkele båatsose.
Sámediggeráđđi oaččui maid diehtit ahte Davvi-Trøndelága fylkkamánnis lea leamaš oktavuohta singuin ja háliidii geavahit dán ášši ovdamearkan gulahallamii gaskal ealáhusdoaimmaheddjiid ja boazodoalu.
Saemiedigkieraerie aaj åadtjoeji daejredh ahte Noerhte-Tröndelaagen fylhkemaennien orreme gaskese dejgujmie jïh sïjhti utnedh daam aamhtesem vuesiehtimmine gaskesadtemasse gaskesne #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#redaktööre<n><nomag><pl><gen> jïh båatsoen.
Sámediggeráđđi deattuhii ahte gulahallan ovdal dákkár prošeavttaid lea deaŧalaš, ja ahte juksat ovttamielalašvuođa boazodoaluin sin eavttuid vuođul.
Saemiedigkieraerie tjïelkestehti ahte gaskesadtemen aarebi dagkeres prosjeekth lea vihkele, jïh ahte sïemesvoetem båatsojne jaksijibie daj moenemetsiehkiej mietie.
Sámediggeráđis leat leamaš čoahkkimat Voengel Njaarke ja Åarjel Njaarke orohagaiguin 7.02.12 bieggafápmohuksema birra Kalvvatnanii Davvi-Trøndelágas ja Nordlánddas.
Saemiedigkieraerien orreme tjåanghkoeh *Voengel Njaarken jïh #Åarjel<np><attr> Njaarken sïjtigujmie 7.02.12:n bïegkefaamoetseegkemen bïjre *Kalvvatnanii Noerhte-Tröndelaagesne jïh Nordlaantesne.
Čoahkkimis ságaškušše dan birra mo boazodoallu vásii proseassaid bieggafámu ásaheami oktavuođas boazoguohtunguovlluin.
Tjåanghkosne dan bïjre digkiedin guktie båatsoe vaasi prosessi bïegkefaamoen tseegkemen gaskesisnie bovtsegåatomedajvine.
Sámediggeráđđi čilgii mo Sámediggi bargá dákkár áššiiguin ja maid Sámediggi sáhttá dahkat.
Saemiedigkieraerie boejhkeli guktie Saemiedigkie barka dagkeres aamhtesigujmie jïh maam Saemiedigkie maahta darjodh.
Sohppojuvvui ahte Sámedikkis galgá leat lagas gulahallan orohagaiguin gulaskuddancealkámušaid čállimis ja viidáset proseassas.
Latjkasovvi ahte Saemiedigkien edtja årrodh gietskies gaskestalleme sïjtigujmie #govledimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><acc> tjaeliemisnie jïh vijrebe prosessesne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 28. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 28. bielie 379 bielesne
Konsultašuvnnat bieggafápmorusttega birra Raudfjellet alde Romssa suohkanis
Konsultasjovnh bïegkefaamoebægkoen bïjre Raudfjelleten nelhtie Romsan tjïeltesne
Sámedikkis leat leamaš konsultašuvnnat Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhtain (NČE) Norsk Miljøkraft Raudfjell AS konsešuvdnaohcama oktavuođas ásahit bieggafápmorusttegat Raudfjellet ala Fálásullos Romssa suohkanis.
Saemiedigkien orreme konsultasjovnh Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraatine (NČE) Norsk Miljøkraften Raudfjell AS/as konsesjovneohtsemem gaskesisnie bïegkefaamoebægkoeh tseegkieh Raudfjelleten nelnie Fálásuolusne Romsan tjïeltesne.
Konsultašuvnnat leat čalmmustahttán dan ahte guoská go boazodollui bieggafápmorusttega huksen Raudfjellet ala.
Konsultasjovnh dam tjelmiestahteme ahte dæjpa goh båatsose bïegkefaamoebægkoem bigkeme Raudfjelleten nelnie.
Konsultašuvnnat loahpahuvvojedje guovvamánus 2012.
Konsultasjovnh goevten illesovvin 2012.
Sámediggeráđđi mieđai plánaide daid plánaguovllu uhcidemiiguin maid NČE evttohii konsultašuvnnain 28.11.11.
Saemiedigkieraerie *mieđai soejkesjidie daj soejkesjedajven unniedimmiejgujmie aaj NČE konsultasjovnine uvtedi 28.11.11.
Uhcideamit vástidit sullui beallái plánaguovllus.
Unniedimmieh såålese bealan vaestiedieh soejkesjedajvesne.
Sámediggeráđđi čájeha dákko bokte ahte ádde dan dárbbu mii ođđa fápmolágideapmái ja birasseasti energiija ovddideapmái, ja lea duhtavaš ahte dat sáhttá dáhpáhuvvat ovttasbargguin boazodoalu dárbbuid hárrái, ii ge dainna lágiin ahte badjelgeahččat boazodoalu dárbbuid.
Saemiedigkieraerie daagkoe vuesehte gåaskoejin ahte dam daerpiesvoetem aervede mij orre faamoeöörnemasse jïh #byjrese<n><cmp_sgnom><cmp> njoetije energijen evtiedæmman, jïh madtjele dïhte maahta ektiebarkojne båatsoen daerpiesvoeti gaavhtan sjugniehtovvedh, ij aaj dejnie vuekine ahte båatsoen daerpiesvoetide aassjoestibie.
Bargat dan ala ahte sámi báikkálaš searvan ja mieldeváikkuheapmi buot areála- ja resursahálddašemiin sihkkarastojuvvo Bargat dan ala ahte hálddahuslaš doaibmabijut heivehuvvojit nu ahte boazodolliide sihkkarastojuvvo dat mobilitehta maid sii dárbbašit dálkkádatrievdamiid geažil Čuovvolit Sámi vuoigatvuođalávdegotti II barggu, earret eará proseassa báikkálaš ja regionála vuođđudeami bokte
Dan nelnie barkedh ahte saemien dajven #meatan<adv><der_nomact><n> jïh *mieldeváikkuheapmi #gaajhke<prn><ind> #goelpeneståaroe<n> jïh #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>reereminie gorredåvva Dan nelnie barkedh ahte reerije råajvarimmieh dan sjïehteluvvieh ahte bovtsesteerijidie dïhte gorredåvva *mobilitehta maam dah daelhkiejorkestovvemi dïete daarpesjieh Dåeriedidh Saemien reaktanmoenehtsem II barkoeh, gaskem jeatjah prosessen dajven jïh regionaale tseegkemen baaktoe
Kulturmuitosuodjalus
Kultuvremojhtesevaarjelimmie
Váldomihttomearri Gáhttet ja oainnusmahttit sámi kulturmuittuid ja –birrasiid daid mihtilmasvuođain ja variašuvnnain, sihke oassin min kulturárbbis ja identitehtas ja oassin sámi biras- ja resursahálddašeamis
Åejvieulmiemierie Vaarjelibie jïh *oainnusmahttit saemien kultuvremojhtesidie jïh –byjresh dej *mihtilmasvuođain jïh variasjovnine, dovne boelhkine mijjen kultuvreaerpesne jïh identiteetesne jïh boelhkine saemien byjrese- jïh #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>reeremisnie
Oassemihttomearit Sámi kulturmuittut geavahuvvojit duođaštussan sámi leahkimii, ja veahkkin sámi kultuvrra ja identitehta nannemii Sámi kulturmuittut ja kulturbirrasat gozihuvvojit areálaid ja resurssaid hálddašeami ja geavaheami oktavuođas Sámi kulturárbbi hálddašeamis deattuhuvvo ceavzilis ja guhkes áiggi perspektiiva Sámi kulturmuittuid Sámedikki hálddašanváldi lea njuolga mearriduvvon kulturmuitolágas
Boelhkeulmieh Saemien kultuvremojhtesh jååhkesjimmine saemien årroemasse åtnasuvvieh, jïh viehkine saemien kultuvren jïh identiteeten nænnoestæmman Saemien kultuvremojhtesh jïh kultuvrebyjresh geehtesuvvieh goelpeneståaroej jïh #resursse<n><pl><gen> reeremen jïh pråvhkoen gaskesisnie Saemien kultuvreaerpien reeremisnie #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> gaarsje jïh guhkies tïjjem perspektijvem Saemien kultuvremojhtesidie Saemiedigkien reeremestilleme lea rïekte nænnoestovveme kultuvremojhteselaakesne
Strategiijat Háhkat buriid rámmaeavttuid sámi kulturmuitosuodjaleapmái gulahallama ja ovttasbarggu bokte guovddáš, guovlulaš ja báikkálaš eiseválddiid ja eará relevánta aktevrraid gaskka Gulahallama bokte guovddáš eiseválddiiguin bargat dan ala ahte Sámediggi oažžu hálddašanválddi sámi kulturmuittuide njuolga kulturmuitolága bokte Sámi kulturmuittuid hálddašeapmi iežas historjjá ja árvvuid vuođul
Strategijh buerie mierietsiehkide Skååffijibie saemien kultuvremojhtesevaarjelæmman gaskesadtemen jïh ektiebarkoen baaktoe voernges, regionaale jïh dajven åejvieladtji jïh jeatjah relevaante aktööri gaskemsh Gaskesadtemen baaktoe voernges åejvieladtjigujmie dan nelnie barkijibie ahte Saemiedigkie åådtje *hálddašanválddi saemien kultuvremojhtesidie rïekte kultuvremojhteselaaken baaktoe Saemien kultuvremojhtesi reereme jïjtjse vaajesen jïh aarvoej mietie
E 8 Lávvavuovddi čađa
E./e. 8 Lávvavuovdijjen tjïrrh
Sámedikkis leat dál leamaš máŋga stuorra geaidnoášši Romssas meannudeapmái.
Saemiedigkien daelie orreme gellie stoere geajnoeaamhtese Romsesne gïetedæmman.
Okta dain lea E8 Lávvavuovddi čađa Romssa ja Báhccavuona suohkaniin.
Akte dejnie lea *E8 Lávvavuovdijjen tjïrrh Romsan jïh Báhccavuotnan tjïeltine.
Geaidnogaskkas dáhpáhuvvet ollu lihkohisvuođat.
Geajnoegåhkaldahkesne sjugniehtovvih jïjnjen *lihkohisvuođat.
Politihkalaččat lea geahččaluvvon oažžut geaidnojuohkki nu johtilit go vejolaš.
Politihkeleslaakan voejhkelovveme geajnoejuekijem dan åadtjodh juhtielidh goh buektehte.
Ášši lea vuoruhuvvon departemeantadásis.
Aamhtese departemeentedaltesisnie prijoriteradovveme.
Ruđat leat juolluduvvon vai sáhttá barggu álggahit 2012.s juo.
Beetnegh laeviehtovveme vuj maahta barkoem 2012.#s<n><abbr><sg><acc> joe aelkiehtidh.
Sámediggi čađahii báikediđoštallamii mannan geasi plánabarggu oktavuođas.
Saemiedigkie tjïrrehti *báikediđoštallamii mïnneme giesien soejkesjebarkoem gaskesisnie.
Plánaguovllus ja dan lahkosis registrerejuvvojedje 12 báikki oktan 20 sámi kulturmuittuiguin.
Soejkesjedajvesne jïh dan *lahkosis 12 sijjieh registreeresovvin oktegh 20 saemieh kultuvremojhtesigujmie.
Dadjat juo buot kulturmuittut čatnasit boazodollui.
Joe jiehtedh gaajhkh kultuvremojhtesh båatsose gårredieh.
Eatnašat leat automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon (boarráset go 100 jagi).
*Eatnašat libie automaatelaaketjelaakan #raeffiedehtedh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> (båarasåbpoe goh 100 jaepieh).
Dás lea eanaš sáhka goahtesajiin ja áidesajiin, muhto lea maid árbevieruide gullevaš báiki (Sárágeađgi) ja visttit mat duođaštit boazodoalu geavaheami maŋŋá soađi.
Daelie lea jeenjemes håaleme derhviegåetiesijjine jïh haakenesijjine, mohte lea aaj tradisjovnide *gullevaš sijjie (#Saara<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>gierkie) jïh gåetieh mah båatsoen pråvhkoem mænngan dåaroen jååhkesjieh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 29. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 29. bielie 379 bielesne
Geavaheami sáhttá áigádit 1700- jahkái čálalaš gálduin, muhto roggamiid vuođul das lahkosis sáhttit meroštallat mealgat guhkit geavahanáiggi.
Pråvhkoem maahta *áigádit #1700<num><arab><cmp_splitr> jaapan tjaaleldh gaaltijinie, mohte kroehkemi mietie desnie *lahkosis maehtiejibie aerviedidh *mealgat guhkebe pråvhkoetïjjem.
Geaidnohuksen rihkku máŋga automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon sámi kulturmuittu.
Geajnoetseegkeme gelliem automaatelaaketjelaakan meadta #raeffiedehtedh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> saemien kultuvremojhtesem.
Sámediggi lea válljen ahte ii áiggo vuosttaldit plánaevttohusa, muhto baicce meannudit ášši sierralohpeáššin kulturmuitolága vuođul.
Saemiedigkie veeljeme ahte ij sïjhth soejkesjeuvtelassem vuastalidh, mohte buerebh aamhtesem gïetedibie sjïereluhpieaamhtesinie kultuvremojhteselaaken mietie.
Riikkaantikvára dahká loahpalaš mearrádusa das ahte sáhttá go addit sierralobi kulturmuitolága mearrádusain vai ii.
Rïjhkeantikvarije minngemes nænnoestahkem desnie dorje ahte maahta goh vedtedh sjïereluhpien kultuvremojhteselaakem nænnoestahkine vuj ij.
Dat dahkkojuvvo Sámedikki rávvaga vuođul.
Dïhte Saemiedigkien bïhkedimmien mietie dorjesåvva.
Jus Riikkaantikvára mieđiha plánaevttohussii, de dat mearkkaša ahte suohkanstivra oažžu lobi dohkkehit plána.
Jis Rïjhkeantikvarije soejkesjeuvtelassese norte, dellie dïhte krööhkeste ahte tjïelteståvroe luhpiem åådtje soejkesjem dåhkasjehtedh.
Sámediggi deattuhii rávvagis ahte das lea deaŧalaš servodatlaš beroštusat (sihkkarvuođadeasta).
Saemiedigkie bïhkedimmiem tjïelkestehti ahte desnie lea vihkele *servodatlaš ïedtjh (*sihkkarvuođadeasta).
Leat maiddái ovdal čađahuvvon sisabahkkemat go dálá E8 manná áidesajiid ravdda čađa.
Aaj aarebi tjïrrehtovveme *sisabahkkemat goh daaletje *E8 mænna haakenesijjiej haerien tjïrrh.
Dán áššis lea Riikkaantikvára čuvvon Sámedikki rávvaga ja addán 02.02.12 lobi duohtadit guokte automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon gietti/boazoáidesaji.
Daennie aamhtesisnie rïjhkeantikvarije dåeriedamme Saemiedigkien bïhkedimmiem jïh vadteme 02.02.12 luhpien gööktem automaatelaaketjelaakan damtehtieh #raeffiedehtedh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> ïentjen/gaertiesijjiem.
Mii guoská plána eará kulturmuittuid fuolaheapmái, de lea leamaš guhkit plánaproseassa lagas ovttasbargguin geaidnodoaimmahagain.
Mij dæjpa soejkesjen jeatjah kultuvremojhtesi ealjohkasse, dellie orreme guhkebe soejkesjeprosessen gietskies ektiebarkojne *geaidnodoaimmahagain.
Dat mielddisbuvttii reviderejuvvon plána ođđajagimánu loahpas, mas geaidnodoaimmahat lea vuhtiiváldán buot Sámedikki mearkkašumiid.
Dïhte revideeresovveme soejkesjem tsïengelen minngiegietjesne mealtan buektieji, mesnie #geajnoe<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> seatadamme gaajhken saemiedigkien mïerhkesjimmieh.
Sámediggi attii 06.02.12 cealkámuša plánii.
Saemiedigkie 06.02.12 #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> soejkesjasse vedtieji.
Guoskevaš kulturmuittuid iská Romssa musea 2012 geasi.
Sjyöhtehke kultuvremojhtesidie Romsan museume goerehte 2012 giesieh.
Buot iskangoluid máksá doaibmabiddji.
Gaajhkide goerehtimmiemaaksojde darjomebïejije maaksa.
Galget čađahuvvot botanihkalaš registreremat (šaddošlájaid registreren) ja pollenguorahallan.
Edtjieh tjïrrehtovvedh *botanihkalaš registreeremh (sjædtoesåarhti registreeremen) jïh *pollenguorahallan.
Áigumuš lea kártet guohtunšattuid ja mearridit goas guovlu vuosttaš gearddi geavahuvvui boazodollui.
Aajkoe lea goerehtalledh gåatomesjædtojde jïh nænnoestidh gåessie dajve voestes aejkien båatsose åtnasovvi.
Eai leat galle dakkár iskkadeami čađahuvvon Sámis.
Eah leah gellie dagkeres goerehtimmiem tjïrrehth Saemesne.
Maiddái goahtesajit galget iskkaduvvot.
Aaj derhviegåetiesijjieh edtjieh #goerehtidh<vblex><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><inf>.
Sierralohpeohcan kulturmuitolága § 8 njealját lađđasa vuođul Reihvági luossaveajetrusttega muddenplána almmolaš geahčadeami oktavuođas, Davvenjárgga suohkan, Finnmárku
#Sierra<np><cmp_sgnom><cmp>#luhpie<n><cmp_sgnom><cmp>ohtsemen kultuvremojhteselaaken § 8 nealjede lïhtsh mietie Reihváhkijjen *luossaveajetrusttega staeriedimmiesoejkesjen byjjes vuejnemen gaskesisnie, Davvenjárgan tjïelte, Finnmaarhke
Ášši guoská Reihvági luossaveajetrusttega muddenplána almmolaš geahčadeapmái, Davvenjárgga suohkanis.
Aamhtese dæjpa Reihváhkijjen *luossaveajetrusttega staeriedimmiesoejkesjen byjjes vuejniemasse, Davvenjárgan tjïeltesne.
Muddenplána mihttomearri lea láhčit dilálašvuođaid ásahit luossaveajetrusttega gáddái.
Staeriedimmiesoejkesjen ulmie lea laetjedh nuepieh tseegkedh *luossaveajetrusttega gaadtan.
Áigumuššan lea ásahit luossaveajetrusttega dakkár čázádaga oktavuhtii mii lea juo muddejuvvon ja huksejuvvon nu ahte ii dárbbaš čađahit ođđa duohtademiid.
Aajkojne lea tseegkedh *luossaveajetrusttega dagkeres abradahkem gaskesasse mij joe staeriedovveme jïh dan bigkesovveme ahte ij daarpesjh tjïrrehtidh orre damtehtimmieh.
Reihvági fápmorusttet lea aiddo davábealde plánejuvvon doaibmabiju.
Reihváhkijjen faamoebægkoe aadtjege noerhtelen råajvarimmien soejkesjovveme.
Lea plánejuvvon dakkár rusttet mii sáhttá buvttadit gitta 5 miljon veajeha go buhtista proseassačázi ođđasis geavaheami teknologiijain ja nu uhcidit čáhcegeavaheami.
Soejkesjovveme dagkeres bægkoem mij maahta öövre darjodh 5:n millijovne *veajeha goh prosessetjaetsiem orresne didtesje pråvhkoen teknologijine jïh dan tjaetsiepråvhkoem unniedidh.
Veajetrusttet vurdojuvvo addit sullii 10 ođđa bargosaji Davvenjárgga suohkanii.
*Veajetrusttet vuartasåvva vedtedh medtie 10 orre barkoesijjieh Davvenjárgan tjïeltese.
Muhto areálahálddašeamit rihkkot njuolgga automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon sámi kulturmuittuid ja danne dat rihkkot kulturmuitolága § 3.
Mohte goelpeneståaroereeremh rïekte automaatelaaketjelaakan miedtieh #raeffiedehtedh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> saemien kultuvremojhtesh jïh dannasinie dah kultuvremojhteselaakem miedtieh § 3.
Guoskevaš báikki registrerejuvvon kulturmuitobáikkis leat golbma stohpoduvtta ja njeallje goahtesaji.
Sjyöhtehke sijjien registreeresovveme kultuvremojhtesesijjesne leah golme *stohpoduvtta jïh njieljie derhviegåetiesijjieh.
Daid dieđuid vuođul maid Sámediggi lea nagodan háhkat, de mii árvvoštallat buot registrerejuvvon kulturmuittuid sápmin ja boarráset go 100 jagi.
Daj daajroej mietie aaj Saemiedigkie gaegniedamme skååffedh, dellie mijjieh #gaajhke<prn><ind><acc> vierhtiedallijibie registreeresovveme kultuvremojhtesidie saemine jïh båarasåbpoe goh 100 jaepieh.
Nappo dat lea ge maiddái automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon kulturmuitolága mearrádusaid vuođul.
Nagke dïhte lea aaj aaj automaatelaaketjelaakan #raeffiedehtedh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> kultuvremojhteselaaken nænnoestahki mietie.
Dannego guoskevaš huksenareála lea nu uhcci ja plánejuvvon huksen nu viiddis, de ii lean gulahallamis doaibmabiddjiin vejolaš gávdnat čovdosa buriin molssaektosaš ealáhushuksehusaid sajuštemiin plánaguovllus.
Dannasinie sjyöhtehke tseegkemegoelpeneståaroe dan onne jïh soejkesjovveme tseegkeme dan vijries, dellie idtji gaskesadtemisnie darjomebïejijinie leah #buektiehtidh<vblex><indic><p3><sg> gaavnedh tjoevtenjen buerine *molssaektosaš jielemebægkoej *sajuštemiin soejkesjedajvesne.
Riikkaantikvára mearrida loahpalaččat sáhttá go addojuvvot sierralohpi kulturmuitolága mearrádusain vai ii.
Rïjhkeantikvarije nænnoste #minngiegietjie<n><adj><der_aadv><adv> maahta goh sjïereluhpie vadtasovvh kultuvremojhteselaaken nænnoestahkine vuj ij.
Dat dahkkojuvvo Sámedikki rávvagiid vuođul.
Dïhte Saemiedigkien bïhkedimmiej mietie dorjesåvva.
Sámediggi lea rávvagis evttohan ahte sierralohpeohcan sáhttá mieđihuvvot, muhto dainna eavttuin ahte biddjojuvvo eaktun ahte kulturmuittut galget iskkaduvvot arkeologalaččat ovdalgo doaibmabidju čađahuvvo.
Saemiedigkie bïhkedimmesne uvtedamme ahte sjïereluhpieohtseme maahta nortesovvedh, mohte dejnie moenemetsiehkine ahte bïejesåvva moenemetsiehkine ahte kultuvremojhtesh edtjieh #goerehtidh<vblex><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><inf> *arkeologalaččat aarebi råajvarimmie tjïrrehtåvva.
Min árvvoštallamis mii leat deattuhan ahte dás galget kulturmuittut iskkaduvvot dárkilit ja bohtosiin lea mearkkašupmi maŋit áiggi registreremiidda ja dasa mo galgá áddet sámi kulturbirrasiid/kultureanadagaid rittus.
Mijjen vierhtiedimmesne mijjieh tjïelkestahteme ahte daelie edtjieh kultuvremojhtesh eensilaakan #goerehtidh<vblex><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><inf> jïh illedahkine lea mïerhkesjimmie soejmehth tïjjem registreeremidie jïh dïsse guktie edtja aerviedidh saemien kultuvrebyjresi/kultuvreeatnemi gaedtesne.
Dákkár iskkadeamit addet maiddái buoret máhtu lagas birrasa sámi kultuvrra ja kulturmuittuid birra ja beroštumi das.
Dagkeres goerehtimmieh aaj buerebe maahtoem vedtieh gietskies byjresen saemien kultuvren jïh kultuvremojhtesi bïjre jïh ïedtjen desnie.
Doaivumis leat kulturmuittuid arkeologalaš iskkademiid kulturhistorjjálaš dieđut hui ávkkálaččat.
Håhkesjimmesne årrodh kultuvremojhtesi *arkeologalaš goerehtimmiej kultuvrehistovrijeladtje daajroeh dan aevhkies.
Doaibmabiddji máksá dákkár iskkademiid goluid.
Darjomebïejije dagkeres goerehtimmiej maaksojde maaksa.
Riikkaantikvára mearrádus vurdojuvvo guovvamánus.
Rïjhkeantikvarijen nænnoestahke goevten vuartasåvva.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 30. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 30. bielie 379 bielesne
Viidáset bargu Nuortalaš siiddain Njávdámis
Vijrebe barkoe *Nuortalaš sïjtine Njávdánisnie
Nuortalaš siidda párkenšilju rusttetplána lea dál gárvvis ja dasa sáhttá dál viežžat fálaldagaid.
*Nuortalaš sïjten *párkenšilju bægkoesoejkesje lea daelie gaervies jïh dïsse maahta daelie faalenassh veedtjedh.
Plána lea konsuleantafitnodat Rambøll lea ráhkadan plána šiehtadusa vuođul.
Soejkesje lea konsuleentesïelte Rambøll soejkesjem latjkoen mietie dorjeme.
Duođaštit ja gaskkustit máhtu sámi kulturmuittuid ja kulturbirrasa birra
Jååhkesjidh jïh maahtoem buektedh saemien kultuvremojhtesi jïh kultuvrebyjresen bïjre
Sámi kulturmuittuid registreren plánejuvvon 420 kV-fápmolinnjá oktavuođas gaskal Báhccavuona ja Hámmárfeastta
Saemien kultuvremojhtesidie registreerem soejkesjovveme 420:n #kV<n><abbr>-#faamoelinja<n><sg><gen> gaskesisnie gaskesne Báhccavuotnan jïh Hammerfesten
Statnett konsešuvdnaohcama oktavuođas hukset ođđa 420 kV el-rávdnjelinjá Báhccavuona ja Hámmárfeastta gaskka, álggahuvvui 2010:s prošeakta Sámedikkis man ulbmilin lei čilget ja man muttos vejolaš huksen guoskkaha automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon sámi kulturmuittuid.
Statnett konsesjovneohtsemen gaskesisnie bigkedh orre 420 #kV<n><abbr> *el-rávdnjelinjá Báhccavuotnan jïh Hammerfesten gaskemsh, jaepien 2010 aelkiehtovvi prosjeekte Saemiedigkesne man ulmine lij boejhkelidh jïh maam *muttos kaanne tseegkeme automaatelaaketjelaakan sjåavohte #raeffiedehtedh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> saemien kultuvremojhtesh.
Plánejuvvon linjá manná guovlluid čađa gos leat unnán dahje eai oppanassiige kulturmuittut registrerejuvvon ovdal.
Soejkesjovveme *linjá dajvi tjïrrh mænna gusnie ånnetji årrodh jallh eah *oppanassiige kultuvremojhtesh aarebi registreerh.
Danne lea Sámediggi čađahan geahčademiid ja registreremiid linjás 2010:s ja 2011:s.
Dannasinie lea Saemiedigkie tjïrrehtamme vuejnemh jïh registreeremh *linjás jaepien 2010 jïh jaepien 2011.
900 kulturmuittu leat gávdnon jurddašuvvon linnjáspáittu oktavuođas.
900 kultuvremojhtesh gååvnesamme ussjedovveme *linnjáspáittu gaskesisnie.
Máŋga dáin kulturmuittuin sáhttet jávkaduvvot dahje billistuvvot jos linnjá huksejuvvo, jus eai čađahuvvo doaibmabijut mat suodjalit kulturmuittuid nu bures go vejolaš.
Gellie daejnie kultuvremojhtesinie maehtieh nåhkehtovvedh jallh beajstasovvedh jis *linnjá bigkesåvva, jis eah tjïrrehth råajvarimmieh mah kultuvremojhtesh vaarjelieh dan hijven goh buektiehtieh.
Sullii 1/3 oassi kulturmuittuin leat meroštallojuvvon automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon lága mielde.
Medtie 1 3:n boelhke kultuvremojhtesinie automaatelaaketjelaakan aerviedovveme #raeffiedehtedh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> laaken mietie.
Loahppa kulturmuittuin lea juogo čilgekeahtes suodjalanstáhtus dahje dat leat ođđaset áiggis.
Minngiegietjie kultuvremojhtesinie lea #jåakoe<n><sg><gen> #boejhkelidh<vblex><tv><vabess><adj><attr> vaarjelimmiestaatusem jallh dïhte leah orrebe tïjjesne.
Kulturmuitošlájain sáhttá namuhit dollasajiid – main eatnašat leat goahtesajit, muvrrat, čilat, geađgeboazoáiddit, heallogeađggit ja bieggasuojit, mielkečiegát mat leat goivojuvvon eatnama sisa, geađgeuvnnat, bivdorokkit, hávddit, goahtesajit, bihkkaboaldinhávddit (ordaráji vuolábealde), sieiddit ja bálvvosbáikkit.
Kultuvremojhtesesåarhtine maahta dållesijjide moenedh – mejnie *eatnašat leah derhviegåetiesijjieh, vaartoeh, *čilat, gierkiegaertieh, *heallogeađggit jïh *bieggasuojit, *mielkečiegát mah eatnemen sïjse barkasovveme, *geađgeuvnnat, væjroehaevtieh, groepth, derhviegåetiesijjieh, derviebuelemegroepth (bertieraejien vuelielisnie), *sieiddit jïh *bálvvosbáikkit.
Ollu sajiin leat registrerejuvvon geađgeráhkkanusat maid doaibma lea eahpevissis.
Jïjnje sijjine registreeresovveme *geađgeráhkkanusat maam darjome lea *eahpevissis.
Ollu dain registrerejuvvon kulturmuittuin, erenoamážit duoddaris, leat mearkkat boazosámi áigodatássansajiin dahje doaimmain mat čatnasit boazodollui iešguđege áiggiin.
Jïjnje dejnie registreeresovveme kultuvremojhtesinie, joekoenlaakan guevtielisnie, leah væhtah båatsoesaemien boelhkeårromedajvine jallh darjoeminie mah båatsose gårredieh *iešguđege tïjjine.
Okta dain eanemus imašlaš gávdnosiin lea bálvvosbáiki stuorra luddejuvvon geađggis, man vuollái ovtta ráigái lei biddjojuvvon guovžža oaiveskálžu.
Akte dejnie *eanemus *imašlaš vueptine lea *bálvvosbáiki stoere luapkasovveme gierkesne, man nualan akten #haevtie<n><sem_ctain_plc><sg><ill> bïejesovveme beeren åejjieskiblie.
Dát gávnnus ii leat nu lahka linjá, ja ii áitojuvvo huksema geažil.
Daate ij vueptie leah dan #lïhkes<adj> *linjá, jïh ij tseegkemen dïete aejhtieh.
Sámediggi lea čájehan oktiibuot 47 sajis gos huksen sáhttá vaháguhttit dahje bilidit kulturmuittuid.
Saemiedigkie vuesiehtamme ektiegaajhke 47 sijjesne gusnie tseegkeme maahta *vaháguhttit jallh kultuvremojhtesh skilkedh.
Danne mii leat dál proseassas Statnettain mas mii geahččalit gávdnat čovdosiid dasa mo vejolaš huksen galgá guoskat uhcimus vejolaš kulturmuittuide.
Dannasinie mijjieh libie daelie prosessesne Statnettine mesnie mijjieh voejhkelieh gaavnedh tjoevtenjh dïsse guktie kaanne tseegkeme edtja dïjpedh unnemes kaanne kultuvremojhtesidie.
Dat eaktuda earret eará ahte huksejeaddji ferte viidáseappot gaskkustit dieđuid kulturmuittuid birra, ja bidjat čielga láidestusaid ja njuolggadusaid dasa mo dat galget fuolahuvvot buohkaid várás geat čađahit geavatlaš bargguid meahcis.
Dïhte gaskem jeatjah tsïhkestahta ahte bigkije tjuara vijriehkåbpoe daajroeh kultuvremojhtesi bïjre buektedh, jïh bïejedh tjïelke *láidestusaid jïh njoelkedassh dïsse guktie dah edtjieh hoksesovvedh gaajhkesi muhteste gïeh tjïrrehtieh *geavatlaš barkoeh miehtjesne.
Muhtun diliin lea várra váttis beassat eret das ahte boahtá sierralohpeohcan kulturmuitolága mearrádusain beassat jávkadit guoskevaš kulturmuittuid ovdalgo huksen álggahuvvo.
Muvhtene tsiehkesne lea kaanne geerve bïesedh destie desnie ahte båata sjïereluhpieohtsemen kultuvremojhteselaaken nænnoestahkijste bïesedh sjyöhtehke kultuvremojhtesidie aarebi nåhkehtidh bigkeme aelkiehtåvva.
Riikkaantikvára dahká loahpalaš mearrádusa das ahte galgá go addojuvvot sierralohpi kulturmuitolága mearrádusain vai ii.
Rïjhkeantikvarije minngemes nænnoestahkem desnie dorje ahte edtja goh sjïereluhpie vadtasovvh kultuvremojhteselaaken nænnoestahkine vuj ij.
Dat dahkkojuvvo Sámedikki rávvaga vuođul áššis.
Dïhte Saemiedigkien bïhkedimmien mietie aamhtesisnie dorjesåvva.
Go sierralohpi addojuvvo, de lea dábálaš bidjat gáibádusa ahte guoskevaš kulturmuittut galget iskkaduvvot arkeologalaččat.
Goh sjïereluhpie vadtasåvva, dellie sïejhme bïejedh krïevenassem ahte sjyöhtehke kultuvremojhtesh edtjieh #goerehtidh<vblex><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><inf> *arkeologalaččat.
Dakkár iskkademiid goluid galgá doaibmabiddji máksit.
Dagkeres goerehtimmieh maaksoej edtja #darjome<n><cmp_sgnom><cmp> bïejije maeksedh.
Go guoská gažaldagaide konsešuvdnaohcamiid oktavuođas muđui, de dat váldojuvvojit ovdan njuolgga Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhtain (NČE) stáhta eiseválddiid ja Sámedikki gaskasaš konsultašuvdnaprosedyraid vuođul.
Goh gyhtjelasside dæjpa konsesjovneohtsemi gaskesisnie voen, dellie dah fraamme rïekte vaaltasuvvieh Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraatijste (NČE:n) staaten åejvieladtji jïh Saemiedigkien gasngesadtje konsultasjovneprosedyjri mietie.
Sámi kulturmuittuid goziheapmi olggobealde konsešuvdnašiehtadusa geográfalaš doaibmaguovllu Ávnnaskeahtes kulturárbbi goziheapmi, maiddái njálmmálaš árbevieruid ja sámi ávnnaskeahtes kultuvrra registreren
Saemien kultuvremojhtesi geehteme ålkolen konsesjovnelatjkoen geograafeles vierhkiedajven #Materijelle<n><der_geahtes><adj><attr> kultuvreaerpien geehteme, aaj njaalmeldh tradisjovnide jïh saemien #materijelle<n><der_geahtes><adj><attr> kultuvrem registreerem
Sohkabealperspektiivva searvvaheapmi sámi kulturmuittuid ja kulturbirrasa duođaštan- ja registrerenbarggus Árjjalaš váikkuhangaskaoapmegeavaheami bokte nannet máhtu sámi árbedieđuid ja historjjá birra, ja sámi kulturmuittuid bisuheami ja suodjaleami vuođul
*Sohkabealperspektiivva #meatan<adv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n> saemien kultuvremojhtesi jïh kultuvrebyjresen jååhkesjimmie- jïh registreeremebarkosne Eadtjohke dïedtetsavtshvierhtiepråvhkoen baaktoe soekse nænnoestibie saemien aerpiedaajroej jïh vaajesen bïjre, jïh saemien kultuvremojhtesi tjöödtjestehtemen jïh vaarjelimmien mietie
Kulturmuitosuodjalus – ohcanvuđot doarjagat
Kultuvremojhtesevaarjelimmie – ohtsemevåaromen dåarjoeh
Áigodagas leat 10 prošeavtta ovddit jagiin ja okta prošeakta 2011 juolludeamis loahpahuvvon.
Boelhkesne leah 10 prosjeekth #ovtetje<adj><comp><attr> jaepine jïh akte prosjeekte 2011:n laeviehtimmesne illesovvem.
Sámediggi lea viidáseappot ođasmahttán ohcanskovi ja buohtalastán ohcanbagadusa sin várás geat háliidit ohcat ruđaid ortnegis ja bagadusa sin várás geat leat ožžon ruđaid ja áigot raporteret geavaheami.
Saemiedigkie vijriehkåbpoe orrestamme ohtsemegoerem jïh *buohtalastán ohtsemebïhkedassem daj muhteste gïeh sijhtieh beetnegh ohtsedh öörnegisnie jïh bïhkedassen daj muhteste gïeh beetnegh åådtjeme jïh sijhtieh pråvhkoem reektedh.
Vuos lea dušše dárogielveršuvdna neahtas, muhto davvisámegielveršuvdna vurdojuvvo leat gárvvis hui fargga.
Voestegh lea ajve #daaroengïele<n><cmp_sh><cmp>versjovne gaskeviermesne, mohte *davvisámegielveršuvdna vuartasåvva gaervies dan rætnoe.
Ortnega ohcanáigemearri lea njukčamánu 1. b.
Öörnegen ohtsemebiejjie njoktjen 1. b.
Ealáhusat
Jielemh
Váldomihttomearri Nana ja máŋggabealat ealáhuseallin mii fuolaha sámi kultuvrra, luonddu ja birrasa, ja lea vuođđun eallinfámolaš báikegottiide gos olbmot háliidit orrut.
Åejvieulmiemierie Nanen jïh gelliesåarhts jielemejieleme mij saemien kultuvrem håksa, eatnemem jïh byjresem, jïh lea våaroeminie #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp> faamoen sijjiegedtide gusnie almetjh sijhtieh årrodh.
Áŋgiruššansuorgi: Rámmaeavttut vuođđoealáhusain
Barkoesuerkie: Mierietsiehkieh våaromejielieminie
Mihttomearri Fuolahit ja ovddidit mariidnaealáhusaid, boazodoalu ja eanadoalu deaŧalaš kulturguoddin ja barggaheaddjin sámi guovlluin.
Ulmie Huksieh jïh marijnejieliemidie evtiedidh, båatsoem jïh laanteburriem vihkeles kultuvreguedtiejinie jïh fassehtæjjine saemien dajvine.
Oassemihttomearit Dohkálaš juridihkalaš ja ekonomalaš rámmaeavttut Buoret gánnáheapmi vuođđoealáhusain Buorre rekrutteren Buoret sohkabealdássedeaddu Boraspirepolitihkka mii fuolaha sámi ealáhusaid
Boelhkeulmieh #Dåhkasjidh<vblex><prfprc><attr> juridihkeles jïh ekonomeles mierietsiehkieh Buerebe *gánnáheapmi våaromejielieminie Buerie dåårrehtem Buerebe *sohkabealdássedeaddu Juvrepolitihke mij saemien jieliemidie håksa
Strategiijat Sihkkarastit areálaid ja resurssaid Váikkuhanfápmu politihkkii mariidnaealáhusain, boazodoalus, eanadoalus ja meahcceealáhusain
Strategijh goelpeneståaroeh Gorredibie jïh #resursse<n><pl><gen> soptsestimmie politihkese marijnejielieminie, båatsosne, laanteburresne jïh miehtjiejielieminie
Sámediggeráđđi searvvai čoahkkimii skábmamánu 10. b. 2011 ja ođđajagimánu 24. b. 2012, ja konsultašuvnnaide juovlamánu 12. b. 2011 Guolástusdirektoráhta Mearranjiččehasráđiin, dan ektui ahte oažžut fas almmolaš gulaskuddamii bivdoearreevttohusa ja riddonjurjuid hálddašeami.
Saemiedigkieraerie meatan tjåanghkose rahkan 10. b. 2011 jïh tsïengelen 24. b. 2012, jïh konsultasjovnide goeven 12. b. 2011 Göölemedirektoraath *Mearranjiččehasráđiin, dan muhteste ahte viht åadtjoejibie byjjes govledæmman væjroemierieuvtelassem jïh gaedtienåerviej reeremem.
Sámedikki duogážin lei dat go Mearranjiččehasráđđi heaittihuvvui 31.12.2011, de ii leat leamaš Sámedikkis dahje eará guoskevaš oasebeliin/organisašuvnnain vejolašvuohta čuovvut mielde ja váikkuhit dan go Guolástusdirektoráhta mearrida bivdoeriid ja riddonjurjuid hálddašeami.
Saemiedigkien duekine lij dïhte goh *Mearranjiččehasráđđi 31.12.2011 illesovvi, dellie ij Saemiedigkesne leah jallh jeatjah sjyöhtehke boelhkenbieline/organisasjovnine nuepie dåeriedidh mealtan jïh dam dijpedh goh Göölemedirektoraate væjroemieride nænnoste jïh gaedtienåerviej reeremem.
Guolástusdirektoráhta lea čuovvolan Sámedikki evttohusa ahte fas addit rabas gulaskuddanvejolašvuođa bivdoearreevttohusaide ja riddonjurjuid hálddašeapmái 2012:s ja dasto bidjat buhtadanortnega riddonjurjuid goddimii.
Göölemedirektoraate Saemiedigkien uvtelassem dåeriedamme ahte viht gaahpode govledimmienuepiem vedtedh væjroemierieuvtelasside jïh gaedtienåerviej reeremasse jaepien 2012 jïh dehtie minngede bïejijibie *buhtadanortnega gaedtienåervide buvvemasse.
Čoahkkimis skábmamánu 4. b. 2011 Sámediggeráđi, Guolástusdirektevrra ja Mearradutkaninstituhta gaskka ovddidii Sámediggi evttohusa báikkálaš máhtu heiveheamis mearranjiččehasaid dutkamii ja hálddašeapmái.
Tjåanghkosne rahkan 4. b. 2011:n Saemiedigkieraerien, Göölemedirektöören jïh Mearoedotkemeinstituhten gaskemsh Saemiedigkie evtiedi uvtelassen dajven soekse sjïehtedimmesne *mearranjiččehasaid dotkemasse jïh reeremasse.
Mearradutkaninstituhtta čuovvolii Sámedikki rávvaga dainna lágiin ahte geatnegahtii iežas gohččut Sámedikki Resursahálddašanreferánsajoavkku čoahkkimii.
Mearoedotkemeinstituhte Saemiedigkien bïhkedimmiem dåeriedi dejnie vuekine ahte *geatnegahtii jïjtjemse gåhtjoejibie Saemiedigkien #Resursse<n><cmp_sgnom><cmp>#reereme<n><cmp_sgnom><cmp>#referaanse<n><cmp_sgnom><cmp>dåehkien tjåanghkose.
Sámediggeráđđi searvvai čoahkkimii Romssas 05.12.11 ođđa eanadoallo- ja biebmodieđáhusa birra man namma lea ”Velkommen til bords”.
Saemiedigkieraerie meatan tjåanghkose Romsesne 05.12.11 orre laanteburrie- jïh beapmoebïevnesen bïjre man nomme lea ”*Velkommen *til *bords”.
Sámediggeráđđi doalai sáhkavuoru dan birra makkár oaidnu Sámedikkis lea dieđáhussii.
Saemiedigkieraerie lahtestimmiem dan bïjre steeri magkeres vuajnoe Saemiedigkien lea bïevnesasse.
Mii dajaimet ahte leat duhtavaččat go dieđáhusas lea eanadoaluin áŋgiruššan árktalaš guovlluin.
Mijjieh jiehtiejimh ahte madtjele goh bïevnesisnie laanteburrine arktihken dajvine eadtjaldovveme.
Ráđđi čujuhii ahte dieđáhusas lea unnán guovddážis sámi eanadoallu.
Raerie tjaatsesti ahte bïevnesisnie lea ånnetji #voernges<adj><sg><ine> saemien laanteburrie.
Dasto deattuhii Sámediggeráđđi ahte stáhta lea geatnegahttojuvvon sihkkarastit sámi kultuvrra ávnnaslaš vuđđosa – dát guoská maiddái sámi eanadollui.
Dehtie minngede Saemiedigkieraerie tjïelkestehti ahte staate lea *geatnegahttojuvvon gorredidh saemien kultuvrem #materijelle<n><adj><sg><nom> *vuđđosa – daate aaj saemien laantebårran dæjpa.
Seamma čoahkkimis dovddahii ráđđi ahte lea duhtameahttun dainna go ii oktage dain áššiin maid Sámediggi válddii ovdan konsultašuvnnain boazodoalu birra leat váldojuvvon mielde dieđáhussii.
Seamma tjåanghkosne raerie dabtehti ahte lea *duhtameahttun dejnie goh ij #akte<num><attr> dejnie aamhtesinie mej Saemiedigkie fraamme konsultasjovnijste vaeltieji båatsoem bïjre mealtan vaaltasovveme bïevnesasse.
Sámediggeráđis lea leamaš čoahkkin Finnmárkku boanddaidservviin 15.11.11 ja Romssa boanddaidservviin 05.12.11.
Saemiedigkieraerien tjåanghkoem Finnmaarhken båantajsiebrine orreme 15.11.11 jïh Romsan båantajsiebrine 05.12.11.
Dáid čoahkkimiid ulbmilin lea leamaš buoridit oktavuođa eanadoalu ealáhusorganisašuvnnaiguin.
Daaj tjåanghkoej ulmine orreme gaskesen laanteburriem jielemeorganisasjovnigujmie bueriedidh.
Áššiid searvvis maid birra ságastuvvui ledje jagi 2012 eanadoallošiehtadallamat ja stuorra boraspirevahágat sávzadoalus.
Aamhtesh siebrien maam bïjre gaskestallesovvi lin jaepien 2012 laanteburrieraarahtallemh jïh stoere juvregoerph sïrveburresne.
Oktavuohta Eanadoallo- ja biebmodepartemeanttain
Gaskese Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeentine
Sámediggi lea cealkámušas boazodoallošiehtadussii áššis 44/11 čujuhan máŋgga áššái main Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta ii leat konsulteren Sámedikkiin.
Saemiedigkie lea #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> båatsoelatjkose aamhtesisnie 44/11 tjaatsestamme gellien aamhtesasse mejnie Laanteburrie- jïh ij beapmoedepartemeente leah Saemiedigkine konsulteereme.
Dán birra sagastuvvui Eanadoallo- ja biebmoministariin čoahkkimis 10.01.12.
Daan bïjre #hïetedh<vblex><iv><der_st><vblex><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> Laanteburrie- jïh beapmoeministerinie tjåanghkosne 10.01.12.
Leimmet ovttamielalaččat das ahte lea dárbu oažžut buoret áiggi ja vuđoleappot beassat geahččat konsultašuvdnageavahusa sierra čoahkkimis, nu ahte dat doaimmašii ulbmila mielde.
Limh *ovttamielalaččat desnie ahte lea daerpiesvoete åadtjodh buerebe tïjjen jïh #våaromes<adj><comp><der_laakan><adv> bïesedh konsultasjovneåtnoem sjïere tjåanghkosne gïehtjedidh, dan dïhte ulmien mietie jåhta.
Dát lea čuovvoluvvon hálddahuslaš dási čoahkkimiin Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta ja Sámedikki gaskka 09.02.12, ja čoahkkimiin eanadoallo- ja biebmoministara ja Sámediggeráđi gaskka 21.02.12.
Daate dåeriedovveme reerije daltesen tjåanghkojne Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten jïh Saemiedigkien gaskemsh 09.02.12, jïh tjåanghkojne laanteburrie- jïh beapmoeministeren jïh Saemiedigkieraerien gaskemsh 21.02.12.
Sámediggeráđđi sávvá ahte dát ságastallamat leat váikkuhan dan ahte konsultašuvdnašiehtadus geavahuvvošii buoret vuogi mielde áššiin main sáhttá leat mearkkašupmi sámi kultuvrii eanadoallodepartemeantta fágalaš ovddasvástádussuorggi siskkobealde.
Saemiedigkieraerie vaajtele ahte daah gaskestallemh dam dijpeme ahte konsultasjovnelatjkoe buerebe vuekien mietie aamhtesinie åtnasåvva mejnie maahta årrodh mïerhkesjimmie saemien kultuvrese laanteburriedepartemeenten faageles dïedtesuerkien sisnjelen.
Gulaskuddamat Stuorradikkis
Govledimmieh Stuorradiggijjesne
Sámediggeráđđi lea searvan Stuorradikki ealáhuslávdegotti gulaskuddamii eanadoallo- ja biebmodieđáhusa birra 06.01.12 ja Stuorradikki olgoriika- ja suodjaluslávdegottiin 09.02.12.
Saemiedigkieraerie meatan Stuorradiggijjen jielememoenehtsen govledæmman laanteburrie- jïh beapmoebïevnesen bïjre 06.01.12 jïh Stuorradiggijjen ålkoelaante- jïh vaarjelimmiemoenehtsinie 09.02.12.
Gulaskuddamis eanadoallo- ja biebmodieđáhusa ektui deattuhii ráđđi ahte dieđáhusas lea offensiivvalaš ja buorre eanadoallopolitihkka ja ahte erenoamáš buorre lea árjjalaš áŋgiruššan árktalaš eanadoaluin.
Govledimmesne laanteburrie- jïh beapmoebïevnesen muhteste raerie tjïelkestehti ahte bïevnesisnie lea *offensiivvalaš jïh buerie laanteburriepolitihke jïh ahte sjïere buerie eadtjohkes arktihken laanteburrine eadtjaldovveme.
Ráđđi váillahii dattetge sámi eanadoalu čielgaseappot sihkkarastima sihke iešheanalis vuođu alde ja váillahii geatnegahttojuvvon strategiijaid ja doaibmabijuid árktalaš eanadoalu várás.
Raerie darhkan saemien laanteburriem ohtsi tjïelkebelaakan gorredimmien dovne *iešheanalis våaromen nelhtie jïh ohtsi *geatnegahttojuvvon strategiji jïh råajvarimmieh arktihken laanteburrien muhteste.
Go guoská dieđáhusa oassái boazodoalu birra deattuhii ráđđi ahte dieđáhusas ii leat govda ja offensiivvalaš politihkka boazodoalu várás ja ahte dat bidjá boasttu ja ovttabealat ekologalaš guoddinnávccalaš perspektiivva vuođđun nana ceavzilis boazodoalu ovddideapmái.
Goh bïevnesen boelhkese dæjpa båatsoen bïjre raerie tjïelkestehti ahte bïevnesisnie ij leah gamte jïh *offensiivvalaš politihke båatsoen muhteste jïh dïhte beaja *boasttu jïh *ovttabealat *ekologalaš #guedtedh<vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp> faamoen perspektijvem våaroeminie nænnoes gaarsje båatsoen evtiedæmman.
Dasto váldojuvvui ovdan ahte Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta ii geavat konsultašuvdnabargovugiid Sámedikki ektui, ii doaibmabijuid oktavuođas ge eanadoallo- ja biebmodieđáhusas.
Dehtie minngede fraamme vaaltasovvi ahte Laanteburrie- jïh ij beapmoedepartemeente konsultasjovnebarkoevuekide Saemiedigkien muhteste utnieh, ij råajvarimmiej gaskesisnie aaj laanteburrie- jïh beapmoebïevnesisnie.
Dasto deattuhii ráđđi ahte boazodoallu ja sámi servodat eai leat dohkkehan mearrádusa boazodoallohálddašeami rievdadeami birra, ahte heaittihit guovllustivrraid ja sirddihit guovllukantuvrraid fylkkamánni vuollásažžan.
Dehtie minngede raerie tjïelkestehti ahte eah båatsoe jïh saemien siebriedahke leah dåhkasjahteme nænnoestahkem båatsoereeremen jorkestimmien bïjre, ahte dajvenståvrojde illieh jïh dajvenkontovri fylhkemaenniem juhtiehtieh vueleginie.
Ráđđi lea čuovvolan gulaskuddama sierra čoahkkimiin Stuorradikki ealáhuslávdegotti jođiheddjiin ja eanadoallodieđáhusa áššejođiheddjiin 08.02.11.
Raerie govledimmiem sjïere tjåanghkojne dåeriedamme Stuorradiggijjen jielememoenehtsen juhtiehtæjjine jïh laanteburriebïevnesen aamhtesejuhtiehtæjjine 08.02.11.
Norgga Boazosápmelaččaid riikasearvi lea maiddái searvan dán čoahkkimii.
Nöörjen båatsoesaemiej rïjhkesiebrie aaj meatan daan tjåanghkose.
Gulaskuddamis davviguovlodieđáhusa birra deattuhii ráđđi ahte dat lea oppalaččat buorre dieđáhus.
Govledimmesne noerhtedajvebïevnesen bïjre raerie tjïelkestehti dïhte lea ellieslaakan buerie bïevnese.
Sámediggeráđđi deattuhii earret eará ahte dan geažil go lassána ođđa areálagáibideaddji industriija ásaheapmi nugo energiija, olju/gássa, minerálat, mearrageavahus, ja ođđa infrastruktuvra fievrrideami várás dagahit dan ahte dađistaga lea deaŧaleappo ahte leat buorit instrumeanttat ja njuolggadusat gulahallama ja čilgema dihte guoskevaš álgoálbmogiin sajis.
Saemiedigkieraerie gaskem jeatjah tjïelkestehti ahte dan dïete goh læssene orre #goelpeneståaroe<n><cmp_sgnom><cmp> krïevije industrijen tseegkeme goh energije, ålja/#gaasse<n><sg><nom>, mineraalh, mearoeåtnoe, jïh orre infrastruktuvre juhtemen muhteste dam darjoeh ahte ånnetji lea vihkielåbpoem ahte leah buerieh *instrumeanttat jïh njoelkedassh gaskesadtemen jïh boejhkehtassen åvteste sjyöhtehke aalkoeåålmeginie sijjesne.
Davviguovlodieđáhusas válddahuvvojit guokte buori doaibmabiju dán várás maid áinnas sáhttá geahččat fárrolaga ja fakkastit Árktalaš ráđđái.
Noerhtedajvebïevnesisnie göökte buerien råajvarimmieh buerkiestuvvieh daan muhteste maam maaje maahta ektesne gïehtjedidh jïh arktihken raaran Dibrehtidh.
Dasto čujuhuvvui ahte jos oktavuohta ja ovttasdoaibman njuolggadusain álgoálbmoga ja ođđa industriija gaskka galggaš leat dat beaktu, de fertejit vuoigatvuođaoamasteaddjit sámiid ja eará álgoálbmogiid gaskkas maiddái sáhttit gelbbolašvuođa ja kapasitehta dáfus doaibmat ovttaárvosaš aktevran ođđa ealáhusaiguin.
Dehtie minngede tjaatsestovvi ahte jis gaskese jïh *ovttasdoaibman njoelkedassine aalkoeåålmegen jïh orre industrijen gaskemsh edtja årrodh dah *beaktu, dellie tjuerieh reaktaneekijh saemiej jïh jeatjah aalkoeåålmegi gaskesne aaj maehtedh maahtaldahken jïh kapasiteeten dïete juhtedh seammavyörtegs aktöörine/aktöörinie orre jielemigujmie.
Dán oktavuođas čujuhuvvui Vuođđudussii Protect mii lea ásahuvvomin ja maid stáhta eiseválddit fertejit leat mielde ruhtadeamen.
Daennie gaskesisnie tjaatsestovvi *Vuođđudussii *Protect mij lea tseegkedh jïh maam staaten åejvieladtjh tjuerieh mealtan årrodh laeviehtidh.
Sámediggeráđđi dovddahii ahte doarju vuoruhemiid mat leat dieđáhusas dan ektui ahte nannet máhtu álgoálbmogiid rievdan eallinvuođu birra dálkkádatrievdamiid geažil, ja máhttoprográmma rájá rastá sámi árbedieđuin.
Saemiedigkieraerie dabtehti ahte prijoriteradimmieh dåårje mah bïevnesisnie dan muhteste ahte maahtoem aalkoeåålmegi jorkestovveme jielemevåaromen bïjre nænnosth daelhkiejorkestovvemi dïete, jïh maahtoeprogramme raasten rastah saemien aerpiedaajrojne.
Dasto dovddahii Sámediggeráđđi ahte sámi dutkama nannen ja sámi máhttoásahusaid nannen ferte leat vuoruhuvvon mihttomearri man oktavuođas árvvoštallat vel eanet doaibmabijuid nugo sámi dutkanprográmma nannema Norgga Dutkanráđis, máhtu buvttadeami dan birra man garrasit lassánan doaibma čuohcá areálavuđđosii, ja ovddidit ovttasbarggu sámi máhttoásahusaid gaskka nationála dásis ja riikkaidgaskasaččat, ja dasto ovttasbargu sámi máhttoásahusaid ja eará máhttobirrasiid gaskka.
Dehtie minngede Saemiedigkieraerie dabtehti ahte saemien dotkemen nænnoestimmien jïh saemien maahtoeinstitusjovnide nænnoestamme tjuara årrodh prijoriteradovveme ulmie maam gaskesisnie annje vierhtiedallijibie jeenje råajvarimmiej goh saemien dotkemeprogrammen nænnoestimmiem Nöörjen dotkemeraeresne, soekse darjomen dan bïjre man garrebe læssanamme darjome tsavtsa *areálavuđđosii, jïh ektiebarkoem saemien maahtoeinstitusjovni gaskemsh evtiedibie nasjonaale daltesisnie jïh gaskenasjovnaale daltesisnie, jïh dehtie minngede ektiebarkoe saemien maahtoeinstitusjovni jïh jeatjah maahtoebyjresi gaskemsh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 33. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 33. bielie 379 bielesne
Luosaid, mearrarávdduid ja mearradápmoha hálddašeapmi
Loesi, mearoeraavri jïh mearoedååpmehken reereme
Sámediggeráđđi bargá guolástusreguleremiiguin jogain ja mearas 2012:s.
Saemiedigkieraerie göölemereguleeremigujmie johkine barka jïh mearosne jaepien 2012.
Sámediggeráđđi vuordá ahte šiehtadallamat Suomain Deanujoga rádjaguovlosoahpamušas álggahuvvojit 2012:s.
Saemiedigkieraerie vuarta ahte raarahtallemh Soemine Deanujohkan raastehlatjkosne jaepien 2012 aelkiehtovvieh.
Sámediggeráđđi čuovvola maiddái barggu Njávdánjoga báikkálaš hálddašemiin.
Saemiedigkieraerie aaj barkoem dåerede Njávdánjohkan dajven reereminie.
Guolástusreguleremat jogain ja mearas jahkái 2012
Göölemereguleeremh johkine jïh mearosne jaapan 2012
Davvi-Romssa ja Finnmárkku guolástusregulerenbargolávdegoddi buvttii evttohusa guolástusreguleremiidda jogain ja mearas jahkái 2012, ja evttohii guhkes áiggi strategiija reguleremiid várás.
Noerhte-Romsan jïh Finnmaarhken @reguleret<ex_vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+barkoe<n><cmp_sgnom><cmp>+moenehtse<n><sg><nom> uvtelassem göölemereguleeremidie buektieji johkine jïh mearosne jaapan 2012, jïh guhkies tïjjem uvtedi strategijen reguleeremi muhteste.
Lávdegotti regulerenevttohusas jahkái 2012 evttohuvvo ahte gáidánuohti bivdoáigi, erenoamážit Davvi-Romssas viiddiduvvošii.
Moenehtsen reguleeremeuvtelassesne jaapan 2012 uvtedåvva ahte *gáidánuohti væjroetïjje, joekoenlaakan Noerhte-Romsesne vijriedåvva.
Mii guoská johkabivdui, de bijai bargolávdegoddi vuođđun fylkkamánni evttohusa ahte bisuhit bivddu dáláš dásis eanaš jogain.
Mij johkevæjrose dæjpa, dellie barkoemoenehtse bïeji våaroeminie fylhkemaennien uvtelassem ahte væjroem daaletje daltesisnie tjöödtjestehtedh jeenjemes johkine.
Bargolávdegotti raporta lea vuođđun konsultašuvdnii Luondduhálddašan direktoráhtain reguleremiid birra jagi 2012 rájes.
Barkoemoenehtsen reektehts lea våaroeminie konsultasjovnese *Luondduhálddašan direktoraatine reguleeremi bïjre jaepien 2012 raejeste.
Sámediggi ja Luondduhálddašan direktoráhta leat konsulteren gulaskuddanevttohusa hárrái ja gulaskuddanáigemearri lei ođđajagimánu 20. b. Gulaskuddancealkámušat galget geahčaduvvot ja ovttasbargoráđđi doallá jahkásaš čoahkkima ovdal go Sámediggi ja Luondduhálddašan direktoráhta fas deaivvadit ođđa konsultašuvnnas.
Saemiedigkie jïh *Luondduhálddašan direktoraate leah konsulteereme govledimmieuvtelassen gaavhtan jïh govledimmietïjjemierie lij tsïengelen 20. b. #Govledimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> edtjieh vuajnasovvedh jïh ektiebarkoeraerie jaapetje tjåanghkoen aarebi steerie goh Saemiedigkie jïh *Luondduhálddašan direktoraate viht orre konsultasjovnesne gaavnesjidh.
Sámediggeráđđi vuordá leat geargan dán jagi konsultašuvdnaproseassain direktoráhtain njukčamánu 1. b., nu ahte guolástusreguleremat gárvánivčče buori áiggis ovdal go dán jagi bivdoáigodat álgá.
Saemiedigkieraerie vuarta årrodh galhkeme daan jaepien konsultasjovneprosessine direktoraatine njoktjen 1. b., dan ahte göölemereguleeremh buerie tïjjesne aarebi dorjesuvvieh goh daan jaepien væjroeboelhke aalka.
Šiehtadallamat Suomain Deanujoga birra
Raarahtallemh Soemine Deanujohkan bïjre
Sámediggi galgá leat mielde Norgga šiehtadallanlávdegottis.
Saemiedigkie edtja mealtan Nöörjen raarahtallememoenehtsisnie årrodh.
Sámediggeráđđi vuordá ahte oažžu Norgga šiehtadallandelegašuvnna nammadanreivve ja mandáhta fargga.
Saemiedigkieraerie vuarta ahte Nöörjen raarahtallemedelegasjovnen nommehtimmieprieviem jïh mandaatem åådtje rætnoe.
Boazodoallošiehtadus
Båatsoelatjkoe
Sámediggeráđis lea leamaš čoahkkin Eanadoallo- ja biebmoministariin Lars Peder Brekkein 10.01.12 Oslos Sámedikki cealkámuša birra jagi 2012 boazodoallošiehtadallamiidda.
Saemiedigkieraerien orreme tjåanghkoen Laanteburrie- jïh beapmoeministerinie Lars Peder *Brekkein 10.01.12 Oslovisnie Saemiedigkien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> bïjre jaepien 2012 båatsoeraarahtallemidie.
Doppe ovddidii ráđđi cealkámuša ovttasbarggu ja konsultašuvnnaid birra departemeanttain boazodoallopolitihka ja dan hálddašeami birra.
Debpene raerie evtiedi #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> ektiebarkoen jïh konsultasjovni bïjre departemeentine båatsoepolitihken jïh dan reeremen bïjre.
Suorggit maid birra sagastuvvui ledje váikkuhangaskaoapmeortnet šiehtadusas, boazodoalu areáladilli, boraspiret, divadat boazodoalus, dearvvašvuohta, dásseárvu, vuovdalandilli ja boazoheiveheapmi.
Suerkieh mej bïjre #hïetedh<vblex><iv><der_st><vblex><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> lin @váikkuhit<ex_vblex><iv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+tsavtshvierhtie<n><cmp_sgnom><cmp>+öörnege<n><sg><gen> latjkosne, båatsoen goelpeneståaroetsiehkie, juvrh, *divadat båatsosne, healsoe, seammavyörtegsvoete, doekemetsiehkie jïh bovtsesjïehtedimmie.
Čoahkkima konklušuvdnan lei ahte Sámediggeráđđi ja eanadoallominsttar galget doallat čoahkkimiid ja gávdnat čovdosiid boahtteáigái.
Tjåanghkoen konklusjovnine lij ahte Saemiedigkieraerie jïh laanteburriegoere edtjieh tjåanghkoeh steeredh jïh tjoevtenjh båetijen aajkan gaavnedh.
Čoahkkimis šihttojuvvui ahte Lars Peder Brekk boahtá Kárášjohkii Sámedikki dievasčoahkkima oktavuođas guovvamánus.
Tjåanghkosne sjïehtesovvi ahte Lars Peder Brekk Karasjohkese båata Saemiedigkien dïevestjåanghkoen gaskesistie goevten.
Sámediggeráđi nammadeamit boazodoalu guovllustivrraide
Saemiedigkieraerien nommehtimmieh båatsoen dajvenståvrojde
21.12.11 nammadii Sámediggeráđđi lahtuid boazodoalu guovllustivrraide áigodahkii 2012 – 2015.
21.12.11 Saemiedigkieraerie nommehti lïhtsegi båatsoen dajvenståvrojde boelhkese 2012 – 2015.
Sámediggái ii lean dieđihuvvon ahte Boazodoallolága gohčus mii attii Sámediggái vejolašvuođa nammadit jođiheaddji ja nubbinjođiheaddji guovllustivrraide, ii šat guston.
Saemiedægkan idtji leah bïeljelovveme ahte Båatsoelaakem gåhtjoeh mij Saemiedægkan vedtieji nuepiem juhtiehtæjjam nommehtidh jïh mubpieåvtehkem dajvenståvrojde, idtji vielie davvoeh.
Dán birra oaččui Sámediggi diehtit maŋŋá nammademiid.
Daan bïjre Saemiedigkie åadtjoeji daejredh mænngan nommehtimmiej.
Sámediggi áigu dattetge bovdet guoskevaš fylkkadikkiid ovttasráđiid nammadit dáid.
Saemiedigkie sæjhta darhkan bööredh sjyöhtehke fylhkedigkide *ovttasráđiid nommehtidh daejtie.
Nuorta-Finnmárkku guovllustivra: Magne Ballovarra (jođiheaddji) ja Marit Kirsten Gaup (nubbinjođiheaddji), ja Mariann W. Magga ja Johan Mathis Utsi várrelahttun.
Luvlie-Finnmaarhken dajvenståvroe: Magnen #Ballo<np><cmp_sgnom><cmp>vïrre (juhtiehtæjja) jïh Marit Kirsten Gaup (mubpieåvtehken), jïh Mariann *W. Magga jïh Johan Mathis Utsi sæjjasadtjine.
Oarje-Finnmárkku guovllustivra: Berit Kristina Hætta (jođiheaddji) ja Johan Martin Eira (nubbinjođiheaddji), ja Karen Inga Nilsdatter Eira ja Nils Johan Gaup várrelahttun.
*Oarje-Finnmárkku dajvenståvroe: Berit Kristina Hætta (juhtiehtæjja) jïh Johan Martin Eira (mubpieåvtehken), jïh Karen Inga Nilsdatter Eira jïh Nils Johan Gaup sæjjasadtjine.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 34. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 34. bielie 379 bielesne
Romssa guovllustivra: Arild P. Inga (jođiheaddji) ja Randi A. Skum (nubbinjođiheaddji), ja Magne Huuva ja Anne B. Påve Kristiansen várrelahttun.
Romsan dajvenståvroe: Arild P./p. Ingan (juhtiehtæjja) jïh Randi A./a. Skum (mubpieåvtehken), jïh Magne Huuva jïh Anne B./b. Påve Kristiansen sæjjasadtjine.
Norlándda guovllustivra: Per Thomas Kuhmunen (jođiheaddji) ja Betty Kappfjell (nubbinjođiheaddji), med Per Johan Westerfjell ja Gun Margret Utsi várrelahttun.
#Norlánda<np><top><sg><gen> dajvenståvroe: Per Thomas Kuhmunen (juhtiehtæjja) jïh Bettyn Kappfjell (mubpieåvtehken), *med Per Johan Westerfjell jïh Gun Margret Utsi sæjjasadtjine.
Davvi-Trøndelága guovllustivra: Ingegärd Jåma ja Albert Jåma, ja Hanne-Lena Wilks ja Lars Mathias Toven várrelahttun.
Noerhte-Tröndelaagen dajvenståvroe: *Ingegärd Jåma jïh Albert Jåma, jïh Hanne-Lena Wilks jïh Lars Mathias Tovine sæjjasadtjine.
Inger Marit Eira Åhren lea jođiheaddji ja Albert Jåma fas nubbinjođiheaddji.
Inger Marit Eira Åhren lea juhtiehtæjja jïh Albert Jåma viht mubpieåvtehke.
Mátta-Trøndelága/Hedmárkku guovllustivra: Lars Ivar Danielsen, Idar Bransfjell (jođiheaddji) ja Eva Nordfjell (nubbinjođiheaddji), ja Aina Kant, Unni Fjellheim ja Simon Danielsen várrelahttun.
Åarjel-Tröndelaage/Hedmarhken dajvenståvroe: Lars Ivar Danielsen, Idar Bransfjell (juhtiehtæjja) jïh Eva Nordfjell (mubpieåvtehken), jïh Aina Kant, Unni Fjellheim jïh Simon Danielsen sæjjasadtjine.
Láhčit dilálašvuođaid álgoávdnasiid viidáseappot ráhkadeapmái Váikkuhit lasseealáhusaid ovddideami Váikkuhit dasa ahte ásahuvvojit buorit ortnegat buolvamolsumiidda vuođđoealáhusain Váikkuhit dasa ahte nissonolbmuid oassi vuođđoealáhusain lassána Sihkkarastit ahte meahcásteaddjit sáhttet háhkat meahcceresurssaid
Laetjedh nuepiej aalkoematerijelli vijriehkåbpoe darjoemasse Dijpedh lissiejielemi evtiedimmien Dïsse dijpedh ahte buerie öörnegh tseegkesuvvieh boelvemolsesovvemidie våaromejielieminie Dïsse dijpedh ahte nyjsenæjjaj boelhke våaromejielieminie læssene Gorredidh ahte *meahcásteaddjit maehtieh #miehtjie<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><pl><acc> skååffedh
Áŋgiruššansuorgi: Geasuheaddji báikegottit
Barkoesuerkie: Giesije sijjiegedtieh
Mihttomearri Geasuheaddji ja eallinnávccalaš sámi báikegottit
Ulmie Giesije jïh #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp> faamoen saemien sijjiegedtieh
Oassemihttomearit Máŋggabealat ealáhuseallin geasuheaddji bargosajiiguin nuoraid várás, main gáibiduvvo buorre gelbbolašvuohta Eanet fárren sámi guovlluide mii váikkuha eallinnávccalaš báikegottiide Eanet bargosajit nuoraide main lea buorre gelbbolašvuohta
Boelhkeulmieh Gelliesåarhts jielemejielemen giesije barkoesijjiejgujmie noeri muhteste, mejnie buerie maahtaldahke krïevesåvva Jeenje jåhteme saemien dajvide mij dijpie #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp> faamoen sijjiegedtide Jeenje barkoesijjieh noeride mejnie lea buerie maahtaldahke
Strategiijat Lagat ovttasbargu gielddaiguin Árjjalaččat váikkuhit ahte ásahuvvojit dakkár bargosajit nuoraid várás, main gáibiduvvo buorre gelbbolašvuohta Ovddidit kulturdeaivvadansajiid Nissonolbmot ealáhushutkin Viiddidit dan ortnega ahte oahppaloanat vuoliduvvojit geasuhan dihtii nuoraid dakkár bargosajiide main gáibiduvvo buorre gelbbolašvuohta
Strategijh *Lagat ektiebarkoe tjïeltigujmie Eadtjohkelaakan dijpieh ahte tseegkesuvvieh dagkeres barkoesijjieh noeri muhteste, mejnie buerie maahtaldahke krïevesåvva kultuvregaavnesjimmiesijjide Evtiedidh Nyjsenæjjah jielemegaavnehtæjjine Vijriedidh dam öörnegem ahte learalöönemh badtehtovvieh giesedh åvteste noeri dagkeres barkoesijjide mejnie buerie maahtaldahke krïevesåvva
Gielda- ja guovlodepartemeanta lea bivdán geahčadit váikkuhangaskaomiid mat leat doaibmabidjoguovllus.
Tjïelte- jïh dajvedepartemeente maadteme vuejnedh dïedtetsavtshvierhtide mah leah råajvarimmiedajvesne.
Sámediggi searvá prošeavtta referánsajovkui.
Saemiedigkie meatan prosjeektem referaansedåahkan.
Referánsajovkui searvama bokte bargá Sámediggi maiddái dan ala ahte sámi servodatbealit deattuhuvvojit dán geahčadeami oktavuođas.
Referaansedåahkan #meatan<adv><der_nomact><n> baaktoe Saemiedigkie barka aaj dan nelnie ahte saemien siebriedahkebielieh #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> daan vuejnemen gaskesisnie.
Vurdojuvvo ahte bargu ovddiduvvo jagi 2012 vuosttaš jahkenjealjehasas.
Vuartasåvva ahte barkoe evtiedåvva jaepien 2012 voestes *jahkenjealjehasas.
NORUT Álttás čađaha dán barggu ja das lea ovddasvástádus almmuheaddjin.
NORUT/Norut Áltesne daam barkoem tjïrrehte jïh desnie lea dïedte bæjjoehtæjjine.
Áŋgiruššansuorgi: Kulturealáhusat
Barkoesuerkie: Kultuvrejielemh
Mihttomearri Eanet bargosajit sámi kultur- ja kulturvuđot ealáhusain
Ulmie Jeenje barkoesijjieh saemien kultuvre- jïh kultuvrevåaromen jielieminie
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 35. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 35. bielie 379 bielesne
Oassemihttomearit Gánnáhahtti kulturealáhusfitnodagat Iešráhkaduvvon gálvvuide ja eará dáidda- ja kulturbuktagiidda buoret johtu Rekrutteren duodjeealáhussii Vásáhusturisma mii deattuha sieivavuođa ja jáhkehahttivuođa
Boelhkeulmieh *Gánnáhahtti kultuvrejielemesïelth *Iešráhkaduvvon eekide jïh jeatjah tjeahpoe- jïh kultuvredorjesidie buerebe *johtu Vætnoejieliemasse dåårrehtem *Vásáhusturisma mij sïejhmevoetem tjïelkestahta jïh *jáhkehahttivuođa
Strategiijat Buoridit gánnáhahttivuođa kultur- ja kulturvuđot ealáhusain
Strategijh Bueriedieh *gánnáhahttivuođa kultuvre- jïh kultuvrevåaromem jielieminie
Sámediggeráđis lea leamaš čoahkkin duodjeealáhusain 17.01.12 duodjedálu ásaheami birra Kárášjohkii mii galgá doaibmat Gaska-Finnmárkku várás.
Saemiedigkieraerien tjåanghkoen vætnoejielieminie orreme 17.01.12 vætnoegåetien tseegkemen bïjre Karasjohkese mij edtja Gåhkaldahke-Finnmaarhken muhteste juhtedh.
Hástalussan lea oažžut doarvái buori ruhtadeami ásaheapmái.
Haestieminie lea åadtjodh nuekies buerie beetnehdåarjoem tseegkemasse.
Buoridit fitnolašvuođa ja gávppálašvuođa sámi kulturealáhusain
tjiehpiesvoetem Bueriedidh jïh *gávppálašvuođa saemien kultuvrejielieminie
Ráđđi lea ruhtadan duodjeprošeavtta julevsámi guovllus.
Raerie vætnoeprosjeektem julevsaemien dajvesne laeviehtamme.
Prošeavtta ulbmilin lei buoridit beroštumi duodjái julevsámi guovllus.
Prosjeekten ulmine lij bueriedidh ïedtjem vætnose julevsaemien dajvesne.
Prošeakta lea ráddjejuvvon bistit ovtta jagi.
Prosjeekte geehtestovveme ryöhkedh aktem jaepien.
Vuoruhit fidnooahppiortnega ja ovddidanbarggu duodjeealáhusas
Lïerehtæjjaöörnegem jïh evtiedimmiebarkoem vætnoejieliemisnie prijoriteradidh
Sámediggi juolluda juohke jagi 1,5 miljon ru duoji fidnooahppiortnegii.
Saemiedigkie laevehte fïerhten jaepien 1,5 millijovne kr. vætnoem lïerehtæjjaöörnegasse.
2011:s lei kantuvrras šiehtadus 15 fidnoohppiin maid searvvis ledje 14 nieidda.
jaepien 2011 lij kontovresne latjkoe 15 lïerehtæjjah mej siebresne lin 14 nïejth.
Logis sis ledje eret Finnmárkkus.
Låhkesh daj lin Finnmaarhkeste.
Guokte fidnooahppi gerge šiehtadusáiggis ja guovttis leat cealkán eret oahppošiehtadusa.
Göökte lïerehtæjjah latjkoetïjjesne geervehte jïh gööktesh årrodh jeahteme destie learoelatjkoem.
Hástalussan 2011:s lea leamaš dat go leat leamaš eambbogat geain ii leat doarvái teoriija go ohcet oahppin.
Haestieminie jaepien 2011 orreme dïhte goh orreme jeanatjåbpoe/jïjnjebe giej ij nuekies leah teorije goh uhtsieh learoehkinie.
Sámediggeráđis leat leamaš guokte čoahkkima Duodjeinstituhtain ásahusdieđáhusa birra ja ásahusa viidáseappot ovddideami birra.
Saemiedigkieraerien orreme göökte tjåanghkoeh Vætnoeinstituhtinie institusjovnebïevnesen bïjre jïh institusjovnen vijriehkåbpoe evtiedimmien bïjre.
Ráđđi dovddahii ahte Duodjeinstituhtas vuolggasajis lea ovddasvástádus bagadanbálvalusas, muhto ahte sáhttá leat dárbu eará doaibmabijuide nugo sierra áŋgiruššamiidda ja proseassaide oažžun dihte johtui duodjedoaimmaid.
Raerie dabtehti ahte Vætnoeinstituhten feelemesijjesne lea dïedte buerkiestimmiedïenesjisnie, mohte ahte maahta årrodh daerpiesvoete jeatjah råajvarimmide goh sjïere eadtjaldovvemidie jïh prosesside åadtjodh åvteste *johtui vætnoedarjoemidie.
Ráđđi dajai maiddái ahte lea lunddoleamos čohkket nu ollu go vejolaš doaibmabijuid duoji ealáhusšiehtadusa vuollái, mas mielde maiddái Duodjeinstituhtta.
Raerie aaj jiehtieji ahte #iemie<adj><sup><sg><nom> seeptjedh dan jïjnjem goh buektehte råajvarimmiej vætnoen jielemelatjkoen nualan, mestie mealtan aaj Vætnoeinstituhte.
Duodjeinstituhtta čilgii proseassa birra mii guoská Duojáriid ealáhussearvvi Duodjeinstituhta stivrii searvvaheamis.
Vætnoeinstituhte prosessen bïjre boejhkeli mij dæjpa Vytnesjæjjaj jielemesiebrien Vætnoeinstituhten ståvrose #meatan<adv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n>.
Áŋgiruššansuorgi: Ođđahutkan, dutkan ja árvoháhkan
Barkoesuerkie: Orrehæhtadimmie, dotkeme jïh aarvoeskååffeme
Mihttomearri Eanet ođđahutkamat sámi servodat- ja ealáhuseallima vuođul
Ulmie Jeenje orrehæhtadimmieh saemien siebriedahke- jïh jielemejielemen mietie
Oassemihttomearit Eanedit hutkama, ovdáneami ja ođasmahttima dutkan- ja ovddidandoaimmaid bokte Eanet buvttašlájat Eanet dutkandoaimmat ealáhuseallimis sámi guovlluin
Boelhkeulmieh *Eanedit hæhtadimmien, evtiedimmien jïh orrestehtemen dotkeme- jïh evtiedimmiedarjomi baaktoe Jeenje dorjesesåarhth Jeenje dotkemedarjomh jielemejieliemisnie saemien dajvine
Strategiijat Movttiidahttit oassálastiid ovttasbargat Buoridit gelbbolašvuođa márkan- ja buvttaovddideamis Buoridit gánnáhahttivuođa ja fitnolašvuođa Doarjut árjjalaš ovddidanbirrasiid sámi guovlluin Ovttasbargat dutkanbirrasiiguin main lea gelbbolašvuohta sámi ealáhusain
Strategijh #mealtan<adv><der_nomag><n> laavenjostedh Eadtjaldehtiejibie maahtaldahkem Bueriedidh sjeltie- jïh dorjeseevtiedimmesne Bueriedidh *gánnáhahttivuođa jïh tjiehpiesvoetem Dåarjodh eadtjohke evtiedimmiebyjresidie saemien dajvine Dotkemebyjresigujmie laavenjostedh mejnie lea maahtaldahke saemien jielieminie
Sámediggi searvvai Regionála Innovašuvnna váikkuhangaskaomiid Finnmárkku innovašuvdnaseminárii ođđajagimánu 16. – 17. b. 2012.
Saemiedigkie meatan Regionaale innovasjovnen dïedtetsavtshvierhtide Finnmaarhken innovasjovneseminaarese tsïengelen 16. – 17. b. 2012.
Regionála Innovašuvnna váikkuhangaskaoapmin lea golmmajagáš prográmma maid Dutkanráđđi, Finnmárkku fylkkagielda ja Innovašuvdna Norga ruhtadit.
Regionaale innovasjovnen dïedtetsavtshvierhtine lea *golmmajagáš programme maam Dotkemeraerie, Finnmaarhken fylhketjïelte jïh innovasjovne Nöörje laeviehtidh.
Sámediggi háliidii dán bokte oainnusmahttit iežas nationála váikkuhangaskaomiid ja strategiijaid váikkuhangaskaomiid aktevrraide Finnmárkkus.
Saemiedigkie daan baaktoe sïjhti *oainnusmahttit jïjtjse nasjonaale dijpemetsavtshvierhtiej jïh strategiji dijpemetsavtshvierhtiej aktööride/aktööridie Finnmaarhkesne.
Ovttasbargat Innovašuvdna Norggain eanedan dihtii hutkama sámi guovlluin
Laavenjostedh Innovasjovne Nöörjine *eanedan åvteste hæhtadimmiem saemien dajvine
Áŋgiruššansuorgi: Gealbudeapmi ja ođđaálggaheamit
Barkoesuerkie: *Gealbudeapmi jïh orreaelkiehtimmieh
Mihttomearri Eanedit álggahemiid sámi guovlluin
Ulmie *Eanedit aelkiehtimmieh saemien dajvine
Oassemihttomearit Buoret gelbbolašvuohta ealáhusain Eanet ođđaálggaheamit Eanet ealáhushutkan
Boelhkeulmieh Buerebe maahtaldahke jielieminie Jeenje orreaelkiehtimmieh Jeenje jielemehæhtadimmie
Strategiijat Fállat álggahanoahpu ja čuovvoleami Ávžžuhit joatkkaskuvllain vuoruhit ealáhushutkama skuvllas Fállat gealbudandoaibmabijuid Gealbudandoaibmabijut heivehuvvon sámi lotnolasealáhusaide
Strategijh aelkiehtimmielearoem jïh dåeriedimmiem Faaledh Jåarhkeskuvline haestieh prijoriteradidh jielemehæhtadimmiem skuvlesne Faaledh *gealbudandoaibmabijuid *Gealbudandoaibmabijut sjïehtelovveme saemiem *lotnolasealáhusaide
Regionánaovddideapmi
*Regionánaovddideapmi
Sámediggi bargá diliid láhčimiin nu ahte sámi álbmogis alccesis, ja iežas eavttuid vuođul galgá leat vejolašvuohta ovddidit iežas servodaga, giela ja kultuvrra buoremus vuogi mielde.
Saemiedigkie tsiehkiej laetjedh barka dan ahte saemien aalmogisnie #jïjtje<prn><ref><ill><px3sg>, jïh jïjtjse moenemetsiehkiej mietie edtja årrodh nuepie evtiedidh jïjtjse siebriedahkem, gïelen jïh kultuvren bööremes vuekien mietie.
Dán ovddasvástádusa ii galgga Sámediggi okto guoddit, iige sáhte dahje áiggu ge okto guoddit dan ovddasvástádusa.
Daam dïedtem ij edtjh Saemiedigkie oktegh guedtedh, ij maehtieh jallh sïjhth aaj oktegh guedtedh dam dïedtem.
Ulbmil Váldomihttomearri Árjjalaš ja ulbmillaš ovttasbarggu bokte regionála ja báikkálaš eiseválddiiguin nannet ja ovddidit sámi kultuvrra, giela ja servodateallima.
Ulmien åejvieulmiemierie Eadtjohke jïh #ulmies<adj><attr> ektiebarkoen baaktoe regionaale jïh dajven åejvieladtjigujmie nænnoestibie jïh saemien kultuvrem evtiedibie, gïelem jïh siebriedahkejieledem.
Oassemihttomearri Háhkat buriid rámmaeavttuid sámi gillii, kultuvrii ja servodateallimii gulahallama ja ovttasbarggu bokte regionála ja báikkálaš eiseválddiiguin ja eará relevánta aktevrraiguin.
Boelhkeulmie buerie mierietsiehkide saemien gïelese Skååffijibie, kultuvrese jïh siebriedahkejieledese gaskesadtemen jïh ektiebarkoen baaktoe regionaale jïh dajven åejvieladtjigujmie jïh jeatjah relevaante aktöörigujmie.
Strategiijat Ovttasbargošiehtadusaid buorideapmi fylkkagielddaiguin
Strategijh Ektiebarkoelatjkoej bueriedimmie fylhketjïeltigujmie
Sámedikkis ja Finnmárkku fylkkagielddas lei čoahkkin 31.1.2012 ovttasbargošiehtadusa birra mii lea Sámedikki ja Finnmárkku fylkkagieldda gaskka.
Saemiedigkesne jïh Finnmaarhken fylhketjïelten lij tjåanghkoe 31.1.2012:n ektiebarkoelatjkoen bïjre mij lea Saemiedigkien jïh Finnmaarhken fylhketjïelten gaskemsh.
Šiehtadusa ulbmilin lea nannet ja oainnusmahttit sámi kultuvrra, giela ja servodateallima Finnmárkku fylkkas.
Latjkoen ulmine lea nænnoestidh jïh *oainnusmahttit saemien kultuvrem, gïelem jïh siebriedahkejieledem Finnmaarhken fylhkesne.
Bealit leat čállán vuollái jagi 2011 raportta, ja leat maiddái soahpan beliid gaskka sierra surggiid maid čuovvolit 2012:s.
Bielieh voelijasse tjaaleme jaepien 2011 reektehtsh, jïh leah aaj latjkeme bieliej gaskemsh sjïere suerkide mejtie jaepien 2012 dåeriedieh.
Sámediggi lea earret eará leamaš mielde nu gohčoduvvon “Bievlavuodjenprošeavtta” stivrenjoavkkus.
Saemiedigkie gaskem jeatjah mealtan orreme dan gohtjesovveme “Bïevlevuejemeprosjeekten” stuvremedåehkesne.
Sámediggeráđđi lea bivdán konsultašuvnnaid departemeanttaiguin doaibmabijuid birra mat prošeavttas evttohuvvojit ja daid čuovvoleami birra.
Saemiedigkieraerie konsultasjovnh departemeentigujmie maadteme råajvarimmiej bïjre mah prosjeektesne uvtedovvieh jïh daj dåeriedimmien bïjre.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 37. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 37. bielie 379 bielesne
2012:s áigu Sámediggi árvvoštallat galggašii go searvat árjjalaččat prosessii regionála bieggafápmoplána ráhkadeapmái Finnmárkku várás.
jaepien 2012 sæjhta Saemiedigkie vierhtiedalledh edtja goh meatan eadtjohkelaakan prosessese regionaale bïegkefaamoesoejkesjen darjoemasse Finnmaarhken muhteste.
Finnmárkkuopmodat, Sámediggi ja Finnmárkku fylkkagielda áigot árvvoštallat lávgadeappo ovttasbarggu áššiin mat gusket mineráladoibmii Finnmárkkus.
#Finnmárkkuopmodat<np><sg><nom>, Saemiedigkie jïh Finnmaarhken fylhketjïelte sijhtieh vierhtiedalledh *lávgadeappo ektiebarkoem aamhtesinie mah mineraaledarjoemassese Finnmaarhkesne dijpieh.
Goappašat bealit háliideaba lávgadeappo ovttasbarggu kulturealáhusa ovddideami oktavuođas ja áiguba árjjalaččat bargat ja oččodit eanet sámi ealáhusdolliid geavahit Finnmárkku kulturealáhusfoandda.
Gåabpegh bielieh sïjhtijægan *lávgadeappo ektiebarkoen kultuvrejielemen evtiedimmien gaskesisnie jïh sïjhtijægan eadtjohkelaakan barkedh jïh åådtjedidh jeenje saemien jielemesteerijidie utnedh Finnmaarhken kultuvrejielemefåantem.
Dasa lassin áigu Sámediggi bargat dan ala ahte ráhkaduvvošii sámi kulturealáhusaid ovddidanprográmma.
Dïsse lissine sæjhta Saemiedigkie dan nelnie barkedh ahte dorjesåvva saemien kultuvrejielemi evtiedimmieprogramme.
Finnmárkku fylkkagielda háliida áiggi mielde váikkuhit prográmma ovddideami.
Finnmaarhken fylhketjïelte sæjhta tïjjen mietie dijpedh programmen evtiedimmiem.
Strategiijadokumeanta “Strategiplan for samisk kompetanse i Finnmark fylkeskommune 2011-2014” lea dokumeanta mii geatnegahttá fylkkagieldda ovddidit sámegiela fylkkagielddas.
Strategijetjaatsege “*Strategiplan *for saemien*sk *kompetanse i. Finnmark fylkeskommune jaepiej 2011-2014” lea tjaatsege mijjieh *geatnegahttá fylhketjïelten saemiengïelem fylhketjïeltesne evtiedibie.
2012:s áigot Sámediggi ja Finnmárkku fylkkagielda bargat gáibádusa ektui mii guoská oalgegiela oahpahussii skuvllain.
jaepien 2012 sïjhtih Saemiedigkie jïh Finnmaarhken fylhketjïelte krïevenassen muhteste barkedh mij dæjpa åelkiegïelen ööhpehtæmman skuvline.
Finnmárkku fylkkagielda lea ovdal ohcan ahte oahppit oččošedje oahpahusa sámegielas dahje suomagielas amasgiellan oalgegiela sajis.
Finnmaarhken fylhketjïelte lea aarebi ohtseme ahte learohkh ööhpehtimmiem saemiengïeleste åadtjoeh jallh soemengïeleste ammesgïeline åelkiegïelen sijjeste.
Dán ohcama biehttaledje nationála eiseválddit.
Daam ohtsemem nasjonaale åejvieladtjh nyöjhkin.
Viidáseappot barggus ferte ráhkadit oktasaš strategiijaid ja politihkalaš vuođu.
Vijriehkåbpoe barkosne tjuara ektie strategijide jïh politihkeles våaromem darjodh.
Sihke Sámediggi ja Finnmárkku fylkkagielda háliideaba árjjaleappot ja eanet ulbmillaš ovttasbarggu beliid gaskka.
Dovne Saemiedigkie jïh Finnmaarhken fylhketjïelte eadtjoehkåbpoelaakan sïjhtijægan jïh jeenje #ulmies<adj><attr> ektiebarkoen bieliej gaskemsh.
Danne galgá šiehtadusteaksta rievdaduvvot/ođasmahttojuvvot geassái.
Dannasinie edtja latjkoeteekste jarkestovvedh/geasan orrestovvedh.
Trøndelágačoahkkin
Tröndelaagetjåanghkoe
Sámediggeráđđi lei Trøndelágačoahkkimis 09. -10.01.12.
Saemiedigkieraerie lij Tröndelaagetjåanghkosne 09. -10.01.12.
Dát čoahkkin lágiduvvo jahkásaččat ja lea Trøndelága deaŧaleamos deaivvadansadji.
Daate tjåanghkoe fïerhten jaepien öörnesåvva jïh Tröndelaagen vihkielommes gaavnesjimmiesijjie.
Dohko čoahkkanit riikapolitihkkárat ja fylkkapolitihkkárat, guovddáš mearrideaddjit ealáhusain ja máhttobirrasat ja eará almmolaš doaimmat dán guovtti fylkkas.
Dahkoe rïjhkepolijtikerh jïh fylhkenpolijtikerh tjåanghkenieh, voernges nænnoestæjjah jielieminie jïh maahtoebyjresh jïh jeatjah byjjes darjomh daejnie göökte fylhkine.
Čoahkkima láve lágidit Trøndelágaráđđi mii lea politihkalaš ovttasbargoorgána Mátta-Trøndelága fylkkagieldda, Davvi-Trøndelága fylkkagieldda, Troanddima gieldda ja Steinkjer gieldda gaskka.
Tjåanghkoem provhkoe öörnedh Tröndelaageraerie mij lea politihkeles ektiebarkoeorgaanen Åarjel-Tröndelaagen fylhketjïelten, Noerhte-Tröndelaagen fylhketjïelten, Tråanten tjïelten jïh Steinkjeren tjïelten gaskemsh.
Dán jagáš čoahkkima fáddán lei bargofápmu ja geasuheapmi.
Daan jaapetjen tjåanghkoen aamhtesinie lij barkoefaamoe jïh gieseme.
Deaŧaleamos ságastallamat ledje movt oahpahusásahusat sáhttet heivehit ovdáneapmái bargomárkanis ja addit gelbbolašvuođa áitojuvvon surggiide nugo oljoindustriijai, visttiide ja rusttegiidda ja guolleindustriijai.
Vihkielommes gaskestallemh lin guktie ööhpehtimmieinstitusjovnh maehtieh evtiedæmman barkoesjeltesne sjïehtehtidh jïh vedtedh maahtaldahkem aajhtasovveme suerkide goh åljaindustrijese, gåetide jïh bægkojde jïh guelieindustrijese.
Guovddážis dán ságastallamis ledje ovttasbargu politihkalaš suorggi, oahpposuorggi ja ealáhuseallima gaskka dan ektui ahte ovddidit stabiila ja buriid bargosajiid.
Jarngesne daennie gaskestallemisnie lin ektiebarkoe politihkeles suerkien, ööhpehtimmiesuerkien jïh jielemejielemen gaskemsh dan muhteste ahte evtiedidh stabijle jïh buerie barkoesijjide.
Guolástus- ja riddoministtar Lisbeth Berg-Hansen, Ealáhusministtar Trond Giske, Bargoministtar Hanne Bjurstrøm ja Norgga gávpeorganisašuvnna hálddahuslaš direktevra, John G. Bernander serve ja dolle sáhkavuoru čoahkkimis.
Gööleme- jïh gaedtieministere Lisbeth Berg-Hansen, Jielemeministere Trond Giske, Barkoeministere Hanne Bjurstrøm jïh Nöörjen bovreorganisasjovnen reerije direktööre, John G./g. Bernander meatan jïh lahtestimmiem tjåanghkosne steerin.
Ulbmillaš ja vuoruhuvvon ovttasbargošiehtadusat Árjjaleappo rolla gielddaid ektui Ollislaš politihkka gielddaid ektui Árjjalaš váikkuhangaskaomiid geavaheami bokte nannet sámi giela, kultuvrra ja servodateallima
#Ulmies<adj><attr> jïh prijoriteradovveme ektiebarkoelatjkoeh Eadtjoehkåbpoem råållam tjïelti muhteste Ellies politihke tjïelti muhteste Eadtjohke dïedtetsavtshvierhtiej pråvhkoen baaktoe saemien gïelem nænnoestibie, kultuvrem jïh siebriedahkejieledem
10 Sámiid ovttasbargu ja riikkaidgaskasaš bargu
10 saemiej ektiebarkoeh jïh gaskenasjonaale barkoe
Sámediggi hálddaša prinsihpalaš beliid ja beroštusaid mat ovddiduvvojit ja bealuštuvvojit riikkaidgaskasaš arenain.
Saemiedigkie prinsihpeles bielide jïh ïedtjh reerie mah evtiedovvieh jïh gaskenasjonaale sijjine vaarjelovvieh.
Deaŧalaš lea ahte álgoálbmotdimenšuvdna nationála ja riikkaidgaskasaš forain gozihuvvo, ja ahte áššit main lea mearkkašupmi álgoálbmogiidda ovddiduvvojit sihke nationála dásis ja riikkaidgaskasaččat.
Vihkele lea ahte aalkoeåålmehdimensjovne nasjonaale jïh gaskenasjonaale forumine geehtesåvva, jïh ahte aamhtesh mejnie lea mïerhkesjimmie aalkoeåålmegidie evtiedovvieh dovne nasjonaale daltesisnie jïh gaskenasjovnaale daltesisnie.
Rájáid rastá bargu dahkkojuvvo earret eará nationála ja riikkaidgaskasaš foraid ja arenaid ektui mat gusket ON:ii, Davveguovlopolitihkkii, Sámi parlamentáralaš ráđđái, Barentsovttasbargui, Davviriikkalaš ovttasbargui, Árktalaš ovttasbargui, Interreg:ii ja EO:ii.
Raasti rastah barkoe gaskem jeatjah dorjesåvva nasjonaale jïh gaskenasjonaale forumi jïh sijjiej muhteste mah ONESE dijpieh, Noerhtedajvepolitihkese, Saemien parlamentarihkeles raaran, #Barents<np><cmp_sgnom><cmp>ektiebarkose, Noerhtelaanti ektiebarkose, Arktihken ektiebarkose, Interregese jïh *EO:ij.
Ulbmil Váldomihttomearri Álgoálbmogat mearridit iežaset ahtanuššama ja sis lea vejolašvuohta gozihit iežaset beroštusaid riikkaidgaskasaččat.
Ulmien åejvieulmiemierie Aalkoeåålmegh jïjtjemsh nænnoestieh *ahtanuššama jïh daj lea nuepie geehtedh jïjtjsh ïedtjh gaskenasjovnaale daltesisnie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 38. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 38. bielie 379 bielesne
Oassemihttomearri Buot álbmotjoavkkuin ja goappašiin sohkabeliin davviguovlluin ovttaárvosaš ovttaseallin ja ovdánanvejolašvuođat.
Boelhkeulmie #Gaajhke<prn><ind><pl><loc> #aalmoge<n><cmp_sgnom><cmp>#dåehkie<n><pl><loc> jïh gåabpaginie slïektebieline noerhtedajvine seammavyörtegs *ovttaseallin jïh åvtenimmienuepieh.
Viiddis ovttasbargu sámiid gaskka riikarájáid rastá Sámediggi lea iešheanalis aktevra ovttasráđiid eará riikkaidgaskasaš bargguin Riikkaidgaskasaš álgoálbmotriekteovdáneapmi lea buorránan
Vijries ektiebarkoe saemiej gaskemsh rïjhkeraasti rastah Saemiedigkie lea *iešheanalis aktööre *ovttasráđiid jeatjah gaskenasjonaale barkojne Gaskenasjonaale aalkoeåålmegereaktoeevtiedimmie/aalkoeåålmehreaktoeevtiedimmie/aalkoeåålmhreaktoeevtiedimmie buaranamme
Strategiijat Davviriikkalaš ja riikkaidgaskasaš barggu bokte nannet sámi iešmearrideami.
Strategijh Noerhtelaanti jïh gaskenasjonaale barkoen baaktoe saemien jïjtjereeremem nænnoestibie.
Váikkuhit davviguovloovddideapmái nu ahte sámiid ja eará álgoálbmogiid kultuvrra ja servodaga ovddideapmi nannejuvvošii.
Noerhtedajveevtiedæmman dijpedh dan ahte saemiej jïh jeatjah aalkoeåålmegi kultuvren jïh siebriedahken evtiedimmie nænnoeståvva.
Nannet Ruošša beale sámiid dili.
Russlaanten bieliem Nænnoestidh saemiej tsiehkiem.
Riikkaidgaskasaš ovttasbarggu bokte háhkat buriid rámmaeavttuid eará álgoálbmogiidda.
Gaskenasjonaale ektiebarkoen baaktoe buerie mierietsiehkide jeatjah aalkoeåålmegidie skååffijibie.
ON máilmmekonferánsa álgoálbmogiid vuoigatvuođaid birra
ONEN *máilmmekonferánsa aalkoeåålmegi reaktaj bïjre
Sámediggi lágidii jurddabargočoahkkima ođđajagimánu 13. – 14. b. 2012 Københámmanis, masa álgoálbmogat buot 7 álgoálbmotguovlluin serve.
Saemiedigkie åssjalommesbarkoetjåanghkoem tsïengelen öörni 13. – 14. b. jaepien 2012 Københámmanisnie, mïsse aalkoeåålmegh gaajhke 7 aalkoeåålmegedajvine/aalkoeåålmehdajvine/aalkoeåålmhdajvine meatan.
Áššelisttas lei movt máilmmi álgoálbmogat galget bargat ovddasguvlui ja ráhkkanit ON álgoálbmogiid vuoigatvuođaid máilmmikonferánsii mii dollojuvvo 2014:s.
Aamhteselæstosne lij guktie eatnemen aalkoeåålmegh edtjieh rïektes raadtan barkedh jïh ryöjredidh ONEN aalkoeåålmegi reaktaj eatnemenkonferaansese mij jaepien 2014 steeresåvva.
Sámediggi lea duhtavaš go juddabargočoahkkima oasseváldit ledje hui mielas ráhkkaneaddji konferánssa lágideapmái Álttás 2013:s.
Saemiedigkie madtjele goh *juddabargočoahkkima mealtan lin dan mïelesne ryöjredæjja konferaansen öörnemasse Áltesne jaepien 2013.
Čoahkkinoasseváldit mearridedje resolušuvdnateavstta mas bivde ahte ON váldočoahkkima presideanta nammadivččii álgoálbmogiid mieldeláhčči.
#Tjåanghkoe<n><cmp_sgnom><cmp>mealtan resolusjovneteekstem nænnoestin mesnie maedtiejin ahte ONEN åejvietjåanghkoen presideente aalkoeåålmegh nommehte *mieldeláhčči.
Álgoálbmogat nammadedje SPR stivrra ovddasteaddji John B. Henriksena álgoálbmogiid mieldeláhččin.
Aalkoeåålmegh SPR:m nommehtin ståvroen saadthalmetje Johnen B./b. Henriksenen aalkoeåålmegi *mieldeláhččin.
Čoahkkimis deattuhuvvui ahte máilmmikonferánssa legitimitehta ja lihkostuvvan sorjá das ahte máilmmi álgoálbmogiidda sihkkarastojuvvo ollislaš ja árjjalaš vejolašvuohta searvat 2014 máilmmikonferánsii, ja ráhkkananprosessii.
Tjåanghkosne #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> ahte eatnemenkonferaansen legitimiteete jïh lahkaskamme *sorjá desnie ahte eatnemen aalkoeåålmegidie gorredåvva ellies jïh eadtjohke nuepie meatan 2014 eatnemenkonferaansese, jïh ryöjredimmieprosessese.
Ja ahte dát vuođđuduvvo riikkaidgaskasaš álgoálbmotriektestandárddaide, maiddái ON álgoálbmogiid riektejulggaštussii.
Jïh daate tseegkesåvva gaskenasjonaale aalkoeåålmegenreaktoestandardide, aaj ONEN aalkoeåålmegi reaktoedeklarasjovnese.
Jurddabargočoahkkimis sohppojuvvui ahte ásahuvvo máilmmiviidosaš oktiiordnenjoavku mas leat ovddasteaddjit dan čieža álgoálbmotguovllus.
Åssjalommesbarkoetjåanghkosne latjkasovvi ahte eatnemevijries tseegkesåvva *oktiiordnenjoavku mesnie leah saadthalmetjh dennie tjïjhtjene aalkoeåålmegedajvesne/aalkoeåålmehdajvesne/aalkoeåålmhdajvesne.
Dasa lassin nammaduvvojit ovddasteaddjit nuoraid ja nissonolbmuid várás.
Dïsse lissine saadthalmetjh nommehtovvieh noeri jïh nyjsenæjjaj muhteste.
Árktalaš guovllus nammaduvvui Hjalmar Dahl Inuit Circumpolar Council (ICC) nammasaš guovllus fásta ovddasteaddjin.
Arktihken dajvesne nommehtovvi Hjalmar Dahlen Inuit Circumpolar Council (*ICC) *nammasaš dajvesne vihties saadthalmetjinie.
11 Ođđa áššiid almmuheapmi - čuovvoleapmi
11 orre aamhtesh bæjjoehtimmie - dåeriedimmie
Mo Sámediggeráđđi lea čuovvolan daid ođđa áššiid, mat almmuhuvvojedje dievasčoahkkima áššis 042/11.
Guktie Saemiedigkieraerie dåeriedamme dejtie orre aamhtesidie, mah dïevestjåanghkoen aamhtesisnie bæjjoehtovvin 042:n/11.
Evttohus 1: Ealgabivdu Finnmárkkus
Uvtelasse 1: Jollejuelkievæjroe Finnmaarhkesne
Evttohusas čuožžu ahte okta Finnmárkkuopmodaga njuolggadusain lea ahte olles bivdosearvi galgá ássat Finnmárkkus, ja evttohuvvo ahte Sámediggi ráđi bokte galgá gohččut Finnmárkkuopmodaga stivrra Sámedikki áirasiid váikkuhit dasa ahte dát njuolggadus rievdaduvvo, vai ealgabivdu Finnmárkkus rahppojuvvo buohkaide geat háliidit ohcat, beroškeahttá ássanbáikkis.
Uvtelassesne tjåådtje ahte akte #Finnmárkkuopmodat<np><sg><gen> njoelkedassine lea ahte abpe væjroesiebrie edtja Finnmaarhkesne veasodh, jïh uvtedåvva ahte Saemiedigkie raerien baaktoe edtja #Finnmárkkuopmodat<np><sg><gen> ståvroem gåhtjodh Saemiedigkien saadthalmetji dijpedh dïsse ahte daate njoelkedasse jarkeståvva, vuj jollejuelkievæjroe Finnmaarhkesne gaajhkesidie geehpehtåvva gïeh sijhtieh ohtsedh, saaht årromesijjeste.
Ii leat nu ahte Finnmárkkuopmodagas lea dakkár njuolggadusain ahte olles bivdosearvi galgá leat Finnmárkkus eret.
Ij dan leah ahte #Finnmárkkuopmodat<np><sg><ine> lea dagkeres njoelkedassine ahte abpe væjroesiebrie edtja årrodh Finnmaarhkeste.
Ná čuožžu Finnmárkkuopmodaga njuolggadusain mat gusket fuođđobivdui 2. čuoggás: Bivdit olggobealde Finnmárkku sáhttet searvat báikkálaš bivdojoavkkuide nu guhká go bivdojođiheaddji ja eanetlohku bivdojoavkku miellahtuin ásset Finnmárkkus.
Naemhtie #Finnmárkkuopmodat<np><sg><gen> njoelkedassine tjåådtje mah dijpieh *fuođđobivdui 2. tsiehkesne: Ålkolen Finnmaarhken maedtedh maehtieh meatan dajven væjroedåehkide dan guhkiem goh væjroejuhtiehtæjja jïh gellientaale væjroedåehkien lïhtseginie Finnmaarhkesne veasoejih.
Bivdojoavkkuide olggobealde fylkka addo dušše lohpi bivdit ealgga Finnmárkkuopmodagas jus leat báhcán guorus guovllut vel liigejuolludeami maŋŋil.
Væjroedåehkide ålkolen fylhken vodtoe ajve luhpie jollejuelkiem #Finnmárkkuopmodat<np><sg><ine> maedtedh jis jemhkieldisnie baatseme dajvh annje *liigejuolludeami mænngan.
Sámediggeráđđi ii oainne dárbbu gohččut Finnmárkkuopmodaga stivrra Sámedikki áirasiid dan ektui mo Finnmárkkuopmodat čađaha ealgabivddu Finnmárkkus.
Ij saemiedigkieraerie daerpiesvoetem vuejnieh #Finnmárkkuopmodat<np><sg><gen> ståvroem Saemiedigkien saadthalmetji gåhtjodh dan muhteste guktie #Finnmárkkuopmodat<np><sg><nom> jollejuelkievæjroem Finnmaarhkesne tjïrrehte.
Evttohus 2: Jahki 2012 Sámedikki sámegiela jahki
Uvtelasse 2: Jaepie 2012 Saemiedigkien saemiengïelen jaepie
Sámediggeráđđi lea ovttaoaivilis ahte lea dehálaš ovddidit sámegiela ja ahte sámegiela ovdánahttinbargu galgá leat hui guovddážis Sámedikkis.
Saemiedigkieraerie lea sïemes ahte vihkele evtiedidh saemiengïelem jïh ahte saemiengïelen evtiedimmiebarkoe edtja årrodh dan #voernges<adj><sg><ine> Saemiedigkesne.
Sámediggeráđi mielas goitge ii leat vejolaš álggahit nie stuorra prošeavtta ná oanehis áiggis.
Saemiedigkieraerien mïelesne læjhkan ij leah #buektiehtidh<vblex><indic><p3><sg> aelkiehtidh naemhtie stoere prosjeektem naemhtie åenehks tïjjesne.
Sámediggeráđđi oaivvilda ahte jus galgá dákkár sámegiela jagi lágidit, de dasa ferte álgit buori áiggis ráhkkanit vai mii duođaid nagodit bures lágidit diekkár stuora lágideami.
Saemiedigkieraerie jeahta ahte jis edtja dagkeres saemiengïelem jaepien öörnedh, dellie dïsse tjuara aelkedh buerie tïjjesne ryöjredidh vuj mijjieh #saetnies<adj><pl><gen> gaegniedibie hijven öörnedh dagkeres stoere öörnemem.
Dan dihte leage Sámediggeráđđi evttohan ahte Sámediggi galgá lágidit giellakampánja mas guovddážis leat miellaguottut sámegiela ektui ja giela geavaheami movttiidahttin.
Dan åvteste saemiedigkieraerie uvtedamme ahte Saemiedigkie edtja öörnedh *giellakampánja mesnie jarngesne årrodh *miellaguottut saemiengïelen muhteste jïh gïelen pråvhkoen eadtjaldehtemen.
Dán evttohussii lea Sámediggi maid miehtan go meannudedje ášši 46/11 “Sámedikki 2013 bušeahttadárbu” .
Daan uvtelassese lea Saemiedigkie aaj hååneskinie goh aamhtesem gïetedin 46/11:m “Saemiedigkieh 2013:n budsjehtedaerpiesvoete/budsjettdaerpiesvoete” .
Evttohus 3: Beavttálmahttin ođđa teknologiija geavahemiin
Uvtelasse 3: *Beavttálmahttin orre teknologijh pråvhkojne
Ášši gullá dievasčoahkkinjođihangotti ovddasvástádussuorgái, ja dat lea dohko sáddejuvvon viidáset meannudeapmái.
Aamhtese dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtsem dïedtesuarkan gåvla, jïh dïhte dahkoe seedtesovveme vijrebe gïetedæmman.
Evttohus 4: Bellodatdoarjjaregistara ásaheapmi
Uvtelasse 4: *Bellodatdoarjjaregistara tseegkeme
Ášši gullá dievasčoahkkinjođihangotti ovddasvástádussuorgái, ja dat lea dohko sáddejuvvon viidáset meannudeapmái.
Aamhtese dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtsem dïedtesuarkan gåvla, jïh dïhte dahkoe seedtesovveme vijrebe gïetedæmman.
Evttohus 5: Ráhkadit registara mii čájeha áirasiid stivradoaimmaid, fitnodatoktavuođaid j.e.
Uvtelasse 5: Darjoeh *registara mij saadthalmetji ståvroedarjoemidie vuesehte, sïeltegaskesi j.#e<n><abbr><sg><acc>
Ášši gullá dievasčoahkkinjođihangotti ovddasvástádussuorgái, ja dat lea dohko sáddejuvvon viidáset meannudeapmái.
Aamhtese dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtsem dïedtesuarkan gåvla, jïh dïhte dahkoe seedtesovveme vijrebe gïetedæmman.
Evttohus 6: Ođđa mállet sámi giellahálddašanguvlui
Uvtelasse 6: Orre goerh saemien gïelereeremedajvese
Sámediggeráđđi lea sámediggepresideantta ja stáhtaráđi Rigmor Aasrud gaskasaš politihkalaš čoahkkimis 13.12.2011 váldán ovdan ášši hástalusaid ja vejolašvuođaid birra sámegiela hálddašanguovllu oktavuođas.
Saemiedigkieraerie saemiedigkiepresideenten jïh staateraerien Rigmor Aasrud gasngesadtje politihkeles tjåanghkoste 13.12.2011 fraamme vaalteme aamhtesen haestemi jïh nuepiej bïjre saemiengïelen reeremedajven gaskesistie.
Sámedikkis lea leamaš oktavuohta daid gielddaiguin mat háliidit dieđuid dan birra maid dat mielddisbuktá leat oassin hálddašanguovllus.
Saemiedigkien orreme gaskese dej tjïeltigujmie mah daajroeh dan bïjre sijhtieh maam dïhte mealtan buakta årrodh boelhkine reeremedajvesne.
Dat mii gielddaid mielas lea váttis, ja maid vejolaččat ferte geahččat heivehuvvon málliid oktavuođas gávpogiid ja stuorát čoahkkebáikkiid ektui, leat earret eará: Láhkaásahus oahpahuslága paragráfii 1-1 Oahppit sámi guovlluin galget oažžut oahpu Máhttolokten sámi oahppoplánabuktosa vuođul.
Dïhte mij tjïelti mïelesne geerve, jïh maam #nuepie<vblex><indic><pres><p3><sg> tjuara sjïehtelovveme goeride gïehtjedidh gaskesisnie staari jïh stoerebe tjåahkesijjiej muhteste, gaskem jeatjah årrodh: Njoelkedasse ööhpehtimmielaaken paragraafese 1-1 learohkh saemien dajvijste edtjieh learoem åadtjodh Maahtoelutnjemen saemien *oahppoplánabuktosa mietie.
Láhkaásahus báikenammalága paragráfii 7 – Galbbain dahje kárttain ja sullasaččain main geavahuvvo eanet go okta namma, galgá mearridanorgána mearridit namaid vuoru.
Njoelkedasse sijjienommelaaken paragraafese 7 – Sjeltine jallh kaarhtine jïh #plearoeh<adj><pl><ine> mejnie jeenje åtnasåvva goh akte nomme, edtja nænnoestimmieorgaanem nommi våaroem nænnoestidh.
Vuoru mearridettiin galgá vuhtiiváldit giellageavaheami báikkis.
Våaroem nænnosteminie edtja gïeleåtnoem seatadidh sijjesne.
Sámegiela hálddašanguovllus galgá vuorru leat sámegiella, dárogiella, kvenagiella.
Saemiengïelen reeremedajvesne edtja #våaroe<n><g3><sg><nom> årrodh saemiengïele, daaroengïele, kveenegïele.
Sámediggeráđđi lea gearggus geahčadit eará čovdosiid, rievdadit hálddašanguovllu njuolggadusaid dainna ulbmiliin ahte oažžut buoret heiveheami urbána guovlluide.
Saemiedigkieraerie klaeries vuejnedh jeatjah tjoevtenjidie, reeremedajven njoelkedasside jarkestidh dejnie ulmine ahte buerebe sjïehtedimmiem åadtjodh *urbána dajvide.
Dasa lassin oaidná sámediggeráđđi dárbbašlažžan guorahallat Sámelága giellanjuolggadusaid mearrádusaid árvvoštallan dihtii lea go juoga maid berre rievdadit.
Dïsse lissine saemiedigkieraerie vuajna #daerpies<adj><ess> goerehtalledh Saemienlaaken gïelenjoelkedassi nænnoestahkh vierhtiedimmien åvteste lea goh naakene maam byöroe jarkestidh.
Sámediggepresideantta ja Stáhtaráđi Rigmor Aasrud gaskasaš čoahkkima loahppajurdda lea ahte lei ovttamielalašvuohta dasa ahte galgá álggahuvvot giellanjuolggadusaid heiveheapmi dainna ulbmiliin ahte fuolahit daid erenoamáš diliid mat leat gávpogiin ja čoahkkebáikkiin.
Saemiedigkiepresideenten jïh Staateraerien Rigmor Aasruden gasngesadtje tjåanghkoen minngiegietjieåssjalommes lea ahte lij sïemesvoete dïsse ahte edtja aelkiehtovvedh gïelenjoelkedassi sjïehtedimmie dejnie ulmine ahte dejtie sjïere tsiehkide huksieh mah staarine jïh tjåahkesijjine.
Dat dahkkojuvvo dan oktavuođas go giellanjuolggadusat dál guorahallojuvvojit.
Dïhte dorjesåvva dennie gaskesisnie goh gïelenjoelkedassh daelie goerehtallesuvvieh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 40. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 40. bielie 379 bielesne
Evttohus 7: Boares boazoáiddit
Uvtelasse 7: Båeries gaertieh
Boazodoalloáiddiid mearrádusaid láhkavuođđu boahtá ovdan Boazodoallolága paragráfas 24.
Båatsoehaakeni nænnoestahki laakevåarome fraamme Båatsoelaaken paragraafeste båata 24.
Stáhta boazodoallohálddahus ja boazodoalu stivrenorgánat hálddašit boazodoallolága.
Staaten båatsoereereme jïh båatsoen stuvremeorgaanh båatsoelaakem reerieh.
Jus Sámedikkis leat oainnut boazodoalu hálddašeapmái, de daid sáhttá meannudit Sámedikki jahkásaš evttohusain boazodoallošiehtadussii, ja ovddidit daid Eanandoallo- ja biebmodepartementii mas lea bajimus ovddasvástádus boazodoalu hálddašeamis.
Jis Saemiedigkien leah vuajnoeh båatsoen reeremasse, dellie dejtie maahta gïetedidh Saemiedigkien jaapetje uvtelassine båatsoelatjkose, jïh dejtie evtiedidh Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeentese mesnie lea bijjemes dïedte båatsoen reeremisnie.
Evttohus 8: Bievlavuodjin Norggas
Uvtelasse 8: Bïevlevuejeme Nöörjesne
Miniseminára bievlavuodjima birra guovvamánus 2011 lei vuođđuduvvon prošektii maid Sámediggi, Finnmárkku fylkkagielda, Finnmárkku fylkkamánni ja Luondduhálddašandirektoráhta čađahedje 2010:s ja maid Birasgáhttendepartemeanta (BD) lei álggahan.
#Mini<np><cmp_sgnom><cmp>seminaare bïevlevuejemen bïjre goevten 2011:n prosjeektese tseegkesovveme maam Saemiedigkie, Finnmaarhken fylhketjïelte, Finnmaarhken fylhkemaennie jïh eatnemenreeremedirektoraate jaepien 2010 tjïrrehtin jïh maam Byjresevaarjelimmiedepartemeente (*BD) aelkiehtamme.
Prošeakta galggai ovddidit doaibmabidjoevttohusaid mat galget uhcidit vahátlaš bievlavuodjimiid Finnmárkkus ja vuolggasadjin ledje dat njuolggadusat mat gustojit bievlavuodjimii Finnmárkkus.
Prosjeekte edtji råajvarimmieuvtelasside evtiedidh mah edtjieh goerpen bïevlevuejiemidie unniedidh Finnmaarhkesne jïh feelemesijjine lin dah njoelkedassh mah bïevlevuejiemasse Finnmaarhkesne davvoeh.
Raporta mii ovddiduvvui minisemináras lei bajábealde namuhuvvon ásahusaid ovttasbarggu boađus.
Reektehts mij evtiedovvi *minisemináras bijjelen moenesovveme institusjovni ektiebarkoen skieresne.
Eanaš ruhtadeapmi prošektii bođii BD:s.
Jeenjemes beetnehdåarjoe prosjeektese båetieji *BD:s.
Prošeavtta čađaheapmi lea addán Sámediggái buori vuolggasaji viidáset digaštallamiidda dan birra mii guoská mo buoremusat fuolahit sámi meahccegeavaheami.
Prosjeekten tjïrrehtimmie Saemiedægkan vadteme buerie feelemesijjien vijrebe digkiedimmide dan bïjre mij dæjpa guktie bööremeslaakan saemien miehtjiepråvhkoem huksieh.
Ráđđi oaivvilda ahte mohtorfievrruid guoddevaš geavaheapmi meahcis mii vuhtiiváldá sámi luonddu- ja kulturbirrasa geavaheami lea deaŧalaš.
Raerie jeahta ahte *mohtorfievrruid *guoddevaš pråvhkoe miehtjesne mij seatede saemien eatnemen- jïh kultuvrebyjresen pråvhkoen vihkele.
Lea maiddái deaŧalaš ahte sámi meahcceávkkástallama ja gielddaid iešráđđenvuoigatvuođa dán áššis ii sáhte gáržžidit.
Lea aaj vihkele ahte saemien miehtjienåhtadimmiem jïh tjïelti *iešráđđenvuoigatvuođa daennie aamhtesisnie ij maehtieh gaertjiedidh.
Sámediggeráđđi galgá viidáseappot konsulteret BD:in daid doaibmabijuid birra mat evttohuvvojedje prošeavtta bievlavuodjima birra Finnmárkkus.
Saemiedigkieraerie edtja vijriehkåbpoe konsulteeredh *BD:im daj råajvarimmiej bïjre mah prosjeekten bïevlevuejemen bïjre Finnmaarhkesne uvtedovvin.
Sámediggeráđđi áiggu konsultašuvdnaproseassas Birasgáhttendepartemeanttain váikkuhit dasa ahte čađahuvvo sullasaš bievlavuodjinprošeakta guovlluin máttabealde Finnmárkku.
Saemiedigkieraerie #sïjhtedh<vblex><tv><vgen> konsultasjovneprosessesne Byjresevaarjelimmiedepartemeentine dïsse dijpedh ahte tjïrrehtåvva plearoeh bïevlevuejemeprosjeekte dajvine *máttabealde Finnmaarhkem.
Evttohus 9: Dárbu ovttasbargošiehtadussii gaskal Álttá suohkana ja Sámedikki
Uvtelasse 9: Daerpiesvoete ektiebarkoelatjkose gaskesne Áltán tjïelten jïh Saemiedigkien
Sámediggeráđđi lea ovttaoaivilis NSR:n ahte dárbbašuvvo buorre ovttasbargu Álttá suohkaniin sihkkarastin dihte buriid bálvalusaid Álttá suohkana sámi ássiide.
Saemiedigkieraerie lea sïemes NSR:ine ahte buerie ektiebarkoe daarpesjåvva Áltán tjïeltine gorredidh åvteste buerie dïenesjidie Áltán tjïelten saemien årroejidie.
Sámediggi lea dan dihte gulahallan ja plánemin čoahkkima Álttá suohkaniin gos áigut geahččat vejolaš ovttasbargosurggiid ja movt suohkan ja Sámediggi sáhttiba ovttasbargat buoridan dihte dili Álttá suohkana sámi ássiide.
Saemiedigkie lea dan åvteste gaskestalleme jïh tjåanghkoem Áltán tjïeltine soejkesjidh gusnie sïjhtijibie kaanne ektiebarkoesuerkide gïehtjedidh jïh guktie tjïelte jïh Saemiedigkie maehtiejægan laavenjostedh bueriedidh åvteste tsiehkiem Áltán tjïelten saemien årroejidie.
Evttohus 10: Sámedikki jurddašanvuohki, rolla ja ovddasvástádus hálddašeami, dutkama ja rivttiid ektui go guoská olbmo biologalaš ávdnasiidda ja bioteknologiijai
Uvtelasse 10: Saemiedigkieh ussjedimmievuekie, råålla jïh dïedte reeremen, dotkemen jïh reaktoej muhteste goh dæjpa almetjen biolåågen materijellide jïh bioteknologijese
Ráđđehusa áŋgiruššan bioteknologiijain mielddisbuktá stuorra rievdadusaid iešguđet njuolggadusaide ja geavadii go guoská dearvvašvuođaregistariid ja biobáŋkkuid ovddideapmái.
Reerenassen eadtjaldovveme bioteknologijine stoere jorkestimmide ovmessie njoelkedasside mealtan buakta jïh vaasedi goh dæjpa *dearvvašvuođaregistariid jïh *biobáŋkkuid evtiedæmman.
Háliiduvvo buoret beasatlašvuohta ja eanet geavahanvejolašvuođaid nationála registariid ja biobáŋkkui dieđuide.
#Sïjhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> buerebe *beasatlašvuohta jïh jeenje pråvhkoenuepiej nasjonaale *registariid jïh *biobáŋkkui daajrojde.
Dat mearkkaša ahte miljovnnaid varraiskosat, genetihkalaš iskosat ja eará biologalaš ávdnasat mat lea jagiid mielde čohkkejuvvon, galget čohkkejuvvot Biobank Norge:i.
Dïhte krööhkeste ahte millijovni vïrrepryövenassh, genetihken pryövenassh jïh jeatjah biolåågen materijellh mah jaepiej mietie seeptjesovveme, edtjieh seeptjesovvedh *Biobank Norge:i.
Plána mielde galgá Biobank Norge leat nationála dutkaninfrastruktuvra.
Soejkesjen mietie edtja *Biobank Norge årrodh nasjonaale dotkemeinfrastruktuvre.
Ođđa diehtovuođđočovdosat ja diehtojuohkinvuogádagat dahket álkibun čatnat dearvvašvuođadieđuid biobáŋkoávdnasiidda.
Orre daatavåarometjoevtenjh jïh bïevnesesysteemh darjoeh aelhkiebinie gårredidh healsoendaajrojde *biobáŋkoávdnasiidda.
Biobank Norge ásaheapmi sáhttá láhčit dilálašvuođaid dakkár dutkamii mii sáhttá buoridit buhcciiddivššu boahtteáiggis.
*Biobank Norgen tseegkeme maahta nuepieh laetjedh dagkeres dotkemasse mij maahta #dasmoes<adj><cmp_plgen><cmp>såjhtoem bueriedidh båetijen aejkien.
Seammás čuožžilit máŋga gažaldaga persovdnasuddjema oktavuođas ja gažaldagat čearddalašvuođa birra ja eaiggáduššama birra dakkár genetihkalaš resurssaide, mat gullet sámi álbmogii.
Seammasïenten gellie gyhtjelassh tjuedtjielieh almetjeåelien gaskesisnie jïh gyhtjelassh etnihkelesvoeten bïjre jïh utnemen bïjre dagkeres genetihken #resursse<n><pl><ill>, mah saemien aalmogasse guvlieh.
Viidáseappot plánejuvvo vejolaš bioteknologiijalága ja eará lágaid ođasmahttin, ja iešguđet láhkaásahusaid guorahallan, main lea mearkkašupmi bioteknologiija suorggi viidáset ovddideapmái.
Vijriehkåbpoe soejkesjåvva kaanne bioteknologijelaaken jïh jeatjah laaki orrestehtemen, jïh ovmessie njoelkedassi goerehtallemen, mejnie lea mïerhkesjimmie bioteknologijen suerkien vijrebe evtiedæmman.
Vuolggasajis lea ovttaskas buohcci gii mieđiha dasa ahte genetihkalaš iskosat váldojuvvojit ja vurkejuvvojit.
Feelemesijjesne lea oktegs skïemtjije gie dïsse norte ahte genetihken pryövenassh vaaltasuvvieh jïh vöörhkesuvvieh.
Sámediggeráđđi diehtá ahte sámi genetihkalaš ávdnasiidda lea stuorra beroštupmi dutkama bealis.
Saemiedigkieraerie daajra ahte saemien genetihken materijellide lea stoere ïedtje dotkemen bielesne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 41. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 41. bielie 379 bielesne
Mii diehtit ahte sámi servodagat leat smávvát, ja ahte ovttaskas buohcci genetihkalaš ávdnasiid álkit sáhttá čatnat sámi čearddalašvuhtii.
Mijjieh daejriejibie ahte saemien siebriedahkh onne, jïh ahte oktegs dasmoes genetihken materijellide aelhkieslaakan maahta gårredidh saemien etnihkelesvoetese.
Dan oktavuođas oaidnit ahte dát rievdá das ahte lea sáhka ovttaskas buohccis dasa ahte šaddá sáhka olles sámi álbmogis.
Dennie gaskesisnie vuejniejibie daate desnie jorkeståvva ahte håaleme oktegs #dasmoes<adj><sg><ine> dïsse ahte sjædta håaleme abpe saemien aalmogisnie.
Sámediggeráđđi lea ovttaoaivilis dainna ahte dárbbašuvvojit prinsihpalaš digaštallamat sámi servodagas ja Sámedikkis bioávdnasiid ja sámi vuoigatvuođaid birra dán barggus.
Saemiedigkieraerie lea sïemes dejnie ahte prinsihpeles digkiedimmieh daarpesjovvieh saemien siebriedahkesne jïh Saemiedigkesne *bioávdnasiid jïh saemien reaktaj bïjre daennie barkosne.
Sámi dearvvašvuođadutkit leat maid jearahan dakkár digaštallama, ja háliidit leat mielde digaštallamis.
Saemien healsoendotkijh leah aaj gihtjen dagkeres digkiedimmiem, jïh sijhtieh mealtan digkiedimmesne årrodh.
Danne loktii Sámediggeráđđi dán fáttá sámeparlamentarihkkáriid konferánsii Girkonjárggas gos bođii cealkámuš loahppadokumentii: “Bioteknologalaš ovdáneapmi buktá sámi álbmogii ođđa hástalusaid.
Dannasinie Saemiedigkieraerie lutnji daan aamhtesen saemienparamentarihkeri konferaansese Girkonjárgesne gusnie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> båetieji minngiegietjietjaatsegasse: “*Bioteknologalaš evtiedimmie saemien aalmogasse buakta orre haestiemidie.
Konferánsa deattuha ahte sámi álbmot ferte ieš hálddašit ja eaiggáduššat dieđuid iežas genaid (DNA) birra, ja ahte sámi álbmot dađistaga galgá gulahallat stáhtalaš eiseválddiiguin ja dutkanbirrasiiguin vai sáhttá čuovvut dán ovdáneami ja váikkuhit dasa.”
Konferaanse tjïelkestahta ahte saemien aalmoge tjuara jïjtje reeredh jïh daajroeh utnedh jïjtjse #geene<n><pl><gen> (*DNA) bïjre, jïh ahte saemien aalmoge ånnetji edtja staateles åejvieladtjigujmie jïh dotkemebyjresigujmie gaskestalledh vuj maahta dåeriedidh daam evtiedimmiem jïh dïsse dijpedh.”
Sámediggi áigu maiddái lágidit seminára politihkkáriidda ja fágaolbmuide fáttáin: “Guđe váikkuhusat leat bioteknologalaš ovdáneamis sámi álbmogii?” Joatkkan dása ovddiduvvo bioteknologalaš ovdáneami mearkkašupmi sámi álbmogii áššin cuoŋománu dievasčoahkkimii.
Saemiedigkie sæjhta aaj seminaaren polijtikeridie jïh faagealmetjidie öörnedh aamhtesinie: “Guhtene dïedth leah *bioteknologalaš evtiedimmesne saemien aalmogasse?” Jåarhkine daase evtiedåvva *bioteknologalaš evtiedimmien mïerhkesjimmie saemien aalmogasse aamhtesinie voerhtjen dïevestjåanghkose.
Evttohus 11: Sámi viesu organiseren Oslos
Uvtelasse 11: Saemieh gåetiem Oslovisnie öörnem
Sámediggeráđđi čujuha dasa ahte vai sámi ásahusat galget sáhttit viidáseappot ovddidit ja ollašuhttit iežaset mihttomeari govda ja čáhkkilis doaimmain, de ferte árvvoštallat stivren- ja organisašuvdnamálle.
Saemiedigkieraerie dïsse tjaatseste ahte vuj saemien institusjovnh edtjieh maehtedh vijriehkåbpoe evtiedidh jïh tjïrrehtidh jïjtjsh ulmiem gamte jïh *čáhkkilis darjoeminie, dellie tjuara vierhtiedalledh stuvreme- jïh organisasjovnegoerem.
Sámediggeráđđi lea árvvoštallan vuođđudusmálle ulbmilleamos organisašuvdnamállen eanaš sámi ásahusaide, muhto oasussearvemálle sáhttá muhtun diliin maid leat vejolaš čoavddus, geahča Davvi Álbmogiid Guovddáža.
Saemiedigkieraerie vierhtiedalleme *vuođđudusmálle #ulmies<adj><sup><attr> organisasjovnegoerine jeenjemes saemien institusjovnide, mohte *oasussearvemálle maahta muvhtene tsiehkesne aaj årrodh kaanne tjoevtenje, gïehtjedh Noerhte Aalmogi jarngem.
Vuođđudusmálle lea ulbmilleamos, dannego dat earret eará:
*Vuođđudusmálle #ulmies<adj><sup><sg><nom>, dannasinie dah gaskem jeatjah:
Vaikke vel Sámediggeráđđi lea leamaš mielas dasa ahte Sámediggi sáhttá leat okta ásaheddjiin Vuođđudussii Sámi Viessu Oslos, juoga mii guorrasa Sámediggeráđi dieđáhussii sámi ásahusovddideami birra, de oaivvilda Sámediggeráđđi ahte sáhttá árvvoštallat eará organisašuvdnamálliid.
Jalhts annje Saemiedigkieraerie mïelesne orreme dïsse ahte Saemiedigkie maahta årrodh akte #tseegkedh<n><pl><ela> *Vuođđudussii Saemien gåetie Oslovisnie, naakene mij Saemiedigkieraerien bïevnesasse latjkoe saemien institusjovneevtiedimmien bïjre, dellie Saemiedigkieraerie jeahta ahte maahta jeatjah organisasjovnegoeride vierhtiedalledh.
Oasussearvemálle sáhttá muhtumin leat vejolaš čoavddus, geahča Davvi Álbmogiid Guovddáža.
*Oasussearvemálle maahta muvhtine årrodh buektehte tjoevtenje, gïehtjedh Noerhte Aalmogi jarngem.
Sáhttit muitalit áhte Sámediggeráđđi juolludii áššis RS 107/11 100 000 ruvdnosaš doarjaga ođđasisorganiserenprosessii.
Maehtiejibie soptsestidh *áhte Saemiedigkieraerie aamhtesem laeviehti *RS 107/11 100 000:m *ruvdnosaš dåarjoeh *ođđasisorganiserenprosessii.
Sámediggeráđđi árvvoštallá dan láhkai ahte Searvi Sámi viessu čađaha dakkár organiserenproseassa mii addá organisašuvdnamálle mii lea heivehuvvon almmolaš rollii.
Saemiedigkieraerie dam vuakan vierhtiedalla ahte Siebrie Saemien gåetie dagkeres öörnemeprosessem tjïrrehte mij organisasjovnegoerem vadta mij byjjes råållese sjïehtelovveme.
Sámediggeráđi oaidnu lea ahte stivra ieš lea rivttes orgána dán bargui.
Saemiedigkieraerien vuajnoe lea ahte ståvroe jïjtje lea rïektes orgaanen daan barkose.
Sámediggeráđđi lea doallan čoahkkima stivrrain, mas fáddán lea leamaš sihke organiseren ja ekonomiija.
Saemiedigkieraerie tjåanghkoem ståvrojne steereme, mesnie aamhtesinie orreme dovne öörneme jïh ekonomijem.
Maŋimus čoahkkin lei juovlamánu 13. b. 2011 Oslos.
Minngebe tjåanghkoe lij goeven 13. b. 2011 Oslovisnie.
Viidáseappot lea šiehtaduvvon čoahkkin gaskal Sámediggeráđi ja Oslo gieldda mas Sámi viesu dilli váldojuvvo ovdan.
Vijriehkåbpoe lea nååhtedovveme tjåanghkoe gaskesne saemiedigkieraerien jïh Osloven tjïelten mestie Saemien gåetien tsiehkie fraamme vaaltasåvva.
Evttohus 12: Gávpot ja čoahkkebáikeplána sámiide
Uvtelasse 12: Staarh jïh tjåahkesijjiesoejkesje saemide
Sámediggeráđđi diehtá guđe hástalusat leat dain sápmelaččain geat ásset gávpogiin, ovdamearkka dihtii bajásšaddaneavttuid, čálgofálaldagaid, sámegiela gáhttema ja ovddideami, dearvvašvuođa ja oahpu ektui.
Saemiedigkieraerie daajra guhtem haestemh leah dejnie saemine gïeh staarine veasoeh, vuesiehtimmien åvteste byjjesovvememoenemetsiehkiej, murriefaalenassi, saemiengïelen vaarjelimmien jïh evtiedimmien, healsoen jïh learoen muhteste.
Sámediggeráđđi čujuha dán oktavuođas čilgehussii regionála ja báikkálaš ovttasbarggu birra 2011:s, maid Sámedikki dievasčoahkkin dohkkehii 2011:s.
Saemiedigkieraerie tjaatseste daennie gaskesisnie tjïelkestæmman regionaale jïh voenges ektiebarkoen bïjre jaepien 2011, maam Saemiedigkien dïevestjåanghkoe jaepien 2011 dåhkasjehti.
Sámediggái lea deaŧalaš ahte báikkálaš ja regionála ovttasbargu sáhttá ovddiduvvot, ja vuos mii geahččalit dan dahkat dakko bokte ahte bargat daid strategiijaiguin mat leat mearriduvvon dán čilgehusas.
Saemiedægkan vihkele ahte dajven jïh regionaale ektiebarkoe maahta evtiedovvedh, jïh voestegh mijjieh dam voejhkelibie darjodh daagkoe gåaskoejin ahte barkijibie dej strategijigujmie mah nænnoestovveme daennie tjïelkestimmesne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 42. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 42. bielie 379 bielesne
Regionála politihkalaš mihttomearrin lea árjjalaš ja ulbmillaš ovttasbargu regionála ja báikkálaš eiseválddiiguin nannen ja ovddidan dihtii sámi kultuvrra, giela ja servodateallima.
Regionaale politihkeles ulmine eadtjohke jïh #ulmies<adj><attr> ektiebarkoe regionaale jïh dajven åejvieladtjigujmie nænnoestamme jïh evtiedidh åvteste saemien kultuvrem, gïelem jïh siebriedahkejieledem.
Dán barggus lea gulahallan ja ovttasdoaibman fylkkagielddaiguin guovddážis, ja mihttomearrin lea háhkat doaibmavuđot ja dávgasis ovttasbarggu.
Daennie barkosne gaskestalleme jïh *ovttasdoaibman fylhketjïeltigujmie jarngesne, jïh ulmine lea darjomevåaromem skååffedh jïh *dávgasis ektiebarkoem.
Ráddjejuvvon resurssaid geažil ii sáhte sámediggeráđđi dál álggahit barggu sierra sámi gávpot- ja čoahkkebáikeplánain.
Geehtestovveme #resursse<n><pl><gen> dïete ij maehtieh saemiedigkieraerie daelie barkoem aelkiehtidh sjïere saemien staare- jïh tjåahkesijjiesoejkesjinie.
Evttohus 13: Eurohparáđđi
Uvtelasse 13: #Eurohpáráđđi<np><sg><nom>
Dát lea dakkár evttohus maid sámediggeráđđi sáhttá gaskkustit viidáseappot Sámi parlamentáralaš ráđđái.
Daate dagkeres uvtelasse maam saemiedigkieraerie maahta vijriehkåbpoe buektedh Saemien parlamentarihkeles raaran.
Sámi parlamentáralaš ráđđi lea mearridan doaibmaplána mas earret eará gieđahallojuvvojit gažaldagat mat čatnasit EO:i.
Saemien parlamentarihkeles raerie dahkoesoejkesjem nænnoestamme mesnie gaskem jeatjah gyhtjelassh gïetedallesuvvieh mah gårredieh *EO:i.
Sámediggeráđđi mielas lea mávssolaš oassálastit deaŧalaš riikkaidgaskasaš proseassaide ja árvvoštallá dan ektui ahte guđe orgánat dalle galget ovddastit sámivuođa ja man ollu resurssaid dakkár áŋgiruššan gáibidivččii.
Saemiedigkieraerie mïelesne vihkele mealtan vihkeles gaskenasjonaale prosesside jïh dan muhteste vierhtiedalla ahte guhtene orgaanh dellie edtjieh *ovddastit *sámivuođa jïh man jïjnje #resursse<n><pl><acc> dagkeres eadtjaldovveme kreava.
Sámi parlamentáralaš ráđđi áigu čoahkkimis guovvamánu 27.-28. b. bargagoahtit dainna ahte duohtan dahkat dan doaibmaplána mii mearriduvvui Sámi parlamentáralaš ráđis Girkonjárggas.
Saemien parlamentarihkeles raerie sæjhta tjåanghkosne goevten 27.-28. b. dejnie barkegåetedh ahte #saetnies<adj><ess> dam dahkoesoejkesjem darjoejibie mij nænnoestovvi Saemien parlamentarihkeles raeresne Girkonjárgesne.
Sámi parlamentáralaš ráđi doaibma ja doaibmaplána duohtan dahkan sorjá sámedikkiid resursadilis.
Saemien parlamentarihkeles raerien darjome jïh dahkoesoejkesje #saetnies<adj><ess> darjomen *sorjá saemiedigkiej #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>tsiehkesne.
III Jienasteapmi
III Gïelevedteme
39 áirasis ledje 37 čoahkis.
39 saadthalmetjh lin 37 tjåengkesne.
Dán áššis ii jienastuvvon.
Daennie aamhtesisnie idtji #gïelem vedtedh<vblex><iv><conneg>.
IV Beavdegirjelasáhusat
IV Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
Daennie aamhtesisnie idtji evtedh buertiegærjalissie.
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat
V Lahtestimmielæstoe jïh replihkh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Egil Olli, áššejođiheaddji Ann-Mari Thomassen Miriam Paulsen Gunn-Britt Retter Olaf Eliassen Egil Olli 2 Aili Keskitalo Jørn Are Gaski Marianne Balto Aili Keskitalo 3 Willy Ørnebakk Aili Keskitalo Marianne Balto Ann-Mari Thomassen Willy Ørnebakk 4 Geir Tommy Pedersen Jørn Are Gaski Willy Ørnebakk Marianne Balto Geir Tommy Pedersen 5 Randi A. Skum Egil Olli Jørn Are Gaski Randi A. Skum 6 Jørn Are Gaski Aili Keskitalo Marianne Balto Geir Tommy Pedersen Jørn Are Gaski 7 Olaf Eliassen Trond Are Anti
Lahtestimmie Replihke 1 Egil Ollijjen, aamhtesejuhtiehtæjja Ann-Marien Thomassen Miriam Paulsen Gunn-Britt Retter Olaf Eliassen Egil Olli 2 Aili Keskitalo Jørn Are Gaski Marianne Balto Aili Keskitalo 3 Willy Ørnebakkem Aili Keskitalo Marianne Balto Ann-Marien Thomassen Willy Ørnebakk 4 Geir Tommy Pedersen Jørn Are Gaski Willy Ørnebakkem Marianne Balto Geir Tommy Pedersen 5 Randi a. Skum Egil Olli Jørn Are Gaski Randi A./a. Skum 6 Jørn Are Gaski Aili Keskitalo Marianne Balto Geir Tommy Pedersen Jørn Are Gaski 7 Olaf Eliassen Trond Are Anti
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 43. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 43. bielie 379 bielesne
Aili Keskitalo Ellinor Marita Jåma Olaf Eliassen 8 Per Andersen Bæhr Ellinor Marita Jåma Per Andersen Bæhr 9 Anders Somby jr. Aili Keskitalo Marit Kirsten Anti Gaup Anders Somby jr. 10 Mariann Wollmann Magga Jørn Are Gaski 11 Inga-Lill Sundset 12 Silje Karine Muotka Láilá Susanne Vars Silje Karine Muotka 13 Láilá Susanne Vars Rolf Johansen Geir Tommy Pedersen Silje Karine Muotka Láilá Susanne Vars 14 Ronny Wilhelmsen Geir Tommy Pedersen Silje Karine Muotka 15 Marianne Balto Jørn Are Gaski Willy Ørnebakk Geir Tommy Pedersen Marianne Balto 16 Leif Aksel Renfjell Mariann Wollmann Magga 17 Egil Olli 18 Ellinor Marita Jåma 19 Gunn-Britt Retter 20 Ann-Mari Thomassen 21 Aili Keskitalo 22 Olaf Eliassen Per Andersen Bæhr, čoahkkinortnegii 23 Willy Ørnebakk Egil Olli, áššejođiheaddji
Aili Keskitalo Ellinor Marita Jåma Olaf Eliassen 8 Per Andersen Bæhr Ellinor Marita Jåma Per Andersen Bæhr 9 Anders Somby jr. Aili Keskitalo Marit Kirsten Anti Gaup Anders Somby jr. 10 Mariann Wollmann Magga Jørn Are Gaski 11 #Inga<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp><guio> Lill Sundset 12 Silje Karine Muotka Láilá Susanne Vars Silje Karine Muotka 13 Láilá Susanne Vars Rolf Johansen Geir Tommy Pedersen Silje Karine Muotka Láilá Susanne Vars 14 Ronny Wilhelmsen Geir Tommy Pedersen Silje Karine Muotka 15 Marianne Balto Jørn Are Gaski Willy Ørnebakkem Geir Tommy Pedersen Marianne Balto 16 Leif Aksel Renfjellem Mariann Wollmann Magga 17 Egil Olli 18 Ellinor Marita Jåma 19 #Gunn<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp><guio> Britt Retter 20:n Ann-Marien Thomassenen 21 Aili Keskitalo 22 Olaf Eliassen Per Andersen Bæhr, tjåanghkoeöörnegasse 23 Willy Ørnebakkem Egil Olli, aamhtesejuhtiehtæjja
VI Sámedikki mearrádus
VI Saemiedigkieh nænnoestahke
Sámediggi váldá Sámediggeráđi doaibmadieđáhusa áigodagas 12.11.11 - 07.02.12 diehtun.
Saemiedigkie Saemiedigkieraerien darjomebïevnesem boelhkeste vaalta 12.11.11 - 07.02.12 daajroeh.
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 22.02.12 dii. 12.15.
Aamhtesen gïetedimmie 22.02.12 ts. illesovvi 12.15.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 44. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 44. bielie 379 bielesne
Vuođđogiella: Dárogiella
Våaromegïele: Daaroengïele
pseudo_tmx_data/SP-05-2012_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-05-2012_sme2sma.tmx

Ášši/Sak PFL 001/12 Ášši/Sak DC 005/12
Aamhtesen/*Sak PFL 001 12:n aamhtesh/*Sak DC:n 005/12
Sámedikki 2011 jahkedieđáhus
Saemiedigkien 2011 jaepiebïevnese
Arkiivaáššenr. 11/568306 / 25 - 58
Arkijveaamhtesnr. 11/568306 / 25 - 58
Meannudeamit
Gïetedimmieh
Politihkalaš dássi Beaivi Áššenr.
Politihkeles daltese Biejjie Aamhtesenummere
Sámediggeráđđi 17.01.12 SR 08/12 Plána- ja finánsalávdegoddi 20.–21.02.12 PFL 001/12 Sámedikki dievasčoahkkin 22.–24.02.12 DC 005/12
Saemiedigkieraerie 17.01.12 SR:n 08/12 soejkesjh jïh #finanse<n><cmp_sgnom><cmp>moenehtse 20.–21.02.12 #PFL<n><pl><nom> 001 12:n Saemiedigkieh dïevestjåanghkoen 22.–24.02.12 #DC<n><pl><nom> 005/12
Ášši meannudeapmi álggahuvvui 23.02.12 dii. 08.30
Aamhtesen gïetedimmie 23.02.12 ts. aelkiehtovvi 08.30
I Mildosat
I Lissiepaehperh
Nr. Beaivi Geas/Geasa Namahus
Nr. Biejjie Giesnie/Gïese Lahtese
II Evttohusat ja mearkkašumit
II Uvtelassh jïh mïerhkesjimmieh
Sámediggeráđi mearrádusárvalus:
Saemiedigkieraerien nænnoestahkeåssjele:
Sámedikki 2011 jahkedieđáhus
Saemiedigkien 2011 jaepiebïevnese
1 Álggahus
1 aalkoe
Sámediggi lea sámiid álbmotválljen orgána Norggas.
Saemiedigkie saemiej åålmehveeljesovveme orgaanen Nöörjesne.
Juohke njealját jagi válljejit sámit 39 áirasa sámiid gaskkas 7 válgabiires.
#Fïerhte<prn><ind><attr> nealjede jaepien saemieh veeljieh 39:n saadthalmetjen saemiej gaskesne 7 veeljemegievlesne.
Sámediggi galgá nannet sámiid politihkalaš dili ja ovddidit sámiid beroštumiid Norggas, váikkuhit dasa ahte sámi álbmot oažžu dásseárvosaš ja rievttalaš meannudeami ja láhčit dili vai sápmelaččat besset sihkkarastit ja ovddidit iežaset giela, kultuvrra ja servodateallima.
Saemiedigkie edtja nænnoestidh saemiej politihkeles tsiehkiem jïh saemiej ïedtjide Nöörjesne evtiedidh, dïsse dijpedh ahte saemien aalmoge åådtje seammavyörtegs jïh *rievttalaš gïetedimmiem jïh tsiehkiem laetjedh vuj saemieh biesieh gorredidh jïh evtiedidh jïjtjsh gïelem, kultuvrem jïh siebriedahkejieledem.
Sámediggi meannuda áššiid buot servodatsurggiin main erenoamážit lea dadjamuš sápmelaččaide, lassin dasa ahte buktit cealkámušaid ja leahkit gulahallin almmolaš eiseválddiiguin.
Saemiedigkie aamhtesh gïetede #gaajhke<prn><ind><pl><loc> #siebriedahke<n><cmp_sgnom><cmp>#suerkie<n><pl><loc> mejnie joekoenlaakan lea #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> saemide, lissine dïsse ahte #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> buektedh jïh gaskestallijinie byjjes åejvieladtjigujmie.
Sámediggi hálddaša oasi ruđain mat juolluduvvojit sámi áššiide stáhtabušeahta bokte, ja Sámedikki bokte leat sámit Norggas ožžon muhtin muddui eiseválddi kultuvra-, giella-, oahpahus-, kulturmuitosuodjalus- ja ealáhusáššiid meannudit.
Saemiedigkie boelhkem reerie beetneginie mah saemien aamhtesidie staatebudsjehten baaktoe laeviehtovvieh, jïh Saemiedigkien baaktoe saemieh Nöörjeste åådtjeme muvhtese tïjjese #åejvieladtjh<n><sg><gen> kultuvre-, gïele-, ööhpehtimmie-, kultuvremojhtesevaarjelimmie- jïh jielemeaamhtesidie gïetedidh.
Sámedikki jahkedieđáhusas lea Sámedikki politihkalaš ja hálddahuslaš doaimmaid birra 2011:s.
Saemiedigkien jaepiebïevnesisnie Saemiedigkien politihkeles jïh reerije darjomi bïjre jaepien 2011.
Jahkedieđáhus raportere váldomihttomeriid ja oassemihttomeriid čuovvoleami iešguđetge fágasuorggis ja 2011 bušeahta váikkuhangaskaomiid geavaheami birra.
Jaepiebïevnese åejvieulmiemieride reektie jïh boelhkeulmiej dåeriedimmiem ovmessieaaj faagegievlesne jïh 2011:n budsjehten dïedtetsavtshvierhtiej pråvhkoen bïjre.
Sámedikki 2011 rehketdoallu lea mielddusin jahkedieđáhusas.
Saemiedigkien 2011:n ryökneme lea lissiepaehpierinie jaepiebïevnesisnie.
Sámediggeválga
Saemiedigkieveeljeme
2011 rievdaduvvoje sámediggeválgga láhkaásahusat.
2011:n saemiedigkieveeljemen njoelkedassh jarkestovvin.
Rievdadusat mielddisbuktet ahte Sámedikki jienastuslohku maiddái hábmejuvvo dalle go leat suohkan- ja fylkkaválggat.
Jorkestimmieh mealtan buektieh ahte Saemiedigkien veeljemelåhkoe aaj dellie hammoedåvva goh leah tjïelte- jïh fylhkenveeljemh.
Dát válgajienastuslohku mearrida makkár suohkanat galget čađahit válgadikki boahtte sámediggeválggas, makkár suohkaniin lea dušše ovdagihtiijienasteapmi ja mandáhttajuohkin válgabiriin.
Daate veeljemeveeljemelåhkoe nænnoste magkeres tjïelth edtjieh veeljemedigkiem tjïrrehtidh #båetije<adj><sg><ine><attr> saemiedigkieveeljemisnie, magkeres tjïelti lea ajve *ovdagihtiijienasteapmi jïh mandaatejuekeme veeljemebyjresine.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 68. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 68. bielie 379 bielesne
Láhkaásahusrievdadeamit leat 2007 dievasčoahkkinmearrádusa čuovvoleamit sámediggeválgga válgaortnega birra.
Njoelkedassejorkestimmieh leah 2007 dïevestjåanghkoenænnoestahkh dåeriedimmieh saemiedigkieveeljemen veeljemeöörnegen bïjre.
2011:s ledje 14 162 olbmo Sámedikki jienastuslogus.
jaepien 2011 lin 14 162 almetjh Saemiedigkien veeljemelåhkosne.
9 ođđa suohkana galget čađahit válgadikki, ja 2013 sámediggeválggas galgá 56 suohkanis čađahuvvot válgadiggi.
9 orre tjïelth edtjieh veeljemedigkiem tjïrrehtidh, jïh 2013:n saemiedigkieveeljemisnie edtja 56 tjïeltesne tjïrrehtovvedh veeljemedigkie.
Mandáhttajuohkin šaddá ná 2013 válggas:
Mandaatejuekeme naemhtie 2013 veeljemisnie sjædta:
Válgabiire 1 Nuortaguovlu: 6 mandáhta, ii rievdda Válgabiire 2 Ávjovárri: 8 mandáhta, manaha ovtta Válgabiire 3 Davveguovlu: 5 mandáhta, manaha 1 Válgabiire 4 Gáisi: 6 mandáhta, ii rievdda Válgabiire 5 Viesttarmearra: 4 mandáhta, manaha ovtta Válgabiire 6 Lullisámi: 4 mandáhta, oažžu ovtta Válgabiire 7 Lulli- Norga: 6 mandáhta, oažžu 2
Veeljemegievlien 1 Luvliedajve: 6 mandaath, ij Veeljemegievliem jorkestovvh 2 Ávjovárri: 8 mandaath, aktem veeljemegievliem mïnnehte 3 Noerhtedajve: 5 mandaath, 1 veeljemegievlieh mïnnehte 4 Gaejsie: 6 mandaath, ij Veeljemegievliem jorkestovvh 5 Viesttarmearra: 4 mandaath, aktem veeljemegievliem mïnnehte 6 åarjelsaemieh: 4 mandaath, aktem veeljemegievliem åådtje 7 åarjel- #Nöörje<n><pl><nom>: 6 mandaath, åådtje 2
Sámeálbmot foanda
Saemienaalmogen fåante
Stuorradiggi lea Sámeálbmotfoanddas várren 75 miljon ru oktasaš buhtadussan daid vahágiid ja eahperievtti ovddas maid dáruiduhttinpolitihkka lea dagahan sámi álbmogii.
Stoerredigkie lea Sámeálbmotfoandesne bïedteme 75 millijovne kr. ektie refusjovnine daj goerpi jïh *eahperievtti åvteste maam daaroedehtemepolitihke saemien aalmogasse dorjeme.
Foandda reanttut váldojuvvoje geavahussii 2008:s ja daid hálddaša Sámediggi.
Fåanten lissiemaaksoeh åtnose jaepien 2008 vaaltasovvin jïh dejtie Saemiedigkie reerie.
Stuorradiggi lea bidjan eaktun ahte sámeálbmotfoanda ii galgga geavahuvvot individuála buhtadussan.
Stoerredigkie bïejeme moenemetsiehkine ahte ij saemienaalmogefåante edtjh åtnasovvedh individuelle refusjovnine.
Jahkásaš reanttuid geavaheapmi mearriduvvo bušeahtas mearrádusa vuođul mas leat vuoruheamit ja áŋgiruššansuorggit válgaáigodahkii, gč.
Jaapetje lissiemaaksoej pråvhkoe budsjehtesne nænnoestahken mietie nænnoeståvva mesnie leah prijoriteradimmieh jïh barkoesuerkieh veeljemeboelhkese, *gč.
ášši 47/09.
aamhtese 47/09.
Jahkái 2011 lei várrejuvvo 5 500 000 ru sámeálbmotfoanddas.
Jaapan 2011 lij bïedtesåvva 5 500 000 kr. saemienaalmogefåantesne.
1 200 000 ru giellaovddidandoaibmabijuide 1 300 000 ru árbedihtui 2 000 000 ru girjjálašvuhtii 800 000 ru giellaprográmmii 200 000 ru systemáhtalaš kártemii árbedieđus
1 200 000 kr. gïeleevtiedimmieråajvarimmide 1 300 000 kr. aerpiedaajrose 2 000 000 kr. litteratuvrese 800 000 kr. gïeleprogrammese 200 000 kr. *systemáhtalaš goerehtallemasse aerpiedaajrosne
Dásseárvu
Seammavyörtegsvoete
Dásseárvu ja dásseárvosašvuohta leat vuođđun Sámedikki doibmii.
Seammavyörtegsvoete jïh seammavyörtegsvoete leah våaroeminie Saemiedigkien darjoemasse.
Sámediggi áigu dan dihte ovddidit dásseárvvu ja ovttadássásašvuođa beroškeahttá sohkabeali, etnisitehta ja seksualálaš sojuid.
Saemiedigkie sæjhta dan åvteste seammavyörtegsvoetem jïh mïrrestallemem saaht evtiedidh slïektebieliem, *etnisitehta jïh *seksualálaš *sojuid.
Dásseárvu guoská buot surggiide servodagas ja galgá leat integrerejuvvon oassi Sámedikki doaimmain.
Seammavyörtegsvoete dæjpa gaajhkide suerkide siebriedahkesne jïh edtja årrodh integreeresovveme boelhke Saemiedigkien darjoeminie.
Vuođđun Sámedikki doaimmaide dásseárvvuin lea iežamet dásseárvodoaibmaplána 2009- 2013 áigodahkii.
Våaroeminie Saemiedigkien darjoemidie seammavyörtegsvoetine lea jïjtjemh seammavyörtegsvoetedahkoesoejkesje 2009- 2013 boelhkese.
Sámediggái lea dehálaš doallat buori gulahallama sámi dásseárvoorganisašuvnnaiguin.
Saemiedægkan vihkele steeredh buerie gaskesadtemem saemien seammavyörtegsvoeteorganisasjovnigujmie.
Juohke jagi leat mis čoahkkimat singuin.
Fïerhten jaepien leah mijjesne tjåanghkoeh dejgujmie.
Čoahkkimiin digaštallojuvvo Sámedikki doarjja organisašuvnnaide ja dábálaš dásseárvopolitihkalaš áššit.
Tjåanghkojne Saemiedigkien dåarjoe digkiedallesåvva organisasjovnide jïh sïejhme #seammavyörtegsvoete<n><cmp_sgnom><cmp> politihken aamhtesh.
Sámedikki mielas lea buorre go organisašuvnnat hástalit Sámedikki dásseárvogažaldagain ja go sii ovddidit dásseárvopolitihkalaš áššiid sámi servodagas muđui.
Saemiedigkien mïelesne buerie goh organisasjovnh Saemiedigkien seammavyörtegsvoetegyhtjelassine haestieh jïh goh dah evtiedieh #seammavyörtegsvoete<n><cmp_sgnom><cmp> politihken aamhtesidie saemien siebriedahkesne voen.
Sámediggi čalmmustahtii riikkaidgaskasaš nissonbeaivvi njukčamánu 8.
Saemiedigkie gaskenasjonaale nyjsenæjjabiejjiem njoktjen tjelmiestehti 8.
beaivvi seammás go lei dievasčoahkkin Kárášjogas.
biejjien seammasïenten goh lij dïevestjåanghkoe Karasjohkesne.
Dát lei vuosttaš geardi go dollojuvvui appellašuvdna nissonbeaivvi birra Sámedikki sárdnestuolus.
Daate voestes aejkie goh steeresovvi *appellašuvdna nyjsenæjjabiejjien bïjre Saemiedigkien prïejhkestovlesne.
Eará čuovvoleapmi doaibmaplánas lea sohkabealiperspektiiva Finnmárkkukommišuvnna barggus.
Jeatjah dåeriedimmie dahkoesoejkesjisnie lea slïektebielienperspektijve #Finnmárkokommišuvdna<np><sg><gen> barkosne.
Sámediggi lea bivdán kommišuvnna leahkit dihtomielalaččat sohkabealiperspektiivva eatnamiid ja luondduresurssa vuoigatvuođaid kártenbarggus Finnmárkkus.
Saemiedigkie maadteme kommisjovnem årrodh #fahkoes<adj><comp><attr> slïektebielienperspektijven eatnemi jïh #eatneme<n><cmp_sggen><cmp>#resursse<n><sg><gen> reaktaj goerehtallemebarkosne Finnmaarhkesne.
Sámedikki mielas lea dan dihte buorre go nissoniid ja dievdduid meahccegeavaheapmi lei okta fáttáin maid guorahalle gulaskuddančoahkkimis Unjárgga gieldda luonddugeavaheami kártemis.
Saemiedigkien mïelesne lea dan åvteste buerie goh nyjsenæjjaj jïh almaj miehtjiepråvhkoe lij akte aamhtesijstie mej govledimmietjåanghkosne goerehtallin Nessebyen tjïelten eatnemenpråvhkoen goerehtallemisnie.
Sámedikkis lea leamaš buorre gulahallan ja buorre ovttasbargu Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanttain maŋimus jagi.
Saemiedigkesne orreme buerie gaskestalleme jïh buerie ektiebarkoe Maanaj-, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanttain minngebe jaepien.
Sámedikkis ja departemeanttas leat leamaš konsulteremat Ráđđehusa dásseárvodoaibmaplána birra sohkabeliid gaskkas.
Saemiedigkien jïh departemeenten orreme konsulteeremh Reerenassen seammavyörtegsvoetedahkoesoejkesjen bïjre slïektebieliej gaskesne.
Doaibmaplánain háliida Ráđđehus buktit eanemus lági mielde čohkkejuvvon politihkalaš mihttomeriid, strategiijaid ja doaibmabijuid sohkabeliid gaskka dásseárvui.
Dahkoesoejkesjinie sæjhta Reerenasse buektedh *eanemus vuekiem mealtan seeptjesovveme politihkeles ulmiej, strategiji jïh råajvarimmiej slïektebieliej gaskemsh seammavyörtegsvoetese.
Min iežamet doaibmaplána lei vuođđun Sámedikki posišuvdnii konsultašuvnnain.
Mijjen jïjtjemh dahkoesoejkesje lij våaroeminie Saemiedigkien posisjovnese konsultasjovnine.
Sámediggái lei dehálaš ahte sámi perspektiiva searvadahttojuvvo doaibmaplánii ja Ráđđehusa viidáset bargui dásseárvvuin.
Saemiedægkan lij vihkele ahte saemien perspektijven *searvadahttojuvvo dahkoesoejkesjasse jïh Reerenassen vijrebe barkose seammavyörtegsvoetine.
Konsultašuvnnaid konkrehta čuovvoleapmi lea ovttasbargoprošeakta Justiisadepartemeanttain veahkaválddi birra lagas oktavuođain ja regionálalaš konferánsa sámi dievdduide ja bártniide.
Konsultasjovni konkreete dåeriedimmie lea ektiebarkoeprosjeekte Justisdepartemeentine *veahkaválddi bïjre gietskies gaskesinie jïh regijovnen konferaanse saemien almide jïh baernide.
Sámediggi doalai maid sáhkavuoru iežamet barggu birra dásseárvoovddasteami Sámedikkis fágasemináras mii lágiduvvui ráđđehusa doaibmaplána ovdanbuktimis.
Saemiedigkie aaj lahtestimmiem steeri jïjtjemh barkoen bïjre *dásseárvoovddasteami Saemiedigkesne faageseminaaresne mij öörnesovvi reerenassen dahkoesoejkesjen åvtese buektiemisnie.
Sámedikkis lea dasa lassin leamaš čoahkkin stáhtačálliin Kirsti Bergstø:in Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanttas.
Saemiedigkien lea dïsse lissine tjåanghkoen staatetjaelijinie orreme Kirsti *Bergstø:in Maanaj-, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanttas.
Čoahkkimis válddii Sámediggi áššin earret eará dan ahte leat unnán sámi geavaheaddjit geat váldet oktavuođa Dásseárvo- ja vealahanáittardeddjiin, ja ahte sámi dásseárvoorganisašuvnnat eai leat searvadahttojuvvon dásseárvodoaimmain davviriikkalaš dásis ja movt sámi perspektiiva sáhtášii searvadahttojuvvot dásseárvolávdegotti bargguide.
Tjåanghkoste Saemiedigkie vaeltieji aamhtesinie gaskem jeatjah dam ahte leah ånnetji saemien utnijh gïeh gaskesem vaeltieh Seammavyörtegsvoete- jïh joekehtsgïetedimmievaaksjovmeorgaanine, jïh ahte eah saemien seammavyörtegsvoeteorganisasjovnh leah *searvadahttojuvvon seammavyörtegsvoetedarjoeminie noerhtelaanti daltesisnie jïh guktie saemien perspektijve maahta *searvadahttojuvvot seammavyörtegsvoetemoenehtsen barkojde.
Eará čuovvolemiid birra min dásseárvodoaibmaplánas gávdná fágakapihttaliin.
Jeatjah dåeriedimmide bïjre mijjen seammavyörtegsvoetedahkoesoejkesjisnie faagekapihtelinie gaavna.
Konsultašuvnnat Álbmotrievtti bokte leat Norgga eiseválddit geatnegahttojuvvon konsulteret sápmelaččaiguin áššiin main lea dadjamuš sámi servodahkii.
Konsultasjovnh Åålmehreaktan baaktoe leah Nöörjen åejvieladtjh *geatnegahttojuvvon saemiejgujmie konsulteeredh aamhtesinie mejnie lea #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> saemien siebriedahkese.
Dan sivas leat dahkkon šiehtadusat gaskal stáhta ja Sámedikki movt dát konsultašuvnnat galget čađahuvvot.
Dennie sjïekesne leah dorjeme latjkoeh gaskesne staaten jïh Saemiedigkien guktie daah konsultasjovnh edtjieh tjïrrehtovvedh.
Konsulterenbargovuogit gusket buot áššesurggiide, omd.
@Konsulteret<ex_vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+barkoe<n><cmp_sgnom><cmp>+vuekie<n><pl><nom> dijpieh gaajhkide aamhtesesuerkide, vuesiehtimmien gaavhtan
láhkabargguiguin dahje hálddahuslaš doaimmain main sáhttá dadjamuš sámiid beroštumiide njuolga.
laakebarkoejgujmie jallh reerije darjoeminie mejnie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> maahta saemiej ïedtjide rïekte.
Konsultašuvnnat eai galgga loahpahuvvot nu guhká go Sámediggi ja stáhta oaivvildeaba ahte lea vejolaš olahit soahpamuša.
Eah konsultasjovnh edtjh illesovvedh dan guhkiem goh Saemiedigkie jïh staate jiehtiejægan ahte #buektiehtidh<vblex> hïnnedh latjkoem.
2011:is leat čuovvovaš áššiin čađahuvvon konsultašuvnnat:
2011:sne leah minngebe aamhtesinie tjïrrehtovveme konsultasjovnh:
Dásseárvu
Seammavyörtegsvoete
Dásseárvu 2014.
Seammavyörtegsvoete 2014.
Ráđđehusa doaibmaplána dásseárvvu barggus sohkabeliid gaskkas.
Reerenassen dahkoesoejkesjen seammavyörtegsvoeten barkosne slïektebieliej gaskesne.
Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanta.
Maanaj-, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanta.
Oahpahus
Ööhpehtimmie
Ođđa doavttergrádaoahpuid álggaheami akkrediteren.
Orre dåakteremierielearoej aelkiehtimmiem *akkrediteren.
Máhttodepartemeanta.
Maahtoedepartemeente.
Nuoraidskuvlla dási Stuoradiggedieđáhus.
Noereskuvlen daltesen stoerredigkiebïevnese.
Máhttodepartemeanta.
Maahtoedepartemeente.
Našunála rekrutterenstrategiija sámi alit oahpahussii.
Nasjonaale dåårrehtimmiestrategijem saemien jollebe ööhpehtæmman.
Máhttodepartemeanta.
Maahtoedepartemeente.
Kultuvra
Kultuvre
Sámi kulturviesuid viessoláigoruhtadeapmi.
Saemien kultuvregåetide *viessoláigoruhtadeapmi.
Kulturdepartemeanta.
Kulturdepartemeente.
Ealáhus
Jieleme
Boraspiredilli lullisámi guovlluin.
Juvretsiehkie åarjelsaemien dajvine.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Boazodoalloláhka: Geavahannjuolggadusaid rihkkuma divada láhkaásahus ja láhkaásahus bággosáhkkoheamis.
Båatsoelaake: Pråvhkoenjoelkedassi miedtemen *divada njoelkedasse jïh njoelkedasse *bággosáhkkoheamis.
Eanandoallo– ja biebmodepartemeanta.
*Eanandoallo– jïh beapmoedepartemeente.
Stuoradikki eanandoallo- ja biebmopolitihkalaš dieđáhus.
Stoerredigkien laanteburrie- jïh #beapmoe<n><cmp_sgnom><cmp> politihken bïevnese.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 70. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 70. bielie 379 bielesne
Areálat
Goelpeneståaroeh
132 kV el-fápmolinjá huksen Vevelstad ja Brønnøy suohkaniin.
132 #kV<n><abbr> e.*l-fápmolinjá Vevelstad jïh Brønnøy bigkem tjïeltine.
Oljo- ja energiijadepartemeanta.
Ålja- jïh energijedepartemeente.
Statnett:a konsešuvdnaohcan hukset ođđa 420 kV el-fápmolinjá gaskal Báhccavuona ja Hámmárfeastta.
Statnetten konsesjovneohtsemen bigkijibie orre 420:m #kV<n><abbr> e.*l-fápmolinjá gaskesne Báhccavuotnan jïh Hammerfesten.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraate.
Fálesnuori bieggamillo- elfápmorusttega dieđáhus Fálesnuori suohkanis, Finnmárkku fylkkas.
Fálesnuorrin bïegkejårrehtse- *elfápmorusttega bïevnese Fálesnuorrin tjïeltesne, Finnmaarhken fylhkesne.
Fred. Olsen Renewables AS. 280 MW.
Fred. Olsen *Renewables AS/as. 280 #MW<n><pl><nom>.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta Fálesrášša bieggamillo- elfápmorusttega dieđáhus Fálesnuori suohkanis, Finnmárkku fylkkas.
Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraaten Fálesráššan bïegkejårrehtse- *elfápmorusttega bïevnese Fálesnuorrin tjïeltesne, Finnmaarhken fylhkesne.
Finnmark Kraft AS. 430 MW.
Finnmarkem Kraft AS/as. 430 #MW<n><pl><nom>.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta Gitni bieggamillo- elfápmorusttega dieđáhus Davvesiidda ja Gáŋgaviikka suohkaniin, Finnmárkku fylkkas.
Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraaten Gidnijjen bïegkejårrehtse- *elfápmorusttega bïevnese Davvesiidan jïh Gáŋgaviikan tjïeltine, Finnmaarhken fylhkesne.
Statkraft Development DA. 750 MW.
Statkraften *Development DA. 750 #MW<n><pl><nom>.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraate.
Kovfjellet bieggamillo- elfápmorusttega dieđáhus, Vefsn suohkanis, Nordlándda fylkkas.
Kovfjelleten bïegkejårrehtse- *elfápmorusttega bïevnese, Vefsnen tjïeltesne, Nordlaanten fylhkesne.
NordNorsk Vindkraft AS. 57 MW.
Nordnorsken Vindkraften AS/as. 57 #MW<n><pl><nom>.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraate.
Stortuva bieggamillo- elfápmorusttega dieđáhus Vefsn suohkanis, Nordlándda fylkkas.
Stortuvan bïegkejårrehtse- *elfápmorusttega bïevnese Vefsnen tjïeltesne, Nordlaanten fylhkesne.
NordNorsk Vindkraft AS. 70 MW.
Nordnorsken Vindkraften AS/as. 70 #MW<n><pl><nom>.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraate.
Seiskallåfjellet bieggamillo- elfápmorusttega dieđáhus, Rødøy suohkanis, Nordlándda fylkkas.
Seiskallåfjelleten bïegkejårrehtse- *elfápmorusttega bïevnese, Rødøy tjïeltesne, Nordlaanten fylhkesne.
Nord-Norsk Vindkraft AS. 147 MW.
Nord-Norsken Vindkraften AS/as. 147 #MW<n><pl><nom>.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraate.
Kvalhovudet bieggamillo- elfápmorusttega dieđáhus, Rødøy suohkanis, Nordlándda fylkkas.
Kvalhovudet bïegkejårrehtse- *elfápmorusttega bïevnese, Rødøy tjïeltesne, Nordlaanten fylhkesne.
Nord-Norsk Vindkraft AS. 33 MW.
Nord-Norsken Vindkraften AS/as. 33 #MW<n><pl><nom>.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraate.
Sjonfjellet dieđáhus Rana ja Nesna suohkaniin no I, Nordlándda fylkkas.
Sjonfjelleten bïevnese Ranan jïh Nesnan tjïeltine nov I, Nordlaanth fylhkesne.
Nord-Norsk Vindkraft AS. 436 MW.
Nord-Norsken Vindkraften AS/as. 436 #MW<n><pl><nom>.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraate.
Sjonfjellet dieđáhus Rana ja Nesna suohkaniin, no II, Nordlándda fylkkas.
Sjonfjelleten bïevnese Ranan jïh Nesnan tjïeltine, nov II, Nordlaanth fylhkesne.
Norsk Grønnkraft AS. 360 MW.
Norsk *Grønnkraft AS/as. 360 #MW<n><pl><nom>.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraate.
Hamnefjell bieggamillo- elfápmorusttega ohcan Báhcavuona suohkanis, Finnmárkku fylkkas.
Hamnefjell bïegkejårrehtse- *elfápmorusttega ohtsemen Báhcavuotnan tjïeltesne, Finnmaarhken fylhkesne.
Statoil ASA. 120 MW.
Statoilen ASA/Asa. 120 #MW<n><pl><nom>.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraate.
Dønnesfjord bieggamillo- elfápmorusttega ohcan Ákŋoluovtta suohkanis, Finnmárkku fylkkas.
Dønnesfjord bïegkejårrehtse- *elfápmorusttega ohtsemen Ákŋoluoktan tjïeltesne, Finnmaarhken fylhkesne.
Vindkraft Nord AS. 10 MW.
Vindkraften Norden AS/as. 10 #MW<n><pl><nom>.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraate.
Raudfjellet bieggamillo- elfápmorusttega ohcan Romssa suohkanis, Romssa fylkkas.
Raudfjelleten bïegkejårrehtse- *elfápmorusttega ohtsemen Romsan tjïeltesne, Romsan fylhkesne.
Norsk Miljøkraft Raudfjell AS. 144 MW.
Norsk Miljøkraften Raudfjell AS/as. 144 #MW<n><pl><nom>.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraate.
Boraspiredilli Davvi-Trøndelágas.
Juvretsiehkie Noerhte-Tröndelaagesne.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Láhkaásahus giljona birra vuoruhuvvon nálli luonddusuodjalanlágas, ja dasa gullevaš doaibmasuorggis.
Njoelkedasse *giljona bïjre prijoriteradovveme maadtoe eatnemenvaarjelimmielaakesne, jïh nehkelh *gullevaš darjomesuerkesne.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Álbmotmeahccestivra Ráissa álbmotmeahcis ja Ráisduottarháldi suodjemeahcis.
Aalmogenmiehtjieståvroe Ráisan aalmogemiehtjesne jïh Ráisduottarháldi *suodjemeahcis.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Suodjalanguovllu stivra Nordkvaløya-Rebbenesøy suodjemeahcis.
Vaarjelimmiedajven ståvroe *Nordkvaløya-Rebbenesøy *suodjemeahcis.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Álbmotmeahccestivra Ånderdalen álbmotmeahcis.
Aalmogenmiehtjieståvroe Ånderdalenen aalmogemiehtjesne.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Álbmotmeahccestivra Lomsdal- Visten álbmotmeahcis/ Njaarken vaarjelimmiedajve ja Strauman suodjemeahcis.
Aalmogenmiehtjieståvroe Lomsdalen Vistine aalmogemiehtjesne/ Njaarkine *vaarjelimmiedajve jïh Strauman *suodjemeahcis.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Suodjalanguovllu stivra Ittugáissáid suodjemeahcis.
Vaarjelimmiedajven ståvroe *Ittugáissáid *suodjemeahcis.
- Ittugáissáid suodjemeahcci.
- *Ittugáissáid *suodjemeahcci.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Álbmotmeahccestivra - Rohkunbori álbmotmeahcis.
Aalmogenmiehtjieståvroe - Rohkunborrijjen aalmogemiehtjesne.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Stuoradiggedieđáhus petroleumdoaimmaid birra.
Stoerredigkiebïevnese *petroleumdoaimmaid bïjre.
Oljo- ja energiijadepartemeanta.
Ålja- jïh energijedepartemeente.
Sjunkhatten álbmotmeahci hálddašanplána.
Sjunkhattenen aalmogemiehtjien reeremesoejkesje.
Luondduhálddašandirektoráhtta.
Eatnemenreeremedirektoraate.
Vuovdesuodjalus 26 luonddumeahcis Davvi-Trøndelágas.
Skåakevaarjelimmie 26 eatnemenmiehtjesne Noerhte-Tröndelaagesne.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Dearvvašvuohta, sosiála ja fuolahus
Healsoe, sosijaales jïh hokse
Láhkaásahusa rievdadusárvalus bearráigeahččat biebmoruovttuid ja mánáidsuodjalusinstitušuvnnaid.
Njoelkedassen jorkestimmieåssjele beapmoegåetide jïh maanavaarjelimmieinstitusjovnide vuartasjibie.
Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanta.
Maanaj-, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanta.
Vára váldin sámi divššohasaid dárbbuin ja vuoigatvuođain guovlulaš dearvvašvuođaásahusaid bargodokumeanttain 2012 ovddas.
Vaahran stilleminie saemien #pasient<n><pl><gen> daerpiesvoetine jïh reaktine regionaale healsoeninstitusjovni barkoetjaatseginie 2012:n åvteste.
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta Árvalus ođđa dearvvašvuođaláhkii.
Healsoen- jïh hoksedepartemeente Åssjele orre healsoenlaakese.
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta
Healsoen- jïh hoksedepartemeente
Árvalus gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusláhkii.
Åssjele tjïelten healsoen- jïh hokselaakese.
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta.
Healsoen- jïh hoksedepartemeente.
Sámi divššohasain vára váldin Našunála dearvvašvuođa- ja fuolahusplánas 2012- 2015.
Saemien #pasient<n><pl><ine> vaahran vaeltemen Nasjonaale healsoen- jïh hoksesoejkesjisnie 2012- 2015.
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta.
Healsoen- jïh hoksedepartemeente.
Stuoradikki gárrenmirkodieđáhusa birra konsultašuvnnat.
Stoerredigkien *gárrenmirkodieđáhusa bïjre konsultasjovnh.
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta.
Healsoen- jïh hoksedepartemeente.
Konsultašuvdna mánáid ovddasteaddji birra, áššin maid mánáidsuodjalus- ja sosiála fylkkalávdegoddi galget meannudit.
Konsultasjovne maanaj saadthalmetjen bïjre, aamhtesinie maam maanavaarjelimmie- jïh sosijaale fylhkenmoenehtse edtjieh gïetedidh.
Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanta.
Maanaj-, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanta.
Buoret bálvalus
Buerebe dïenesje
Sámediggi bijai 2010 johtui webprošeavtta mas lei ulbmil almmuhit ođđa neahttasiiddu.
Saemiedigkie bïeji 2010:n *johtui *webprošeavtta mesnie lij ulmie orre nehtebieliem bæjjoehtidh.
Mii dagaimet rámmašiehtadusa Making Waves fitnodagain vai dát duohtandahkkojuvvo.
Mijjieh mierielatjkoem darjoejimh *Making *Waves sïeltine vuj daah *duohtandahkkojuvvo.
2011:s leat mii válbmen ovdaprošeavtta, mis leat leamaš olggobealde geahččaleaddjit, ja maiddái ovdánahttán siiddu.
jaepien 2011 libie mijjieh *válbmen åvteprosjeekten, mijjen bæjngolen orreme voejhkelæjjah, jïh aaj evtiedamme bieliem.
Siidu lea heivehuvvon otná gáibádusaide ođđaáigásaš almmolaš neahttasiidui ja siidu almmuhuvvo lulli-, julev-, davvisámegillii já dárogillii ođđajagemánus 2012.
Bielie daanbeajjetje krïevenasside sjïehtelovveme daaletje byjjes nehtebealan jïh bielie bæjjoehtåvva åarjel-, luvlie-, noerhtesaemiengïelese *já daaroengïelesne tsïengelen 2012.
2 Oahpahus
2 ööhpehtimmie
Sámedikki oahpahusbarggu váldomihttomearri lea ahte sámi álbmogis lea máhtolašvuohta, gelbbolašvuohta ja gálggat mat dárbbašuvvojit sámi servodaga ovddideamis.
Saemiedigkien ööhpehtimmiebarkoen åejvieulmiemierie lea ahte saemien aalmogen lea maahtaldahke, maahtaldahke jïh edtjh mah daarpesjovvieh saemien siebriedahken evtiedimmesne.
Dat mearkkaša ahte sámi álbmogis lea duohta vuoigatvuohta oahpahussii sámegielas ja sámegillii.
Dïhte krööhkeste ahte saemien aalmogen lea saetnies reakta ööhpehtæmman saemiengïelesne jïh saemiengïelese.
Olahan dihte dán mihttomeari ferte sámi perspektiiva fuolahuvvot sihke mánáidgárddiin, vuođđooahpahusas ja alit oahpus.
Hïnnedh åvteste daan ulmien tjuara saemien perspektijve hoksesovvedh dovne maanagïertine, maadthööhpehtimmesne jïh jollebe learosne.
Sámedikkis leat iešguđetlágán bargovuogit daid mihttomeriid ollašuhttimis.
Saemiedigkien leah ovmessie barkoevuekieh daj ulmiej tjïrrehtimmesne.
Mii ovttasbargat guovddáš eiseválddiiguin ja fállat dieđuid ja bagadallat sámi oahpahusa birra.
Mijjieh voernges åejvieladtjigujmie laavenjostijibie jïh daajroeh faalijibie jïh saemien ööhpehtimmien bïjre #bijjiedidh<vblex><tv><der_alla><vblex><indic><pres><p1><pl>.
Mii juolludit doarjagiid ja stipeanddaid, hálddašit oahpponeavvobuvttadeami, ráhkadit oahppoplánaid ja sihkkarastit mánáidgárddiid, vuođđooahpahusa, alit oahpu ja dutkama rámmaeavttuid.
Mijjieh dåarjoeh jïh stipeendh laeviehtibie, learoevierhtiedarjomem reerijibie, learoesoejkesjh darjodh jïh maanagïerth gorredidh, maadthööhpehtimmiem, jollebe learoem jïh dotkemen mierietsiehkide.
Mánáidgárddit
Maanagïerth
Ovttasbargu
Ektiebarkoe
Ovttasbargu guovddáš, regiovnnalaš ja báikkálaš eiseválddiiguin ja eará guoskevaš aktevrraiguin sáhttá veahkkin sihkkarastit buriid rámmaeavttuid mánáidgárddiide gos leat sámi mánát.
Ektiebarkoe voernges, regijovnen jïh dajven åejvieladtjigujmie jïh jeatjah sjyöhtehke aktöörigujmie maahta viehkine buerie mierietsiehkide maanagïertide gorredidh gusnie leah saemien maanah.
Sámediggi lea ovttasbargan iešguđetlágan aktevrraiguin áššiid birra mat gusket sámi mánáidgárdesuorgái.
Saemiedigkie ovmessie aktöörigujmie laavenjosteme aamhtesi bïjre mah saemien maanagïertesuarkan dijpieh.
Daid gaskkas lea ásahuvvon foruma guoskevaš fylkkamánniiguin.
Daj gaskesne tseegkesovveme forumen sjyöhtehke fylhkemaenniejgujmie.
Fáttát dán forumis ledje earret eará ođđa ulbmilparagráfa johtuibidjan, pedagogalaš dásseárvobargu mánáidgárddis, ođđa stuoradiggedieđáhus boahtteáiggi mánáidgárddi birra ja Mánáidgárdelágalávdegoddi.
Aamhtesh daennie forumesne lin gaskem jeatjah orre ulmieparagraafen *johtuibidjan, pedagogeles seammavyörtegsvoetebarkoe maanagïertesne, orre stoerredigkiebïevnese båetijen aejkien maanagïerten bïjre jïh Maanagïertelaakenmoenehtse.
Sámediggi lea maiddái oassálastán Máhttodepartemeantta “Mánáidgárdesuorggi njuolggadusčoakkáldagas” gos fáttát ledje pedagogalaš bargit, seammaárvosaš meannudeapmi, bearráigeahčču ja stáhtadoarjja mánáidgárdesuorggis.
Saemiedigkie aaj mealtan Maahtoedepartemeenten “Maanagïertesuerkien njoelkedassetjåanghkosne” gusnie aamhtesh lin pedagogeles barkijh, *seammaárvosaš gïetedimmie, vaaksjome jïh staatedåarjoe maanagïertesuerkesne.
Sámediggi lea gulahallan Sámi allaskuvllain ovdaskuvlaoahpaheaddjiohppui rekruterema birra allaskuvlii, ja gelbbolašvuođaloktema birra bargiide mánáidgárddiin gos leat sámi mánát.
Saemiedigkie saemien jïlleskuvline Gaskestalleme aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtæmman rekruteeremen bïjre jïlleskuvlese, jïh maahtaldahkenlutnjemen bïjre barkijidie maanagïertine gusnie leah saemien maanah.
Sámi allaskuvla háliidii searvevuođašiehtadusa Sámedikkiin viidásit barggu várás.
Saemien jïlleskuvle sïjhti *searvevuođašiehtadusa Saemiedigkine vijrebe barkoen muhteste.
Máhttodepartemeanta lea lunddolaš ovttasbargooasálaš, ja hálddahusdásis leat leamaš čoahkkimat earret eará Sámegielaid doaibmaplána čuovvoleami birra, ođđa stuoradiggedieđáhus boahtteáiggi mánáidgárddi birra, bearráigeahčču mánáidgárddiin, rekruterema, ja iešguđetlágan mánáidgárdeneavvuid jorgalahttima birra.
Maahtoedepartemeente lea iemie #ektiebarkoe<n><cmp_sgnom><cmp>#boelhke<n><adj><sg><nom>, jïh reeremedaltesisnie orreme tjåanghkoeh gaskem jeatjah Saemiengïeli dahkoesoejkesjen dåeriedimmien bïjre, orre stoerredigkiebïevnese båetijen aejkien maanagïerten bïjre, vaaksjome maanagïertine, rekruteeremen, jïh ovmessie maanagïertedïrregi #jarkoestidh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><der_nomact><n><sg><gen> bïjre.
Sámediggái lea dehálaš gulahallat sámi álbmogiin.
Saemiedægkan vihkele gaskestalledh saemien aalmoginie.
Mii leat doallan čoahkkima sámi váhnemiiguin Mátta-Várjjaga sámi váhnenfierpmádaga bokte.
Mijjieh tjåanghkoem saemien eejtegigujmie steereme Åarjel-Várjjaten saemien eejtegevearmadahken baaktoe.
Čoahkkima fáttát ledje mánáidgárdefálaldat sámi mánáide, sámegielat bargiid rekruteret mánáidgárddiide, mánáidgárdesajiid juolludeapmi ja Sámedikki juolludaneavttut.
Tjåanghkoen aamhtesh lin maanagïertefaalenasse saemien maanide, saemiengïeleh barkijidie maanagïertide rekruteeredh, maanagïertesijjiej laeviehtimmie jïh Saemiedigkien laeviehtimmiemoenemetsiehkieh.
Mánáidgárddi nationála váhnenlávdegotti sámi áirras ja Sámediggi oidnet áhte dárbbašuvvo guovttebealat gulahallan ja diehtojuohkin.
Maanagïerten nasjonaale eejtegemoenehtsen saemien saadthalmetje jïh Saemiedigkie vuejnieh *áhte daarpesjåvva *guovttebealat gaskesadtemen jïh bïevnesen.
Dollui čoahkkin váhnenlávdegottiin, ja dat mielddisbuvttii fas ahte ásahuvvui ovttasbargu gaskal Sámedikki ja váhnenlávdegotti.
tjåanghkoe #Steeredh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> eejtegemoenehtsinie, jïh dïhte viht mealtan buektieji ahte ektiebarkoe tseegkesovvi gaskesne Saemiedigkien jïh eejtegemoenehtsen.
Sámediggi háliida maiddái doallat oktavuođa doarjjaoažžuiguin ja lea lágiidan jahkásaš gulahallančoahkkimiid doarjjaoažžuiguin sámi mánáid mánáidgárdefálaldaga birra.
Saemiedigkie sæjhta aaj gaskesem dåarjoeåadtjojigujmie steeredh jïh jaapetje gaskesadtemetjåanghkojde dåarjoeåadtjojigujmie öörneme saemien maanaj maanagïertefaalenassen bïjre.
2011:s leat doallan čoahkkimiid Raavrevijhke, Grong, Snåasa, Røros, Álttá ja Mátta-Várjjaga suohkaniiguin.
jaepien 2011 tjåanghkoeh steereme Raavrhvijhken, Grongen, Snåasen, Plassjen, Áltán jïh Åarjel-Várjjaten tjïeltigujmie.
Daid čoahkkimiid fáttát ledje earret eará sámegielat bargiid rekruteren, prošeaktaruhta ja oahpponeavvut.
Daj tjåanghkoej aamhtesh lin gaskem jeatjah saemiengïeleh barkiji rekruteereme, prosjeektebeetnege/prosjeektebeetneh jïh learoevierhtieh.
Suohkanat dieđihit eanemusat ahte lea váttis rekruteret giellabargiid mánáidgárddiide, ja ahte lea hástalus ruđalaččat gokčat giellabargguid goluid.
Tjïelth bïeljelieh *eanemusat ahte geerve rekruteeredh gïelebarkijidie maanagïertide, jïh ahte haesteme ræjhkaslaakan/ræjhkoeslaakan gïelebarkoej maaksojde gaptjedh.
Finnmárkku fylkkamánni lea bovden Sámedikki čohkkát dásseárvočumppes Finnmárkkus.
Finnmaarhken fylhkemaennie bööreme Saemiedigkiem tjahkasjidh *dásseárvočumppes Finnmaarhkesne.
Dát čumpe galgá vásáhusaid ja báikkálaš dárbbuid vuođul, láhčit dili gelbbolašvuođadoaimmaide, báikkálaš ovdánahttinbargguide ja vásáhusjuohkimii ovddidan dihte dásseárvvu gaskal nieiddaid ja bártniid.
Daate *čumpe edtja vaesehtsi jïh dajven daerpiesvoeti mietie, tsiehkiem maahtaldahkendarjoemidie laetjedh, dajven evtiedimmiebarkojde jïh vaesehtsjuekiemasse evtiedidh åvteste seammavyörtegsvoeten gaskesne nïejti jïh baerniej.
Sii galget maiddái bidjat doaimmaid johtui maid bokte sáhttá oažžut eanet dievdduid mánáidgárddiide.
Dah edtjieh aaj darjomh bïejedh *johtui mej baaktoe maahta jeenje almide åadtjodh maanagïertide.
Kártenbarggus mii čađahuvvui Dásseárvodoaibmaplána mánáidgárddiin ja vuođđooahpahusas 20082010 oktavuođas, bođi ovdan ahte mánáidgárddiin lea unnán systemáhtalaš ja joatkevaš dásseárvobargu.
Goerehtallemebarkosne mij Seammavyörtegsvoetedahkoesoejkesjem maanagïertine tjïrrehtovvi jïh maadthööhpehtimmeste 20082010 gaskesistie, fraamme båetieji ahte maanagïerti lea ånnetji *systemáhtalaš jïh *joatkevaš seammavyörtegsvoetebarkoe.
Vaikko máŋgasat leat dihtomielalaččat dan ektui ahte addit nieiddažiidda ja bártnážiidda seamma vejolašvuođaid mánáidgárddiin, de dat dávjá vajálduvvo árgabeaivvis.
Jalhts *máŋgasat fahkan/fahkoes dan muhteste ahte nïejtetjidie jïh baarnetjidie seamma nuepide vedtedh maanagïertine, dellie dah daamhtah *vajálduvvo aarkebiejjien.
Dán barggu vuolggan, lea Sámediggi searvan dásseárvokonferánssas mánáidgárdesuorggi várás.
Daan barkoen feeleminie, lea Saemiedigkie #meatan<adv><prfprc> seammavyörtegsvoetekonferaansesne maanagïertesuerkien muhteste.
Diehtojuohkin ja bagadallan
Bïevnese jïh bïhkedimmie
2011:s leat doallan 3 fierpmádatčoahkkima mánáidgárdebargiide.
jaepien 2011 3 viermietjåahkoeh maanagïertebarkijidie steereme.
Fierpmádatčoahkkimiin juohkit dieđuid, doppe lea gelbbolašvuođabajideapmi, bagadallan ja fierpmádathuksen.
Viermietjåahkojne daajroeh juekedh, debpene #maahtaldahke<n><cmp_sggen><cmp> bijjiedimmie, #bijjiedidh<vblex><tv><der_alla><vblex><prfprc> jïh vearmadahketseegkemen.
Oktiibuot leat sullii 70 mánáidgárdebargi oassálasttán dáin fierpmádatčoahkkimiin.
Ektiegaajhke leah medtie 70 maanagïertebarkijh mealtan daejnie viermietjåahkojne.
Fáttát leat earret eará leamaš sámegiella, luohti ja máidnasat, DGT mánáidgárddiin, njuolggadusat ja lágat luonddugeavaheamis, bajásšaddan boazodoalus, ja dievddut mánáidgárddiin.
Aamhtesh gaskem jeatjah orreme saemiengïele, *luohti jïh heamturh, *DGT maanagïertine, njoelkedassh jïh laakh eatnemenpråvhkosne, byjjesovveme båatsosne, jïh almah maanagïertine.
Sámi mánáidgárdedoarjaga njuolggadusat rievdaduvvojedje veahá 2012 bušeahtas.
Saemien maanagïertedåarjoen njoelkedassh ånnetji 2012 budsjehtesne jarkestovvin.
Dan oktavuođas leat juohkán dieđuid ja bagadallamiid doarjaga ja juolludannjuolggadusaid birra sihke ođđa ja ovdalaš ohcciide.
Dennie gaskesisnie daajroeh jïh bïhkedimmieh juakeme dåarjoen jïh laeviehtimmienjoelkedassi bïjre dovne orre jïh ovtetje ohtsijidie.
Váhnemat maiddái jearahit Sámedikkis sámi mánáid vuoigatvuođaid birra ja sámi mánáidgárdefálaldagaid birra, ja Sámediggi dávjá bagadallá váhnemiid diekkár áššiid ektui.
Eejtegh aaj Saemiedigkeste gihtjehtieh saemien maanaj reaktaj bïjre jïh saemien maanagïertefaalenassi bïjre, jïh Saemiedigkie daamhtah eejtegh #bijjiedidh<vblex><tv><der_alla><vblex><indic><pres><p3><sg> dagkeres aamhtesi muhteste.
Sámediggi lea oassálasttán konferánssas sámi mánáidgárde- ja skuvladutkama birra Bådådjos ja Julevsámi konferánssas.
Saemiedigkie lea mealtan konferaansesne saemien maanagïerte- jïh skuvledotkemen bïjre #Bådåddjo<np><top><sg><ine> jïh Julevsaemien konferaansesne.
Doppe lei sáhkavuorru Sámedikki rolla birra premissadahkkin sámi ja eará dutkamiin, ja Sámediggeráđi barggu birra Sámedikki oahpahusdieđáhusain.
Debpene lij lahtestimmie Saemiedigkien råållan bïjre *premissadahkkin saemien jïh jeatjah dotkeminie, jïh Saemiedigkieraerien barkoen bïjre Saemiedigkien ööhpehtimmiebïevnesinie.
Sámediggi lea maid leamaš Gïelevierme 2011, lullisámi giellafierpmádat lullisámi guovllus ja Lullisámi konferánssas.
Saemiedigkie aaj orreme *Gïelevierme 2011, åarjelsaemieh gïelevearmadahke åarjelsaemien dajvesne jïh Åarjelsaemien konferaansesne.
Dat fierpmádat lea ovttasbargu gaskal Aajege Rørosas, Gïelem Nastedh Snåasas ja Sámi Giellaguovddážis, Ruoŧa Sámedikkis.
Dïhte vearmadahke lea ektiebarkoe gaskesne Aajegen Plassjesne, *Gïelem *Nastedh Snåasesne jïh Saemien gïelejarngesne, Sveerjen Saemiedigkesne.
Sámedikkis lea leamaš čoahkkin Mánáidgárdelágalávdegottiin.
Saemiedigkien tjåanghkoen maanagïertelaakenmoenehtsinie orreme.
Das ovdanbuvttiimet Sámedikki vásáhusaid ja árvvoštallamiid mánáidgárdesuorggi stivremis.
Desnie Saemiedigkien vaesehtsidie jïh vierhtiedimmiej maanagïertesuerkiem stuvremisnie åvtese buektiejimh.
Mii ovddideimmet maiddái Sámedikki oainnu gustovaš lágaid ektui sámi mánáid ja mánáidgárddiid birra, ja makkár vásáhusat mis go guoská sámi mánáid vejolašvuođaide oažžut mánáidgárdefálaldagaid mii lea heivehuvvon mánáid sámi gillii ja kultuvrii.
Mijjieh aaj Saemiedigkien vuajnoem evtiedimh *gustovaš laaki muhteste saemien maanaj jïh maanagïerti bïjre, jïh magkeres vaesehtsh mijjesne goh dæjpa saemien maanaj nuepide maanagïertefaalenassh åadtjodh mij sjïehtelovveme maanaj saemien gïelese jïh kultuvrese.
Lassin beasai lávdegoddi gullat sámi mánáidgárdehistorjjá birra, ja Sámedikki mánáidgárdedoarjaga birra.
Lissine bïesi moenehtse saemien maanagïertevaajesen bïjre govledh, jïh Saemiedigkien maanagïertedåarjoen bïjre.
Lávdegoddi finai ovtta sámi mánáidgárddis Kárášjogas gos besse humadit mánáidgárdebargiiguin.
Moenehtse mïnni aktene saemien maanagïertesne Karasjohkesne gusnie bïesin maanagïertebarkijigujmie håaledidh.
Sámediggi lea almmuhan guokte almmuhusa mánáidgárdeáigečállagis “Stullán” .
Saemiedigkie gööktem bæjjoehtamme *almmuhusa maanagïerteboelhkeplaeresne “Stullán” .
Fáttát ledje earret eará oahpponeavvoportála Ovttas Aktan Aktesne, Mánáidgárddiid váhnenlávdegoddi, boahttevaš sámediggedieđáhus mánáidgárddiid birra, ja jearahallan muhtun jođiheddjiin ja ovdaskuvlastudeanttain.
Aamhtesh gaskem jeatjah learoevierhtieportaalen Ektesne Aktan Aktesne, Maanagïerti eejtegemoenehtse, båetije saemiedigkiebïevnese maanagïerti bïjre, jïh goerehtalleme muvhtene juhtiehtæjjesne jïh aarhskuvlestudeentine.
Juohke nummáris leat fásta fáttát nugo ođđasat Sámedikkis, dieđut prošeavttaid birra ja ođđa oahpponeavvuid birra.
Fïerhtene nummerisnie leah vihties aamhtesh goh orrebe Saemiedigkesne, daajroeh prosjeekti bïjre jïh orre learoevierhtiej bïjre.
Stullán boahtá buot sámi mánáidgárddiide ja mánáidgárddiide gos leat sámi mánát, ja vel muhtun almmolaš ásahusaide.
Stullán båata gaajhken saemien maanagïertide jïh maanagïertide gusnie leah saemien maanah, jïh annje #muvhte<prn><ind><attr> byjjes institusjovnide.
Prošeakta sámi duhkorasat ja pedagogalaš ávdnasat mánáidgárddiin
Prosjeekte saemien *duhkorasat jïh pedagogeles materijellh maanagïertine
Sámediggi čađahii 2011:s kártema das ahte makkár stoahkanhearvvat ja pedagogalaš ávdnasat mánáidgárddiid leat dál.
Saemiedigkie jaepien 2011 goerehtallemen tjïrrehti desnie ahte magkeres stååkegaevnieh jïh pedagogeles materijellh maanagïerti leah daelie.
Prošeavtta mihttomearri lea ráhkadahttit eanet sámi stoahkanhearvvaid mánáidgárddiid geavahussii.
Prosjeekten ulmie lea #darjodh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><inf> jeenje saemien stååkegaevniej maanagïerti åtnose.
Oktiibuot leat kárten 11 mánáidgárddi gávcci suohkanis.
Ektiegaajhke 11 maanagïerth gaektsene tjïeltesne goerehtalleme.
Ulbmil guossástallamiin lei gávnnahit makkár sámi stoahkanhearvvat ja pedagogalaš ávdnasat sámi mánáidgárddiin leat.
Ulmie *guossástallamiin lij guajhtsadidh magkeres saemien stååkegaevnieh jïh pedagogeles materijellh saemien maanagïertine leah.
Prošeakta lea dál loahpahuvvon, ja lea ráhkaduvvon raporta mas viidásit bargu evttohuvvo.
Prosjeekte daelie illesovveme, jïh dorjesovveme reektehts mesnie vijrebe barkoe uvtedåvva.
Iskkadeapmi čájeha ahte lea dárbu stoahkanhearvvaide ja pedagogalaš ávdnasiidda mat speadjalastet sámi servodaga girjáivuođa.
Goerehtimmie vuesehte ahte lea daerpiesvoete stååkegaevnide jïh pedagogeles materijellide mah saemien siebriedahken gellievoetem #reetsedh<vblex><tv><der_l><vblex><der_st><indic><pret><p2><sg>.
Mánáidgárdebeaivi
Maanagïertebiejjie
Mánáidgárdebeaivi čalmmustahttojuvvo juohke jagi miehtá riikka.
Maanagïertebiejjie #tjelmiestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> fïerhten jaepien mietie rïjhken.
Ulbmil dainna beivviin lea čájehit mánáidgárddi.
Ulmien dejnie biejjine lea vuesiehtidh maanagïertem.
Dan jagi čeaskkutsátni lei Mii máhttit!.
Dan jaepien *čeaskkutsátni lij Mijjieh maehtiejibie!.
Sámediggi lei mielde čalmmustahttime Kárášjoga mánáidgárddiid, doppe lei oahpisteapmi ja diehtojuohkin sámi sisdoalu birra mánáidgárddis.
Saemiedigkie mealtan Karasjohken maanagïertide tjelmiestehtedh, debpene lij *oahpisteapmi jïh bïevnesen saemien sisvegen bïjre maanagïertesne.
Sámi mánáidgárdedoarjaga evalueren
Saemien maanagïertedåarjoem evalueerem
Sámediggi lea, Asplan Viaka evaluerenraportta “Sámedikki mánáidgárdedoarjaga evalueren” čuovvoleapmin, ráhkadan ja mearridan ođđa juolludannjuolggadusaid doarjagiidda mánáidgárddiide gos leat sámi mánát.
Saemiedigkie lea, Asplan Viaken vuarjasjimmiereektehtsen “Saemiedigkien maanagïertedåarjoem evalueereme” dåeriedimmine, dorjeme jïh nænnoestamme orre laeviehtimmienjoelkedasside dåarjojde maanagïertide gusnie leah saemien maanah.
Eavttut rievdaduvvoje nu ahte juohke doarjagis lea sierra mihttomearri, ja eavttut rievddadit doarjagis doarjagii.
Moenemetsiehkieh dan jarkestovvin ahte fïerhtene dåarjosne lea sjïere ulmie, jïh moenemetsiehkieh dåarjosne dåarjose #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><indic><pres><p3><pl>.
Muhto doarjagiin eai leat nu stuora rievdadusat ahte dat čuhcet ohcciide.
Mohte dåarjojne eah leah dan stoere jorkestimmieh dah ohtsijidie gaajesjieh.
Doarjja mánáidgárdeoahpponeavvuide
Dåarjoe maanagïertelearoevierhtide
Sámediggi háliida ahte mánáidgárddiide ráhkaduvvojit oahpponeavvut ja fágagirjjálašvuohta gustovaš mánáidgárderámmaplána vuođul.
Saemiedigkie sæjhta ahte maanagïertide learoevierhtieh jïh faagelitteratuvre dorjesuvvieh *gustovaš maanagïertemieriesoejkesjen mietie.
Danne lei 2011 bušeahtas várrejuvvon 1 500 000 ru dán mihttomearrái.
Dannasinie lij 2011:n budsjehtesne bïedtesovveme 1 500 000 kr. daan ålman.
Bohte 10 ohcama.
10 ohtsemh Båetiejin.
Juolluduvvui 2 186 000 ru guđa prošektii, earret eará interaktiiva girji mánáide, lávllagirjji “Suga Suga Su” ođasteapmi ja ođđaprentosat ja digitála oahpponeavvu.
Laeviehtovvi 2 186 000 kr. govhten prosjeektese, gaskem jeatjah *interaktiiva gærja maanide, laavlomegærjam “Suga Suga Dan” orrestimmie jïh *ođđaprentosat jïh digitaale learoevierhtien.
Doarjja sámi mánáidgárddiide
Dåarjoe saemien maanagïertide
Sámediggi lea mielde sihkkarastime sámi mánáide mánáidgárdefálaldaga mii lea vuođđuduvvon sámi gillii ja kultuvrii.
Saemiedigkie mealtan saemien maanide maanagïertefaalenassem gorredidh mij saemien gïelese jïh kultuvrese tseegkesovveme.
2011 bušeahtas lei várrejuvvon 9 405 000 ru sámi mánáidgárddiide.
2011:n budsjehtesne bïedtesovveme 9 405 000 kr. saemieh maanagïertide.
33 sámi mánáidgárddi ožžo doarjaga, oktiibuot 7 410 200 ru.
33 saemieh maanagïertem åadtjoejin dåarjoen, ektiegaajhke 7 410 200 kr.
28 mánáidgárddi ožžo doarjaga sámegieloahpahussii, oktiibuot 1 315 000 ru.
28 maanagïerth dåarjoem saemienööhpehtæmman åadtjoejin, ektiegaajhke 1 315 000 kr.
Ollislaččat juolluduvvui sámi mánáidgárddiide 8 875 200 ru doarjja.
Ellieslaakan saemien maanagïertide laeviehtovvi 8 875 200 kr. dåarjoe.
Bázii vel 529 800 ru.
Annje baetsieji 529 800 kr.
2011:s bohte veahá unnit ohcama giellaoahpahussii eaŋkilmánáide go 2010:s.
jaepien 2011 båetiejin ånnetji unnebe ohtsemen gïeleööhpehtæmman aelhkiemaanide goh jaepien 2010.
Vuođđooahpahus ja rávisolbmuidoahpahus
Maadthööhpehtimmie jïh geervealmetjiööhpehtimmie
Ovttasbargu
Ektiebarkoe
Sámediggeráđđi lea 2011:s hábmen Sámediggedieđáhusa oahpahusa ja oahpu birra, mii geigejuvvui dievasčoahkkimii skábmamánus.
Saemiedigkieraerie lea jaepien 2011 hammoedamme saemiedigkiebïevnesem ööhpehtimmien jïh learoen bïjre, mij dïevestjåanghkose rahkan gietskiedovvi.
Dát galgá gieđahallojuvvot Sámedikki dievasčoahkkimis 2012:s.
Daate edtja Saemiedigkien dïevestjåanghkosne jaepien 2012 gïetedallesovvedh.
Oahpahusdieđáhusa ulbmil lea čielggadit ja nannet Sámedikki rolla oahpahuspolitihkas.
Ööhpehtimmiebïevnesen ulmie lea tjïelkedidh jïh nænnoestidh Saemiedigkien råållam ööhpehtimmiepolitihkesne.
Dál ii leat Sámedikki váldi ja ovddasvástádus čielggas mii guoská lága bokte mearriduvvon vuoigatvuođaide oahpahusas.
Daelie ij leah Saemiedigkien stilleme jïh dïedte tjïelkes mij laaken baaktoe nænnoestovveme reaktide dæjpa ööhpehtimmesne.
Sámedikki konsulterenriekti addá midjiide dál buoret vejolašvuođa váikkuhit našunála oahpahuspolitihkkii go maid ovdal konsulterenšiehtadus dahkkui 2005:s, lei vejolaš, ja Sámediggi galgá konsulterejuvvot buot oahpahusáššiin mat guoskkahit sámi beroštumiid.
Saemiedigkien konsulteeremereaktoe mijjese daelie vadta buerebe nuepiem dijpedh nasjonaale ööhpehtimmiepolitihkese goh maam aarebi konsulteeremelatjkoe jaepien 2005 dorji, lij buektiehti, jïh Saemiedigkie edtja konsulteeresovvedh #gaajhke<prn><ind><pl><loc> ööhpehtimmieaamhtesine mah saemien ïedtjide sjåavoehtieh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 74. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 74. bielie 379 bielesne
Dan sivas lea dehálaš ahte Sámediggi searvá áššiide nu árrat go vejolaš, ja buorit ovttasbargovierut guovddáš eiseválddiiguin leat danin hui dehálaččat.
Dennie sjïekesne vihkele ahte Saemiedigkie meatan aamhtesidie dan aareh/aarehke goh buektehte, jïh buerie ektiebarkoevuekieh voernges åejvieladtjigujmie leah dannasinie dan vihkele.
Sámedikkis leat leamaš golbma ovttasbargočoahkkima Máhttodepartemeanttain (MD).
Saemiedigkien orreme golme laavenjostoetjåanghkoeh Maahtoedepartemeentine (M-D/MD).
Dát leat šiehtadallojuvvon, fásta čoahkkimat, gos áigeguovdilis áššit váldojuvvojit bajás sihke mat gusket mánáidgárddiide ja vuođđooahpahussii.
Daah leah raarahtallesovveme, vihties tjåanghkoeh, gusnie daaletje aamhtesh bæjjese vaaltasuvvieh dovne mah maanagïertide jïh maadthööhpehtæmman dijpieh.
Oahpahusdirektoráhtta searvá maid dáidda čoahkkimiidda.
Ööhpehtimmiedirektoraate meatan aaj daejtie tjåanghkojde.
Áigeguovdilis áššit mat 2011:s leat meannuduvvon, leat láhkarievdadus mánáidgárdesuorggis, boahtte Stuoradiggedieđáhus mánáidgárddi boahtteáiggi birra, viidáset meannudeapmi fága- ja diibmojuohkima birra ohppiide geat ožžot sámegieloahpahusa, našunála geahččaleami sámegiellohkama ovdáneapmi, oahpponeavvobuvttadeapmi ja rievdadeapmi/ heiveheapmi oahppoplánain dárogielas ohppiide geain lea sámegiella vuosttašgiellan ja oahppoplánat sámegielas vuosttašgiellan ja sámegielas nubbingiellan.
Daaletje aamhtesh mah jaepien 2011 gïetedovveme, leah laakejorkestimmie maanagïertesuerkesne, #Båetije<adj><sg><nom> stoerredigkiebïevnese maanagïerten båetijen aejkien bïjre, vijrebe gïetedimmie faage- jïh tæjmoejuekemen bïjre learoehkidie gïeh saemienööhpehtimmiem åadtjoeh, nasjonaale pryövenassen #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>lohkemen evtiedimmie, learoevierhtiedarjome jïh jorkestimmie/ sjïehtedimmie learoesoejkesjijstie daaroengïeleste learoehkidie giej lea saemiengïele voestesgïeline jïh learoesoejkesjh saemiengïelesne voestesgïeline jïh saemiengïelesne mubpiengïeline.
Sámediggi lea maid čuvvon fásta ovttasbargočoahkkimiid mat Oahpahusdirektoráhtas ja Máhttodepartemeanttas leat stáhtalaš oahpahushálddahusain, dás oaivvilduvvot oahpahusdirektevrrat buot fylkkain riikkas.
Saemiedigkie aaj dåeriedamme vihties laavenjostoetjåanghkojde mah Ööhpehtimmiedirektoraatesne jïh Maahtoedepartemeentesne leah staateles ööhpehtimmiereereminie, daelie ööhpehtimmiedirektöörh jeahtasovvijibie #gaajhke<prn><ind><pl><loc> fylhkine rïjhkesne.
Doppe digaštallojuvvojit áigeguovdilis mánáidgárde- ja oahpahusáššit.
Debpene digkiedallesuvvieh daaletje maanagïerte- jïh ööhpehtimmieaamhtesh.
Sámediggi ovttasbargá maid eará aktevrraiguin oahpahusáššiin.
Saemiedigkie aaj jeatjah aktöörigujmie laavenjostoe ööhpehtimmieaamhtesine.
Sámediggi lea oassálastán čoahkkimiin fylkkamánniiguin golmma davimus fylkkas ja Oahpahusdirektoráhtain, ja doppe čájehii Sámediggi oahpponeavvoportála prošeavtta Ovttas/Aktan/Aktesne ja fága- ja diibmojuogu raportta.
Saemiedigkie mealtan tjåanghkojne fylhkemaenniejgujmie golmen noerhtemes fylhkesne jïh Ööhpehtimmiedirektoraatine, jïh debpene Saemiedigkie vuesiehti learoevierhtieportaalen prosjeekten Ektesne/Aktan/Aktesne jïh faage- jïh #tæjmoe<n><cmp_sgnom><cmp>#jåakoe<n><sg><gen> reektehtsem.
Goappašiid prošeavttaid birra boahtá eanet maŋŋelis kapihttalis.
Gåabpegi prosjeekti bïjre båata jeenje *maŋŋelis kapihtelistie.
Sámediggi lea oassálastán hálddahuslaš ovttasbargojoavkkus gaskal Norgga ja Ruoŧa, Máhttodepartemeanta miellahtuiguin ja Norgga oahpahusdirektoráhtain, Ruoŧa Utbildingsdepartementet ja Skolverket, Sameskolstyrelsen, ja Norgga Sámediggi.
Saemiedigkie mealtan reerije ektiebarkoedåehkesne gaskesne Nöörjen jïh Sveerjen, Maahtoedepartemeente lïhtsegigujmie jïh Nöörjen ööhpehtimmiedirektoraatine, Sveerjen *Utbildingsdepartementet jïh *Skolverket, *Sameskolstyrelsen, jïh Nöörjen Saemiedigkie.
Ovttasbargojoavku galgá hábmet ovttasbargošiehtadussii árvalusa gaskal Norgga ja Ruoŧa sámegieloahpahusa birra, gos lulli- ja julevsámegielat deattuhuvvojit.
Ektiebarkoedåehkie edtja ektiebarkoelatjkose åssjelem hammoedidh gaskesne Nöörjen jïh Sveerjen saemienööhpehtimmien bïjre, gusnie åarjel- jïh julevsaemiengïelh #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl>.
Vejolaš ovttasbargu Suomain davvisámegiela searvadahttima birra sáhttá maŋŋil guorahallojuvvot.
Kaanne ektiebarkoe Soemine noerhtesaemiengïelen *searvadahttima bïjre maahta mænngan goerehtallesovvedh.
Sámediggi lea oassálastán gelbbolašvuođaforumis, mii lea ovttasbargoforum gaskal Finnmárkku fylkkamánni, Finnmárkku fylkkasuohkana, Oahppolihtu, Suohkaniid guovddášlihtu, Sámi joatkkaskuvllaid stivrra, Sámi allaskuvlla ja Sámedikki.
Saemiedigkie mealtan maahtaldahkenforumesne, mij ektiebarkoeforume gaskesne Finnmaarhken fylhkemaennien, Finnmaarhken fylhketjïelten, Studijesiebrien, Tjïelti voerngeslatjkoen, Saemien jåarhkeskuvli ståvroen, Saemien jïlleskuvlen jïh Saemiedigkien.
Čoahkkimiid mihttomearri lea diehtojuohkin iešguđet plánaid birra ja oktasaš hástalusaid birra mat gusket oahpahussii ja ohppui.
Tjåanghkoej ulmie lea bïevnesen ovmessie soejkesji bïjre jïh ektie haestemi bïjre mah ööhpehtæmman dijpieh jïh lyöri.
Dán čoahkkimis muitaluvvui ođđa ruhtadanmodealla birra mánáidgárdesuorggis, ja oahpaheddjiid logu birra geat leat váldán joatkkaoahpu Finnmárkkus Našunála strategiija kvalitehta oahpahussii olis.
Daennie tjåanghkosne orre beetnehdåarjoemaallen bïjre soptsestovvi maanagïertesuerkesne, jïh lohkehtæjjaj låhkoen bïjre gïeh jåarhkelïerehtimmiem Finnmaarhkeste vaalteme Nasjonaale strategijen kvaliteeten ööhpehtæmman dïere.
Fáddán ledje maid našunála bearráigeahčču vuođđoskuvllas ja ođđa struktuvrra barggu plánat joatkkaskuvllaide Finnmárkkus.
Aamhtesinie lin aaj nasjonaale vaaksjome maadthskuvlesne jïh orre struktuvren barkoen soejkesjh jåarhkeskuvlide Finnmaarhkesne.
Dasa lassin oaččui forum vuđolaš čilgema “Ny Giv” birra, mii lea miehtá riikka áŋgiruššanprošeakta vuođđoskuvlla ja joatkkaskuvlla rasttildeami birra.
Dïsse lissine forumem våaromes boejhkehtassen åadtjoeji “*Ny *Giv” bïjre, mij lea abpe rïjhken eadtjaldovvemeprosjeekte maadthskuvlen jïh jåarhkeskuvlen restiedimmien bïjre.
Forum beasai gullat makkár suohkanat dás leat mielde, ja ahte maiddái min guokte sámi joatkkaskuvlla lea dán prošeavttas mielde.
Forume bïesi govledh magkeres tjïelth daelie leah mealtan, jïh ahte aaj mijjen göökte saemieh jåarhkeskuvlen lea daennie prosjeektesne mealtan.
Sámedikki evttohusa mielde lea Laila Aleksandersen Nutti nammaduvvon sámegielat áirrasin vuođđooahpahusa váhnenlávdegoddái áigodahkii 2012- 2015.
Saemiedigkien uvtelassen mietie lea Laila Aleksandersen Nutti nommehtovveme saemiengïeleh saadthalmetjinie maadthööhpehtimmien eejtegemoenehtsasse boelhkese 2012- 2015.
Dát lávdegoddi lea našunála lávdegoddi váhnemiidda ja váhnemiiguin geain leat mánát skuvllas ja lea Gonagas stáhtaráđis mii nammada njealji jahkái hávális.
Daate moenehtse lea nasjonaale moenehtse eejtegidie jïh eejtegigujmie giej leah maanah skuvlesne jïh lea Gånka staateraeresne mij njieljien jaapan nommehte *hávális.
Lávdegottis leat jođiheaddji, nubbinjođiheaddji, vihtta lahtu ja guokte várrelahtu.
Moenehtsisnie leah juhtiehtæjjam, mubpieåvtehke, vïjhte lïhtsegh jïh göökte sæjjasadtjh.
Stuoradiggedieđáhus nuoraidskuvlla dási birra
Stoerredigkiebïevnese noereskuvlen daltesen bïjre
Ráđđehus geigii cuoŋománu 2011 ođđa dieđáhusa Stuoradiggái nuoraidskuvladási birra, St.
Reerenasse gietskiedi voerhtjen 2011:n orre bïevnesem Stoerredægkan noereskuvledaltesen bïjre, #S<n><abbr><sg><gen>t.
meld. 22 (2010 – 2011) Motvering – Mestring – Muligheter.
*meld. 22 (2010 – 2011) *Motvering – *Mestring – *Muligheter.
Proseassas lea Sámediggi buktán cealkámušaid, ja lea leamaš hálddahuslaš konsulteren gaskal Máhttodepartemeanta ja Sámediggeráđi.
Prosessesne lea Saemiedigkie buakteme #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom>, jïh orreme reerije gaskesne konsulteereme Maahtoedepartemeente jïh Saemiedigkieraeriem.
Konsultašuvnna ulbmil lei ahte sámi oahppis váldo vára ođđa Stuoradiggedieđáhusas.
Konsultasjovnen ulmie lij ahte saemien learoehkistie vaahran orre stoerredigkiebïevnesistie vååltoe.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 75. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 75. bielie 379 bielesne
Dieđáhusas lea earret eará árvaluvvon geavahussii váldit válljenfága, ja Oahpahusdirektoráhtta lea sádden dán árvalusa gulaskuddamii.
Bïevnesisnie gaskem jeatjah åtnose nåålesovveme vaeltedh veeljemefaagem, jïh Ööhpehtimmiedirektoraate seedteme daam åssjelem govledæmman.
Sámediggi áigu čuovvolit sihke dán árvalusa ja dieđáhusa viidásit čuovvoleami.
Saemiedigkie sæjhta dåeriedidh dovne daam åssjelem jïh bïevnesen vijrebe dåeriedimmiem.
Ođđa gelbbolašvuođagáibádusat sámegiel oahpahusas
Orre maahtaldahkenkrïevenassh saemiengïeleh ööhpehtimmesne
Máhttodepartemeanta lea dieđihan ahte sii leat váldán vuhtii Sámedikki cealkámuša mielde oahpahusláhkii ja priváhtaskuvlaláhkii, mii guoská gelbbolašvuođagáibádussii sámegiela oahpahusas.
Maahtoedepartemeente bïeljelamme dah vaalteme Saemiedigkiem #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> mietie vuehtieji ööhpehtimmielaakese jïh privaateskuvlelaakese, mij maahtaldahkenkrïevenassese saemiengïelen ööhpehtimmesne dæjpa.
Dát mearkkaša ahte biddjojit seamma gáibádusat gelbbolašvuhtii oahpaheddjiide beroškeahttá galget go sii oahpahit sámegiela vuosttašgiellan dahje sámegiela nubbingiellan.
Daate krööhkeste ahte seamma krïevenassh byöjoeh maahtaldahkese lohkehtæjjide saaht edtjieh goh dah saemiengïelem voestesgïeline ööhpehtieh jallh saemiengïelem mubpiengïeline.
Sámediggi árvvoštallá ahte ohppiin geain lea sámegiella nubbingiellan, maid lea riekti oažžut oahpahusa mas lea buorre kvalitehta ja lea duhtavaš go dát váldo mielde láhkabarggus.
Saemiedigkie vierhtiedalla ahte learohki giej lea saemiengïele mubpiengïeline, maam lea reaktoe ööhpehtimmiem åadtjodh mesnie lea buerie kvaliteete jïh madtjele goh daate mealtan laakebarkoste vååltoe.
Diehtojuohkin ja nevvodeapmi
Bïevnese jïh *nevvodeapmi
Sámediggi addá čađat dieđuid ja ráđiid váhnemiidda ja skuvllaide iešguđet lágan áššiid birra oahpahussuorggis.
Saemiedigkie vadta tjïrrehth daajroej jïh raeriej eejtegidie jïh skuvlide ovmessie dagkeres aamhtesi bïjre ööhpehtimmiesuerkesne.
Erenoamážit lea váhnemat ja skuvllat olggobealde sámegiela hálddašanguovllu geat váldet oktavuođa.
Joekoenlaakan lea eejtegh jïh skuvlh ålkolen saemiengïelen reeremedajven gïeh gaskesem vaeltieh.
Earret eará leat gažaldagat leamaš sámegieloahpahusa rievtti birra priváhta skuvllain.
Gaskem jeatjah gyhtjelassh saemienööhpehtimmien reaktoen bïjre orreme privaate skuvline.
Sámediggi oažžu dávjá organisašuvnnaid, universitehtaid ja skuvlaeiseválddiid eará riikkain guossái, geat háliidit dieđuid earret eará oahpahusvuogádaga birra Norggas, Sámedikki rolla ja válddi birra, guovttegielalašvuođa birra, skuvllaid ruhtadeami birra ja erenoamážit sámegielat oahpponeavvobuvttadeami birra.
Saemiedigkie daamhtah organisasjovnh åådtje, universiteeth jïh skuvleåejvieladtji jeatjah rïjhkijste guassan, gïeh daajroeh gaskem jeatjah sijhtieh lïerehtimmieöörnegen bïjre Nöörjesne, Saemiedigkien råållam jïh vaeltien bïjre, gööktengïelehvoeten bïjre, skuvli beetnehdåarjoen bïjre jïh joekoenlaakan saemiengïeleh learoevierhtiedarjomen bïjre.
Sámediggi juohká dieđuid oahpponeavvoportála Ovttas.no bokte, ja Sámi oahpponeavvoguovddáža bokte.
Saemiedigkie juaka daajroej learoevierhtieportaalen Ovttas.no:n baaktoe, jïh Saemien learoevierhtiejarngen baaktoe.
Sámi oahpponeavvoguovddáš váldá vuostá gussiid ja luoiká oahpponeavvuid, addá dieđuid ođđa oahpponeavvuid birra neahtas ja almmuha daid.
Saemien learoevierhtiejarnge #<adv> guessieh dåastohte jïh learoevierhtieh meata, daajroeh orre learoevierhtiej bïjre vadta gaskeviermesne jïh dejtie bæjjohte.
Sámediggi lea joatkkán ortnegiin háhkat nuvttá oahpponeavvuid skuvllaide geat oahpahit sámegillii dahje sámegiela ja mánáidgárddiide gos leat sámi mánát.
Saemiedigkie lea öörneginie jåarhkam skååffedh namhtah learoevierhtieh skuvlide gïeh saemiengïelese ööhpehtieh jallh saemiengïelem jïh maanagïertide gusnie leah saemien maanah.
Dáid sáhttá diŋgot lágádusain.
Daejtie maahta berteminie dangkodh.
Oahppoplánat
Learoesoejkesjh
Oahppoplánaid dáfus lea Sámedikki ovddasvástádus ja rolla vuoigaduvvon oahpahuslágas.
Learoesoejkesji dïete lea Saemiedigkien dïedte jïh råålla *vuoigaduvvon ööhpehtimmielaakesne.
Sámediggi addá lága mielde láhkaásahusaid oahppoplánaide sámegieloahpahussii vuođđoskuvllas ja joatkkaoahpahussii ja oahppoplánaide erenoamáš sámi fágaide joatkkaoahpahusas.
Saemiedigkie laakem mealtan vadta njoelkedassi learoesoejkesjidie saemienööhpehtæmman maadthskuvlesne jïh jåarhkeööhpehtæmman jïh learoesoejkesjidie sjïere saemien faagide jåarhkeööhpehtimmesne.
Láhkaásahusat galget leat viidodat- ja resursarámmaid siskkobealde maid departemeanta lea mearridan.
Njoelkedassh edtjieh årrodh goelpeneståaroe- jïh #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>mieriej sisnjelen maam departemeente nænnoestamme.
Láhkaásahus geatnegahttá maid addit oahpahusa sámiid ja sámi giela, kultuvrra ja servodateallima birra.
Njoelkedasse *geatnegahttá aaj ööhpehtimmiem vedtiejibie saemiej jïh saemien gïelen, kultuvren jïh siebriedahkejieleden bïjre.
Rámmaid siskkobealde maid departemeanta buktá, hábme Sámediggi láhkaásahusa dákkár oahpahusa sisdollui.
Mieriej sisnjelen aaj departemeente buakta, Saemiedigkie hammode njoelkedassem dagkeres ööhpehtimmien sisvegasse.
Departemeanta addá láhkaásahusaid eará erenoamáš oahppoplánaide oahpahussii sámi guovlluin ja ohppiide geain lea sámegieloahpahus, olggobealde sámi guovllu.
Departemeente vadta njoelkedassi jeatjah sjïere learoesoejkesjidie ööhpehtæmman saemien dajvine jïh learoehkidie giej lea saemienööhpehtimmie, ålkolen saemien dajven.
Sámediggi sáhttá maid ovttasráđiid departemeanttain hábmet árvalusa dáidda láhkaásahusaide.
Saemiedigkie maahta aaj *ovttasráđiid departemeentine åssjelem hammoedidh daejtie njoelkedasside.
Dán vuođul lea Sámediggi 2011:s dahkan čuovvovaččat mii guoská oahppoplánaide: Máhttodepartemeanta lea bidjan johtui hábmenbarggu válljenfága oahppoplánain nuoraidskuvladásis.
Daan mietie lea Saemiedigkie jaepien 2011 minngebelaakan dorjeme mij learoesoejkesjidie dæjpa: Maahtoedepartemeente bïejeme *johtui hammoebarkoem veeljemefaagen learoesoejkesjinie noereskuvledaltesisnie.
Oahpahusdirektoráhtta lea ožžon barggu hábmet oahppoplánaid.
Ööhpehtimmiedirektoraate åådtjeme barkoem hammoedidh learoesoejkesjh.
Sámediggi lea árvalan lahtuid fágajoavkkuide ja lea ožžon lahtuid máŋgga jovkui.
Saemiedigkie lïhtsegh faagedåehkide nååleme jïh lïhtsegh gellien dåahkan åådtjeme.
Oahpahusdirektoráhtta lea 2010 rievdadan dárogiela dábálaš oahppoplána áššiide mat gusket lohkamii ja fidnoohppui.
Ööhpehtimmiedirektoraate lea 2010 jarkestamme daaroengïelen sïejhme learoesoejkesjen aamhtesidie mah lohkemasse jïh gïehtelimmielearose dijpieh.
Sámediggi lea 2011:s sádden gulaskuddamii árvalusa oahppoplána rievdadeapmái sámegielas vuosttašgiellan ja sámegielas nubbingiellan.
Saemiedigkie lea jaepien 2011 seedteme govledæmman åssjelen learoesoejkesjen jorkestæmman saemiengïelesne voestesgïeline jïh saemiengïelesne mubpiengïeline.
Ovttasbarggu bokte Oahpahusdirektoráhtain sáddejuvvui maiddái rievdadus dárogiela oahppoplánas ohppiide geain lea sámegiella vuosttašgiellan gulaskuddamii.
Ektiebarkoen baaktoe Ööhpehtimmiedirektoraatine aaj seedtesovvi jorkestimmie daaroengïelen learoesoejkesjisnie learoehkidie giej lea saemiengïele voestesgïeline govledæmman.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 76. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 76. bielie 379 bielesne
Gulaskuddancealkámušaid čoahkkáigeassu lea dahkkon, ja viidáset meannudeapmi oahppoplánaid rievdademiin lea jođus.
#Govledimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><gen> tjohkehtehteme dorjeme, jïh vijrebe gïetedimmie learoesoejkesji jorkestimmine lea *jođus.
Rievdadusat bohtet gustot boahtte skuvlajagi rájis.
Jorkestimmieh båetieh davvodh #båetije<adj><sg><gen> skuvlejaepien raejeste.
Oahpahusdirektoráhtta lea maid bidjan johtui viiddit reviderema oahppoplánain dárogielas, servodatfágas, luonddufágas, matematihkas ja eŋgelasgielas vai buot dát fágat oktiibuot sáhttet mielddisbuktit buori ovdáneami ohppiid vuođđogálggaid ovdáneamis olles oahpahusáigái.
Ööhpehtimmiedirektoraate aaj bïejeme *johtui vijrebe revideeremem learoesoejkesjinie daaroengïelesne, ektievuekiefaagesne, eatnemeaamhtsesne, matematihkesne jïh englaantengïelesne vuj gaajhke daah faagh ektiegaajhke maehtieh mealtan buektedh bueriem evtiedimmien learohki maadthmaahtoej evtiedimmesne abpe ööhpehtimmietïjjese.
Sámediggi lea árvalan lahtuid bargojoavkkuide mat barget oahppoplánaid rievdadeami evttohusain.
Saemiedigkie lïhtsegh barkoedåehkide nååleme mah berkieh learoesoejkesji jorkestimmien uvtelassine.
Sámediggi lea čuovvolan ávžžuhusa rievdadit oahppoplána servodatfágas – sámegiella ja luonddufága
Saemiedigkie dåeriedamme haestemem jarkestidh learoesoejkesjem ektievuekiefaagesne – saemiengïele jïh eatnemeaamhtse
Sámediggi lea mearridan oahppoplána muorraduodjefágas ja čoarve- dákte- ja metállafágas Jo3 fidnooahpus.
Saemiedigkie learoesoejkesjem moerevætnoefaagesne nænnoestamme jïh tjåervie- *dákte- jïh *metállafágas Jå3:n gïehtelimmielearosne.
Viidáseappot lea Sámediggi mearridan dohkkehit doahpaga fágareive loahppagelbbolašvuohtan duodjefágain.
Vijriehkåbpoe lea Saemiedigkie nænnoestamme dåhkasjehtedh lahtesem faageprievie minngiegietjiemaahtaldahkine vætnoefaagine.
Fága- ja diibmojuohku
Faage- jïh #tæjmoe<n><cmp_sgnom><cmp>#jåakoe<n><sg><nom>
Fága- ja diibmojuohku ohppiide geain lea oahpahus sámegillii lea digaštallojuvvon máhttodepartemeanttain go Máhttolokten- sámegiella biddjui johtui ja diibmolasiheamis 2008:s.
Faage- jïh #tæjmoe<n><cmp_sgnom><cmp>#jåakoe<n><sg><nom> learoehkidie giej lea ööhpehtimmie saemiengïelese maahtoedepartemeentine digkiedallesovveme goh Maahtoelutnjeme- saemiengïele byöji *johtui jïh tæjmoelissesne jaepien 2008.
Sámediggi lea máŋgga gearddi cuiggodan ahte diibmolohku ja dárogiela oahppoplánas ohppiide geain lea sámegiella nubbingiellan, eai leat ovttaládje, ja lea dan sivas bivdán sierra oahppoplána dárogielas (vuosttašgiellan) ohppiide geain lea sámegiella nubbingiellan.
Saemiedigkie lea gellien aejkien åajvahtahteme ahte tæjmoelåhkoe jïh daaroengïelen learoesoejkesjisnie learoehkidie giej lea saemiengïele mubpiengïeline, eah leah *ovttaládje, jïh lea dennie sjïekesne maadteme sjïere learoesoejkesjem daaroengïelesne (voestesgïeline) learoehkidie giej lea saemiengïele mubpiengïeline.
Ášši lea meannuduvvon álgokonsultašuvnnain 2009:s, ja dalle sohpe ásahit 6 olbmo bargojoavkku, golmmas departemeanttas ja golmmas Sámedikkis.
Aamhtese aalkoekonsultasjovnine gïetedovveme jaepien 2009, jïh dellie tseegkedh 6 almetjh skööpin barkoedåehkiem, golmesne departemeentesne jïh golmesh Saemiedigkesne.
Joavku geigii ođđajagimánu 2011 raportta fága- ja diibmojuohkima birra ohppiide geain lea sámegieloahpahus.
Dåehkie tsïengelem gietskiedi 2011:n reektehtsen faage- jïh tæjmoejuekemen bïjre learoehkidie giej lea saemienööhpehtimmie.
Raporta ovddida doaibmabijuid mat galget buoridit oahpahusa organiserema sidjiide ja evttoha rievdademiid oahpahuslágas, oahpahuslága láhkaásahusas, oahppoplánain dárogielas ja sámegielas ja rievdademiid fága- ja diibmojuohkimis.
Reektehts råajvarimmieh evtede mah edtjieh bueriedidh ööhpehtimmien öörnemem dejtie jïh jorkestimmieh ööhpehtimmielaakesne uvtede, ööhpehtimmielaakem njoelkedassesne, learoesoejkesjinie daaroengïelesne jïh saemiengïelesne jïh jorkestimmiej faage- jïh tæjmoejuekiemisnie.
Sámediggeráđđi meannudii raportta miessemánu 2011, ja doarjjui evttohusaid mat bohtet ovdan raporttas.
Saemiedigkieraerie reektehtsem gïetedi suehpeden 2011:n, jïh uvtelassh dåarjoeji mah fraamme reektehtsistie båetieh.
Viidáset cealká Sámediggeráđđi ahte lea hoahppu oažžut áigái fága- ja diibmojuohkima mii dagaha álkibun skuvllaide organiseret sámegieloahpahusa, muhto ahte árvalusat sáddejuvvojit gulaskuddamii ovdal Sámediggi sáhttá searvat ášši loahpalaš konsultašuvnnaide.
Vijrebe Saemiedigkieraerie jeahta ahte lea fuehpie åadtjodh tïjjese faage- jïh tæjmoejuekemem mij dorje aelhkiebinie skuvlide öörnedh saemienööhpehtimmiem, mohte ahte åssjelh govledæmman aarebi seedtesuvvieh Saemiedigkie maahta meatan aamhtesen minngemes konsultasjovnide.
Máhttodepartemeanttas lea váldi mearridit eanas rievdademiid mat evttohuvvojit raporttas.
Maahtoedepartemeenten lea stilleme jeenjemes jorkestimmide nænnoestidh mah reektehtsisnie uvtedovvieh.
Oahpahusdirektoráhta lea Departemeanta gohččuma mielde juovlamánus 2011:s sádden reivve muhtin suohkaniidda ja fylkkasuohkaniidda, ja bivdán cealkámuša guovddáš doaibmabijuide raporttas.
Ööhpehtimmiedirektoraate departemeente gåhtjomen mietie goevesne jaepien 2011 seedteme prieviem muvhtide tjïeltide jïh fylhketjïeltide, jïh maadteme #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> voernges råajvarimmide reektehtsisnie.
Cealkámušaid vuođul áigu direktoráhtta sáddet formálalaš gulaskuddanreivve fága- ja diibmojuohkima birra ohppiin geain lea sámegieloahpahus.
#Jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><gen> mietie sæjhta direktoraate byjjes govledimmieprieviem seedtedh faage- jïh tæjmoejuekemen bïjre learohki giej lea saemienööhpehtimmie.
Golggotmánu 2011 sáddii Oahpahusdirektoráhtta gulaskuddamii fága- ja diibmojuohkima dárogielas ja eŋgelasgielas fidnofágalaš oahpahusprográmmain joatkkaoahpahusas.
Golken 2011:n Ööhpehtimmiedirektoraate seedti govledæmman faage- jïh tæjmoejuekemem daaroengïelesne jïh englaantengïelesne barkoefaagi ööhpehtimmieprogrammine jåarhkeööhpehtimmesne.
Raportta evttohusaid vuođul, lea Sámediggi hábmen vuogádaga fága- ja diibmojuohkima birra ohppiid várás geain lea sámegiella fidnofágalaš oahpahusprográmmas ja vuogádagaid Jo3 lasáhusa dábálaš lohkangelbbolašvuhtii ohppiide geat leat váldán fidnofágalaš oahpahusprográmma JO1 ja Jo2, ja dán vuođul buktán cealkámuša.
Reektehtsen uvtelassi mietie, lea Saemiedigkie hammoedamme systeemem faage- jïh tæjmoejuekemen bïjre learohki muhteste giej saemiengïele barkoefaagi ööhpehtimmieprogrammesne jïh systeemi #jå3<n><acr><sg><nom> lissien sïejhme studijemaahtose learoehkidie gïeh barkoefaagi ööhpehtimmieprogrammem vaalteme JÅ1:N jïh Jå2:n, jïh daan mietie buakteme #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc>.
Ohcanvuđot doarjagat
Ohtsemevåaromen dåarjoeh
Dábálaš oahpponeavvut vuođđooahpahussii
Sïejhme learoevierhtieh maadthööhpehtæmman
Sámediggi galgá veahkehit dasa ahte sámi oahpponeavvut buvttaduvvojit dálá oahppoplánaid vuođul.
Saemiedigkie edtja dïsse viehkiehtidh ahte saemien learoevierhtieh daaletje learoesoejkesji mietie dorjesuvvieh.
2011:s lei várrejuvvon 13 325 107 ruvnno dábálaš oahpponeavvuide vuođđooahpahussii.
jaepien 2011 bïedtesovveme 13 325 107 kråvnah sïejhme learoevierhtide maadthööhpehtæmman.
Dát lei
Daate lij
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 77. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 77. bielie 379 bielesne
maŋŋil reviderejuvvon bušeahta ja ruovttoluottageassimiid maŋŋil.
mænngan revideeresovveme budsjehten jïh gåetiengïejengiesemi mænngan.
Ledje boahtán 62 ohcama dábálaš oahpponeavvuid buvttadeapmái.
Båateme 62:n ohtsemen sïejhme learoevierhtiej darjoemasse.
Dáin ožžo 31 doarjaga.
Daejstie 31 dåarjoeh åadtjoejin.
Oahpponeavvut ledje sihke girjjit, filmmat, cd ja neahttaresurssat.
Learoevierhtieh lin dovne gærjah, jielieguvvieh, *cd jïh #gaskeviermie<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><pl><nom>.
Ođđaseamos oahpponeavvuin leat earret eará lullisámegielat oahpponeavvut vuosttaš giellan 3.
Orremes learoevierhtine leah gaskem jeatjah åarjelsaemiengïelh learoevierhtieh voestes gïeline 3.
ceahkkái, julevsámegielat šáŋŋerlohkangirji nuoraidskuvladássái ja okta girji davvisámegillii/ dárogillii šattuid birra mánáidgárddi ja 1.- 7.- luohkáid várás.
tseahkan, julevsaemiengïelh sjangerelohkemegærja noereskuvledaltesasse jïh akte gærja noerhtesaemiengïelese/ daaroengïelese sjædtoej bïjre maanagïerten jïh 1.- 7.- klaassi muhteste.
Válmmasbuvttaduvvon oahpponeavvuid juohku lea ná 2011:s:
#Gaervies<adj><cmp_attr><cmp> dorjesovveme learoevierhtiej #jåakoe<n><sg><nom> lea naemhtie jaepien 2011:
Giella lohku Davvisámegillii Julevsámegillii Lullisámegillii Submi
Gïele låhkoe Noerhtesaemiengïelese Julevsaemiengïelese Åarjelsaemiengïelese Beetnehveahka
Dáin loguin lea mielde doarjja juolluduvvon 12 ođđasisprentemii oahpponeavvuin.
Daejnie låhkojne mealtan dåarjoe laeviehtovveme 12 *ođđasisprentemii learoevierhtine.
Erenoamážit heivehuvvon oahpponeavvut
Joekoenlaakan sjïehtelovveme learoevierhtieh
Doarjja erenoamážit heivehuvvon oahpponeavvuide vuoruhuvvo sisa dieđihuvvon, ovttaskas dárbbuide ja oahpponeavvuide čalmmehemiid ja bealjehemiid várás ja sin váste geain leat matematihkka- ja čállin-/ lohkanváttisvuođat ja kárten- ja nevvodanmateriálaide.
Dåarjoe joekoenlaakan sjïehtelovveme learoevierhtide sïjse prijoriteradåvva bïeljelovveme, oktegs daerpiesvoetide jïh learoevierhtide tjelmehti jïh #bieljehts<adj><pl><gen> muhteste jïh dejtie giej leah matematihke- jïh tjaeleme-/ lohkemedåeriesmoerh jïh goerehtalleme- jïh *nevvodanmateriálaide.
Erenoamážit heivehuvvon oahpponeavvuide lei várrejuvvon 1 940 101 ruvnno.
Joekoenlaakan sjïehtelovveme learoevierhtide bïedtesovveme 1 940 101 kråvnah.
Midjiide bohte 17 ohcama, ja guđas dain ožžo juolluduvvot doarjaga.
Mijjese 17 ohtsemh båetiejin, jïh govhtesh dejstie åadtjoejin laeviehtovvedh dåarjoem.
Doaibmabijut nannendihti oahpponeavvobuvttadeami 2011 bušeahtas lei várrejuvvon 4 000 000 ruvdno jorgalit matematihkkagirjjiid vuođđoskuvlla várás.
Råajvarimmieh *nannendihti learoevierhtiedarjomen 2011:n budsjehtesne bïedtesovveme 4 000 000 kråvna matematihkevierhtieh maadthskuvlen muhteste jarkoestieh.
Matematihkkagirjjit leat davvisámegillii válbmasat 5.-7.
Matematihkevierhtieh noerhtesaemiengïelese #gaervies<adj><pl><nom> 5.-7.
luohkáide, jagi ovdal go lei plánejuvvon.
klaasside, jaepien aarebi goh soejkesjovveme.
Girjjit 1.- 4. luohkáide álggahuvvojit ođđajagis 2012 buot golmma sámegillii.
Gærjah 1.- 4. klaasside orrejaepesne aelkiehtovvieh 2012 gaajhkide golme saemiengïelide.
Ájluovtta skuvla lea čađahan pilohtaprošeavtta Resursaskuvla julevsámegiel oahpponeavvobuvttadeamis.
Ájluoktan skuvle tjïrrehtamme pilovteprosjeekten #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>skuvle *julevsámegiel learoevierhtiedarjoemisnie.
Sii leat ráhkadan oahpponeavvuid julevsámegillii, earret eará bargogirjjiid dálá oahppogirjjiide.
Dah learoevierhtieh julevsaemiengïelese dorjeme, gaskem jeatjah barkoegærjaj daaletje learoegærjide.
Skuvla ii leat háliidan joatkit oahpponeavvobuvttademiin, oahpaheaddjidili dihte skuvllas.
Ij skuvle leah sïjhteme learoevierhtiedarjoeminie jåerhkedh, lohkehtæjjatsiehkien åvteste skuvlesne.
Prošeakta lea dál loahpahuvvon.
Prosjeekte daelie illesovveme.
Sámi oahpponeavvoportála
Saemien learoevierhtieportaale
Sámediggi lea ovttasbargguin “Senter for IKT i opplæringen” ráhkadan oahpponeavvoportála sámi oahpponeavvuid várás interneahtas.
Saemiedigkie ektiebarkojne “Senter *for *IKT #i<n><abbr><sg><acc> *opplæringen” dorjeme learoevierhtieportaalem saemien learoevierhtiej muhteste gaskeviermesne.
Oahpponeavvoportála lea ožžon nama Ovttas|Aktan|Aktesne.
Learoevierhtieportaale nommem Ektesne åådtjeme|Aktan|Aktesne.
2011 bušeahtas lei várrejuvvon 3 500 000 ruvdno oahpponeavvoportálii.
2011:n budsjehtesne bïedtesovveme 3 500 000 kråvna learoevierhtieportaalese.
Oahpponeavvoportála Ovttas|Aktan|Aktesne rahppojuvvui almmolaččat Guovdageainnus čakčamánu 26. b. 2011, ja dan oktavuođas lágiduvvui almmuhankonferánsa, gosa ledje bovdejuvvon logaldallit ja sárdnideaddjit.
Learoevierhtieportaalen Ektesne|Aktan|Aktesne byjjeslaakan Kautokeinosne geehpehtovvi skïereden 26. b. 2011, jïh dennie gaskesisnie bæjjoehtimmiekonferaanse öörnesovvi, gosse lin bööresovveme #lohkehtalledh<vblex><der_nomag><n><pl><nom> jïh saerniedæjjah.
Sámediggeráđđi rabai ja doalai sáhkavuoru Ovttas|Aktan|Aktesne dehálašvuođas.
Saemiedigkieraerie geehpehti jïh lahtestimmiem Ektesne steeri|Aktan|Aktesne *dehálašvuođas.
Almmuheami oktavuođas dollui maid oahpponeavvočájálmas gos earret eará sámi lágádusat ja Giellatekno Romssa universitehtas ledje čájeheaddjit.
Bæjjoehtimmien gaskesisnie aaj #steeredh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> learoevierhtievuesiehtimmie gusnie gaskem jeatjah saemien bertemh jïh Giellateknon Romsan universiteeten lin vuesiehtæjjah.
Seammás lágiduvvoje bargoseminárat áigeguovdilis fáttáin konferánsaoassálastiide.
Seammasïenten barkoeseminaarh öörnesovvin daaletje aamhtesinie #konferaanse<n><cmp_sgnom><cmp>#mealtan<adv><der_nomag><n>.
Prošeavtta doaimmahus bargá čađat oahpporesurssaid almmuhemiin, ja lea dássážii bidjan dieđuid badjel 800 resurssa birra portálii.
Prosjeekten #dijpedh<vblex><imp><p3><sg> barka tjïrrehth #learoe<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><pl><gen> bæjjoehtimmine, jïh daan raajan bïejeme daajroeh aatsolen 800 #resursse<n><pl><nom> bïjre portaalese.
Lassin prošeaktajođiheaddjái leat vihtta bargi doaimmahusas, ja doppe gávdno lulli-, julev- ja davvisámegielat gelbbolašvuohta.
Lissine prosjeektejuhtiehtæjjese leah vïjhte barkijh *doaimmahusas, jïh debpene gååvnese åarjel-, luvlie- jïh noerhtesaemiengïelh maahtaldahke.
Prošeavtta nuppi fásas leat guokte oahpponeavvopilohta buvttadeami vuolde.
Prosjeekten mubpien *fásas leah göökte *oahpponeavvopilohta darjomen nuelesne.
Pilohtat ráhkaduvvojit luonddufága váste nuoraidskuvlla dássái ja servodatfága váste gaskadássái.
*Pilohtat eatnemeaamhtsese dorjesovvih noereskuvlen daltesasse jïh ektievuekiefaagese gåhkaldahkedaltesasse.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 78. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 78. bielie 379 bielesne
Oahpponeavvopilohtaid buvttadeamis ovttasbargá prošeakta muhtin oahpponeavvočálliiguin.
*Oahpponeavvopilohtaid darjoemisnie prosjeekte laavenjostoe muvhtigujmie learoevierhtietjaelijigujmie.
Gelbbolašvuođalokten
Maahtaldahkenlutnjeme
Stipeanda ohppiide geain lea sámegiella fágan joatkkaskuvllas
Stipeende learoehkidie giej lea saemiengïele faagine jåarhkeskuvlesne
Sámediggi áigu lasihit logu ohppiin joatkkaskuvllas geat válljejit sámegiela vuosttašgiellan erenoamážit ja muđui oahpahusa sámegielas.
Saemiedigkie sæjhta låhkoem lissiehtidh learoehkinie jåarhkeskuvlesne gïeh saemiengïelem voestesgïeline veeljieh joekoenlaakan jïh voen ööhpehtimmien saemiengïelesne.
2011 bušeahtas lei danin várrejuvvon 2 400 000 ruvnno stipeanddaide ohppiide geain lea sámegiella fágan joatkkaskuvllas.
2011:n budsjehtesne dannasinie bïedtesovveme 2 400 000 kråvnah stipeendide learoehkidie giej lea saemiengïele faagine jåarhkeskuvlesne.
522 oahppi ožžo juolluduvvot stipeandda.
522 learohkh åadtjoejin laeviehtovvedh stipeendem.
Tabeallas vuolábealde boahtá ovdan stipeandda sturrodat, bušeahttageavaheapmi gielladásiid gaskka, sihke ruvdnon ja proseantan, ja obbalaš geavaheapmi 2011:s:
Tabellen vuelielisnie fraamme båata stipeenden ståaroe, budsjehtepråvhkoe/budsjettpråvhkoe gïeledaltesi gaskemsh, dovne kråvnine jïh proseentine, jïh *obbalaš pråvhkoe jaepien 2011:
Gielladássi
Gïeledaltese
Galle ohcama Máksojuvvon juohke oahppái ru.
Gellien ohtsemh Maaksasovveme fïerhtese learoehkasse kr.
Bušeahttageavaheapmi ruvnnuin Bušeahttaoassi proseanttain Sámegiella vuosttašgiellan
Budsjehtepråvhkoe/Budsjettpråvhkoe kråvnine Budsjehteboelhke/Budsjettboelhke proseentine Saemiengïele voestesgïeline
5 810 1 313 060 54,2 % Sámegiella nubbingiellan 171 4 360 745 560 30,8 % Sámegiella amasgiellan 125 2 905 363 125 15,0 % Oktiibuot 2 421 745 100,0 %
5 810 1 313 060 54,2 % Saemiengïele mubpiengïeline 171 4 360 745 560 30,8:n % Saemiengïele ammesgïeline 125 2 905 363 125 15,0 % Ektiegaajhke 2 421 745 100,0 %
Govvosis vuolábealde oaidná stipeanddaid juohkima iešguđet oahppojoavkkuide jagiin 2009, 2010 ja 2011:
Guvvien vuelielisnie stipeendi juekemem vuajna ovmessie learoedåehkide jaepine 2009, 2010:n jïh 2011:n:
2011 525 oahppi
2011 525 learohkh
2010 437 oahppi
2010 437 learohkh
2009 461 Oahppi
2009 461 learohkh
Vuosttašgiella Nubbingiella Amasgiella
Voestesgïele Mubpiengïele Ammesgïele
Váikkuhangaskaoamit maid Sámediggi hálddaša
Dïedtetsavtshvierhtieh aaj Saemiedigkie reerie
Verdde-prošeakta
Båanta-prosjeekte
Sámediggi lea 2011 várren 250 000 ruvnno verddeprošektii.
Saemiedigkie lea 2011:n bïedteme 250 000 kråvnah båantaprosjeektese.
Mihttun dákkár prošeavttain lea čohkket mánáid, nuoraid ja vuorasolbmuid oktasaš prošektii main iešguđet lágan doaluin čohkkejit sámi, dáru ja kvena kultuvrraid.
Vuepsine dagkeres prosjeektine lea maanah seeptjedh, noeride jïh båeriesalmetji ektie prosjeektese mejstie ovmessie dagkeres arrangemeenteste seeptjieh saemien, daaroengïelen jïh kveenen kultuvride.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
79. siidu 379 siiddus
79. bielie 379 bielesne
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
80. siidu 379 siiddus
80. bielie 379 bielesne
Sámediggi lea maid gulahallan Álttá ja Guovdageainnu suohkaniiguin, ja goappašat suohkanat leaba áigon searvat prošektii.
Saemiedigkie aaj gaskestalleme Áltán jïh Kautokeinon tjïeltigujmie, jïh gåabpegh tjïelth sïjhteme meatan prosjeektese.
Dát guokte suohkana leaba dál ásaheame ovttasbarggu.
Daah göökte tjïelth daelie ektiebarkoem tseegkedh.
Suohkanat leaba soahpan hábmet oktasaš prošeaktaválddahusa, mii lea vuođđun viidáset barggus.
Tjïelth hammoedidh latjkeme #ektie<adj><sg><nom> *prošeaktaválddahusa, mij våaroeminie vijrebe barkosne.
Čállin- ja lohkanveahkki vuorrasit sápmelaččaide
Tjaeleme- jïh lohkemeviehkie båarasåbpoe saemide
Sámediggi lea várren 250 000 ruvnno ásahit pilohtaprošeavtta mii fállá čállin- ja lohkanveahki vuorrasit sápmelaččaide.
Saemiedigkie bïedteme 250 000 kråvnah tseegkedh pilovteprosjeektem mij faala tjaeleme- jïh lohkemeviehkien båarasåbpoe saemide.
Pilohtaprošeakta lea álggos oaivvilduvvon čađahuvvot suohkaniin sámegiela hálddašanguovllu siskkobealde Finnmárkkus, ja ruđat leat juolluduvvon Guovdageainnu suohkanii.
Pilovteprosjeekte aalkoelisnie jeahtasovveme tjïeltine tjïrrehtovvedh saemiengïelen reeremedajven sisnjelen Finnmaarhkesne, jïh beetnegh Kautokeinon tjïeltese laeviehtovveme.
Giellaprográmma – sámeálbmot foanda
Gïeleprogrammen – saemienaalmoge fåante
Sámediggi lea várren 800 000 ruvnno Sámi allaskuvlla 5- jagáš giellaprográmma čuovvoleapmái, mas olahusjoavku leat rávisolbmot geat áigot oahppat sámegiela.
Saemiedigkie 800 000 kråvnah bïedteme Saemien jïlleskuvlen #5<num><arab><cmp_splitr> jaapetjen gïeleprogrammen dåeriedæmman, mesnie *olahusjoavku leah geervealmetjh gïeh sijhtieh saemiengïelem lïeredh.
Dássážii leat dán prošeavttas boahtán buorit bohtosat.
Daan raajan leah daennie prosjeekteste båateme buerie illedahkh.
Oktiibuot leat 112 rávisolbmo álgán sámegielohppui dán guovtti jagis go prošeakta lea bistán, ja 51 olbmo leat čađahan ja nagodan eksámeniid.
Ektiegaajhke leah 112 geervealmetjh saemienööhpehtæmman aalkeme daejnie göökte jaepine goh prosjeekte ryöhkeme, jïh 51 almetjh tjïrrehtamme jïh gaegniedamme eksaamenh.
Oahpahusmetodaid ektui lea prošeakta ollen alla dássái.
*Oahpahusmetodaid moenemetseahkan prosjeekte jolle daltesasse hïnneme.
Sámi allaskuvla lea dál ohcame ovttasbargoguimmiid sihke lulli- ja bihtánsámi guovlluin.
Saemien jïlleskuvle daelie laavenjostoeguejmieh ohtsedh dovne åarjel- jïh pijtesaemien dajvine.
Julevsámi guovllus lea Árran- julevsáme guovdásj/ lulesamisk senter fállan rávisolbmuidoahpu, muhto giellaprošeakta sáhttá maid heivehuvvot sin dárbbuid mielde.
Julevsaemien dajvesne lea Árran- julevsaemien *guovdásj/ *lulesamisk *senter faaleme geerveööhpehtimmiem, mohte gïeleprosjeekte maahta aaj sjïehtelovvedh daj daerpiesvoeti mietie.
Dán čuovvoleamis lea Sámedikkis leamaš čoahkkin Sámi allaskuvllain, gos earret eará digaštallojuvvui movt sáhttit olahit mihttomeari ahte nu ollu rávisolbmot go vejolaš, besset čađahit sámegieloahpahusa.
Daennie dåeriedimmesne lea Saemiedigkien orreme tjåanghkoem Saemien jïlleskuvline, gusnie gaskem jeatjah digkiedallesovvi guktie maehtiejibie ulmiem hïnnedh ahte dan jïjnje geervealmetjh goh buektiehtibie, biesieh saemienööhpehtimmiem tjïrrehtidh.
Alit oahppu
Jollebe learoe
Ođđa reviderejuvvon rámmaplána ovdaskuvlaoahpaheaddjiohppui
Orre revideeresovveme mieriesoejkesjen aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtæmman
Sámedikkis lea okta fásta lahttu plánalávdegottis mii bargá ođđa reviderejuvvon rámmaplánain ovdaskuvlaoahpaheaddjioahpus.
Saemiedigkien lea akte vihties lïhtsege soejkesjemoenehtsisnie mij orre revideeresovveme mieriesoejkesjinie aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtimmesne barka.
Olahan dihtii mihttomeari ahte buot alit oahput ja dutkamat váldet vára sámi perspektiivvas, de lea leamaš dehálaš ahte lea okta fásta lahttu lávdegottis.
Åvteste ulmiem hïnnem ahte gaajhke jollebe learoeh jïh dotkemh vaahram saemien perspektijveste vaeltieh, dellie orreme vihkele ahte lea akte vihties lïhtsege moenehtsisnie.
Rámmaplánalávdegottis lea leamaš rabas digaštallan dan birra ahte maid áiggis áigái leat meannudeame.
Mieriensoejkesjemoenehtsen gaahpode orreme dan bïjre digkiedalleme ahte aaj tïjjesne tïjjese leah gïetedidh.
Moanat gulaskuddancealkámuša leat boahtán sisa maiguin rámmaplánalávdegoddi sáhttá ávkkástallat iežaset barggus.
Gellieh #govledimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> sïjse båateme mejgujmie mieriesoejkesjemoenehtse maahta nåhtadidh jïjtjsh barkosne.
Dasa lassin lea okta fágajoavku mii bargá buohtalaga rámmaplánalávdegottiin ođđa rámmaplána sisdoalu árvalusain.
Dïsse lissine lea akte faagedåehkie mij barka *buohtalaga mieriensoejkesjemoenehtsinie orre mieriesoejkesjen sisvegen åssjelinie.
Našunála rekruterenstrategiija sámi alitohppui
Nasjonaale rekruteeremestrategijem saemien plaavelearose
Máhttodepartemeanta attii Sámi allaskuvlii 2009:s barggu ásahit, jođihit ja čađahit čállingoddedoaimma našunála bargojoavkkus man ulbmil lea hábmet strategiija sámi alitoahpu rekruteremii, ja mas lea erenoamáš dehálaš sámi oahpaheaddjioahppu já sámi gielat.
Maahtoedepartemeente Saemien jïlleskuvlese jaepien 2009 vedtieji barkoen tseegkedh, öörnedh jïh tjïrrehtidh sekretarijaatedarjomem nasjonaale barkoedåehkesne man ulmie lea hammoedidh strategijem saemien plaavelearoen rekruteeremasse, jïh mesnie lea sjïere vihkeles saemien lohkehtæjjaööhpehtimmie *já saemien gïelh.
Bargolávdegotti árvalus válbmanii loahpageahčen 2010.
Barkoemoenehtsen åssjele minngiegietjesne dorjesovvi 2010.
Sámedikkis lea álggus 2011 leamaš konsulteren Máhttodepartemeanttain bargolávdegotti árvalusa birra našunála rekruterenstrategiijain sámi alitohppui.
Saemiedigkien aalkoevisnie 2011 konsulteereme maahtoedepartemeentine orreme barkoemoenehtsen åssjelen bïjre nasjonaale rekruteeremestrategijine saemien plaavelearose.
Bealálaččat bođiiga ovttaoaivilii maŋimus konsulterenčoahkkimis movt defineret sámi alitoahpu.
#Bielie<n><adj><der_aadv><adv> aktenraeresne båetiejigan minngebe konsulteeremetjåanghkoste guktie saemien plaavelearoem defineerijibie.
Das deattuhuvvui ahte sámi alitoahppu lea oahppočađaheapmi mas ipmárdus ja máhttu sámi giela ja kultuvrra birra leat guovddážis.
Desnie #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> ahte saemien plaavelearoe lea learoetjïrrehtimmie mesnie goerkese jïh maahtoe saemien gïelen jïh kultuvren bïjre #voernges<adj><sg><ine> årrodh.
Dán strategiija sisdoallu lea dasto sámi alitoahppu nu go (1) profešuvdnaoahput main oahpahus čađahuvvo davvi-, julev- dahje lullisámegillii ja/dahje dáid gielaid oahppu, ja (2) oahppu sámi girjjálašvuođa, servodateallima, árbedieđu, historjjá ja kultuvrra fáttáid gaskkas, beroškeahttá oahpahusgiela.
Daan strategijen sisvege lea dehtie minngede saemien plaavelearoe dan goh (1) *profešuvdnaoahput mejnie ööhpehtimmie tjïrrehtåvva noerhte-, luvlie- jallh åarjelsaemiengïelese jïh/jallh daaj gïeli learoe, jïh (2) learoe saemien litteratuvren, siebriedahkejieleden, aerpiedaajroen, vaajesen jïh kultuvren aamhtesi gaskesne, saaht ööhpehtimmiegïelen.
Sámediggi oaččui maid dohkkehuvvot rievdadusárvalusa rekruteret olbmuid mat eai leat sámegielagat, čuovvovaš teaksta gusto:
Saemiedigkie aaj åadtjoeji #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jorkestimmieåssjelem almetjh rekruteeredh eah mah leah saamastallije, minngebe teekste dovve:
Ovdalaš dáruiduhttinpolitihkka lea mielddisbuktán ahte odne leat unnán olbmot geain lea gelbbolašvuohta sámi gielain Norggas.
Ovtetje daaroedehtemepolitihke mealtan buakteme ahte daenbiejjien leah ånnetji almetjh giej lea maahtaldahke saemien gïeline Nöörjesne.
Dan sivas lea čielga dárbu lasihit olbmuid logu geat máhttet sihke čállit ja lohkat sámi gielaid.
Dennie sjïekesne lea tjïelke daerpiesvoete almetji låhkoem lissiehtidh gïeh maehtieh dovne tjaeledh jïh saemien gïelide jiehtedh.
Dát lea dehálaš máŋgga ášši dihte, earret eará ealáskahttit, váraváldit ja ovdánahttit sámi giela ja kultuvrra, muhto maiddái dan dihte ahte sihkkarastit buori hálddašeami, álbmoga riektesihkarvuođa, ja maiddái vai olbmuin lassána máhttu sámi giela ja kultuvrra birra.
Daate vihkele gellien aamhtesen åvteste, gaskem jeatjah jealajehtedh, vaahranstillemh jïh saemien gïelem jïh kultuvrem evtiedidh, mohte aaj dan åvteste ahte buerie reeremem gorredidh, aalmogem #reaktoe<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoetem, jïh aaj vuj almetjinie maahtoe læssene saemien gïelen jïh kultuvren bïjre.
Soahpamuš dahkkui maid das ahte Sámediggeráđđi bovdejuvvo čoahkkimii gaskal Máhttodepartemeanta ja Sámi oahpaheaddjioahpporegiovnna, mas regiovdna oažžu ovddasvástádusa vuoruhit doaibmabijuid 2011 našunála rekruterenstrategiijas.
Latjkoe aaj desnie dorji ahte Saemiedigkieraerie tjåanghkose gaskesne bööresåvva Maahtoedepartemeente jïh Saemien lohkehtæjjaööhpehtimmieregijovnem, mesnie regijovne dïedtem åådtje prijoriteradidh råajvarimmiej 2011 nasjonaale rekruteeremestrategijesne.
Dialoga sámi oahpaheaddjioahpporegiovnnain
Gaskestallemem saemien lohkehtæjjaööhpehtimmieregijovnine
Sámediggi lea searvan čoahkkimii gaskal Máhttodepartemeanta ja Sámi oahpaheaddjioahpporegiovnna (7.
Saemiedigkie meatan tjåanghkose gaskesne Maahtoedepartemeente jïh Saemien lohkehtæjjaööhpehtimmieregijovnen (7.
regiovdna).
regijovne).
Sámi oahpaheaddjioahpporegiovnnas leat čuovvovaš allaskuvllat ja universitehtat searvvis: Sámi allaskuvla, Finnmárkku allaskuvla, Romssa universitehta, Nordlándda universitehta ja Davvi-Trøndelága universitehta.
Saemien lohkehtæjjaööhpehtimmieregijovnesne leah minngebe jïlleskuvlh jïh universiteeth siebresne: Saemien jïlleskuvle, Finnmaarhken jïlleskuvle, Romsan universiteete, Nordlaanten universiteete jïh Noerhte-Tröndelaagen universiteete.
Čoahkkima agenda lei regiovnna oktasaš bargosuorggit ja hástalusat ovddos guvlui, ja rekruteren lei okta fáttáin.
Tjåanghkoen *agenda lij regijovnen ektie barkoesuerkieh jïh haestemh *ovddos dajvese, jïh rekruteereme lij akte aamhtesijstie.
Sámediggi buvttii ovdan makkár dárbbut leat boahtán albmosii lassioahpus ja joatkkaoahpus oahpaheddjiide geat oahpahit sámegillii ja sámi fáttáin.
Saemiedigkie fraamme buektieji magkeres daerpiesvoeth byjjesasse båateme lissielearoste jïh jåarhkelïerehtimmeste lohkehtæjjide gïeh saemiengïelese jïh saemien aamhtesinie ööhpehtieh.
Sámediggi bovdejuvvui searvat buot čoahkkimiidda regiovnna institušuvnnaid gaskka.
Saemiedigkie bööresovvi meatan gaajhkide tjåanghkojde regijovnen institusjovni gaskemsh.
Sámediggi lea maid oassálastán čoahkkimii gaskal Oahpahusdirektoráhta ja 7.
Saemiedigkie aaj mealtan tjåanghkose gaskesne ööhpehtimmiedirektoraaten jïh 7.
regiovnna, gos joatkkaoahppofálaldat oahpaheddjiide 2012- 2015 digaštallojuvvui.
regijovnem, gusnie jåarhkelïerehtimmiefaalenasse lohkehtæjjide 2012- 2015 digkiedallesovvi.
Doppe mearriduvvui ahte regiovdna sádde oktasaš ohcama Oahpahusdirektoráhtii, makkár doaimmaid sii háliidit mielde “Kompetanse for kvalitet” , mii lea našunála strategiija lassiohppui ja joatkkaohppui.
Debpene nænnoestovvi ahte regijovne ektie ohtsemem Ööhpehtimmiedirektoraatese seedtie, magkeres darjomh dah mealtan sijhtieh “*Kompetanse *for *kvalitet” , mij lea nasjonaale strategijen lissielearose jïh jåarhkelïerehtæmman.
Barggu jođiha Sámi allaskuvla.
Barkoem Saemien jïlleskuvle öörnie.
Sámediggi oassálasttii 7.
Saemiedigkie mealtan 7.
regiovnna rekruterenjoavkku čoahkkimis Romssas.
regijovnem rekruteeremedåehkien tjåanghkosne Romsesne.
Váldoulbmil joavkku barggus lei vuoruhit doaimmaid našunála rekruterenstrategiija siskkobealde sámi alitoahpus ja evttohit movt 2011 ruđat galget geavahuvvot.
Åejvietsiehkie dåehkien barkosne lij darjomh prijoriteradidh nasjonaale rekruteeremestrategijen sisnjelen saemien plaavelearosne jïh uvtedidh guktie 2011:n beetnegh edtjieh åtnasovvedh.
Gelbbolašvuođalokten oahpaheddjiide
Maahtaldahkenlutnjeme lohkehtæjjide
Sámi allaskuvla lea hábmen lohkanplána ovttastuvvon lassi-/ joatkkaoahpu prinsihpaid oahpahussii – sámegiella, muhto allaskuvla lea maŋŋonan čađahemiin.
Saemien jïlleskuvle lohkemesoejkesjem hammoedamme ektiedovveme lissie-/ jåarhkelïerehtimmien prinsïhpi ööhpehtæmman – saemiengïele, mohte jïlleskuvle tjïrrehtimmine suajmanamme.
Sámediggi lea sádden ruđaid Sámi allaskuvlii, mat galget gokčat oasi skuvlaeaiggáda olggosgoluin sadjásašolbmui dan botta go oahpaheaddjit ja eará bargit oassálastet oahpus.
Saemiedigkie beetnegh Saemien jïlleskuvlese seedteme, mah edtjieh boelhken skuvleaajhterem gaptjedh *olggosgoluin *sadjásašolbmui dan aejkien goh lohkehtæjjah jïh jeatjah barkijh mealtan learosne.
Sámediggi lea kárten gelbbolašvuođadárbbu sámegiel oahpaheddjiin ja oahpaheddjiin sámi skuvllain.
Saemiedigkie maahtaldahkendaerpiesvoetem saemiengïeleh lohkehtæjjine goerehtalleme jïh lohkehtæjjine saemien skuvline.
Eanemus dárbu lea loktet gelbbolašvuođa sámegielas, earret eará čállit ja lohkat, guovttegielatpedagogihkka ja buriid oahpahanmodeallaid geavahit sámegieloahpahusas.
*Eanemus daerpiesvoete lea lutnjedh maahtaldahkem saemiengïelesne, gaskem jeatjah tjaeledh jïh jiehtedh, gööktengïelehpedagogihke jïh buerie ööhpehtimmiemaallide saemienööhpehtimmesne utnedh.
Lassin dasa lea dárbu lasihit gelbbolašvuođa árbedieđu searvadahttima birra luonddufágas, servodatfágas, matematihkas ja eará fágain.
Lissine dïsse lea daerpiesvoete lissiehtidh maahtaldahken aerpiedaajroen *searvadahttima bïjre eatnemeaamhtsesne, ektievuekiefaagesne, matematihkesne jïh jeatjah faagine.
Matematihkas lea maid dárbu loktet gelbbolašvuođa sámegiela fáganamahusaid birra ja praktihkalaš metodaid geavaheami birra.
Matematihkesne lea maam daerpiesvoete maahtaldahkem lutnjedh saemiengïelen faagelahtesi bïjre jïh praktihkeles *metodaid pråvhkoen bïjre.
Viidáset lea dárbu loktet gelbbolašvuođa earret eará eŋgelasgielas, duojis, máŋggakultuvrrat ipmárdusas ja álgoálbmotpedagogihkas.
Vijrebe lea daerpiesvoete maahtaldahkem lutnjedh gaskem jeatjah englaantengïelesne, vætnosne, *máŋggakultuvrrat goerkesisnie jïh aalkoeåålmegepedagogihkesne/aalkoeåålmehpedagogihkesne/aalkoeåålmhpedagogihkesne.
Našunála gelbbolašvuođaloktenstrategiijas váldo dušše ráddjejuvvon oassi gelbbolašvuođaloktema dárbbus mielde, oahpaheddjiide sámi skuvllain ja sámegiel oahpaheddjiide.
Nasjonaale maahtaldahkenlutnjemestrategijeste ajve vååltoe geehtestovveme boelhke maahtaldahkenlutnjemen daerpiesvoeteste mealtan, lohkehtæjjide saemien skuvlijste jïh saemiengïeleh lohkehtæjjide.
Miellahtuid nammadeapmi rámmaplánalávdegoddái ođđa oahpaheaddjiohppui 8 -13
Lïhtsegi nommehtimmie mieriesoejkesjemoenehtsasse orre lohkehtæjjaööhpehtæmman 8 -13
Máhttodepartemeanta jearaldaga maŋŋil lea Sámediggi nammadan áirasiid rámmaplánalávdegoddái (RPL/RPU) ođđa oahpaheaddjiohppui 8. – 13.
Maahtoedepartemeente gyhtjelassen mænngan lea Saemiedigkie nommehtamme saadthalmetjh mieriesoejkesjemoenehtsasse (*RPL/RPU) orre lohkehtæjjaööhpehtæmman 8. – 13.
RPL/ RPU 1, integrerejuvvon lektor/ adjunktaoahpuide ja PPU nammaduvvui ráđđeaddi Kevin Johansen.
*RPL/ RPU 1, integreeresovveme lektore/ adjunktelearojde jïh *PPU nommehtovvi raeriestæjja Kevin Johansen.
RPL/ RPU 2, golmma jagi fágaoahpaheaddjiohppui praktihkalaš ja estehtalaš fágain, nammaduvvui professor Frode Fjellheim ja RPL/ RPU 3, fidnooahpuid oahpaheaddjiohppui ja PPU- Y nammaduvvui Rektor Ellen Inga O. Hætta.
*RPL/ RPU 2, golmen jaepien faagelohkehtæjjaööhpehtæmman praktihkeles jïh estetihkeles faagine, nommehtovvi professore Frode Fjellheim jïh *RPL/ RPU 3, gïehtelimmielearoej lohkehtæjjaööhpehtæmman jïh *PPU- *Y nommehtovvi Rektore Ellen Inga O./o. Hætta.
Sámediggái lea dehálaš ahte našunála oahpuin lea álgoálbmotperspektiiva ja ahte buot fágain lea sámi sisdoallu, nu go maiddái lea boahtán mielde našunála vuođđoskuvlla oahpaheaddjiohppui.
Saemiedægkan vihkele ahte nasjonaale learojne lea aalkoeåålmegeperspektijve/aalkoeåålmehperspektijve/aalkoeåålmhperspektijve jïh ahte #gaajhke<prn><ind><pl><loc> faagine lea saemien sisvege, dan goh aaj mealtan båateme nasjonaale maadthskuvlen lohkehtæjjaööhpehtæmman.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
81. siidu 379 siiddus
81. bielie 379 bielesne
Stipeanda alit ohppui
Stipeende jollebe lyöri
Sámediggi áigu láhčit dili nu ahte sámegielat fágaolbmot rekruterejuvvojit iešguđet fágasuorgái.
Saemiedigkie sæjhta tsiehkiem laetjedh dan ahte saemiengïeleh faagealmetjh ovmessie faagegeavlan rekruteeresuvvieh.
2011 bušeahtas lei várrejuvvon 2 350 000 ruvnno alit oahpu stipeanddaide.
2011:n budsjehtesne bïedtesovveme 2 350 000 kråvnah jollebe learoen stipeendide.
Ledje boahtán 189 ohcama.
Båateme 189 ohtsemh.
130 oahppái juolluduvvui stipeanda, oktiibuot 2 354 200 ruvnno.
130 learohkh stipeende laeviehtovvi, ektiegaajhke 2 354 200 kråvnah.
Tabealla vuolábealde čájeha juohkimiid gaskal oahpu, galle ohcama juolluduvvon ja ruđaid juohkima:
Tabellen vuelielisnie juekemh gaskesne learoen vuesehte, gellien ohtsemen laeviehtovveme jïh beetnegi juekemen:
Sin gaskkas geat ohce stipeandda alit ohppui lulli-, julev- ja davvisámegielas lea juohkin ná:
Daj gaskesne gïeh stipeendem jollebe learose ohtsin åarjel-, luvlie- jïh noerhtesaemiengïelesne lea juekeme naemhtie:
Giellajoavku Galle ohcama Juohku proseanttaid mielde Juohku ruđa mielde
Gïeledåehkie Gellien ohtsemen #Jåakoe<n><sg><nom> proseenti mietie #Jåakoe<n><sg><nom> beetnegen mietie
Juohkin Galle ohcama Galle juolluduvvon Ruvnno
Juekeme Gellien ohtsemh Gellien laeviehtovveme kråvnah
Oahpaheaddjioahppu ja ovdaskuvlaoahpaheaddjioahppu main lea sámegiella fágajoavkkus Alit oahppu lulli-, julev- dahje davvisámegielas.
Lohkehtæjjaööhpehtimmie jïh aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtimmie mejnie lea saemiengïele faagedåehkesne Alijjh learoe åarjel-, luvlie- jallh noerhtesaemiengïelesne.
2 253 400 Alit oahppu oahpponeavvopedagogihkas Dulkaoahppu sámi dulkkaide ja jorgaleddjiide 100 800 Joatkkaoahppu sámi mánáidgárdesuorggis Rehabiliterenstipeanda Vuoruhemiid olggobealde (j.n.a.) Submi 2 354 200
2 253 400 jollebe learoeh learoevierhtiepedagogihkesne Toelhkelearoe saemien toelhkide jïh jarkoestæjjide 100 800 jåarhkelïerehtimmie saemien maanagïertesuerkesne *Rehabiliterenstipeanda Prijoriteradimmiej bæjngolen (j.n.a.) Beetnehveahka 2 354 200
Davvisámegiella 56,7 % 1 587 900 Julevsámegiella 14,9 % 274 500 Lullisámegiella 28,4 % 391 000 Submi 100,0 % 2 253 400
Noerhtesaemiengïele 56,7 % 1 587 900 julevsaemiengïele 14,9:n % 274 500 åarjelsaemiengïele 28,4:n % 391 000 beetnehveahka 100,0 % 2 253 400
Govus vuolábealde čájeha movt 2011 juolluduvvon stipeanddat leat juhkkojuvvon vuoruhuvvon stipeandaortnegiid gaskkas.
Guvvie vuelielisnie vuesehte guktie 2011:n laeviehtovveme stipeendh prijoriteradovveme stipendeöörnegi gaskesne #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Dutkan
Dotkeme
Kandidáhtat dutkanráđi divišuvdnastivrraide
Kandidaath dotkemeraerien divisjovneståvrojde
Norgga dutkanráđđi lea bovden Sámedikki evttohit kandidáhta divišuvdnastivrraide 2011-2015 áigodahkii.
Nöörjen dotkemeraerie Saemiedigkiem bööreme uvtedidh kandidaaten divisjovneståvrojde jaepiej 2011-2015 boelhkese.
Dutkanráđis leat njeallje divišuvdnastivrra: dieđadivišuvdna, Innovašuvdnadivišuvdna, energiija- resurssa ja birasdivišuvdna ja servodat- ja dearvvašvuođadivišuvdna.
Dotkemeraeresne leah njieljie divisjovneståvroeh: daajroedivisjovne, Innovasjovnedivisjovne, energije- #resursse<n><sg><gen> jïh byjresedivisjovne jïh siebriedahke- jïh healsoendivisjovne.
Dat mii deattuhuvvo go divišuvdnamiellahtut nammaduvvojit, lea earret eará áddejupmi dutkamis divišuvnna fágasuorggis ja beroštupmi dutkanstrategalaš bargui, beroštupmi máŋgga divišuvnna ovddasvástádusas, vásihusduogáš ja persovnnalaš iešvuođat.
Dïhte mij #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> goh divisjovnelïhtsegh nommehtovvieh, lea gaskem jeatjah goerkese dotkemisnie divisjovnen faagegievlesne jïh ïedtje *dutkanstrategalaš borki, ïedtje gellien divisjovnen dïedtesne, dååjrehtsduekien jïh persovnele *iešvuođat.
Muđui deattuhuvvojit ovttastusas sohkabealedeaddu, geográfalaš juohkin ja ahkeviidodat.
Voen gaskesisnie #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p2><sg> slïektebielienleavloe, geograafeles juekeme jïh aalteregoelpeneståaroe.
Máhttodepartemeanta lea nammadan professor Nils Oskala, Sámi Allaskuvllas ovtta divišuvdnastivrii áigodahkii suoidnemánu 1. b. 2011 rájis miessemánu 31. b. 2015 rádjái.
Maahtoedepartemeente professorem nommehtamme Nils Oskalen, Saemien jïlleskuvlesne akten divisjovneståvrose boelhkese snjaltjen 1. b. 2011 raejesne suehpeden 31. b. 2015:n raajan.
Son lea energiija-, resurssa- ja dálkkádatdivišuvnnas.
Dïhte lea energije-, #resursse<n><cmp_sggen><cmp_splitr> jïh daelhkiedivisjovnesne.
Lea vuosttaš geardi go Sámedikkis lea sámi ovddasteaddji ovtta divišuvdnastivrrain.
Lea voestes aejkie goh Saemiedigkesne lea saemien saadthalmetje akten divisjovneståvrojne.
Dáinna oaidnit mii vejolašvuođa oažžut sámi perspektiivva vuhtiiváldojuvvot, ja sámi perspektiiva nannejuvvo dutkanráđis.
Daejnie mijjieh vuejniejibie nuepiem saemien perspektijvem åadtjodh seatadovvedh, jïh saemien perspektijve dotkemeraeresne nænnoeståvva.
Sámi dutkan ja alitoahpu lávdegoddi
Saemiem goerehtem jïh plaavelearoen moenehtse
Butenschønlávdegoddi, man professora Nils Butenschøn jođiha, lea lávdegoddi mii lea vuođđuduvvon guorahallandihti ovdánahttindovdomearkkaid, dárbbuid ja mihttomeriid sámi dutkamis ja álgoálbmotdutkamis, maiddái strategalaš ovttasbarggu rámmaid, institušuvdna- ja fierpmádathuksema.
#Butenschøn<np><cmp_sgnom><cmp>moenehtse, maam professore Nils Butenschøn öörnie, lea moenehtse mij tseegkesovveme *guorahallandihti @ovdánahttit<ex_vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+domtese<n><cmp_sgnom><cmp>+væhta<n><pl><gen>, daerpiesvoeth jïh ulmieh saemien dotkemisnie jïh aalkoeåålmegedotkemisnie/aalkoeåålmehdotkemisnie/aalkoeåålmhdotkemisnie, aaj strategeles ektiebarkoen mieriej, institusjovne- jïh vearmadahketseegkemem.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
82. siidu 379 siiddus
82. bielie 379 bielesne
Dát lea njuolggo čuovvoleapmi vuoruhuvvon doaibmabijus stuoradiggedieđáhusas no. 28 (2007- 2008) Sámepolitihkka (St.meld. nr. 28 (2007-2008) Samepolitikken), Sámedikki institušuvdnadieđáhusas ja okta doaibmabijuin Maid Sámediggi ja departemeanta soabaiga Stuoradiggedieđáhusas no. 30 (2008- 2009) Klima for forskning.
Daate lea ryöktesth dåeriedimmie prijoriteradovveme råajvarimmesne stoerredigkiebïevnesisnie nov. 28 (2007- 2008) Saemienpolitihke (S./s.t.*meld. nr. 28 (jaepiej 2007-2008) *Samepolitikken), Saemiedigkien institusjovnebïevnesisnie jïh akte råajvarimmijste Mejtie Saemiedigkie jïh departemeente Stoerredigkiebïevnesisnie latjkajigan nov. 30 (2008- 2009) Klimem *for *forskning.
Lávdegoddi galgá maid guorahallat rekrutterendili sámi alitoahpuide vuođđun servodatovdáneapmái ja dasa ahte hukset nanu dutkanbirrasiid.
Moenehtse edtja aaj dåårrehtimmietsiehkiem saemien plaavelearojde goerehtalledh våaroeminie siebriedahkeevtiedæmman jïh dïsse ahte nænnoes dotkemebyjresidie bigkh.
Dán oktavuođas lea Našunála rekruterenstrategiija sámi alitohppui (strategiija 2011- 2014), maid Sámediggi ja departemeanta soabaiga guovvamánu 2011 maŋŋil konsulteremiid, dehálaš dokumeanta
Daennie gaskesisnie lea Nasjonaale rekruteeremestrategije saemien plaavelearose (strategije 2011- 2014), maam Saemiedigkie jïh departemeente latjkajigan goevten 2011:n mænngan konsulteeremi, vihkeles tjaatsege
Máhttodepartemeanta nammadii lávdegotti ja mandáhta maŋŋil konsultašuvnnaid Sámedikkiin.
Maahtoedepartemeente moenehtsem jïh mandaatem mænngan nommehti konsultasjovnh Saemiedigkine.
Sámediggeráđis lei čoahkkin lávdegottiin bargguid álggus, gos Sámediggeráđđi jearai hástalusaid birra mat leat sámi servodagas viiddis perspektiivvas.
Saemiedigkieraerien lij tjåanghkoe moenehtsinie barkoej aalkoevisnie, gusnie Saemiedigkieraerie haestemi bïjre gihtji mah leah saemien siebriedahkesne vijries perspektijvesne.
Lávdegottis lei cealkámuškonferánsa Nordlándda universitehtas čakčamánus, gos várrepresideanta Laila Susanne Vars doalai sáhkavuoru sámi dutkama ja alitoahpu birra.
Moenehtsen lij #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><cmp_sgnom><cmp>konferaanse Nordlaanten universiteetesne skïereden, gusnie mubpieåvtehke Laila Susanne Vars lahtestimmiem steeri saemien dotkemen jïh plaavelearoen bïjre.
Lávdegoddi galgá geiget iežaset čielggadusa miessemánu 2012.
Moenehtse edtja gietskiedidh jïjtjsh boejhkehtassem suehpeden 2012.
Regionála dutkanfoanda
Regionaale dotkemefåante
Davvi- Norgga dutkanfoanda:
Noerhte- Nöörjen dotkemefåante:
Eva Josefsen lea nammaduvvon Sámedikki lahttu Davvi- Norgga foandastivrii áigodahkii 2012 – 2015, su várrelahttu lea Kevin Johansen.
Eva Josefsen nommehtovveme Saemiedigkien lïhtsege Noerhte- Nöörjen fåanteståvrose boelhkese 2012 – 2015, dan sæjjasadtje lea Kevin Johansen.
Gaska- Norgga dutkanfoanda:
Gåhkaldahke- Nöörjen dotkemefåante:
Arnt Erik Tjønna lea nammaduvvon Sámedikki lahttu Gaska- Norgga foandastivrii áigodahkii 2012 – 2015, su várrelahttu lea Nora Marie Bransfjell.
Arnt Erik *Tjønna nommehtovveme Saemiedigkien lïhtsege Gåhkaldahke- Nöörjen fåanteståvrose boelhkese 2012 – 2015, dan sæjjasadtje lea Nora Marie Bransfjell.
Akkreditereneavttut ođđa doavttergrádaoahpuid álggaheapmái
*Akkreditereneavttut orre dåakteremierielearoej aelkiehtæmman
Máhttodepartemeanttas ja Sámedikkis leat leamaš konsultašuvnnat akkreditereneavttuid birra doavttergrádaoahpuid álggaheamis.
Maahtoedepartemeenten jïh Saemiedigkien orreme konsultasjovnh *akkreditereneavttuid bïjre dåakteremierielearoej aelkiehtimmesne.
Bealálaččat šiehtaiga čuovvovaččat:
#Bielie<n><adj><der_aadv><adv> minngebelaakan sjïehtigan:
Láhkaásahusa rievdadeamis váldo čuovvovaš teaksta mielde departemeantta mearkkašumiide ođđa láhkaásahustekstii: Máhttodepartemeanta diehtá ahte dát gáibádus sáhttá mielddisbuktit erenoamáš hástalusaid Sámi allaskuvlii dan sivas go allaskuvlla ulbmil lea dan duohken ahte sáhttá rekrutteret bargiid ja doavttergrádakandidáhtaid main lea sámegiel gelbbolašvuohta.
Njoelkedassen jorkestimmeste minngebe teekste vååltoe mealtan departemeenten mïerhkesjimmide orre njoelkedasseteekstese: Maahtoedepartemeente daajra ahte daate krïevenasse maahta sjïere haestiemidie mealtan buektedh Saemien jïlleskuvlese dennie sjïekesne goh jïlleskuvlen ulmie lea dan duekesne ahte maahta barkijh jïh dåakteremieriekandidaatide dåårrehtidh mejnie lea saemiengïeleh maahtaldahke.
Dál lea jođus stuorit guorahallan sámi dutkama birra ja alitoahpu birra mii earret eará galgá čielggadit movt Sámi allaskuvla sáhttá ovdánit.
Daelie lea *jođus stoerebe saemien dotkemen bïjre goerehtalleme jïh plaavelearoen bïjre mij gaskem jeatjah edtja tjïelkedidh guktie Saemien jïlleskuvle maahta åvtenidh.
Dán čielggadeami čuovvoleami oktavuođas áigu máhttodepartemeanta ovttasráđiid Sámedikkiin ja Sámi allaskuvllain guorahallat lea go dárbu erenoamážit heivehit njuolggadusaid vai allaskuvla sihkkarastojuvvošii buori ovdáneami.
Daan salkehtimmien dåeriedimmien gaskesisnie maahtoedepartemeente sæjhta *ovttasráđiid Saemiedigkine jïh Saemien jïlleskuvline goerehtalledh lea goh daerpiesvoete joekoenlaakan njoelkedassh sjïehtehtidh vuj jïlleskuvle buerie evtiedimmiem gorredåvva.
Jus 2011:s boahtá ohcan Sámi allaskuvllas gos ohcet akkrediteret ođđa doavttergrádaoahpu, de áigu Máhttodepartemeanta váldit oktavuođa lávdegottiin mii guorahallá sámi dutkamiid ja alitoahpuid.
Jis jaepien 2011 båata ohtsemen Saemien jïlleskuvleste gusnie ohtsih *akkrediteret orre dåakteremierielearoem, dellie sæjhta Maahtoedepartemeente gaskesem moenehtsinie vaeltedh mij saemien dotkemidie jïh plaavelearojde goerehtalla.
Dán dahká vai oažžu dieđuid lávdegotti veardádallamiid birra das movt Sámi allaskuvla buoremusat sáhttá ovdánit.
Daam dorje vuj daajroeh åådtje moenehtsen #mohtedidh<vblex><tv><der_alla><vblex><der_nomact><n><pl><gen> bïjre destie guktie Saemien jïlleskuvle bööremeslaakan maahta åvtenidh.
Dan maŋŋil áigu departemeanta gulahallat Sámedikkiin ja Sámi allaskuvllain guorahallandihti lea go dárbu rievdadit láhkaásahusa mii guoská Sámi allaskuvlii.
Dan mænngan sæjhta departemeente Saemiedigkine gaskestalledh jïh Saemien jïlleskuvline *guorahallandihti lea goh daerpiesvoete njoelkedassem jarkestidh mij Saemien jïlleskuvlese dæjpa.
Stivralahtuid nammadeapmi Sámi Allaskuvlii áigodagas 2011 - 2015
Ståvroelïhtsegi nommehtimmie Saemien jïlleskuvlese boelhkesne 2011 - 2015
Čuovvovaš olbmot leat nammaduvvon stivralahttun borgemánu 1. b. 2011 rájis suoidnemánu 31. b. 2015 rádjái: Gunn-Britt Retter, Vuonnabahta, su persovnnalaš várrelahttu lea Outi Susanna Länsman, Anár, Suopma (sámediggi nammadan) Roger Skarvik, Áltá, su persovnnalaš várrelahttu lea Ánde Somby, Romsa (Sámediggi nammadan)
Minngebe almetjh ståvroelïhtseginie mïetsken nommehtovveme 1. b. 2011 raejesne snjaltjen 31. b. 2015:n raajan: Gunn-Britt Retter, Vuonnabahta, dan persovneles sæjjasadtje lea Outi Susanna Länsman, Anár, Soeme (saemiedigkie nommehtamme) Roger Skarvik, Áltá, dan persovneles sæjjasadtje lea Ánde Somby, Romsa (Saemiedigkie nommehtamme)
3 Giella
3 gïele
Sámi álbmogis galgá leat vejolašvuohta ja riekti geavahit iežaset giela.
Saemien aalmogen edtja årrodh nuepie jïh reaktoe utnedh jïjtjsh gïelem.
Giela seailluheapmi ja ovddideapmi lea guovddáš oassi sámi kultuvrra boahtteáiggis.
Gïelen vaarjelimmie jïh evtiedimmie lea voernges boelhke saemien kultuvren båetijen aejkien.
Danne lea Sámedikkis váldoulbmilin ahte giella geavahuvvo aktiivvalaččat ja lea oidnosis almmolašvuođas.
Dannasinie Saemiedigkesne åejvietsiehkine ahte gïele eadtjohkelaakan åtnasåvva jïh lea vuajnose byögkelesvoetesne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Dat giellaarenat mat dál gávdnojit, fertejit bisuhuvvot ja ovdánahttot, ja ferte láhččit dili vai ođđa giellaarenat ásahuvvojit.
Dah gïelesijjieh mah daelie gååvnesieh, tjuerieh #tjöödtjestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïh #evtiedidh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><inf>, jïh laetjijh tjuara tsiehkiem vuj orre gïelesijjieh tseegkesuvvieh.
Dain guovlluin gos sámegiella lea hearkkes dilis, doppe fertet bargat giellaealáskahttimin.
Dejnie dajvine gusnie saemiengïele lea viesjies tsiehkesne, debpene tjoerijibie barkedh gïelejealajimmine.
Dain guovlluin gos sámegiella lea beaivválašgiella, doppe fertet dihtomielalaččat ain ovddos guvlui sámástit.
Dejnie dajvine gusnie saemiengïele lea #biejjie<n><adj><cmp_attr><cmp>gïele, debpene tjoerijibie fahkoeslaakan annje *ovddos dajvese saemiestidh.
Sámediggi bargá iešguđetládje joksat dáid ulbmiliid.
Saemiedigkie joekehtslaakan barka jaksedh daejtie ulmieh.
Mii juohkit doarjagiid suohkaniidda ja fylkasuohkaniidda vai sidjiide galgá leat vejolaš bálvalit álbmoga sámegillii.
Mijjieh dåarjoeh tjïeltide jïh fylhketjïeltide juekiejibie vuj dejtie #buektiehtidh<vblex> edtja hoksehtidh aalmogem saemiengïelese.
Mii doarjut sámi giellaguovddážiid ja doarjut maid sihke dakkár giellaprošeavttaid mat leat sámi giela hálddašanguovllus, ja maiddái daid mat leat olggobealde.
Mijjieh saemien gïelejarngide dåarjoejibie jïh aaj dåarjoejibie dovne dagkeres gïeleprosjeektide mah leah saemien gïelen reeremedajvesne, jïh aaj dejtie mah leah bæjngolen.
Sámediggi maid rávve ja bagadallá sámi tearpmaid ja báikenamaid birra.
Saemiedigkie aaj nihtetjæsta jïh #bijjiedidh<vblex><tv><der_alla><vblex><indic><pres><p3><sg> saemien teermi jïh sijjienommi bïjre.
Dán barggus lea dárbu ovttasbargat ráđđehusain, fylkasuohkaniiguin, suohkaniiguin ja sámegiela fágabirrasiiguin.
Daennie barkosne lea daerpiesvoete laavenjostedh reerenassine, fylhketjïeltigujmie, tjïeltigujmie jïh saemiengïelen faagebyjresigujmie.
Ovttasbargu
Ektiebarkoe
Sámediggi lea 2011:s oassálastán seminárain, konferánssain ja čoahkkimiin main fáddá lea leamaš sámegiela dilli ja boahttevaš hástalusat.
Saemiedigkie lea jaepien 2011 #mealtan<adv><prfprc> seminaarine, konferaansine jïh tjåanghkojne mejnie aamhtese saemiengïelen tsiehkie orreme jïh båetije haestemh.
Diekkár giellafágalaš deaivvadeamit leat dehálaččat go dalle besset iešguđetge fágabirrasat čoahkkanit ja juogadit vásáhusaid.
Dagkeres gïelefaageles gaavnesjimmieh vihkele goh dellie biesieh ovmessieaaj faagebyjresh tjåanghkenidh jïh vaesehtsh joekedidh.
Dasa lassin leat diekkár čoahkkaneamit giellaarenat almmolašvuođas.
Dïsse lissine leah dagkeres tjåanghkenimmieh gïelesijjieh byögkelesvoetesne.
Sámediggi lea erenoamáš movttet go lullisámi giellabirrasis dál leat ásahan giellafierpmádaga, ja mii oassálastit maid doppe.
Saemiedigkie lea sjïere #feejjene<adj><sg><nom> goh åarjelsaemien gïelebyjresisnie daelie gïelevearmadahkem tseegkeme, jïh mijjieh mealtan aaj debpene.
Lullisámegiela fierpmádatčoahkkin čohkke buot lullisámi ásahusaid mat barget giellaoahpahusain.
Åarjelsaemiengïelen viermietjåahkoe seeptjie gaajhken åarjelsaemien institusjovnh mah gïeleööhpehtimmine berkieh.
Dát fierpmádatčoahkkimat lágiduvvojit máŋgii jagis, ja lullisámegiela oahpahusbarggut leat guovddáš fáttát dáin čoahkkanemiin.
Daah viermietjåahkoeh #gellie<num><sg><ill> jaepesne öörnesuvvieh, jïh åarjelsaemiengïelen ööhpehtimmiebarkoeh leah voernges aamhtesh daejnie tjåanghkenidh.
Sámedikki giellakonferánsa
Saemiedigkien gïelekonferaanse
Sámediggi lágidii giellakonferánssa 2011:s.
Saemiedigkie gïelekonferaansem jaepien 2011 öörni.
Fáddán lei sámegiela čalmmustahttin ja geavaheapmi.
Aamhtesinie lij saemiengïelen tjelmiestehteme jïh pråvhkoe.
Diekkár konferánsa lea dehálaš čalmmustahttindihti sámegielaid almmolašvuođas.
Dagkeres konferaanse lea vihkeles *čalmmustahttindihti saemiengïeli byögkelesvoetesne.
Konferánsa lea maid dehálaš giellaarena.
Konferaanse lea aaj vihkeles gïelesijjie.
Konferánsa dulkojuvvui buot sámegielaide ja dárogillii.
Konferaanse doelhkestovvi gaajhkide saemiengïelide jïh daaroengïelese.
Konferánssas ledje 160 oasseváldi.
Konferaansesne lin 160 #mealtan<n><pl><nom>.
Sámediggi lea ožžon buriid máhcahemiid konferánssa maŋŋel ja oaidná dárbbu lágidit giellakonferánssaid duos dás ain.
Saemiedigkie åådtjeme bueride #jarkedh<vblex><iv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><pl><gen> konferaansen mænngan jïh daerpiesvoetem vuajna gïelekonferaansh öörnedh duesnie daelie annje.
Danne áigu Sámediggi lágidit giellakonferánssaid dássedit.
Dannasinie sæjhta Saemiedigkie gïelekonferaansh öörnedh *dássedit.
Sámedikki giellastivra
Saemiedigkien gïeleståvroe
Sámedikki giellastivra ásahuvvui jagi 2001.
Saemiedigkien gïeleståvroe jaepien tseegkesovvi 2001.
Giellastivrra bargohivvodat maŋemus jagiid čájeha ahte sis eai leat šat nu hirbmat olu barggut.
Gïeleståvroen barkoeveahka minngebe jaepiej vuesehte ahte daj eah leah vielie dan alme jïjnje barkoeh.
Sivvan dasa leat ahte giellapolitihkalaš bargguid rámmat leat rievdan dan rájes go dat álggahuvvui.
Sjïekine dïsse libie ahte gïelepolitihkeles barkoej mierieh dan raejeste jorkestovveme goh dïhte aelkiehtovvi.
Sámedikki hálddahusas lea gelbbolašvuohta nanusnuvvan.
Saemiedigkien reeremen lea maahtaldahke *nanusnuvvan.
Leat máŋga ođđa bargi boahtán geain lea nana gelbbolašvuohta, ja dat guoská buot sámi gielaide.
Leah gellie orre barkijh båateme giej lea nænnoes maahtaldahke, jïh dïhte dæjpa gaajhken saemien gïelide.
Leat máŋga ođđa suohkana sámegiela hálddašanguovllus, ja leat ásahuvvon ođđa sámi giellaguovddážat.
Leah gellie orre tjïelth saemiengïelen reeremedajvesne, jïh tseegkesovveme orre saemien gïelejarngh.
Dat mearkkaša ahte Sámedikkis leat dál eanet aktevrrat geaiguin sáhttá ságastit giellahástalusaid birra.
Dïhte krööhkeste ahte Saemiedigkesne leah daelie jeenje aktöörh giejgujmie maahta gïelehaestemi bïjre gaskestalledh.
Sámediggi lea maid ožžon buori ovttasbarggu guovddáš eiseválddiiguin.
Saemiedigkie aaj åådtjeme buerie ektiebarkoem voernges åejvieladtjigujmie.
Konsultašunšiehtadus lea dehálaš ovdamearkan dasa.
Konsultasjovnelatjkoe lea vihkele vuesiehtimmine dïsse.
Dát rievdadeamit leat dagahan min bargovuogi mihá eanet proseassabealušteaddjin.
Daah jorkestimmieh dorjeme mijjen barkoevuekiem sagki jeenje prosessevaarjelæjjine.
Go giellastivra ii leat dan beaivválaš doaimmas mielde, de lea leamaš váddáset váldit sin searvái.
Goh ij gïeleståvroe leah dennie fïerhtenbeajjetje darjoemisnie mealtan, dellie orreme geervebe vaeltedh dejtie seabran.
Sámedikki mielas ii leat dárbu sierra ráđđeaddi orgánii giellaáššiid várás, ja danne lea mearridan heaittihit Sámedikki giellastivrra 31.12.2011 rájes.
Saemiedigkien mïelesne ij leah daerpiesvoete sjïere raeriestæjjan orgaanese gïelegyhtjelassi muhteste, jïh dannasinie nænnoestamme illedh Saemiedigkien gïeleståvroem 31.12.2011 raejeste.
Davviriikkalaš ovttasbargu
Noerhtelaanti ektiebarkoe
Norgga, Ruoŧa ja Suoma Sámedikkit leat Sámi parlamentáralaš ráđi bokte čielggadanprošeavtta davviriikkaid oktasaš sámegiela dutkan- ja ámmát/resursaguovddáža ásaheamis.
Nöörjen, Sveerjen jïh Soemen saemiedigkieh Saemien Parlamentarihkeles raerien baaktoe salkehtimmieprosjeektem noerhterïjhki ektie saemiengïelen dotkeme- jïh funksjovne/vierhtiejarngen tseegkemisnie.
Čielggadanprošeavtta raporta lea addon Sámi parlamentáralaš ráđđái.
Tjïelkedimmieprosjeekten reektehts vodteme Saemien parlamentarihkeles raaran.
Lea maid sáddejuvvon ruhtadanohcan Interreg IV A Davvi dán prošektii.
Aaj seedtesovveme beetnehdåarjoeohtseme Interreg IV A./a. Noerhte daan prosjeektese.
Davviriikkaid sámegiela dutkan- ja ámmát/resursaguovddážis galget leat giellafágalaš barggut nugo giellagáhtten, giellaovddideapmi, giellanormeremat, nammabálvalusat ja dieđut sámegielfágalaš gažaldagain.
Noerhtelaanth saemiengïelen dotkeme- jïh funksjovnen/vierhtiejarngesne edtjieh årrodh gïelefaageles barkoeh goh gïelevaarjelimmie, gïeleevtiedimmie, gïelenormeeradimmieh, nommedïenesjh jïh daajroeh saemienfaagen gyhtjelassine.
Prošeaktaáigodagas galget buot sámedikkit háhkat bistevaš ruhtadeami vai guovddáš šattalii bissovaš giellaguovddážiin jagi 2014 rájes.
Prosjeekteboelhkesne edtjieh gaajhkh saemiedigkieh vihties beetnehdåarjoem skååffedh vuj jarnge vihties gïelejarngine sjædta jaepien 2014 raejeste.
Sámediggi lea hui mieđas nannet davviriikkalaš sámi giellaovttasbarggu, vai ovttas sáhttit bargat giellaovddidemiin ja giellanannemiin.
Saemiedigkie lea dan hååneskisnie noerhtelaanti saemien gïeleektiebarkoem nænnoestidh, vuj ektedh maehtedh gïeleevtiedimmine jïh gïelenænnoestimmine barkedh.
Ráđđehusa sámegielaid doaibmaplána
Reerenassen saemiengïeli dahkoesoejkesje
Ráđđehusa sámegielaid doaibmaplána ođasmahttojuvvo jahkásaččat.
Reerenassen saemiengïeli dahkoesoejkesje fïerhten jaepien orreståvva.
Guovvamánus ovdanbuvttii Ođasmáhttin-, hálddahus- ja girkodepartemeanta 2010 stáhtusa ja makkár vuoruheamit galget lea 2011:s.
Goevtesne åvtese buektieji Orremaehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartemeente 2010 staatush jïh magkeres prijoriteradimmieh edtjieh lea jaepien 2011.
Departemeantta deattuhii ahte dehálaš boađus dán rádjái lei arvat eambbo diđolašvuohta sámegielaid birra, sihke almmolaš eiseválddiin ja muđuige servvodagas.
Departemeenten tjïelkestehti ahte vihkeles illedahke daan raajan lij doestedh jeenje voerkesvoete saemiengïeli bïjre, dovne byjjes åejvieladtjine jïh voen aaj siebriedahkesne.
Doaibmaplána lea juhkkojuvvon golmma váldokapihttaliidda: OAIDNIT, OAHPPAT, GEAVAHIT, main doaibmabijut leat iešguđetge dásiin juhkkojuvvon.
Dahkoesoejkesje golmen åejviekapihtelidie #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>: VUEJNEDH, LÏEREDH, UTNEDH, mejnie råajvarimmieh leah ovmessieaaj daltesinie #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Sámediggi lea bargagoahtán daiguin bargguiguin maidda lea ovddasvástádus ja bargá viidáset daiguin bargguiguin mat leat álggahuvvon.
Saemiedigkie barkegåateme #dïhte<prn><dem><pl><com> barkoejgujmie mejtie lea dïedte jïh barka vijrebe #dïhte<prn><dem><pl><com> barkoejgujmie mah aelkiehtovveme.
Sámedikkis lea ovddasvástádus čađahit iešguđet lágan doaibmabijuid doaibmaplánas, sihke akto ja ovttas eará departemeanttaiguin ja ásahusaiguin.
Saemiedigkien lea dïedte tjïrrehtidh ovmessie dagkeres råajvarimmide dahkoesoejkesjisnie, dovne oktegh jïh ektesne jeatjah departemeentigujmie jïh institusjovnigujmie.
Sámedikki loahpalaš dieđáhus 2011 ovddas válbmana álgogeahčen jagi 2012.
Saemiedigkien minngemes bïevnese 2011:n åvteste dorjesåvva *álgogeahčen jaepien 2012.
Elgå skuvla
Elgåen skuvle
Elgå skuvla lea bargagoahtán lullisámi giella ja oahpahus resursaguovddáža ásahemiin.
Elgåen skuvle barkegåateme åarjelsaemien gïele jïh ööhpehtimmie vierhtiejarngen tseegkeminie.
Sámediggi lea čoahkkinasttán sihke Elgå skuvllain, Engerdal suohkaniin ja Ođasmáhttin, hálddahus- ja girkodepartemeanttain sihke hálddahuslaš ja politihkalaš dásis.
Saemiedigkie lea tjåanghkenem dovne Elgåen skuvline, Eengerdaelien tjïeltine jïh Orremaehtiejinie, reereme- jïh gærhkoedepartemeentine dovne reerije jïh politihkeles daltesisnie.
Sámediggi bargá viidáset dáinna áššiin ja vuordimis čovdojuvvo boahttevaš organiseren 2012 mielde.
Saemiedigkie barka vijrebe daejnie aamhtesinie jïh vuertedh #tjuevtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> båetije öörneme 2012:n mealtan.
Terminologalaš ovttasbargu
*Terminologalaš ektiebarkoe
Sámediggi bargá ovttas Ruoŧa sámedikkiin nannet julevsámegiela.
Saemiedigkie ektesne Sveerjen saemiedigkine barka nænnoestidh julevsaemiengïelem.
Lea mearriduvvon dollojuvvot julevsámi giellakonferánsa Johkamohkis, Ruoŧas, guovvamánus 2012.
Nænnoestovveme steeresovvedh julevsaemien gïelekonferaanse Johkamohkkijjesne, Sveerjesne, goevten 2012.
Konferánssa fátta lea ee.
Konferaansen *fátta lea gaskem jeatjah
giela ealáskahttin, oahpahus ja dutkan – ja konferánsa galgá gávdnat boahtteáigge áigumušaide čovdosiid.
gïelen jealajimmien, ööhpehtimmie jïh goerehtem – jïh konferaanse edtja båetijen aejkien aajkojde tjoevtenjh gaavnedh.
Sámedikkis lea buorre gulahallan julevsámi-dáro/dáro-julevsámi sátnegirjji čálliin ja áigumuš lea almmustahttit sátnegirjji digitálahámis.
Saemiedigkesne buerie gaskestalleme luvliesaemien-daaroengïelen/daaroengïelen-julevsaemien baakoegærjam tjaeliejinie jïh aajkoe lea *almmustahttit baakoegærjan digitaalehaamosne.
Áigumuš lea soabadit ođđajagis 2012 ja almmuhit girjji ođđajagimánus/guovvamánus.
Aajkoe lea latjkedh orrejaepesne 2012:m jïh bæjjoehtidh gærjam tsïengelen/goevten.
Sámedikki lea oassalastan Norgga giellaráđi terminogiijakursii ja -seminárii.
Saemiedigkien lea *oassalastan Nöörjen gïeleraeriem *terminogiijakursii jïh -seminaarese.
Semináras ledje ovdan tearbmabarggu vuođđodieđut, oahppu fágagiela birra, doahpagat, meroštallamat ja eará praktihkalaš tearbmabarggut.
Seminaaresne lin fraamme teermebarkoen våaromedaajroeh, learoe faagegïelen bïjre, lahtesh, aerviedimmieh jïh jeatjah praktihkeles teermebarkoeh.
Sámediggi lea oassalastan Kárášjogas Giellagiella forumii, mii lea fierpmádatčoahkkin sámi hálddašanguovllu suohkaniid giellabargiide.
Saemiedigkie lea *oassalastan Karasjohkesne Giellagiella forumese, mij lea viermietjåahkoem saemien reeremedajven tjïelti gïelebarkijidie.
Čoahkkimis ságastallui giellafágalaš áššiin mat leat ávkkálaččat giellabarggus.
Tjåanghkosne gïelefaageles aamhtesinie soptsestolli mah aevhkies gïelebarkosne.
Sámi giellaguovddážat
Saemien gïelejarngh
Sámediggi attii 2011:s doaibmadoarjaga 10 sámi giellaguovddážii.
Saemiedigkie jaepien 2011 vedtieji darjomedåarjoen 10 saemieh gïelejarngese.
Sámediggi oaivvilda, ahte sámi giellaguovddážat barget buori barggu go čalmmustahttet sámegiela iežaset doaibmaguovllus, Sámedikki doarjjaortnega vuođul.
Saemiedigkie jeahta, ahte saemien gïelejarngh buerie barkoem berkieh goh saemiengïelem tjelmiestehtieh jïjtjsh vierhkiedajvesne, Saemiedigkien dåarjoeöörnegen mietie.
Giellaguovddážat leat mielde ráhkadeamen giellaarenaid, mat leat earenomáš dehálaččat ovddideamis sámegiela geavaheami guovlluin gos giella lea rašes dilis.
Gïelejarngh mealtan gïelesijjieh darjodh, mah leah sjïere vihkele evtiedimmesne saemiengïelen pråvhkoem dajvine gusnie gïele lea hiejjehts tsiehkesne.
Sámediggi oaidná ahte máŋggain dain guovddážiin lea hui seammálágan doaibma jagis jahkái, muhto dulko dan nu ahte giellaguovddážat áiggi mielde ožžot hámi ja sisdoalu man nala barget.
Saemiedigkie vuajna ahte gelline dejnie jarngine lea dan aktelaaketje darjome jaepesne jaapan, mohte dam dan doelhkeste ahte gïelejarngh tïjjen mietie haamoem jïh sisvegem åadtjoeh man nelnie barkih.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 85. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 85. bielie 379 bielesne
Sámediggi oaidná dehálažžan ahte giellaguovddážat čađa áiggi árvvoštallet iežaset doaimmaid nu ahte sáhttet fállat buriid fálaldagaid ja doaimmaid nugo álbmot háliida.
Saemiedigkie vuajna vihkielinie ahte gïelejarngh tjïrrh tïjjen jïjtjsh darjomh vierhtiedellieh dan ahte maehtieh buerie faalenasside jïh darjomh faaledh goh aalmoge sæjhta.
Sámedikkis lea ulbmil oččodit eanet ealli ja aktiivvalaš sámegielarenaid.
Saemiedigkien lea ulmie åådtjedidh jeenje jielije jïh eadtjohke #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>sijjide.
Danin juolludii Sámediggi doaibmadoarjaga Omasvuona giellaguovddážii doaibmajahkái 2011.
Dannasinie Saemiedigkie laeviehti darjomedåarjoem Omasvuotnan gïelejarngese darjomejaapan 2011.
Omasvuona giellaguovddáš rahppui almmolaččat jagis 2010 ja leamaš ruhtaduvvon ja hálddašuvvon prošeaktan.
Omasvuotnan gïelejarnge byjjeslaakan #geehpehtidh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> jaepien 2010 jïh orreme laeviehtovveme jïh reeresovveme prosjeektine.
Sámediggi oaidná dehálažžan ahte Omasvuona giellaguovddážii sihkkarastojuvvojit prošeaktaruđat prošeaktaáigodahkii dasságo guovddáš oažžu vuođđodoarjaga Sámedikkis.
Saemiedigkie vuajna vihkielinie ahte Omasvuotnan gïelejarngese prosjeektebeetnegh gorredovvieh prosjeekteboelhkese jarngen åadtjoje våaromedåarjoem Saemiedigkesne nehkele.
Sámediggi oassalastá jahkásaš giellaguovddašdeaivvadeamis.
Saemiedigkie *oassalastá jaapetje gïelevoerngesgaavnesjimmesne.
Sámedikki mielas lea dehálaš deaivat giellaguovddážiid gullan dihte maid dat barget ja makkár hástalusaid sii deivet iežaset bargguin.
Saemiedigkien mïelesne vihkele dieviedidh gïelejarngh govledh åvteste maam dah berkieh jïh magkeres haestemh dah dieviedieh jïjtjsh barkojne.
Dán jagi giellaguovddašdeaivvadeamis lei Evenášis.
Daan jaepien gïelevoerngesgaavnesjimmesne lij Evenesesne.
Sámediggi lea bidjan johtui barggu guorahallat daid sámi giellaguovddážiid mat ožžot vuođđodoarjaga Sámedikkis.
Saemiedigkie bïejeme *johtui barkoem goerehtalledh dejtie saemien gïelejarngide mah våaromedåarjoem Saemiedigkeste åadtjoeh.
Sámediggi háliida dainna guorahallamin oaččut vel buoret gova dan doarjaga geavaheamis maid giellaguovddážat ožžot Sámedikkis.
Saemiedigkie dejnie sæjhta goerehtalledh annje åadtjoeh buerebe guvvien dam dåarjoem pråvhkoste maam gïelejarngh Saemiedigkeste åadtjoeh.
Guorahallamis galgá čielggaduvvot leago doarjja veahkehan joksat ulbmila ja makkár čuoggát vejolaččat leat eastadan dan.
Goerehtallemisnie edtja tjïelkedovvedh dåarjoe viehkiehtamme jaksedh ulmiem jïh magkeres tsiehkieh #nuepie<vblex><indic><pres><p3><sg> dam jeereme.
Sámediggi galgá atnit ávkin guorahallanbohtosiid buoridan dihte sámi giellaguovddážiid hálddašeami.
Saemiedigkie edtja utnedh nåhtojne goerehtallemeilledahki bueriedidh åvteste saemien gïelejarngi reeremem.
Guorahallan guoská giellaguovddážiidda mat ožžo vuođđodoarjaga Sámedikkis áigodagas 2006-2010.
Goerehtalleme gïelejarngide dæjpa mah våaromedåarjoem Saemiedigkeste åadtjoejin boelhkeste 2006-2010.
Dehálaš guorahallamis šaddá gažaldat dálá giellaguovddážiid doaibmaguovllu viiddideapmi.
Vihkeles goerehtallemisnie sjædta gyhtjelasse daaletje gïelejarngi vierhkiedajven vijriedimmie.
Dat lea ášši, man ee.
Dïhte aamhtese, maam gaskem jeatjah
Álttá sámi giellaguovddáš lea váldán bájas Sámedikkiin.
Áltán saemien gïelejarnge vaaresem Saemiedigkine vaalteme.
Sámedikki guovttegielalašvuođadoarjja
Saemiedigkien gööktengïelehvoetendåarjoe
Sámediggi lea 1993 rájes juolludan guovttegielalašvuođadoarjagiid daid gielddaide ja fylkkagielddaide, mat áiggis áigái leat gullan sámegiela hálddašanguvlui.
Saemiedigkie lea 1993:n raejeste laeviehtamme gööktengïelehvoetendåarjojde #dïhte<prn><dem><pl><ine><attr> tjïeltide jïh fylhketjïeltide, mah tïjjesne tïjjese saemiengïelen reeremedajvese govleme.
Doarjjaortnega mihttomearri lea ahte sámegiela hálddašanguovllu álbmot galgá oažžut bálvalusaid sámegillii, ja addit suohkaniidda vejolašvuođa aktiivvalaččat bargat sámegiela ovdánahttinbargguiguin.
Dåarjoeöörnegen ulmie lea ahte saemiengïelen reeremedajven aalmoge edtja dïenesjh åadtjodh saemiengïelese, jïh tjïeltide nuepiem vedtedh eadtjohkelaakan saemiengïelen evtiedimmiebarkoejgujmie barkedh.
Guovttegielalašvuođa juolludaneavttuid rievdadeamit
Gööktengïelehvoeten laeviehtimmiemoenemetsiehkiej jorkestimmieh
Sámediggi čađahii 2009:s árvvoštallama sámegiela hálddašanguovllu gielddaid ja fylkkagielddaid guovttegielalašvuođadoarjaga geavaheamis.
Saemiedigkie jaepien 2009 tjïrrehti vierhtiedimmiem saemiengïelen reeremedajven tjïelti jïh fylhketjïelti gööktengïelehvoetendåarjoen pråvhkosne.
Dán árvvoštallamis bođii ovdan earret eará dat, ahte guovttegielalašvuođadoarjaga juolludaneavttut berrešedje rievdaduvvot.
Daennie vierhtiedimmeste fraamme båetieji gaskem jeatjah dïhte, ahte gööktengïelehvoetendåarjoen laeviehtimmiemoenemetsiehkieh byöroeh jarkestovvedh.
Ođđa meroštallannjuolggadusat ja juolludaneavttut leat leamaš gulaskuddamis.
Orre aerviedimmienjoelkedassh jïh laeviehtimmiemoenemetsiehkieh govledimmesne orreme.
Sámedikki dievasčoahkkin dohkkehii guovttegielalašvuođadoarjaga ođđa juolludaneavttuid njukčamánus 2011.
Saemiedigkien dïevestjåanghkoe gööktengïelehvoetendåarjoen orre laeviehtimmiemoenemetsiehkide dåhkasjehti njoktjesne 2011.
Guovttegielalašvuođadoarjja ii stivrejuvvo šat goluid mielde nugo ovdal, muhto baicce ulbmiliid mielde.
Ij gööktengïelehvoetendåarjoe vielie stuvrh maaksoej mietie goh aarebi, mohte buerebh ulmiej mietie.
Doarjja juogaduvvo golmma oasis sámegiela hálddašanguovllu gielddaide.
Dåarjoe golmene boelhkesne joekedåvva saemiengïelen reeremedajven tjïeltide.
Dán ođđa málles lea vuođđooassi, bálvalanoassi ja ovddidanoassi hálddašanguovllu gielddaid várás.
Daennie orre goeresne lea våaromeboelhke, hoksehtimmieboelhke jïh evtiedimmieboelhke reeremedajven tjïelti muhteste.
Sámegiela hálddašanguovllu fylkkagielddaide lea guovtteoasat málle, mas lea vuođđo- ja bálvalanoassi ja ovddidanoassi.
Saemiengïelen reeremedajven fylhketjïeltide lea *guovtteoasat goere, mesnie lea våarome- jïh hoksehtimmieboelhke jïh evtiedimmieboelhke.
Sámegielaid dilli lea hui iešguđetlágan sámegiela hálddašanguovllu gielddain ja fylkkagielddain.
Saemiengïeli tsiehkie lea dan ovmessie saemiengïelen reeremedajven tjïeltine jïh fylhketjïeltine.
Danin lea Sámediggi ráhkadan individuála ovttasbargošiehtadusa juohke gielddain ja fylkagielddain das, mo gielddat/fylkagielddat áigot ovddidit, nannet ja ovdánahttit sámegiela.
#Dïhte<prn><dem><ess> lea Saemiedigkie dorjeme individuelle ektiebarkoelatjkoem fïerhtine tjïeltine jïh fylhketjïeltine desnie, guktie tjïelth/fylhketjïelth sijhtieh evtiedidh, nænnoestidh jïh saemiengïelem evtiedidh.
Individuála ovttasbargošiehtadusaid vuođđun leat Sámelága giellanjuolggadusat, mat galget sihkkarastit dan, ahte sámegiela hálddašanguovllu gielddaid ja fylkkagielddaid ássiin lea vuoigatvuohta geavahit, seailluhit, ovdánahttit ja nannet sámegielaid geavaheami almmolaš oktavuođain.
Individuelle ektiebarkoelatjkoej våaroeminie leah Saemienlaaken gïelenjoelkedassh, mah edtjieh dam gorredidh, ahte saemiengïelen reeremedajven tjïelti jïh fylhketjïelti årroji lea reakta utnedh, vaarjelidh, evtiedidh jïh saemiengïeli pråvhkoem byjjes gaskesinie nænnoestidh.
Sámegiela hálddašanguovllus sámegiella ja dárogiella leat dásseárvosaš gielat.
Saemiengïelen reeremedajvesne saemiengïele jïh daaroengïele leah seammavyörtegs gïelh.
Dát mearkkaša dan, ahte buohkain lea vuoigatvuohta bálvaluvvot sámegillii go sii váldet oktavuođa sámegiela hálddašanguovllu almmolaš ásahusaide.
Daate dam krööhkeste, ahte gaajhkesi lea reakta hoksehtovvedh saemiengïelese goh dah gaskesem vaeltieh saemiengïelen reeremedajven byjjes institusjovnide.
Sámediggi lea doallan diehtojuohkinčoahkkimiid buot gielddaiguin ja fylkkagielddaiguin sámegiela hálddašanguovllus guovttegielalašvuođa doarjaga ođđa juolludaneavttuid birra.
Saemiedigkie bïevnesetjåanghkojde steereme gaajhki tjïeltigujmie jïh fylhketjïeltigujmie saemiengïelen reeremedajvesne gööktengïelehvoeten dåarjoen orre laeviehtimmiemoenemetsiehkiej bïjre.
Dát čoahkkimat láhče dehálaš vuođu viidáset bargui ovttasbargošiehtadusaid hábmemis.
Daah tjåanghkoeh vihkeles våaromem vijrebe barkose laetjiejin ektiebarkoelatjkoej hammosne.
Sámediggi dáhtui čakčat gielddain ja fylkkagielddain cealkámušaid ja evttohusaid individuála ovttasbargošiehtadusaide.
Saemiedigkie tjaktje sïjhti tjïeltine jïh fylhketjïeltine #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> jïh uvtelassh individuelle ektiebarkoelatjkojde.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 86. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 86. bielie 379 bielesne
Ovttasbargošiehtadusat hábmejuvvojit sierra juohke gielddain ja fylkkagielddain iešguhtege gieldda ja fylkkagieldda cealkámuša vuođul.
Ektiebarkoelatjkoeh hammoedovvieh sjïere fïerhtine tjïeltine jïh fylhketjïeltine ovmessie tjïelten aaj jïh fylhketjïelten #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> mietie.
Sámediggi lea gulahallan gielddaiguin ja fylkkagielddaiguin ovttasbargošiehtadusaid sisdoalu ja hámi birra.
Saemiedigkie tjïeltigujmie jïh fylhketjïeltigujmie gaskestalleme ektiebarkoelatjkoej sisvegen jïh haamoen bïjre.
Dát bargu lea ádjánan guhkit go Sámediggi árvvoštalai.
Daate barkoe guhkieslaakan fïjneme goh Saemiedigkie vierhtiedalli.
Muhtun gielddat/fylkkagielddat leat dieđihan, ahte eai geargga dáinna bargguin ovdal loahpageahčen 2011.
Muvhth tjïelth/fylhketjïelth bïeljelamme, ahte eah galhkah daejnie barkojne aarebi minngiegietjesne 2011.
Ovttasbargošiehtadusat galget dohkkehuvvot politihkalaččat sihke gieldda/fylkagieldadásis ja Sámediggeráđis.
Ektiebarkoelatjkoeh edtjieh politihkeleslaakan #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> dovne tjïelten/fylhketjïeltedaltesisnie jïh Saemiedigkieraeresne.
Dat mearkkaša dan, ahte ovttasbargošiehtadusaid vuolláičállin maŋŋona.
Dïhte dam krööhkeste, ahte ektiebarkoelatjkoej *vuolláičállin suajmene.
Sámedikki mihttomearrin lea oktasaččat vuolláičállit ovttasbargošiehtadusaid Sámedikki dievasčoahkkimis guovvamánu 2012:s.
Saemiedigkien ulmine lea #ektie<adj><pl><nom> *vuolláičállit ektiebarkoelatjkojde Saemiedigkien dïevestjåanghkosne goevten jaepien 2012.
Suohkaniid guovttegielalašvuođadoarjaga geavaheami raporteren
Tjïelti gööktengïelehvoetendåarjoen pråvhkoen reektem
2010 ovddas raporterejit suohkanat ahte guovttegielalašvuođaruhta lea geavahuvvon earret eará bálvalussii, bargiid oahpahussii, jorgaleapmái, galbemii ja sámegiela visuálalaš čalmmusteapmái.
2010:n åvteste tjïelth reektieh ahte gööktengïelehvoetenbeetnege/gööktengïelehvoetenbeetneh gaskem jeatjah åtnasovveme dïenesjasse, barkiji ööhpehtæmman, jarkoestæmman, *galbemii jïh saemiengïelem visuaalelaaketje vååjnesasse bïejemasse.
Sámediggi oaidná suohkaniid ja fylkasuohkaniid raporttain ahte hálddašansuohkaniin ja fylkasuohkaniin leat iešguđetlágan hástalusat ja čuolmmat.
Saemiedigkie tjïelth vuajna jïh fylhketjïelti reektehtsinie ahte reeremetjïelti jïh fylhketjïelti leah ovmessie haestemh jïh tjoelmh.
Suohkaniin leat iešguđetlágan dárbbut sámegiela nannen- ja ovddidanbargguin ja geavahit ruđaid iešguđetládje.
Tjïelti leah ovmessie daerpiesvoeth saemiengïelen nænnoestimmie- jïh evtiedimmiebarkojne jïh beetnegh joekehtslaakan utnieh.
Muhtun suohkanat geavahit olu ruđa bálvalit álbmoga sámegillii.
Muvhth tjïelth jïjnje beetnegem utnieh hoksehtidh aalmogen saemiengïelese.
Seammás lea eará suohkaniin dárbu buoridit álbmoga ja bargiid sámegielgelbbolašvuođa jus galggašii šaddat dárbu sámegielbálvalussii.
Seammasïenten lea jeatjah tjïelti daerpiesvoete aalmogem bueriedidh jïh barkiji saemiengïelemaahtaldahkem jis edtja sjïdtedh daerpiesvoete #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>dïenesjasse.
Ovttasbargošiehtadusat gaskal Sámedikki ja suohkaniid leat buorit reaiddut sámegielbargguiguin, go ovttasbargošiehtadusat leat individuála ja heivehuvvon iešguđetge suohkana hástalusaide ja dainnalágiin sáhttá ráhkadit heivvolaš ja sierra doaibmabijuid dáidda suohkaniidda.
Ektiebarkoelatjkoeh gaskesne Saemiedigkien jïh tjïelti leah buerie dïrregh #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>barkoejgujmie, goh ektiebarkoelatjkoeh individuelle jïh sjïehtelovveme ovmessieaaj tjïelten haestiemidie jïh *dainnalágiin maahta darjodh sjiehteles jïh sjïere råajvarimmide daejtie tjïeltide.
2010:s Raavrhvijhke suohkan ozai beassat fárrui sámegiela hálddašanguvlui, ja vurdojuvvui ahte dat galggai dáhpáhuvvat 1.1.2012 rájes.
jaepien 2010 Raavrhvijhken tjïelte ohtsi bïesedh gujmie saemiengïelen reeremedajvese, jïh vuartasovvi dïhte edtji 1.1.2012:n raejeste sjugniehtovvedh.
Liikká 2012 stáhtabušeahtas eai lean várrejuvvon ruđat dasa, mii lei Sámediggeráđi mielas šállošahtti.
Lïjhke 2012 staatebudsjehtesne idtjin leah bïedtesovveme beetnegh dïsse, mij lij Saemiedigkieraerien mïelesne *šállošahtti.
Sámediggi lea dan dihte duhtavaš go Stuoradikki suohkan- ja hálddašankomitéa lea buktán mearkkašumi 2012 Stádabušehttii mas daddjo ahte Raavrhvijhke jođánepmosit berre beassat sámi hálddašanguvlui.
Saemiedigkie lea dan åvteste madtjele goh Stoerredigkien tjïelte- jïh *hálddašankomitéa mïerhkesjimmiem 2012 staatebudsjehtese buakteme mesnie jyöhtoe ahte Raavrhvijhke radtjoesommeslaakan byöroe saemien reeremedajvese bïesedh.
Romssa suohkan lei maiddái sádden ohcama beassat fárrui sámegiela hálddašanguvlui, muhto gesii dan maŋŋá eret, man Sámediggeráđi šálloša.
Romsan tjïelte aaj seedteme ohtsemem bïesedh gujmie saemiengïelen reeremedajvese, mohte dan mænngan giesieji destie, man Saemiedigkieraerien gaatelassja.
Ášši bohciidahtii stuorra digaštallama Romssas ja muđui Sámis.
Aamhtese stoere digkiedimmiem Romsesne #bïhtsegidh<vblex><iv><der_caus><vblex><indic><pret><p3><sg> jïh voen Saemesne.
Sámediggi lea maid oassálastán dán digaštallamii, sihke jearahallamiid bokte ja kronihkaiguin.
Saemiedigkie aaj mealtan daan digkiedæmman, dovne byjrehtimmiej baaktoe jïh *kronihkaiguin.
Fylkasuohkaniid guovttegielalašvuođadoarjaga raporteren
Fylhketjïelti gööktengïelehvoetendåarjoem reektem
2010 ovddas raporterejit fylkasuohkanat ahte guovttegielalašvuođaruhta lea geavahuvvon earret eará bálvalussii, jorgaleapmái, galbemii ja sámegiela visuálalaš čalmmusteapmái.
2010:n åvteste fylhketjïelth reektieh ahte gööktengïelehvoetenbeetnege/gööktengïelehvoetenbeetneh gaskem jeatjah åtnasovveme dïenesjasse, jarkoestæmman, *galbemii jïh saemiengïelem visuaalelaaketje vååjnesasse bïejemasse.
Sámediggi oaidná fylkasuohkaniid raporttain ahte fylkasuohkaniin leat iešguđetlágan hástalusat ja čuolmmat.
Saemiedigkie fylhketjïelti reektehtsinie vuajna ahte fylhketjïelti leah ovmessie haestemh jïh tjoelmh.
Fylkasuohkaniin leat iešguđetlágan dárbbut sámegiela nannen- ja ovddidanbargguin ja geavahit ruđaid iešguđetládje.
Fylhketjïelti leah ovmessie daerpiesvoeth saemiengïelen nænnoestimmie- jïh evtiedimmiebarkojne jïh beetnegh joekehtslaakan utnieh.
Muhtun fylkasuohkanat geavahit olu ruđa bálvalit álbmoga sámegillii, muhto eará fylkasuohkaniin ges lea dárbu buoridit sámegiela- ja kulturgelbbolašvuođa.
Muvhth fylhketjïelth jïjnje beetnegem utnieh hoksehtidh aalmogen saemiengïelese, mohte jeatjah fylhketjïelti jis lea daerpiesvoete bueriedidh saemiengïelen- jïh kultuvremaahtaldahkem.
Ovttasbargošiehtadusat gaskal Sámedikki ja fylkasuohkaniid guovttegielalašvuođaruđa geavaheamis leat buorit reaiddut sámegielbargguiguin, go ovttasbargošiehtadusat leat individuála ja heivehuvvon iešguđetge fylkasuohkana hástalusaide ja dainnalágiin sáhttá ráhkadit sierra heivehuvvon doaibmabijuid fylkasuohkaniidda.
Ektiebarkoelatjkoeh gaskesne Saemiedigkien jïh fylhketjïelti gööktengïelehvoetenbeetnegen pråvhkosne leah buerie dïrregh #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>barkoejgujmie, goh ektiebarkoelatjkoeh individuelle jïh sjïehtelovveme ovmessieaaj fylhketjïelten haestiemidie jïh *dainnalágiin maahta darjodh sjïere sjïehtelovveme råajvarimmide fylhketjïeltide.
Sámi giellaiskkadeapmi
Saemien gïelegoerehtimmie
Sámediggi oaivvilda ahte dárbbašuvvo eanet systematiserejuvvon diehtu iešguhtege sámegiela geavaheami birra, vai livččii vejolaš hábmet rivttes giellapolitihka dál ja boahtte áiggis.
Saemiedigkie jeahta ahte daarpesjåvva jeenje *systematiserejuvvon daajroe ovmessie saemiengïelen aaj pråvhkoen bïjre, vuj #buektiehtidh<vblex> hammoedidh rïektes gïelepolitihkem daelie jïh #båetije<adj><sg><ine><attr> tïjjesne.
Danin Sámediggi lea mearridan čađahit riikkaviidosaš giellaiskkadeami ovttas Ođasmahttin-, hálddahus – ja girkodepartemeanttain.
#Dïhte<prn><dem><ess> Saemiedigkie nænnoestamme tjïrrehtidh *riikkaviidosaš gïelegoerehtimmiem ektesne Orrestehteme-, reereme – jïh gærhkoedepartemeentine.
Giellaiskkadeapmi gokčá maiddái daid báikkiid ja gávpogiid, mat leat sámegiela hálddašanguovllu olggobealde.
Gïelegoerehtimmie aaj gaptja dejtie sijjieh jïh staarh, mah leah saemiengïelen reeremedajven ålkolen.
Giellaiskkadeami ulbmilin lea čielggadit gallis máhttet lulli-, julev ja davvisámegiela njálmmálaččat ja čálalaččat, makkár oktavuođain sámegiella geavahuvvo, ja man olu sámegiella geavahuvvo gulahallangiellan mánáidgárddis, skuvllas, barggus, astoáiggis, báikkálaš servodagas ja eaktodáhtolaš dahje politihkalaš bargguin.
Gïelegoerehtimmien ulmine lea tjïelkedidh #gellie<num><sg><ine> maehtiejih åarjel-, luvlien jïh noerhtesaemiengïelen njaalmeldh jïh tjaaleldh, magkeres gaskesinie saemiengïele åtnasåvva, jïh man jïjnje saemiengïele gaskesadtemegïeline maanagïertesne åtnasåvva, skuvlesne, barkosne, *astoáiggis, dajven siebriedahkesne jïh #moenemetsiehkie<n><cmp_sgnom><cmp> vajtelen jallh politihkeles barkojne.
Nordlandsforskning AS čađaha giellaiskkadeami ovttasráđiid Norut Alta AS:in.
Nordlandsforskningen AS/as gïelegoerehtimmiem tjïrrehte *ovttasráđiid Norut Áltá AS:ine/as:ine.
Sámediggi lea maid mielde ovttasbarggus.
Saemiedigkie lea aaj mealtan ektiebarkosne.
Iskkadeamis geavahuvvojit sihke kvantitatiivalaš ja kvalitatiivalaš metodat.
Goerehtimmesne åtnasuvvieh dovne *kvantitatiivalaš jïh *kvalitatiivalaš *metodat.
Jearahallanskovvi sáddejuvvo jagi ođđajagi- ja guovvamánu áigge boastta mielde oktiibuot 5000 olbmui, geat leat čálihuvvon Sámedikki jienastuslohkui.
Byjrehtimmieskjeema seedtesåvva jaepien orrejaepien- jïh goevten tïjjen påasten mietie ektiegaajhke 5000 almetjasse, gïeh Saemiedigkien veeljemelåhkose tjaeliehtovveme.
Dasa lassin čađahuvvojit čiekŋalis jearahallamat 12 gielddas sámegiela hálddašanguovllu olggobealde ja siskkobealde, sihke lulli-, julev- ja davvisámegielat guovlluin.
Dïsse lissine gïengeles byjrehtimmieh tjïrrehtovvieh 12 tjïeltesne saemiengïelen reeremedajven ålkolen jïh sisnjelen, dovne åarjel-, luvlie- jïh noerhtesaemiengïelh dajvine.
Čiekŋalis jearahallamat čađahuvvojit čuovvovaš gielddain: Aarborte, Bådåddjo, Divttasvuotna, Fálesnuorri, Gáivuotna, Guovdageaidnu, Oslo, Plassje, Romsa, Skánit, Snåasa ja Unjárga.
Gïengeles byjrehtimmieh minngebe tjïeltine tjïrrehtovvieh: Aarporte, #Bådåddjo<np><top><sg><nom>, Divttasvuotna, Fálesnuorri, Kåfjord, Kautokeino, Oslove, Plassje, Romsa, #Skánit<np><top><pl><nom>, Snåase jïh Nesseby.
Dutkit váldet oktavuođa maiddái iešguđetlágan institušuvnnaide ja organisašuvnnaide.
Dotkijh gaskesem aaj vaeltieh ovmessie institusjovnide jïh organisasjovnide.
Dán láhkai gártejuvvo, man ollugat hálddašit sámegiela iešguđetge suorggis, man ollu sámegiella geavahuvvo, makkár giellaválljejumiid vánhemat dahket mánáid ektui, ja man ollugat sáhtášedje jurddašit oahppat sámegiela.
Daan nemhtie *gártejuvvo, maam jïjnjesh saemiengïelem reerieh ovmessieaaj suerkesne, man jïjnje saemiengïele åtnasåvva, magkaridie gïeleveeljemidie eejtegh maanaj muhteste darjoeh, jïh man jïjnjesh maehtieh ussjedidh lïeredh saemiengïelem.
Sámi giellaiskkadeami bohtosat galget gárvánit cuoŋománu 2012:s ja dat leat oaivvilduvvon Sámedikki giellapolitihka vuođđun boahtteáiggis servodaga buot surggiin sihke stáhta, guovllu ja gieldda dásis.
Saemien gïelegoerehtimmien illedahkh edtjieh dorjesovvedh voerhtjen jaepien 2012 jïh dah årrodh jeahtasovveme Saemiedigkien gïelepolitihken våaroeminie båetijen aejkien siebriedahken #gaajhke<prn><ind><pl><loc> suerkine dovne staaten, dajven jïh tjïelten daltesisnie.
Bohtosat galget geavahuvvot Sámedikki gielladieđáhusa hábmemii ja daid doaibmabijuid hábmemii ja čađaheapmái, mat laktásit sámegielaid seailluheapmái ja ovddideapmái.
Illedahkh edtjieh åtnasovvedh Saemiedigkien gïelebïevnesen hammose jïh daj råajvarimmiej hammose jïh tjïrrehtæmman, mah *laktásit saemiengïeli vaarjelæmman jïh evtiedæmman.
Sámi terminologiija
Saemien terminologije
Sámediggi vástida beaivválaččat gažaldagaide sámegiela birra.
Saemiedigkie biejjieladtje gyhtjelasside vaestede saemiengïelen bïjre.
Gažaldagat leat sámegiela sániid ja namahusaid geavaheamis, tearpmaid, báikenamaid, ásahusaid namaid, dieđáhustávvaliid birra ja eará giellagažaldagaid, mat bohtet álbmogis, muhto maid ásahusas siskkáldasat.
Gyhtjelassh leah saemiengïelen baakoej jïh lahtesi pråvhkosne, teermi, sijjienommi, institusjovni nommi, bïevnesetaavlaj bïjre jïh jeatjah gïelegyhtjelasside, mah aalmogistie båetieh, mohte maam institusjovnesne sisnjielisnie.
Lea áibbaš čielggas ahte servvodagas lea dárbu daidda ráđiide maid ožžot Sámedikkis giela várás.
Lea ohtsedh tjïelkes ahte siebriedahken lea daerpiesvoete dejtie raeride mejtie Saemiedigkeste åadtjoeh gïelen muhteste.
Sámediggi addá danin sihke ráđiid ja veahkeha jorgalemiiguin davvi-, julev- ja lullisámegillii, sihke siskkobealde ja olggobealde ásahusa.
Saemiedigkie dannasinie vadta dovne raerieh jïh jarkoestimmiejgujmie viehkehte noerhte-, luvlie- jïh åarjelsaemiengïelese, dovne sisnjelen jïh ålkolen institusjovnen.
Sámediggi lea ráhkadan tearbmalisttuid dain sierranas tearbmaprošeaktamateriálain mat leat boahtán sisa ja maid Sámediggi lea ruhtadan.
Saemiedigkie teermelæstojde dorjeme dejnie sjïere teermeprosjeektematerijaaline mah sïjse båateme jïh maam Saemiedigkie laeviehtamme.
Sámi giellalávdegotti tearbmajoavkkut leat dađistaga dohkkehan listtuid ee.
Saemien gïelesijjiegedtien teermedåehkieh ånnetji dåhkasjahteme læstoeh gaskem jeatjah
bátnedikšuntearpmaid, šaddonamahusaid ja servodatfágatearpmaid
baeniegïetedallemeteermi, sjædtoelahtesidie jïh ektievuekiefaageteermide
Sámedikkis lea ovttas Sámi giellalávdegottiin leamas davviriikkalaš davvisámegiela tearbmajoavku čoahkkin.
Saemiedigkien ektesne Saemien gïelesijjiegedtine orreme noerhtelaanti noerhtesaemiengïelem teermedåehkie tjåanghkoen.
Čoahkkimis gieđahallojuvvui Riika-antikvára kulturmuitodatabása, Askeladdena tearbmalistu, mii lei jorgaluvvon dárogielas davvisámegillii.
Tjåanghkosne gïetedallesovvi *Riika-antikvára *kulturmuitodatabása, Askeladdenen teermelæstoe, mij daaroengïelesne jarkoestovveme noerhtesaemiengïelese.
Listu lea dál dohkkehuvvon.
Læstoe daelie #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Sámediggi háliida, ahte ohcanprográmma áiggi mielde boahtá maid lulli- ja julevsámegillii daningo dat nanne vejolašvuođa váldit atnui min iežamet giela ođđa arenain.
Saemiedigkie sæjhta, ahte ohtsemeprogrammen tïjjen mietie aaj båata åarjel- jïh julevsaemiengïelese juhkoe dïhte nuepiem nænnoste vaeltedh åtnose mijjen jïjtjemh gïelen orre sijjine.
Sámediggi lea árvvoštallan maid máŋggaid eará sátnelisttuid, mat gullet suohkanlaš bálvalusaide.
Saemiedigkie lea vierhtiedimmie aaj gelliej jeatjah baakoelæstoej, mah tjïelten dïenesjidie guvlieh.
Dat leat leamaš dakkárat, ahte ii leat leamaš dárbu dan árvvoštallat davviriikkalaš dásis.
Dah dagkerh orreme, ahte ij leah daerpiesvoete dam noerhtelaanti daltesisnie vierhtiedalledh.
Sámi giellalávdegotti lullisámegiela tearbmajoavku lea gieđahallan ja dohkkehan lullisámegiela suohkanlaš ja fylkkasuohkanlaš tearpmaid, boazodoallohálddahusa tearpmaid ja vuođđoskuvlla servodatfága tearpmaid.
Saemien gïelemoenehtsen åarjelsaemiengïelem teermedåehkie gïetedalleme jïh dåhkasjahteme åarjelsaemiengïelen tjïelten jïh fylhketjïelten teermi, båatsoereeremen teermi jïh maadthskuvlen ektievuekiefaagen teermh.
Sámedikki tearbmalisttuid logahallan, čájeha ahte eanas listtut leat dušše davvisámegillii.
Saemiedigkien teermelæstoej #jiehtedh<vblex><tv><der_halla><vblex><der_nomact><n><sg><gen>, vuesehte ahte jeenjemes læstoeh leah ajve noerhtesaemiengïelese.
Daid galggašii maid jorgalit julev- ja lullisámegillii.
Dejtie edtja aaj jarkoestidh luvlie- jïh åarjelsaemiengïelese.
Bargu gávdnat jorgaleddjiid namuhuvvon sámi giellaguovlluin lea váttis, danin go leat unnán giellabargit dain guovlluin.
#Barkedh<vblex><tv><imp><p1><du> gaavnedh jarkoestæjjah moenesovveme saemien gïeledajvine geerve, dannasinie goh leah ånnetji gïelebarkijh dejnie dajvine.
Sámediggi bargá viidáseappot ásahit ođđa ja buoret sátne- ja tearbmadatabáŋkku.
Saemiedigkie vijriehkåbpoe barka tseegkedh orre jïh buerebe baakoe- jïh *tearbmadatabáŋkku.
Das galgá šaddat álkit, viidát ja beroštahtti ohcanreaidu buohkaide, geat barget sámegielain, sihke studeanttaide, ohppiide, jorgaleddjiide, journalisttaide ja eará giellabargiide.
Desnie edtja sjïdtedh aelhkebe, vijrebe jïh #aabparidh<vblex><iv><der_caus><vblex><tv><prsprc> ohtsemedïrrege gaajhkesidie, gïeh saemiengïeline berkieh, dovne studeentide, learoehkidie, jarkoestæjjide, journalistide jïh jeatjah gïelebarkijidie.
Sámi servodat vuordá, ahte Sámedikkis lea dakkár fálaldat.
Saemien siebriedahke vuarta, ahte Saemiedigkien lea dagkeres faalenasse.
Sámi báikenamat
Saemien sijjienommh
Sámediggi lea nevvon journalisttaid, suohkaniid ja eará berošteddjiid sámi báikenamain.
Saemiedigkie lea dïrregen journalisti, tjïelth jïh jeatjah aabparæjjide saemien sijjienommine.
Lea leamaš diehtojuohkin mearriduvvon ja dohkkehuvvon sámegiel čállivuogi birra mii guoská almmolaš čujuhusaide, báikenamaide, giliide, suohkana luottaide, gáhtaide jna.
Orreme bïevnesen nænnoestovveme jïh #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> saemiengïeleh tjaelijevuekien bïjre mij byjjes årromesijjide dæjpa, sijjienommide, byjjide, tjïelten gïejide, gaatenidie jnv.
Sámediggi lea ovttas báikenammakonsuleanttain nevvon nammaáššiin, ee.
Saemiedigkie lea ektesne sijjienommekonsuleentine dïrregen nommeaamhtesinie, gaskem jeatjah
Romssa ja Finnmárkku ođđa álbmotmehciin ja luonddumehciin.
Romsan jïh Finnmaarhken orre aalmogemiehtjine jïh eatnemenmiehtjine.
Lea maid evttohan sámi nama Bådåddjo doallovistái.
Aaj uvtedamme saemien nommem #Bådåddjo<np><top><sg><gen> *doallovistái.
Sámediggi lea maid nevvon muhtun báikenamain Guovdageainnu suohkanis, ja muhtun eará báikenamain ja riikarádjemearkkain Lierne ja Namsskogan suohkaniin.
Saemiedigkie lea aaj dïrrege muvhtene sijjienommesne Kautokeinon tjïeltesne, jïh muvhtene jeatjah sijjienommesne jïh rïjhkeraejievæhtine Liernen jïh Namsskoganen tjïeltine.
Sámediggi lea muđui nevvon Gáivuona ja Návuona bálddalaš báikenamain.
Saemiedigkie lea voen dïrrege Kåfjorden jïh Návuotnan *bálddalaš sijjienommine.
Omasvuona suohkan lea mearridan ovcci sámi báikenama.
Omasvuotnan tjïelte uktsie saemieh sijjienommen nænnoestamme.
Sámediggi lea nevvon Stáda geaidnodoaimmahat Davviregiovnna movt muhtun báikenamaid Álttás čállá sámegillii, báikenamaid maid áigot galbbaide bidjat.
Saemiedigkie lea dïrrege Staaten #geajnoe<n><cmp_sgnom><cmp> #darjome<n><der_car><adj><comp><attr> noerhteregijovnen guktie muvhtide sijjienommide Áltesne saemiengïelesne tjaala, sijjienommh mejtie sïjhtih sjeltide bïejedh.
Sámediggi lea hui mielas dasa ahte suohkanat ja earát geavahišgohtet sámi báikenamaid.
Saemiedigkie lea dan mïelesne dïsse ahte tjïelth jïh jeatjebh saemien sijjienommide utniegåetieh.
Dát váikkuha dasa ahte sámi báikenamat bohtet oidnosii ja geavahuvvojit.
Daate dïsse dijpie ahte saemien sijjienommh vååjnesasse båetieh jïh åtnasuvvieh.
Sámediggi lea maid leamaš oktavuođas eará suohkaniiguin sámi báikenamaid galbema birra.
Saemiedigkie aaj gaskesisnie jeatjah tjïeltigujmie saemien sijjienommi *galbema bïjre.
Sámediggi leage movttet go Bådåddjo lea válljen geavahit sámi báikenama gávpotgalbbas.
Saemiedigkie #feejjene<adj><sg><nom> goh #Bådåddjo<np><top><sg><nom> veeljeme utnedh saemien sijjienommem staaresjeltesne.
Sámedikki mielas lea dehálaš ahte sámi giella oidno dain guovlluin gos giella lea hearkkes dilis.
Saemiedigkien mïelesne vihkele ahte saemien gïele vååjnoe dejnie dajvine gusnie gïele lea viesjies tsiehkesne.
Gonagas Stáhtaráđis lea nannen Divttasvuona suohkana sámi báikenama.
Gånka Staateraerien nænnoestamme Divttasvuotnan tjïelten saemien sijjienommem.
Sámediggi lea maid movttet go Hábmera suohkan lea ožžon dohkkehuvvot sámi báikenamas.
Saemiedigkie lea aaj #feejjene<adj><sg><nom> goh Hábmeren tjïelte åådtjeme #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> saemien sijjienommesne.
Sámediggi lea veahkehan goappašat báikenamaid čállinvugiin.
Saemiedigkie gåabpegh sijjienommide tjaelemevuekine viehkiehtamme.
Sámediggi lea Norgga giellaráđiin ságastallan Barentsábi oljobohkanbáikkiin namaid.
Saemiedigkie lea Nöörjen gïeleraerine soptsestalleme Barentsáhpijjem åljabååremdimmiesijjine nommh.
Lea sávaldat ahte gávdnojit sámi namat dan logahallamis mas leat evttohuvvon namat oljobohkan-báikkiin ja eará installašuvnnat Barentsábis.
Lea sjaavnjoe ahte saemien nommh gååvnesieh dennie #jiehtedh<vblex><tv><der_halla><vblex><der_nomact><n><sg><ine> mesnie leah uvtedovveme nommh åljabååremdimmie-sijjine jïh jeatjebe *installašuvnnat Barentsáhpijjesne.
Sámi namat Barentsábis lea mielde čalmmustahttime sámegiela.
Saemien nommh Barentsáhpijjesne mealtan saemiengïelem tjelmiestehtedh.
Sámediggi lea ságastallame Kulturdepartemeanttain, rievdadit 7.§ láhkaásahusas máŋggagielat namaid geavaheami birra, nu ahte ii sáhte válljet eret sámi namaid sámi guovlluin.
Saemiedigkie lea Kulturdepartemeentine soptsestalledh, 7.§ njoelkedassesne gelliengïeleh nommide jarkestidh pråvhkoen bïjre, dan ahte ij maehtieh destie saemien nommide veeljedh saemien dajvine.
Sámediggi lea digitalisereme ovddeš sámi nammanevvohaga boares báber- ja kaseahttaarkiivva.
Saemiedigkie lea digitaliseeredh ovtetje saemien *nammanevvohaga båeries paehpere- jïh kasehtevåarhkoem.
Dát mearkkaša govvet áššebáhpiriid, čohkkejuvvon listtuid ja eará dokumeanttaid arkiivvas, ja dološ kaseahtaid digitaliseret.
Daate krööhkeste guvviedidh aamhtespaehperh, seeptjesovveme læstojde jïh jeatjah tjaatsegidie arkijvesne, jïh #dæjpeladtje<adj><sg><nom> *kaseahtaid digitaliseerijibie.
Dát leat divrras dokumentašuvnnat ja kulturmuittut mat eai ábut láhppot.
Daah dovre vihtiestimmieh jïh kultuvremojhtesh eah mah viehkehth tjaajanidh.
Ohcanvuđot doarjagat sámegielprošeavttaide ja doarjagat sámeálbmot foanddas
Ohtsemevåaromen dåarjoeh #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>prosjeektide jïh dåarjoeh saemienaalmoge fåantesne
Sámedikkis leat guokte ohcanvuđot doarjjaortnegat sámegielprošeavttaide 2011 bušeahtas, oktiibuot 10 201 000 ruvnno ovddas.
Saemiedigkien leah göökte ohtsemevåaromh dåarjoeöörnegh #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>prosjeektide 2011 budsjehtesne, ektiegaajhke 10 201 000:n kråvnan åvteste.
Dát leat jurddahuvvon giellaprošeavttaide sihke siskkobealde ja olggobealde sámegielaid hálddašanguovllu.
Daah årrodh #åssjalommes<n><der_huvva><vblex><iv><imp><p1><sg> gïeleprosjeektide dovne sisnjelen jïh ålkolen saemiengïeli reeremedajven.
Dasa lassin lea várrejuvvon 1 200 000 ruvnno giellaovddideapmái sámeálbmotfoanddas.
Dïsse lissine bïedtesovveme 1 200 000 kråvnah gïeleevtiedæmman saemienaalmogefåantesne.
Dán guovtti ortnega ulbmilin lea nannet ja lasihit sámegiela geavaheami.
Daaj göökte öörnegi #ulmie<n><pl><ess> lea nænnoestidh jïh lissiehtidh saemiengïelen pråvhkoem.
Dán jagáš juolludemiin lea lullisámegiella deattuhuvvon, ja bohtege ollu doarjjaohcamat lullisámi guovllus.
Daan jaapetjen laeviehtimmine åarjelsaemiengïele #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>, jïh jïjnje dåarjoeohtsemh båetiejin åarjelsaemien dajveste.
Addui doarjja ee.
dåarjoe Vodti gaskem jeatjah
Sámegielgursii, servvodatfága tearpmaid ovddideapmái, lullisámegiela dokumentašuvdnii, lullisámi grammatihkkii ja sátnegirjjiide, mánáidspealuid ráhkadeapmái, lullisámi biibbaljorgaleapmái ja giellaleirii.
Saemienkursese, ektievuekiefaage teermi evtiedæmman, åarjelsaemiengïelen vihtiestæmman, åarjelsaemien grammatihkese jïh baakoegærjide, maanajspïeli darjoemasse, åarjelsaemien *biibbaljorgaleapmái jïh *giellaleirii.
Lea maid addon doarjja lágidit giellaarenaid gos giella gullo ja geavahuvvo, mánáide, nuoraide ja rávisolbmuide, erenoamážit dain guovlluin gos giella ii gullo almmolaččat.
Aaj vodteme dåarjoe gïelesijjieh öörnedh gusnie gïele govlesåvva jïh åtnasåvva, maanide, noeride jïh geervealmetjidie, joekoenlaakan dejnie dajvine gusnie ij gïele byjjeslaakan govlesovvh.
Lea maid addon doarjja sámegiela čalmmustahttimii almmolašvuođas.
Aaj vodteme dåarjoe saemiengïelen tjelmiestehtiemasse byögkelesvoetesne.
Ii boahtán ohcan ođđa jienaid bidjat mánáid- ja nuoraidfilmmaide.
Ij båateme ohtsemen orre tjoejide bïejedh maanaj- jïh noerijielieguvvide.
Sámediggái bohte ohcamat mat gusket vuođđoskuvlla mánáid giellanannemii nugo lohkangursii ja leaksoveahkkái.
Saemiedægkan ohtsemh båetiejin mah dijpieh maadthskuvlen maanaj gïelenænnoestæmman goh lohkemekursese jïh leaksoeveahkan.
Dát eai ožžon doarjaga go gullet oahpahuslága ulbmiliidda.
Idtjin daah dåarjoem åadtjoeh goh ööhpehtimmielaakem ulmide guvlieh.
Ohcamat oahpponeavvoráhkadeapmái ja oahpahusvugiide maid hilgojuvvojedje.
Ohtsemh learoevierhtiedarjoemasse jïh lïerehtimmievuekide aaj beelhkesovvin.
Ohcamat giellanannemii mánáidgárddiin ja ohcamat kulturdoaimmaide maid hilgojuvvojedje go dat lea doaimmat maid eará almmolaš bušeahttaboasttat galget gokčat.
Ohtsemh gïelenænnoestæmman maanagïertine jïh ohtsemh kultuvredarjoemidie aaj beelhkesovvin goh dïhte darjomh mejtie jeatjah byjjes budsjehtepåasth/budsjettpåasth edtjieh gaptjedh.
Govus vuolábealde čájeha doarjjajuolludemiid juogadeami suohkaniid mielde, sámegiela hálddašanguovllu siskkobealde, jagiid 2009-2011.
Guvvie vuelielisnie dåarjoelaeviehtimmiej joekedimmiem vuesehte tjïelti mietie, saemiengïelen reeremedajven sisnjelen, jaepiej 2009-2011.
Diagrámma vuolábealde čájeha prošeaktadoarjagiid juogadeami fylkkaid mielde, mat leat olggobealde sámegiela hálddašanguovllu, jagi 2011.
*Diagrámma vuelielisnie prosjeektedåarjoej joekedimmiem vuesehte fylhki mietie, mah leah ålkolen saemiengïelen reeremedajven, jaepien 2011.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
90. siidu 379 siiddus
90. bielie 379 bielesne
4 Kultuvra
4 kultuvre
Sámedikki váldomihttomearrin sámi kultuvrrain lea oažžut ealli ja juohkelágan sámi dáidda- ja kultureallima.
Saemiedigkien åejvieulmiemierine saemien kultuvrine lea åadtjodh jielije jïh ovmessie saemien tjeahpoe- jïh kultuvrejielemem.
Nana ja árjjalaš sámi deaivvadansajit, kulturásahusat ja museat váikkuhit ealli báikegottiid gos olbmot háliidit ássat.
Nænnoes jïh eadtjohke saemien gaavnesjimmiesijjieh, kultuvreinstitusjovnh jïh museumh dyjre/dyre dijpieh sijjiegedtiej gusnie almetjh sijhtieh veasodh.
Mii oaidnit man deaŧalaččat rikkis sámi dáiddalaš ja kultuvrralaš dáhpáhusat, valáštallandoaimmat, kulturdoaimmat mánáide ja nuoraide ja buorre bibliotehkafálaldat leat.
Mijjieh vuejniejibie maam vihkielåbpoe ræjhkas/ræjhkoes saemien *dáiddalaš jïh kulturelle deahpadimmieh, svïhtjemedarjomh, kultuvredarjomh maanide jïh noeride jïh buerie gærjagåetiefaalenasse leah.
Okta deaŧaleamos váikkuhangaskaomiin min kulturpolitihka juksamis, leat ekonomalaš váikkuhangaskaoamit.
Akte vihkielommes dïedtetsavtshvierhtine mijjen kultuvrepolitihken jaksemisnie, leah ekonomeles dïedtetsavtshvierhtieh.
Mii addit doarjaga sámi museaide, kulturorganisašuvnnaide, girjebussiide, govvasárggusráidduide, girjjálašvuhtii, musihkkii, mánáide ja nuoraide ja sámi dáiddáriidda.
Mijjieh dåarjoem saemien museumide vedtiejibie, kultuvreorganisasjovnide, gærjabusside, guvvieguvvieraajrojde, litteratuvrese, musihkese, maanide jïh noeride jïh saemien tjiehpijidie.
Mii bargat ovttas ollu aktevrraiguin nugo sámi organisašuvnnaiguin, ásahusaiguin, guovddáš, regionála ja báikkálaš eiseválddiiguin ja ovttaskas olbmuiguin.
Mijjieh ektesne jïjnje aktöörigujmie barkijibie goh saemien organisasjovnigujmie, institusjovnigujmie, jarnge, regionaale jïh voenges åejvieladtjigujmie jïh oktegs almetjigujmie.
Ovttasbargu
Ektiebarkoe
Sámediggi oaidná ahte lea dárbu gulahallat guovddáš ja báikkálaš eiseválddiiguin ja eará aktevrraiguin sámi kultuvrra suodjalan- ja nannenbarggu oktavuođas.
Saemiedigkie vuajna ahte lea daerpiesvoete gaskestalledh voernges jïh dajven åejvieladtjigujmie jïh jeatjah aktöörigujmie saemien kultuvren vaarjelimmie- jïh nænnoestimmiebarkoen gaskesisnie.
Sámedikkis lea maiddái lávga ovttasbargu sámi kulturásahusaiguin ja kulturorganisašuvnnaiguin, sihke fásta čoahkkimiid bokte ja doarjagiid bokte maid mii juolludit.
Saemiedigkien lea aaj lïhke ektiebarkoe saemien kultuvreinstitusjovnigujmie jïh kultuvreorganisasjovnigujmie, dovne vihties tjåanghkoej baaktoe jïh dåarjoej baaktoe maam mijjieh laeviehtibie.
Dán ovttasbarggu birra válddahuvvo lagabuidda sierra fáddákapihttaliin.
Daan ektiebarkoen bïjre buerkieståvva *lagabuidda sjïere aamhtesekapihtelinie.
Sámedikkis leat juohke jahkebealis hálddahusa dásis oktavuođačoahkkimat Kulturdepartemeanttain, gos guorahallat áigeguovdilis áššiid.
Saemiedigkien leah fïerhtene bieliejaepesne reeremen daltesisnie gaskesentjåanghkoeh Kulturdepartemeentine, gusnie daaletje aamhtesidie goerehtallijibie.
Ovdamearkka dihte leat áššit nugo huksenáššit, mas mielde maiddái Nuortasámi musea ja Beaivváš Sámi Našunálateáhter teáhtera ođđa visti, kulturpolitihkalaš čielggadanlávdegoddi, jagi 2012 stáhtabušeahtta, Norga-Ruošša kulturovttasbargu, doarjja sámi valáštallanulbmiliidda, ja Norgga kulturráđi ovddasvástádusa váldin sámi museain guorahallojuvvon 2011:s.
Vuesiehtimmien åvteste leah aamhtesh goh tseegkemeaamhtesh, mesnie mealtan aaj Luvliesaemien museumen jïh Beaivvášen saemien nasjonaaleteaateren teaateren orre gåetie, #kultuvre<n><cmp_sgnom><cmp> politihken tjïelkedimmiemoenehtse, jaepien 2012 staatebudsjehte, Nöörje-Russlaanten kultuvreektiebarkoe, dåarjoe saemien svïhtjemeulmide, jïh Nöörjen kultuvreraerien dïedten stilleminie saemien museumine jaepien 2011 goerehtallesovvem.
Departemeanta ja Sámediggi galledii maiddái Nuortasámi musea ja Savio-musea ovtta dákkár čoahkkima oktavuođas.
Departemeente jïh Saemiedigkie aaj goevleli Luvliesaemien museumem jïh Savio-museumem aktene dagkeres tjåanghkoem gaskesisnie.
Sámediggi lea váldán oktavuođa Kulturdepartemeanttain go guoská boahttevaš bargui kulturpolitihkain maŋŋá 2014.
Saemiedigkie gaskesem Kulturdepartemeentine vaalteme goh båetije barkose dæjpa kultuvrepolitihkine mænngan 2014.
Njukčamánus 2011 nammadii stáhtaráđđi lávdegotti dán barggu ektui.
Njoktjesne 2011:n staateraerie nommehti moenehtsen daan barkoen muhteste.
Sámediggái ii lean dieđihuvvon dán lávdegotti ásaheami birra ja dan mandáhta birra.
Saemiedægkan idtji leah bïeljelovveme daan moenehtsen tseegkemen bïjre jïh dan mandaaten bïjre.
Maŋŋá go Sámediggi lei váldán oktavuođa Kulturdepartemeanttain, de bohte golbma ovddasteaddji 2014 Kulturčielggadusas Kárášjohkii skábmamánus 2011.
Mænngan goh Saemiedigkie gaskesem Kulturdepartemeentine vaalteme, dellie golme saadthalmetjh båetiejin 2014:n Kultuvreboejhkehtasseste Karasjohkese rahkan 2011.
Dán čoahkkimis beasai Sámediggi ovddidit iežas hástalusaid boahtteáiggi kulturpolitihka ektui.
Daennie tjåanghkosne bïesi Saemiedigkie evtiedidh jïjtjse haestemh båetijen aejkien kultuvrepolitihken muhteste.
Sámediggi ja 2014 Kulturčielggadus galget doallat oktavuođa viidáseappot dán deaŧalaš barggu oktavuođas.
Saemiedigkie jïh 2014:n Kultuvreboejhkehtasse edtjieh gaskesem steeredh vijriehkåbpoe daan vihkeles barkoen gaskesisnie.
Stáhta arkiiva, bibliotehka ja museaguovddáš, ABM-utvikling, leat 01.01.11 rájes biddjojuvvon Norgga kulturráđi vuollásažžan.
Staaten arkijve, gærjagåetie jïh museumejarnge, ABM-utvikling, leah 01.01.11 raejeste bïejesovveme Nöörjen kultuvreraerien vueleginie.
Sámedikkis lea leamaš čoahkkin direktevrrain Anne Aasheimain gos ságastallojuvvui makkár ovddasvástádus Norgga kulturráđis lea sámi museaide.
Saemiedigkien tjåanghkoen direktöörine orreme Anne Aasheimine gusnie soptsestallesovvi magkeres dïedte Nöörjen kultuvreraeresne lea saemien museumide.
Norgga kulturráđis galgá ain leat dát ovddasvástádus ja háliida jeavddalaččat doallat oktavuođačoahkkimiid Sámedikkiin.
Nöörjen kultuvreraerien edtja annje årrodh daate dïedte jïh sæjhta jaabnan gaskesentjåanghkojde Saemiedigkine steeredh.
Dien oktavuođas ságastuvvui maiddái dávvirdihtorvuođu Primusa sámi veršuvnna ovddideami birra.
Duennie gaskesisnie aaj gaskestallesovvi aatedaatamasjijnevåaromen *Primusa saemien versjovnen evtiedimmien bïjre.
Sámediggi lea dahkan hálddahuslaš ovttasbargošiehtadusa Sámi girkoráđiin.
Saemiedigkie reerije ektiebarkoelatjkoem Saemien gærhkoeraerine dorjeme.
Šiehtadusa áigumuššan lea doallat jahkásaš oktavuođačoahkkima hálddahusa dásis, man ulbmilin lea gulahallat áššiid birra maidda lea oktasaš beroštupmi, ja man oktavuođas sáhttá lonuhallat fágalaš dieđuid dárbbu mielde ja čilget daid.
Latjkoen aajkojne lea steeredh jaapetje gaskesentjåanghkoem reeremen daltesisnie, man ulmine lea aamhtesi bïjre gaskestalledh mejtie lea ektie ïedtje, jïh man gaskesisnie maahta faageles daajrojde #låtnodh<vblex><tv><der_alla><vblex><inf> daerpiesvoeten mietie jïh dejtie boejhkelidh.
Sámi ásahusat
Saemien institusjovnh
Sámediggi addá njuolggodoarjaga Sámedikki bušeahta bokte sámi kulturviesuide ja kulturgaskkustanásahusaide, sámi festiválaide, sámi valáštallanorganisašuvnnaide, sámi teáhteriidda, sámi publikašuvnnaide, girjebussiide ja sámi museaide.
Saemiedigkie rïektedåarjegem Saemiedigkien budsjehten baaktoe vadta saemien kultuvregåetide jïh kultuvrebuektemeinstitusjovnide, saemien festivaalide, saemien svïhtjemeorganisasjovnide, saemien teaateridie, saemien *publikašuvnnaide, gærjabusside jïh saemien museumide.
Doarjja addojuvvo lagat eavttuid mielde bušeahtas.
Dåarjoe vadtasåvva *lagat moenemetsiehkiej mietie budsjehtesne.
Ovttas muhtun kulturbargiiguin de leat sámi kulturásahusat ja – organisašuvnnat vuođđun ealli ja juohkelágan sámi dáidda- ja kultureallimii.
Ektesne muvhtigujmie kultuvrebarkijigujmie dellie leah saemien kultuvreinstitusjovnh jïh – organisasjovnh våaroeminie jielije jïh ovmessie saemien tjeahpoe- jïh kultuvrejieliemasse.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Sámediggi doallá jeavddalaččat oktavuođačoahkkimiid sámi kulturásahusaiguin ja – organisašuvnnaiguin mat ožžot doarjaga Sámedikki bušeahta bokte.
Saemiedigkie jaabnan gaskesentjåanghkojde steerie saemien kultuvreinstitusjovnigujmie jïh – organisasjovnigujmie mah dåarjoem Saemiedigkien budsjehten baaktoe åadtjoeh.
Čoahkkimiin gulahallat nubbi nuppi doaimmaid birra ja fágalaččat ságastallat, ja maid fáddán lávejit leat bušeahtta ja diehtojuohkin ja ságastallan áigeguovdilis áššiid birra.
Tjåanghkojne gaskestallijibie #sinsitniem<prn><res><attr> sinsitnien darjomi bïjre jïh faageleslaakan soptsestallijibie, jïh maam aamhtesinie provhkoeh årrodh budsjehte jïh bïevnesen jïh gaskestallemen daaletje aamhtesi bïjre.
Sámediggi lea 2011:s joatkán Sámediggeráđi sámi ásahusdieđáhusa čuovvoleami.
Saemiedigkie lea jaepien 2011 jåarhkeme saemiedigkieraerien saemien institusjovnebïevnesen dåeriedimmiem.
Das boahtá ovdan ahte ásahusat fertejit čađahit organiserenproseassaid man vuođul ráhkadit organisašuvdnahámi mii lea heivehuvvon dan almmolaš rollii mii sis lea njuolggodoarjaga bokte Sámedikkis, ja ahte dat váldoáššis galget leat organiserejuvvon vuođđudussan.
Destie fraamme båata ahte institusjovnh tjuerieh öörnemeprosesside tjïrrehtidh man mietie organisasjovnehaamoem darjoeh mij sjïehtelovveme dan byjjes råållese mij daj lea rïektedåarjegen baaktoe Saemiedigkesne, jïh dah åejvieaamhtesisnie edtjieh öörnesovveme *vuođđudussan.
Erenoamáš ákkaid vuođul sáhttet organiserejuvvot oasussearvin.
Sjïeren *ákkaid mietie maehtieh öörnesovvedh *oasussearvin.
Sámediggi lea lágidan semináraid stivralahtuide maid Sámediggi lea nammadan sámi kulturásahusaid sierra stivrraide.
Saemiedigkie seminaari ståvroelïhtsegidie öörneme mejtie Saemiedigkie nommehtamme saemien kultuvreinstitusjovni sjïere ståvrojde.
Semináras ohppe stivralahtut makkár barggut sis leat ja makkár vuordámušat leat sidjiide go leat stivralahttun.
Seminaaresne ståvroelïhtsegh lïerin magkeres barkoeh daj leah jïh magkeres vuartoeh leah dejtie goh årrodh ståvroelïhtseginie.
Sámedikki mielas lea deaŧalaš buoridit sin gelbbolašvuođa geat čohkkájit Sámedikki nammadan stivralahttun, ja áigu lágidit ođđa seminára jagis 2012.
Saemiedigkien mïelesne vihkele bueriedidh dejtie maahtaldahken gïeh Saemiedigkiem nommehtamme ståvroelïhtseginie tjahkasjieh, jïh sæjhta orre seminaarem öörnedh jaepesne 2012.
Kulturdepartemeanttain lea dollojuvvon hálddahuslaš konsultašuvdna ođđa sámi kulturviesuid viessoláigoruhtadeami birra.
Kulturdepartemeenti steeresovveme reerije konsultasjovne orre saemien kultuvregåetiej *viessoláigoruhtadeami bïjre.
Dainna vuolggasajiin go ođđa huksenprošeavttaid bargovuogi sáhttá juohkit guovtti sadjái ovddasvástádusa vuođul ja fápmudusa vuođul, de sohppojuvvui bargovuohki viessoláigoruhtadeapmái ođđa sámi kulturviesuide.
Dejnie feelemesijjine goh orre tseegkemeprosjeekti barkoevuekiem maahta göökten sæjjan dïedten mietie juekedh jïh stillemen mietie, dellie barkoevuekie latjkasovvi *viessoláigoruhtadeapmái orre saemien kultuvregåetide.
Bargovuogis váldojuvvo vuolggasadji stáhta viessoláigoortnegis.
Barkoevuekeste feelemesijjie vaaltasåvva staaten *viessoláigoortnegis.
Dat lea ceahkkálastojuvvon bargovuohki, ja ovddasvástádus juogaduvvo Sámedikki ja Kulturdepartemeantta gaskka, evttohusaid, mearrádusaid bušeahtalaš váikkuhusaid ektui dan oktavuođas go ođđa viessoláigoruhtadeapmi váldojuvvo atnui sámi kulturviesuid várás.
Dïhte lea *ceahkkálastojuvvon barkoevuekie, jïh dïedte joekedåvva Saemiedigkien jïh Kulturdepartemeenten gaskemsh, uvtelassi, nænnoestahki budsjehten dïedti muhteste dennie gaskesisnie goh orre *viessoláigoruhtadeapmi åtnose vaaltasåvva saemien kultuvregåetiej muhteste.
Sámi kulturviesut ja kulturgaskkustanásahusat
Saemien kultuvregåetieh jïh kultuvrebuektemeinstitusjovnh
Sámediggi deaivvada dávjá sámi kulturviesuid ovddasteddjiiguin guorahallan dihte áššiid mat gusket ásahusdieđáhusa ja áigeguovdilis áššiid čuovvoleapmái.
Saemiedigkie daamhtah gaavnesje saemien kultuvregåetiej saadthalmetjigujmie goerehtalledh åvteste aamhtesh mah dijpieh institusjovnebïevnesen jïh daaletje aamhtesi dåeriedæmman.
Sámi kulturviesut leat deaŧalaččat sámi kultureallima oainnusmahttimis ja doibmet sámi kultuvrra ovddidanarenan.
Saemien kultuvregåetieh vihkele saemien kultuvrejielemem *oainnusmahttimis jïh juhtieh saemien kultuvren evtiedimmiesijjine.
Sámediggi lea 2011:s sirdán Sáčča sámi viesu njuolga doarjjapoasttas Sámedikki bušeahtas ohcanvuđot postii “Sámi deaivvadansajit” .
Saemiedigkie lea jaepien 2011 jåhteme Sážžán saemien gåetien rïekte dåarjoepåastesne Saemiedigkien budsjehtesne ohtsemevåaromen påastese “Saemien gaavnesjimmiesijjieh” .
Dát sirdojuvvui ásahusdieđáhusa vuođul, gos čuožžu ahte Sámediggeráđđi sáhttá bidjat čielga gáibádusa buot ásahusaid ja organisašuvnnaid doibmii mat ožžot njuolgadoarjaga Sámedikki bušeahta bokte.
Daate institusjovnebïevnesen mietie jåhtasovvi, gusnie tjåådtje ahte Saemiedigkieraerie maahta bïejedh tjïelke krïevenassen gaajhkide institusjovnide jïh organisasjovni darjoemasse mah rïektedåarjoem Saemiedigkien budsjehten baaktoe åadtjoeh.
Sámedikkis lea leamaš čoahkkin Sáčča sámi viesuin ovdal dan.
Saemiedigkien tjåanghkoem orreme Sážžán saemien gåetine aarebi dan.
Čoahkkimis ságastuvvui earret eará Sámedikki doarjjaortnega mihttomeriid ja eavttuid birra.
Tjåanghkosne gaskem jeatjah gaskestallesovvi Saemiedigkien dåarjoeöörnegen ulmiej jïh moenemetsiehkiej bïjre.
Sámediggi nammada stivralahtuid sámi kulturviesuide ja kulturgaskkustanásahusaide.
Saemiedigkie ståvroelïhtsegidie saemien kultuvregåetide jïh kultuvrebuektemeinstitusjovnide nommehte.
Árran julevsáme guovdásja vuođđudusa stivrii áigodahkii 2011-2015 lea Sámediggi nammadan Siv Sara ja várrelahttun fas Johan Daniel O. Hætta.
Aernien julevsaemien *guovdásja *vuođđudusa ståvrose boelhkese jaepiej 2011-2015 lea Saemiedigkie nommehtamme Siv Saram jïh sæjjasadtjine viht Johan Daniel O./o. Hættam.
Davviálbmogiid guovddáža stivrii lea Sámediggi nammadan Hilde Anita Nyvoll ja várrelahttun joatká Nils Olaf Larsen.
Noerhteaalmogi jarngen ståvrose lea Saemiedigkie nommehtamme Hilde Anita Nyvollem jïh sæjjasadtjine jåarhka Nils Olaf Larsen.
Sámedikkis lea leamaš čoahkkin Sijti Jarngein guovddáža organisašuvdnarievdadanbarggu birra.
Saemiedigkien tjåanghkoem orreme Sijtijjen *Jarngein jarngen organisasjovnejorkestimmiebarkoen bïjre.
Guovddáš lea ožžon ođđa njuolggadusaid, maid vuođul Sámediggi lea ožžon stivrasaji.
Jarnge orre njoelkedasside åådtjeme, mej mietie Saemiedigkie ståvroesijjiem åådtjeme.
Sámediggi lea nammadan John Kappfjell Sijti Jarnge stivralahttun áigodahkii 2012-2016.
Saemiedigkie nommehtamme John Kappfjellen Sijtijjen Jarngem ståvroelïhtseginie boelhkese 2012-2016.
Várdobáiki
Várdobáiki
Várdobáiki álggahii ođđasis organiserema 2009:s organisašuvdnaprošeavtta bokte masa Sámediggi attii doarjaga.
Várdobáiki orresne öörnemem aelkiehti jaepien 2009 organisasjovneprosjeekten baaktoe mïsse Saemiedigkie dåarjoem vedtieji.
Dát dahkkui maiddái Sámediggeráđi ásahusdieđáhusa vuođul.
Daate aaj Saemiedigkieraerien institusjovnebïevnesen mietie dorji.
Proseassa čađa leat čađahuvvon čoahkkimat Sámedikki ja Várdobáikki gaskka ođđa stivren- ja organisašuvdnahámi válljema birra.
Prosessen tjïrrh leah tjïrrehtovveme tjåanghkoeh Saemiedigkien jïh Várdobáikijjen gaskemsh orre stuvreme- jïh organisasjovnehaamoen veeljemen bïjre.
Ođđasisorganiserenprošeavtta raportta vuođul 2010:s lea mearriduvvon ahte bovdejuvvo vuođđudusa ásaheapmái.
*Ođđasisorganiserenprošeavtta reektehtsen mietie jaepien 2010 nænnoestovveme ahte bööresåvva *vuođđudusa tseegkemasse.
Danne lea Sámediggi bovdejuvvon searvat Várdobáikki sámi guovddáža vuođđudusa ásaheapmái.
Dannasinie lea Saemiedigkie bööresovveme meatan Várdobáikijjen saemien jarngen *vuođđudusa tseegkemasse.
Romssa ja Norlándda fylkkasuohkanat leat maiddái bovdejuvvon searvat mielde vuođđudeaddjin.
Romsan jïh #Norlánda<np><top><sg><gen> fylhketjïelth aaj bööresovveme meatan mealtan tseegkijinie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 92. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 92. bielie 379 bielesne
Oslo sámi viessu
Osloven saemien gåetie
Sámi viesu searvi lea álggahan ođđasis organiserenproseassa Sámedikkeráđi ásahusdieđáhusa vuođul.
Saemien gåetien siebrie orresne öörnemeprosessem aelkiehtamme Saemiedigkienraerien institusjovnebïevnesen mietie.
Jos sámi ásahusaid galggaš sáhttit ovddidit viidáseappot, ja jos dat galget sáhttit deavdit dan ulbmila mii dain lea, ahte dain galgá lea viiddis ja searvvaheaddji doaibma, de lea dárbu ođđasis árvvoštallat stivra- ja organisašuvdnavuogi.
Jis saemien institusjovnide edtja maehtedh vijriehkåbpoe evtiedidh, jïh jis dah edtjieh maehtedh dievhtedh dam ulmiem mij dejnie lea, ahte dejnie edtja lea vijries jïh #meatan<adv><der_h><vblex><tv><prsprc> darjome, dellie daerpiesvoete #orre<adj><sg><loc> vierhtiedalledh ståvroe- jïh organisasjovnevuekiem.
Sámedikki árvvoštallama mielde lea vuođđudushápmi heivvoleamos organisašuvdnavuohki eanaš sámi kulturásahusaide.
Saemiedigkien vierhtiedimmien mietie lea *vuođđudushápmi sjiehtielommes organisasjovnevuekie jeenjemes saemien kultuvreinstitusjovnide.
Earret eará dan geažil go dat:
Gaskem jeatjah dan dïete goh dah:
Addá oadjebasvuođa das ahte ásahusa árvvut dollojuvvojit čoahkis Sihkkarastá dan ahte mearridanváldi lea ásahusa iežas orgánain.
Tjïrkesvoetem desnie vadta ahte institusjovnen aarvoeh tjåengkesne steeresuvvieh dam Gorrede ahte nænnoestimmiereaktah lea institusjovnen jïjtjse orgaanine.
Goziha dan ahte lea veahá gaska doarjjaaddi ja hálddašandási gaskkas.
dam Geehtie ahte lea ånnetji gåhkaldahke dåarjoevedtijen jïh reeremedaltesen gaskesne.
Sámediggi lea lohpidan leat okta Oslo sámi viesu vuođđudusa ásaheddjiid gaskkas.
Saemiedigkie dåajvoehtamme årrodh akte Oslove saemien gåetien *vuođđudusa tseegkiji gaskesne.
Buorre lea go sihke Oslo gielda ja Akershus fylkkagielda bovdejuvvojit searvat mielde ásaheaddjin.
Buerie lea goh dovne Osloven tjïelte jïh Akershusen fylhketjïelte bööresuvvieh meatan mealtan tseegkijinie.
Saemien Sijte
#Saemie<np><sg><top><gen> Sïjte
Stáhta huksenfitnodat, Kulturdepartemeantta barggahanreivviid vuođul, lea ráhkadan huksenprográmma, analyseren duktasaji ja ráhkadahttán ovdaprošeavtta Saemien Sijte ođđa vistái.
Staaten tseegkemesïelte, Kulturdepartemeenten #barkedh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>prieviej mietie, tseegkemeprogrammem dorjeme, joekehtahteme *duktasaji jïh #darjodh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><prfprc> åvteprosjeektem #Saemie<np><sg><top><gen> Sïjte orre gåatan.
Ovdaprošeakta čájeha ahte šaddá gelddolaš ja hui erenoamáš ođđa visti.
Åvteprosjeekte vuesehte ahte sjædta gieltegs jïh dan sjïere orre gåetie.
Vistti arkitektuvra iešalddis sáhttá geasuhit.
Gåetien arkitektuvre oktegh maahta giesedh.
Prošeakta lea bisson addojuvvon areálarámmaid siskkobealde, ja das lea mealgat unniduvvon energiijamihttomearri.
Prosjeekte vadtasovveme goelpeneståaroemieriej sisnjelen orreme, jïh desnie lea *mealgat unniedovveme energijeulmie.
Vistái galget boahtit kantuvrrat Saemin Sijtei, Sámediggái, Boazodoallohálddahussii ja Snoasa suohkanii.
Gåatan edtjieh båetedh kontovrh *Saemin Sïjtese, Saemiedægkan, Båatsoereeremasse jïh Snåasen tjïeltese.
Prošeavttas leat čuovvovaš servodatmihttomearit: Saemien Sijte musea ja kulturguovddáš galgá duođaštit, suodjalit, ovdánahttit ja ovddidit máttasámi identitehta, giela ja kultuvrra.
Prosjeektesne leah minngebe siebriedahkeulmieh: #Saemie<np><sg><top><gen> Sïjten museume jïh kultuvrejarnge edtja jååhkesjidh, vaarjelidh, evtiedidh jïh åarjelsaemien identiteetem evtiedidh, gïelem jïh kultuvrem.
Guovddáš sáhttá šaddat arenan ja čoahkkinbáikin, ja dasto doaibmat sámi dutkan- ja gaskkustanásahussan.
Jarnge maahta sjïdtedh sijjine jïh tjåanghkoesijjine, jïh dehtie minngede juhtiejibie saemien dotkeme- jïh buektemeinstitusjovnine.
Guovddáža doaibma sáhttá leat mielde addimin sierra olahusjoavkkuide eanet máhtu ja áddejumi máttasámi kultuvrra ja leahkima birra.
Jarngen darjome maahta mealtan årrodh vedtedh sjïere *olahusjoavkkuide jeenje maahtoen jïh goerkesem åarjelsaemien kultuvren jïh årromen bïjre.
Sámediggi lea dovddahan ahte Sámediggi váldá badjelasas ovddasvástádusa doaibmat láigolažžan daid areálain maid vuođđudus Saemien Sijte galgá geavahit, dainna eavttuin ahte Sámediggi bušeahtas bokte oažžu gokčojuvvot buot viessoláigogoluid ja jus maŋŋá bajidit láigomáksomeriid.
Saemiedigkie lea vihte ahte Saemiedigkie bijjeli dïedtem vaalta juhtedh *láigolažžan dej goelpeneståarojne mejtie #tseegkedh<vblex><tv><imp><p3><sg> #Saemie<np><sg><top><gen> Sïjte edtja utnedh, dejnie moenemetsiehkine ahte Saemiedigkie budsjehten baaktoe åådtje gaptjesovvedh #gaajhke<prn><ind><nom> *viessoláigogoluid jïh jis mænngan bijjiedibie *láigomáksomeriid.
Sámediggi lea earret eará deattuhan čuovvovaš ákkaid prošeavtta duohtan dahkama ektui ovdaprošeavtta vuođul: Visti doaibmá arkitektonálaš čikŋan ja šaddá eahpitkeahttá geahččan veara visti dán guovllus.
Saemiedigkie gaskem jeatjah tjïelkestahteme minngebe *ákkaid prosjeektem #saetnies<adj><ess> darjomen muhteste åvteprosjeekten mietie: Gåetie jåhta *arkitektonálaš rïeseginie jïh #geakasjidh<vblex><tv><vabess> sjædta gïehtjedidh seatadigke/seatadihke gåetie daennie dajvesne.
Dát addá buori vejolašvuođa deattuhit, čalmmustit ja oainnusmahttit máttasámi kultuvrra árvvolaš vuogi mielde, mas sáhttá leat stuorra ávki Snoasai ja guvlui oppalaččat.
Daate buerie nuepiem vadta tjïelkestehtedh, vååjnesasse bïejedh jïh *oainnusmahttit åarjelsaemien kultuvrem dovrehke vuekien mietie, mesnie maahta årrodh stoere nåhtoe Snåasese jïh dajvese ellieslaakan.
Dát dávista bures ráđđehusa áŋgiruššansurggiide Kulturloktemis mas visuála dáidda, arkitektuvra ja design deattuhuvvojit.
Daate hijven reerenassem svååroe barkoesuerkide Kultuvrelutnjemisnie mesnie *visuála tjeahpoe, arkitektuvre jïh designe #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl>.
Geasuheaddji visti gos leat buorit bargodilit váikkuha positiivvalaččat rekrutteremii oažžut deaŧalaš virggiide olbmuid máttasámi guovllus, ja lea danne mielde nannemin fágabirrasa máttasámi giela ja kultuvrra ektui.
Giesije gåetie gusnie leah buerie barkoetsiehkieh positijvelaakan/positïjvelaakan dijpie dåårrehtæmman vihkeles barkojde almetjh åadtjodh åarjelsaemien dajveste, jïh lea dannasinie mealtan faagebyjresem nænnoestidh åarjelsaemien gïelen jïh kultuvren muhteste.
Museadoaibma čájáhusaiguin ja gullevaš bagadanbájiin sámi duodjái duođašta máttasámi kultuvrra árvvolaš ja ealli vugiin.
Museumedarjome vuasahtallemigujmie jïh *gullevaš *bagadanbájiin saemien vætnose åarjelsaemien kultuvrem jååhkesje dovrehke jïh dyjre/dyre vuekine.
Oktii lokaliseren eará almmolaš doaimmaiguin main leat sámiidguoski doaimmat, oktiibuot lea buorre fágalaš movttiidahttin buohkaide.
Ikth *lokaliseren jeatjah byjjes darjomigujmie mejnie leah #saemie<n><cmp_plgen><cmp> dïjpije darjomh, ektiegaajhke lea buerie faageles eadtjaldehtemen gaajhkesidie.
Sámi teáhterat
Saemien teaaterh
Sámi teáhterat leat deaŧalaš arenat kulturvásiheapmái ja kulturgaskkusteapmái, ja sámegiela geavaheapmái ja oainnusmahttimii.
Saemien teaaterh leah vihkeles sijjieh kultuvredamtemasse jïh kultuvrebuektiemasse, jïh saemiengïelen pråvhkose jïh *oainnusmahttimii.
Beaivváš Sámi Našunálateáhter lea guhká oččodan sierra teáhtervistti Guovdageidnui.
Beaivvášen saemien nasjonaaleteaatere guhkiem åådtjedamme sjïere teaateregåetiem Kautokeinose.
Teáhtera stivra lea mielas ahte Stáhta huksendoaimmahat váldá badjelasas ovddasvástádusa teáhtervistti huksemis, ja ávžžuha Sámedikki sáddet barggahanreivve Stáhta huksendoaimmahahkii.
Teaateren ståvroe mïelesne ahte Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> bijjeli dïedten teaateregåetiem vaalta tseegkemistie, jïh haasta Saemiedigkiem seedtedh #barkedh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>prieviem Staaten *huksendoaimmahahkii.
Sámediggi lea bivdán Stáhta huksendoaimmahaga bargat ođđa teáhtervistti plánemiin, mii doaisttážii lea ráddjejuvvon prográmmabarggu čađaheapmái.
Saemiedigkie Staatem maadteme *huksendoaimmahaga barkedh orre teaateregåetien soejkesjimmine, mij *doaisttážii geehtestovveme programmebarkoen tjïrrehtæmman.
Stáhta huksendoaimmahat lea ráhkadan huksenprográmma evttohusa.
Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> dorjeme tseegkemeprogrammen uvtelassem.
Sámedikki áigumuššan lea ahte Stáhta huksendoaimmahat váldá ovddasvástádusa barggu joatkimis dassážii go ođđa visti ceggejuvvo, ja maŋŋá ovddasvástádusa ođđa vistti doaimmas.
Saemiedigkien aajkojne lea ahte Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> dïedten barkoem jåerhkiemistie vaalta gosk goh orre gåetie tseegkesåvva, jïh mænngan dïedten orre gåetien darjoemisnie.
Dat sorjá das ahte nagodit go Sámediggi ja Kulturdepartemeanta soahpat ahte prošeakta lea oassi sámi ođđa kulturviesuid viessoláigoruhtadanortnegis ja ruhtaduvvo dan badjel.
Dah *sorjá desnie ahte gaegniedieh goh Saemiedigkie jïh kulturdepartemeente latjkajibie ahte prosjeekte lea boelhke saemien orre kultuvregåetide *viessoláigoruhtadanortnegis jïh dan bijjelen laeviehtåvva.
Åarjelhsaemien Teatere lea mearridan ođđa stivren- ja organisašuvdnahámi mii goziha dieđáhusa áigumušaid.
Åarjelhsaemien Teatere nænnoestamme orre stuvreme- jïh organisasjovnehaamoem mij bïevnesen aajkojde geehtie.
Dát lea dahkkojuvvon Sámediggeráđi sámi ásahusovddidandieđáhusa vuođul.
Daate dorjesovveme Saemiedigkieraerien saemien institusjovnenevtiedimmiebïevnesen mietie.
Sámediggi lea ovttas eará beliiguin bovdejuvvon oasussearvvi, Åarjelhsaemien Teatere N O/s vuođđudeapmái.
Saemiedigkie lea ektesne jeatjah bieliejgujmie bööresovveme *oasussearvvi, Åarjelhsaemien Teateren N./n. O./o./s. tseegkemasse.
Vuođđudančoahkkin lea guovvamánus 2012.
Tseegkemetjåanghkoe goevten 2012.
Sámi festiválat
Saemien festivaalh
Sámi festiválat leat deaŧalaččat sámi kultuvrra ja álgoálbmotkultuvrra oainnusmahttimii, gaskkusteapmái ja ovddideapmái.
Saemien festivaalh vihkele saemien kultuvrem jïh aalkoeåålmegekultuvrem/aalkoeåålmehkultuvrem/aalkoeåålmhkultuvrem *oainnusmahttimii, buektiemasse jïh evtiedæmman.
Sámedikkis leat jeavddalaččat čoahkkimat festiválaid ovddasvástideddjiiguin gulahallan dihte nubbi nuppi birra ja áigeguovdilis áššiid birra ságastallama dihte.
Saemiedigkien leah jaabnan tjåanghkoeh festivaali tjåadtjoehtæjajgujmie gaskestalledh åvteste #sinsitniem<prn><res><attr> sinsitnien bïjre jïh daaletje aamhtesi bïjre gaskestallemen åvteste.
Márkomeanu stivra lea čilgen Sámediggái festiválaid rievdadusaid birra.
Márkomeannun ståvroe Saemiedægkan boejhkelamme festivaali jorkestimmiej bïjre.
Sii leat maiddái bivdán oažžut sierra buvttadeaddjivirggi festivála oktavuhtii.
Dah aaj maadteme åadtjodh sjïere darjojebarkoen festivaalem gaskesasse.
Sámedikkis, Romssa fylkkasuohkanis ja Márkomeanuin lea leamaš oktasaš čoahkkin festivála hástalusaid birra.
Saemiedigkesne, Romsan fylhketjïelten jïh Márkomeannujne orreme ektie tjåanghkoen festivaalen haestemi bïjre.
Čoahkkimis ságastallojuvvui sierra čovdosiid hástalusaid birra.
Tjåanghkosne soptsestallesovvi sjïere tjoevtenji haestemi bïjre.
Márkomeannu váldá dáid mielde viidáset barggus festivála ovddidemiin.
Márkomeannu daejtie mealtan vaalta vijrebe barkoste festivaalem evtiedimmine.
Riddu Riđđu-festiválas ledje 20 jagi ávvudoalut geassit 2011.
Riddu Fropmeh-festivaalesne/Fropmehke-festivaalesne lin 20 jaepieh heevehtimmie giesedh 2011.
Festivála lea ovdánan miehtá máilmmi álgoálbmotmusihka deaŧalaš arenan, ja sámi dáiddáriid ja girječálliid deaŧalaš gaskkustanlávdin.
Festivaale abpe åvtenamme eatnemen aalkoeåålmegemusihken/aalkoeåålmehmusihken/aalkoeåålmhmusihken vihkeles sijjine, jïh saemien tjiehpiji jïh tjaeliji vihkele *gaskkustanlávdin.
Ávvudeami oktavuođas rahppojuvvui Davviálbmogiid guovddáža ođđa visti.
Heevehtimmien gaskesisnie geehpehtovvi Noerhteaalmogi jarngen orre gåetie.
Sámediggi lea ovttas Romssa fylkkasuohkaniin, Gáivuona suohkaniin ja ráđđehusain leamaš mielde ruhtadeamen ođđa vistti.
Saemiedigkie ektesne Romsan fylhketjïeltine, Kåfjorden tjïelti jïh reerenassine mealtan orreme orre gåetiem laeviehtidh.
Guovdageainnu filbmafestivála ii leat ožžon máksot Sámedikkis njuolgadoarjaga 2011:s.
ij Kautokeinon jielieguvviefestivaale leah åådtjeme mååksedh Saemiedigkesne rïektedåarjoen jaepien 2011.
Váilevaš raporterema geažil ii leat Sámediggi máksán njuolggodoarjaga, ja lea gáibidan ruđaid ruovttoluotta festiválas.
Fååtesæjja reektemen dïete ij leah Saemiedigkie maakseme rïektedåarjegem, jïh beetnegh bååstede krïeveme festivaalesne.
Dán vuođul váldojuvvo dát filbmafestivála eret Sámedikki 2012 bušeahta njuolggodoarjagis 2012:s.
Daan mietie vaaltasåvva daate jielieguvviefestivaale destie Saemiedigkien 2012 budsjehth rïektedåarjegistie jaepien 2012.
Guovdageainnu musihkkafestivála ávvudii 2011 beassážiid áiggi 40- jagi doaluiguin.
Kautokeinon musihkefestivaale heevehti 2011 påaski tïjjen #40<num><arab><cmp_splitr> jaepien arrangemeentine.
Ávvudeami oktavuođas dollojuvvojedje ávvukonsearttat, MM heargevuodjimat ja Beaivváš Sámi Našunálateáhtera 30- jagi ávvudeapmi.
Heevehtimmien gaskesisnie steeresovvin *ávvukonsearttat, M-M/MM *heargevuodjimat jïh Beaivvášen saemien nasjonaaleteaateren #30<num><arab><cmp_splitr> jaepien heevehtimmie.
Kárášjoga festiválat leat fas dadjan ahte Sámedikkis galgá leat fásta lahttu stivrras jagi 2011 rájes.
Karasjohken festivaalh viht jeahteme ahte Saemiedigkien edtja årrodh vihties lïhtsege ståvrosne jaepien 2011 raejeste.
Dat leat rievdadišgoahtán njuolggadusaid nu ahte dat dávistit Vuođđudusláhkii.
Dah njoelkedassh dan #jarkestidh<vblex><tv><der_inchl><vblex><prfprc> dah svååroeh *Vuođđudusláhkii.
Bargguin galget leat geargan 2012 jahkečoahkkima rádjai.
Barkojne edtjieh galhkeme 2012:n jaepietjåanghkoen raajan.
Sámediggi lea nammadan Laila Østby-Paulsen Kárášjoga festiválaid stivrii áigodahkii 2011-2013, ja Rosie Holmestrand lea várrelahttu.
Saemiedigkie nommehtamme Laila #Østby<np><cmp_sgnom><cmp><guio>Paulsen Karasjohken festivaali ståvrose boelhkese jaepiej 2011-2013, jïh Rosie Holmestrand lea sæjjasadtje.
Girjebusset
Gærjabussh
Sámi girjebusset dievasmahttet bibliotehkabálvalusaid guovlluin gos sámit ásset bieđgguid, ja lea deaŧalaš oassi barggus bibliotehkabálvalusaid fállamis buohkaide.
Saemien gærjabussh gærjagåetiedïenesjidie dajvine illieh gusnie saemieh bårrode veasoeh, jïh lea vihkeles boelhke barkosne gærjagåetiedïenesji faalemisnie gaajhkesidie.
2011:s oaččui maiddái Mátta- Romssa girjebusse doaibmadoarjaga Sámedikkis.
jaepien 2011 aaj åadtjoeji #Åarjel<n> Romsan gærjabussen darjomedåarjoem Saemiedigkeste.
Dál ožžot čieža sámi girjebusse doaibmadoarjaga
Daelie tjïjhtje saemieh åadtjoeh gærjabussen darjomedåarjoem
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 94. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 94. bielie 379 bielesne
Sámedikkis.
Saemiedigkesne.
Divttasvuona suohkan oaččui investerendoarjaga ođđa girjebusse oastimii 2011:s.
Divttasvuotnan tjïelte investeeremedåarjegen orre gærjabussem åadtjoeji åestiemasse jaepien 2011.
Sámedikki girjerádju lágidii International Indigenous Librarians Foruma njukčamánus 2011.
Saemiedigkien gærjagåetie International öörni In*digenous *Librarians Forumem njoktjesne 2011.
Dát forum lea lágiduvvon juohke nuppi jagi 1999 rájes.
Daate forume öörnesovveme #fïerhte<prn><ind><attr> #mubpie<adj><ord><sg><ill><attr> jaepien 1999 raejeste.
2001:s lágidii foruma Sámi girjerádju Johkamohkis.Foruma ulbmilin lea buoridit diehtojuohkima, čoakkáldagaid ja bálvalusa minoritehtaide dan bokte ahte vuođđudit fierpmádaga ja juogadit vásihusaid iešguđetlágán álgoálbmogiid gaskka.
jaepien 2001 forumem öörni Saemien gærjagåetie Johkamohkkijjesne.Forumen ulmine lea bueriedidh bïevnesem, tjåanghkoeh jïh dïenesjem minoriteetide dan baaktoe ahte vearmadahkem tseegkijibie jïh dååjrehtsh ovmessie aalkoeåålmegi gaskemsh joekedidh.
Sámi museat
Saemien museumh
Sámediggi lea čađahan dárboiskkadeami buot sámi museaid ektui.
Saemiedigkie daerpiesvoetegoerehtimmiem tjïrrehtamme gaajhken saemien museumi muhteste.
Das boahtá ovdan ahte sámi museat leat ain huksendásis.
Destie fraamme båata ahte saemien museumh leah annje tseegkemedaltesisnie.
Dattetge leat dat ovdánan ja šaddan nana sámi gelbbolašvuođa ásahussan sámi servodagas.
Darhkan leah dah åvtenamme jïh sjïdteme nænnoes saemien maahtaldahkem institusjovnine saemien siebriedahkesne.
Sámediggi vuoruha sámi museaid bušeahtas.
Saemiedigkie prijoriterede saemien museumi budsjehtesne.
Guovddáš eiseválddiid, fylkkagielddaid ja gielddaid juolludusat eai leat gal lassánan ja leat beanta jávkamin, liikká vaikko lea celkojuvvon ahte ovddasvástádus gullá nationála, guovlulaš ja báikkálaš dásiide go lea sáhka sámi museain.
Voernges åejvieladtji, fylhketjïelti jïh tjïelti *juolludusat eah leah hågkh læssanamme jïh leah *beanta jaavoelidh, lïjhke jalhts jeahtasovveme ahte dïedte gåvla nasjonaale, regionaale jïh dajven daltesidie goh lea håaleme saemien museumine.
Dan geažil lea sámi museain váttis ovddidit nu ollu ja nanosmuvvat ain eanet, ja sáhttit čiekŋudit eanet báikkálaš ja guovllu kulturhistorjái.
Dan dïete lea saemien museumi geerve evtiedidh dan jïjnjem jïh *nanosmuvvat annje jeenje, jïh maehtiejibie gïengelåbpoe båetedh jeenje dajven jïh dajvem kultuvrevaajesasse.
Dárboiskkadeapmi lea vuođđun dan museapolitihkalaš čilgehussii mii galgá ovddiduvvot jagi 2013 álggus.
Daerpiesvoetegoerehtimmie lea våaroeminie dan #museume<n><cmp_sgnom><cmp> politihken tjïelkestæmman mij edtja evtiedovvedh jaepien 2013 aalkoevisnie.
Norgga álbmotmusea álgaga mielde ahte fievrridit ruovttoluotta osiid sámi čoahkkádusain sámi museaide, lea Sámediggi álggahan čielggadit iešguđege beliid dáid ruovttoluotta fievrrideamis.
Nöörjen aalmogemuseume *álgaga mealtan ahte bååstede boelhkh foeresjidh saemien *čoahkkádusain saemien museumide, lea Saemiedigkie aelkiehtamme tjïelkedidh *iešguđege bielieh daaj bååstede juhtiemisnie.
Go daid galgá ruovttoluotta fievrridit de gáibiduvvo earret eará fágalaččat dohkálaš rádjan ja čájáhus.
Goh dejtie edtja bååstede foeresjidh dellie gaskem jeatjah krïevesåvva faageleslaakan #dåhkasjidh<vblex><prfprc><attr> öörneme jïh vuasahtalleme.
Čielggadeami oktavuođas geahčaduvvojit maiddái makkár resurssat dárbbašuvvojit dán proseassas.
Salkehtimmien gaskesisnie aaj vuajnasuvvieh magkeres #resursse<n><pl><nom> daarpesjovvieh daennie prosessesne.
Vurdojuvvo ahte čielggadus gárvánivččii jagi 2012 álgo jahkebealis.
Vuartasåvva ahte boejhkehtasse dorjesåvva jaepien 2012 bieliejaepesne åålkoe.
Njeallje musea mat leat Deanu musea, Várjjat sámi musea, Savio-musea ja Nuortasámi musea leat ain nannenproseassas.
Njieljie museumh mah Deatnun museume, Várjjaten saemien museume, Savio-museume jïh Luvliesaemien museume annje årrodh nænnoestimmieprosessesne.
Bealit barget láigo- ja doaibmašiehtadusaid ásahemiin, nu ahte vuođđudus formálalaččat sáhttá váldit doaimma badjelii.
Bielieh berkieh *láigo- jïh darjomelatjkoej tseegkeminie, dan ahte #tseegkedh<vblex><tv><imp><p3><sg> byjjeslaakan maahta darjomem vaeltedh bijjeli.
Nuortasámi museavisti ii leat gárvvistuvvon ollásit.
Luvliesaemien ij museumegåetie leah ellieslaakan illesovveme.
Stáhta huksenfitnodat bargá váilevašvuođaid divvumiin visttis vai dat sáhttá dohkkehuvvot ja váldojuvvot geavahussii almmolaččat.
Staaten tseegkemesïelte #fååtesidh<vblex><tv><prsprc><der_vuota><n><pl><gen> davvoeminie gåetesne barka vuj dïhte maahta #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïh åtnose vaaltasovvedh byjjeslaakan.
Musea rahpandáhton ja vuođđočájáhus ii leat mearriduvvon, muhto dat mearriduvvo jagi 2012 álggus.
Ij museumen geehpehtimmiedaatoe jïh våaromevuasahtalleme leah nænnoestovveme, mohte dïhte nænnoeståvva jaepien 2012 aalkoevisnie.
Sámi dáiddamusea
Saemien tjeahpoemuseume
Sámediggi lea 2009:s bivdán Stáhta huksendoaimmahaga čađahit Sámi dáiddamusea prográmmabarggu.
Saemiedigkie lea jaepien 2009 maadteme staatem *huksendoaimmahaga tjïrrehtidh Saemien tjeahpoemuseumen programmebarkoem.
Dat bargu galgá dahkkojuvvot lávga ovttasbargguin RiddoDuottarMuseain/ Sámi dáiddamusean, mii eaiggáduššá rusttega.
Dïhte barkoe edtja lïhke ektiebarkojne dorjesovvedh RiddoDuottarMuseatisnie/ Saemien tjeahpoemuseumine, mij bægkoem åtna.
Stáhta huksendoaimmahat lea čađahan barggu, ja lea sádden Sámi dáiddamusea prošeavtta huksenprográmma.
Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> barkoem tjïrrehtamme, jïh seedteme Saemien tjeahpoemuseume prosjeekten tseegkemeprogramme.
Huksenprográmmas leat mielde earret eará dilleanalysa ja prográmmaplána.
Tseegkemeprogrammesne leah mealtan gaskem jeatjah tsiehkiejoekehtimmiem jïh programmesoejkesjem.
Sámi dáiddamusea galgá ásahuvvot RiddoDuottarMuseat dáláš vistái, ja dan vistti ođđa oassái.
Saemien tjeahpoemuseume edtja tseegkesovvedh RiddoDuottarMuseat daaletje gåatan, jïh dan gåetien orre boelhkese.
Bargu mii guoská eaiggátvuhtii, hálddašeapmái, doibmii ja dáláš rusttega bajásdoallamii ii leat vuos loahpahuvvon.
Barkoe mij aajhterevoetese dæjpa, reeremasse, darjoemasse jïh daaletje bægkoen *bajásdoallamii ij voestegh leah illesovveme.
Stáhta huksendoaimmahat lea dattetge dovddahan positiivvalaš miellaguottu dan ektui ahte olles rusttet sáhttá gullat Stáhta huksendoaimmahaga bargui maŋŋá go ođđa visti lea gárvvis, ja go dáláš visti lea divoduvvon/ođastuvvon.
Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> lea darhkan vihte positijve/positïjve mïeleroehtse dan muhteste ahte abpe bægkoe maahta Staatem govledh *huksendoaimmahaga barkose mænngan goh orre gåetie gaervies, jïh goh daaletje gåetie #staeriedidh<vblex><tv><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc>/orrestovveme.
Plánejuvvo barggahančoahkkin gos geahčadit huksenprográmma ja prošeavtta stáhtusa.
#barkedh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>tjåanghkoe Soejkesjåvva gusnie tseegkemeprogrammem jïh prosjeekten staatusem vuejnedh.
Girjjálašvuohta
Litteratuvre
Sámi girjjálašvuođa ja musihka/luđiid oastinortnet lea álggahuvvon 2011:s.
Saemien litteratuvren jïh musihken/*luđiid åestemeöörnege jaepien 2011 aelkiehtovveme.
Sámi dáiddárráđđi hálddaša ortnega Sámedikki ovddas.
Saemien tjiehpijeraerie öörnegem Saemiedigkien åvteste reerie.
Lávdegoddi mii galgá árvvoštallat dieđihuvvon dahkosiid musihka ja girjjálašvuođa oktavuođas lea nammaduvvon, njuolggadusaid mielde.
Moenehtse mij edtja vierhtiedalledh bïeljelovveme *dahkosiid musihkem jïh litteratuvren gaskesisnie nommehtovveme, njoelkedassi mietie.
Davviriikkaid ráđi girjjálašvuođa sámi guovllu árvvoštallanlávdegoddi lea evttohan ovtta sámi girječálli ja ovtta sámi dahkosa girjjálašvuođabálkkašupmái 2011:s.
Noerhtelaanti raerien litteratuvrem saemien dajven vierhtiedimmiemoenehtse aktem saemien tjaelijem jïh aktem saemien uvtedamme *dahkosa litteratuvrenåasese jaepien 2011.
Dat leat Rawdna Carita Eira
Dah leah #Rawdna<np><ant><f><attr> Carita Eira
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 95. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 95. bielie 379 bielesne
dahkosiin ruohta muzetbeallji ruohta / löp svartöra löp.
*dahkosiin hajken *muzetbeallji hajken / *löp *svartöra *löp.
Lávdegottis leat leamaš mielde Line Merete Skarvik, Elli-Sivi Näkkäläjärvi ja John Erling Utsi.
Moenehtsisnie mealtan orreme Line Merete Skarvik, Elli-Sivi Näkkäläjärvi jïh John Erling Utsi.
Musihkka
Musihke
Sámediggi lea ain dorjon prošeavtta Sápmi music.
Saemiedigkie annje dåårjeme prosjeektem Saemie *music.
Sápmi music addá ovtta sámi artistii vejolašvuođa olles jagi ovddidit iežas artistan promoterema, turnedoaimma, skearruid báddema bokte jna.
Saemie *music aktem saemien artistese vadta nuepien abpe jaepiem evtiedidh jïjtjemse artistine *promoterema, *turnedoaimma, *skearruid *báddema jnv. gåaskoejin
Ovttasbargu Sápmi musicain lea oassi ovttasbargošiehtadusas mii lea Sámedikki ja Finnmárkku fylkkagieldda gaskka.
Ektiebarkoe Saemie *musicain lea boelhke ektiebarkoelatjkosne mij lea Saemiedigkien jïh Finnmaarhken fylhketjïelten gaskemsh.
Prošeakta oaččui ruđaid jagi 2011 reviderejuvvon bušeahta bokte.
Prosjeekte beetnegh åadtjoeji jaepien 2011 revideeresovveme budsjehten baaktoe.
Mediafálaldat
Meedijefaalenasse
Sámediggi lea ságastallan sámi mediafálaldaga birra Kulturdepartemeanttain.
Saemiedigkie saemien meedijefaalenassen bïjre soptsestalleme Kulturdepartemeentine.
Áššit mat leat váldojuvvon ovdan departemeanttain leat Riikkaidgaskasaš sámi filbmaguovddáš, sámi mánáid-tv, erenoamážit julev- ja máttasámegillii, tv-prográmmaid sámegillii teksten, rekrutteremiin áŋgiruššan oažžut nuorra sámi mediaolbmuid, sámi filmmaid dubben ja speallofilmmaid teksten.
Aamhtesh mah fraamme vaaltasovveme departemeentijste årrodh Gaskenasjonaale saemien jielieguvviejarngen, saemien *mánáid-tv, joekoenlaakan luvlie- jïh åarjelsaemiengïelese, tv-programmi saemiengïelese *teksten, dåårrehtimmijste eadtjaldovveme noere saemien meedijealmetjidie åadtjodh, saemien jielieguvvide *dubben jïh spïelejielieguvviej *teksten.
Bealit sohpe ain gulahallat dáid áššiid birra.
Bielieh annje gaskestalledh latjkajin daaj aamhtesi bïjre.
Departemeanta ja Samediggi leat maiddái soahpan ahte innovatiivvalaš prošeavttaiguin nugo Nuoraj-tv berre jotkojuvvot ja geavahuvvot ovdamearkan čuovvoleapmái go guoská sámegiela geavaheapmái mediain.
Departemeente jïh Saemiedigkie aaj latjkeme ahte innovatijven prosjeektigujmie goh *Nuoraj-*tv byöroe #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïh åtnasovvedh vuesiehtimmine dåeriedæmman goh saemiengïelen pråvhkose dæjpa meedijinie.
Deaŧalaš lea doarjut nuorra sámi mediaolbmuid dainna jurdagiin ahte joatkit Nuoraj-tv:in ja rekrutteret dasa.
Vihkele lea dåarjodh noere saemien meedijealmetjidie dejnie åssjalommesinie ahte jåerhkedh *Nuoraj-*tv:im jïh dïsse dåårrehtibie.
Nuoraj-tv oažžu njuolggodoarjaga Sámedikki 2012 bušeahta rájes.
*Nuoraj-*tv rïektedåarjegem åådtje Saemiedigkien 2012:n budsjehten raejeste.
Sámi girkoáššit
Saemien gærhkoeaamhtesh
Sámediggi searvvai Girkočoahkkimii cuoŋománus 2011 Tønsberggas.
Saemiedigkie meatan Gærhkoetjåanghkose voerhtjen 2011 *Tønsberggas.
Dán čoahkkimis mearriduvvui sámi girkoeallima strategiijaplána.
Daennie tjåanghkosne nænnoestovvi saemien gærhkoejielemen strategijesoejkesje.
Sámediggi meannudii dán plána 2010:s ja buvttii dasa cealkámuša.
Saemiedigkie daam soejkesjem gïetedi jaepien 2010 jïh dïsse #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> buektieji.
Sámediggái lea deaŧalaš ahte sámi dimenšuvdna vuhtii váldojuvvo Norgga girkus, ja oaivvilda ahte mearriduvvon strategiijaplána lea buorre vuolggasadji dan oččodeapmái.
Saemiedægkan vihkele ahte saemien dimesjovne vuehtieji Nöörjen gærhkoste vaaltasåvva, jïh jeahta ahte nænnoestovveme strategijesoejkesje lea buerie feelemesijjie dan åådtjedæmman.
Valáštallan
Svïhtjeme
Sámediggi háliida ahte sámi nuorat barget viššalit kultuvrrain ja valáštallamiin.
Saemiedigkie sæjhta ahte saemiem noerh rudtjebe/rudtjegåbpoe kultuvrine berkieh jïh svïhtjedh.
Movttidahttin dihte lea Sámediggi 2011:s addán njeallje 25 000 ruvdnosaš stipeandda njealji nuorra kulturbargái ja valáštallái.
Eadtjaldehtedh åvteste lea Saemiedigkie jaepien 2011 vadteme njieljie 25 000:m *ruvdnosaš stipeendh njieljien noere kultuvrebarkijasse jïh svïhtjijasse.
Kultur- ja valáštallanstipeanda 2011:s addojuvvui čuovvovaččaide; Christer Kjønsø Karlsenii (karate), Silje Westgård (čuoigan), Marie Sofie H. Hætta (spábbačiekčan) ja Marja Helene Fjellheim Mortensson (musihkka).
Kultuvre- jïh svïhtjemestipeende jaepien 2011 #minngebe<adj><pl><ill> vadtasovvi; Christeren *Kjønsø Karlsenasse (*karate), Silje Westgård (tjoejkeme), Marie Sofie H./h. Hættan (raavratjïektjemen) jïh Marja Helene Fjellheimem Mortenssonen (musihke).
Sámediggi doaivu ahte stipeanda lea mielde movttiidahttimin dáid nuoraid, ja earáid, bargat viidáseappot kultuvrrain ja valáštallamiin.
Saemiedigkie håhkesje ahte stipeende mealtan daejtie eadtjaldehtedh noeride, jïh jeatjabidie, vijriehkåbpoe barkijibie kultuvrine jïh svïhtjedh.
Sámediggi oažžu jahkásaččat speallanruđaid Kulturdepartemeanttas.
Saemiedigkie fïerhten jaepien spealadimmiebeetnegidie åådtje Kulturdepartemeenteste.
Doarjaga ulbmilin lea doarjut erenoamáš sámi valástallandoaimmaid bisuheami ja viidáseappot ovddidit erenoamáš sámi valáštallandoaimmaid árbevirolaš sámi kultuvrra ovddideami oassin.
Dåarjoen ulmine lea dåarjodh sjïere saemien *valástallandoaimmaid tjöödtjestehtemem jïh vijrebh sjïere saemien svïhtjemedarjoemidie evtiedieh aerpiesïejhme saemien kultuvren evtiedimmien boelhkine.
Doarjja galgá geavahuvvot vuosttažettiin mánáid- ja nuoraid doaimmaide.
Dåarjoe edtja voestegh åtnasovvedh maanaj- jïh noeri darjoemidie.
Sámediggi lea dán vuođul juolludan buot speallanruđaid 2011:s Sámiid valáštallanlihttui, SVL-N.
Saemiedigkie lea daan mietie laeviehtamme gaajhkide spealadimmiebeetnegidie jaepien 2011 Saemiej svïhtjemelatjkose, SVL:ine.
Organisašuvdna lea geavahan ruđaid sámi valáštallama láhčima ovddideapmái mánáide ja nuoraide, ja erenoamážit lea deattuhuvvon heargevuodjima ja njoarostallama ovdánahttin.
Organisasjovne beetnegh åtneme saemien svïhtjemen *láhčima evtiedæmman maanide jïh noeride, jïh joekoenlaakan #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *heargevuodjima jïh *njoarostallama evtiedimmien.
Sámediggi lea 2011:s ain juohkán doaibma- ja aktivitehtadoarjaga golmma sámi valáštallanorganisašuvnnaide.
Saemiedigkie lea jaepien 2011 annje juakeme darjome- jïh *aktivitehtadoarjaga golmen saemien svïhtjemeorganisasjovnide.
Dat golbma organisašuvnna mat ožžot njuolga doarjaga Sámedikkis leat Sámiid valáštallanlihttu-Norga (SVL-N), Sámi spábbačiekčanlihttu (SSL) ja Sámi HeargevuodjinLihttu (SHL).
Dah golme organisasjovnh mah rïekte dåarjoem åadtjoeh Saemiedigkien årrodh Saemiej @valáštallat<ex_vblex><iv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+latjkoe<n><cmp_sgnom><cmp><guio>+Nöörje<np><top><sg><nom> (SVL-N:m), Saemien raavratjïektjemelatjkoe (*SSL) jïh Saemien *HeargevuodjinLihttu (*SHL).
Sámediggi gulahallá lávga sámi valáštallanorganisašuvnnaiguin, ja lea beroštupmi ahte dat ovttas galget láhčit valáštallandoaimmaid maiguin gozihuvvo sihke govdodat- ja njunušdássi.
Saemiedigkie lïhke saemien svïhtjemeorganisasjovnigujmie gaskestalla, jïh lea ïedtje dah ektesne edtjieh svïhtjemedarjoemidie laetjedh mejgujmie geehtesåvva dovne *govdodat- jïh #njuenehke<n><cmp>daltese.
Sámi nuorat servet juohke nuppi jagi Arctic Winter Games (AWG) nammasaš doaluide.
Saemien noerh meatan #fïerhte<prn><ind><attr> #mubpie<adj><ord><sg><ill><attr> jaepien Arcticen Winteren Gamesen (AWG) *nammasaš arrangemeentese.
AWG doalut leat árktalaš guovlluid nuoraid valáštallan- ja kulturdoalut.
AWG:n arrangemeente leah arktihken dajvi noeri svïhtjeme- jïh kultuvrearrangemeente.
2011:s lea leamaš fokus sámiid searvama ráhkkaneapmái AWG doaluin Whitehorses Canádas 2012:s.
jaepien 2011 fokusem orreme saemiej #meatan<adv><der_nomact><n> ryöjredæmman AWG arrangemeentesne Whitehorsesne #Kanáda<np><top><sg><ine> jaepien 2012.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 96. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 96. bielie 379 bielesne
AWG guovddáš árvvut leat kultuvrra ja kulturáddejumi goziheapmi, ustitvuohta ja iežas ja earáid árvvus atnin.
AWG:n voernges aarvoeh leah kultuvren jïh kultuvregoerkesen geehteme, *ustitvuohta jïh jïjtjse jïh jeatjebi aarvosne utnemen.
Sámediggi oaivvilda ahte dát leat deaŧalaš bealit sámi nuoraide go sii galget deaivvadit eará álgoálbmotnuoraiguin ja eará árktalaš guovlluid nuoraiguin.
Saemiedigkie jeahta daah leah vihkeles bielieh saemien noeride goh dah edtjieh jeatjah #aalkoeåålmehnoere<n><pl><com> gaavnesjidh jïh jeatjah arktihken dajvi noerigujmie.
Sámi dáiddáršiehtadus
Saemien tjiehpijelatjkoe
Sámediggi ja Sámi Dáiddárráđđi leat dahkan ovttasbargošiehtadusa 2004:s mii mearkkaša dan ahte bealit šiehtadallet jahkásaččat sámi dáiddáršiehtadusa rámma.
Saemiedigkie jïh saemien tjiehpijeraerie ektiebarkoelatjkoem jaepien 2004 dorjeme mij dam krööhkeste ahte bielieh fïerhten jaepien raarahtellieh saemien tjiehpijelatjkoen mierien.
Borgemánus 2011 sohpe bealit ahte dáiddáršiehtadusa rámma 2012:s galgá leat 6 295 000 ru.
Mïetskesne 2011:n bielieh latjkajin ahte tjiehpijelatjkoen mierie jaepien 2012 edtja årrodh 6 295 000 kr.
Dás lei lassáneapmi 380 000 ru jagi 2011 dáiddáršiehtadusa ektui.
Daelie lij læssanimmie 380 000 kr. jaepien 2011 tjiehpijelatjkoen muhteste.
Šiehtadussii gullet čuovvovaš doaibmabijut: dáiddafoanda 700 000 ru stipeanda sámi dáiddáriidda 2 450 000 ru doaibmadoarjja sámi dáiddárorganisašuvnnaide ja Sámi dáiddárráđđái 2 150 000 ru sámi govvadáidaga ja dáiddadujiid oastinortnet 370 000 ru fágalaš bagadeapmi 275 000 ru čájáhusbuhtadus 50 000 ru čáppagirjjálašvuođa, luđiid ja musihka oastinortnet 300 000 ru
Latjkose minngebe råajvarimmieh guvlieh: tjeahpoefåante 700 000 kr. stipeende saemien tjiehpijidie 2 450 000 kr. darjomedåarjoe saemien tjiehpijeorganisasjovnide jïh saemien tjiehpijeraaran 2 150 000 kr. saemieh guvvietjeahpoen jïh tjeahpoevætnoej åestemeöörnege 370 000 kr. faageles buerkiestimmie 275 000 kr. vuasahtallemerefusjovne 50 000 kr. heevehtslitteratuvren, *luđiid jïh musihken åestemeöörnege 300 000 kr
Sámi dáiddárráđđi hálddaša dáid ruđaid mat leat šiehtadusas, spiehkastahkan lea govvadáidaga ja dáiddaduoji oastinortnet, maid RiddoDuottarMuseat hálddaša.
Saemien tjiehpijeraerie daejtie beetnegh reerie mah latjkosne, *spiehkastahkan lea guvvietjeahpoen jïh tjeahpoevætnoen åestemeöörnege, maam RiddoDuottarMuseat reerie.
Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegoddi
Saemiedigkien noerepolitihken moenehtse
Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegoddi (SNPL) doaibmá oktavuohtalađasin sámi nuoraid ja Sámedikki gaskka, muhto maiddái gulaskuddaninstánsan ja ”goziheaddji” Sámedikki guovdu nuoraidáššiid oktavuođas.
Saemiedigkien noerepolitihken moenehtse (SNPL) jåhta *oktavuohtalađasin saemien noeri jïh Saemiedigkien gaskemsh, mohte aaj #govledimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#instanse<n><ess> jïh ”geehtijen” Saemiedigkien gaskoeh noeriaamhtesi gaskesisnie.
Dieinna lágiin sáhttá SNPL veahkehit Sámedikki nuoraidprofiila ja nuoraidpolitihka hábmemis.
Duejnie vuekine maahta SNPL viehkiehtidh Saemiedigkien noeriprofïjle jïh noerepolitihken hammosne.
SNPL:s leat leamaš guhtta čoahkkima 2011:s.
SNPL:sne orreme govhte tjåanghkoeh jaepien 2011.
SNPL lea searvan maiddái sierra konferánssaide ja semináraide, ja lea doallan sáhkavuoruid ja searvan paneladigáštallamiidda muhtun oktavuođain.
SNPL meatan aaj sjïere konferaanside jïh seminaaride, jïh lahtestimmieh steereme jïh meatan #paneele<n><cmp_sgnom><cmp>digkiedallemidie muvhtene gaskesisnie.
Dasto lea SNPL juohkán dieđuid valáštallandoaluin ja lea galledan sierra joatkkaskuvllaid juohkin dihte dieđuid SNPL, Sámedikki ja Sámedikki jienastuslohkui čáliheami birra.
Dehtie minngede SNPL:m daajroej svïhtjemearrangemeentesne juakeme jïh sjïere jåarhkeskuvlide goevlelamme juekedh åvteste daajroej SNPL, Saemiedigkien jïh Saemiedigkien veeljemelåhkose #tjaeledh<vblex><tv><der_h><vblex><der_nomact><n><sg><gen> bïjre.
SNPL lei mielde lágideamen nuoraidseminára ja bargobáji Riddu Riđđu festiválas.
SNPL mealtan noeriseminaarem öörnedh jïh *bargobáji Riddu Riddum festivaalesne.
Čoahkkimis mii dollojuvvo jahkásaččat SNPL ja Mánáidáittardeaddji gaskka ledje fáddán sámi áššit nugo oahpponeavvut, davviriikkalaš ovttasbargu ja sámi mánáid demokráhtalaš searvan.
Tjåanghkosne mij fïerhten jaepien steeresåvva SNPL:n jïh Maanajvaaksjovmeorgaanen gaskemsh lin aamhtesinie saemien aamhtesh goh learoevierhtieh, noerhtelaanti ektiebarkoe jïh saemien maanaj demokraateles/demokrateles #meatan<adv><der_nomact><n>.
SNPL lei mielde lágideamen Sámi parlamentáralaš ráđi nuoraidseminára Suoločielggis Suomas.
SNPL mealtan öörnedh Saemien parlamentarihkeles raeriem noeriseminaare Suoločielgijjesne Soemesne.
Konferánssa fáddán ledje árbedieđut ja turisma.
Konferaansen aamhtesinie lin aerpiedaajroeh jïh *turisma.
Ovdalis gielda- ja fylkkadikkeválgga ávžžuhii SNPL iežas bloggas ja FB:s nuoraid geavahit jienastanvuoigatvuođaset.
Åvtelisnie tjïelte- jïh fylhkedigkienveeljeme SNPL haestieji jïjtjse *bloggas jïh *FB:#s<n><abbr><sg><acc> noeri gïelevedtemereaktam utnedh.
SNPL áigu čuovvolit geahččalanortnega evaluerema mii guoská 16 jahkásaččaid jienastanvuoigatvuhtii válljejuvvon gielddain, SNPL barggu ektui vuolidit ahkeráji Sámedikki jienastanlohkui čáliheapmái.
SNPL sæjhta dåeriedidh pryövenasseöörnegen vuarjasjimmiem mij 16:n #jaapetje<adj><pl><gen> gïelevedtemereaktese veeljesovveme tjïeltine dæjpa, SNPL barkoen muhteste aaltereraejiem Saemiedigkien gïelevedtemelåhkose badtehtidh #tjaeledh<vblex><tv><der_h><vblex><der_nomact><n><sg><ill>.
Ovttas Suoma ja Ruoŧa sámedikki nuoraidráđiiguin lágidii SNPL miniseminára Sámi parlamentáralaš ráđi (SPR) nuoraidpolitihka birra.
Ektesne Soemen jïh Sveerjen saemiedigkien noeriraeriejgujmie SNPL:m öörni *miniseminára Saemien parlamentarihkeles raerien (SPR) noerepolitihken bïjre.
Nuoraidráđit bukte cealkámuša maiddái sámi parlamentarihkkáriid konferánssa loahppadokumentii, ja sis lei sierra áššeovddidus oktasaš sámi nuoraidráđi ásaheapmái Sámi parlamentáralaš ráđi oktavuhtii.
Noeriraerieh #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> aaj buektiejin saemien paramentarihkeri konferaansen minngiegietjietjaatsegasse, jïh dejnie lij sjïere *áššeovddidus ektie saemien noeriraerien tseegkemasse Saemien parlamentarihkeles raerien gaskesasse.
Dat mearriduvvui maŋŋá Sámi parlamentáraláš ráđis.
Dïhte mænngan saemien nænnoestovvi *parlamentáraláš raeresne.
SNPL jođiheaddji lei mielde dán jagáš sešuvnnas álgoálbmogiid Bissovaš Forumis.
SNPL:n juhtiehtæjja lij mealtan daan jaapetje sesjovnesne aalkoeåålmegi Vihties Forumisnie.
Doppe čadnui oktavuohta earret eará UN Indigenous Youth Caucus nammasaš organisašuvnnain.
Debpene gaskese #gårredidh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> gaskem jeatjah *UN *Indigenous Youth Caucus *nammasaš organisasjovnine.
Nuoraid váldečielggadus lea lávdegoddi mii galgá čielggadit nuoraid válddi ja searvama servodagas.
Noeri *váldečielggadus lea moenehtse mij edtja tjïelkedidh noeri vaeltien jïh #meatan<adv><der_nomact><n> siebriedahkeste.
Ráđđehus lea nammadan lávdegotti.
Reerenasse moenehtsem nommehtamme.
SNPL lea buktán cealkámuša čielggadussii.
SNPL #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> boejhkehtassese buakteme.
Sii válde ovdan earret eará dan movt negatiivvalaš mediabeaggin sámi áššiid hárrái, sáhttá dagahit ahte sámi mánáide ja nuoraide šaddá váttis oččodit váikkuhanfámu sámi áššiide.
Dah fraamme gaskem jeatjah vaeltiejin dam guktie negativjeladtje meedijesåaltjen saemien aamhtesi gaavhtan, maahta darjodh ahte saemien maanide jïh noeride sjædta geerve åådtjedidh soptsestimmiem saemien aamhtesidie.
Dákko čujuhedje sii áššái Romssa suohkanis sámigiela hálddašanguvlui laktima ektui.
Daagkoe dah tjaatsestin aamhtesasse Romsan tjïeltesne saemiengïelen reeremedajvese *laktima moenemetseahkan.
Sámi nuoraid áŋgiruššan sáhttá buktit stuorra noađi ovttaskas olbmuide.
Saemien noeri eadtjaldovveme maahta stoere maajsoem buektedh oktegs almetjidie.
Lávdegotti raporta ovddiduvvui 2011 juovlamánus.
Moenehtsen reektehts evtiedovvi 2011 goevesne.
Ohcanvuđot váikkuhangaskaoamit kultuvrii
Ohtsemevåaromen dïedtetsavtshvierhtieh kultuvrese
Doarjja musihkkaalmmuhemiide
Dåarjoe musihkebæjjoehtimmide
Dainna ortnegiin háliida Sámediggi lasihit doaibmabijuid sámi musihkkaalmmuhemiid siskkobealde, ja dieinna lágiin sihkkarastit sámi musihka oažžuma.
Dejnie öörneginie sæjhta Saemiedigkie råajvarimmieh lissiehtidh saemien musihkebæjjoehtimmiej sisnjelen, jïh duejnie vuekine gorredidh saemien musihken åadtjomem.
Jagi 2011 bušeahtas lei várrejuvvon 1 900 000 ru musihkkaalmmuhemiide.
Jaepien 2011 budsjehtesne bïedtesovveme 1 900 000 kr. musihkebæjjoehtimmide.
1 962 000 ru juolluduvvui doarjja musihkkaalmmuhemiide ja 30 prošeavtta gaskkas ožžo 13 prošeavtta doarjaga.
1 962 000 kr. dåarjoe laeviehtovvi musihkebæjjoehtimmide jïh 30:n prosjeekten gaskesne 13 prosjeekth åadtjoejin dåarjoem.
Ohcamat ledje oktiibuot 5 495 000 ru ovddas.
Ohtsemh lin ektiegaajhke 5 495 000:n #kr<n><abbr><sg><gen> åvteste.
Dán jagi vuoruhuvvojedje earret eará mánáid musihkka ja nuorra artisttaid musihkkaalmmuheamit.
Daan jaepien gaskem jeatjah prijoriteradovvin maanaj musihke jïh noere artisti musihkebæjjoehtimmieh.
Earret eará ledje Lars Ante Kuhmunen, Rolffa, Alit Boazu, Elin Kåven, Ivvar, Axel Ante sin searvvis geat ožžo doarjaga Sámedikkis dán ortnega bokte.
Gaskem jeatjah lin Lars Ante Kuhmunen, Rolffa, Alijjh Bovtse, Elin Kåven, *Ivvar, Axel Ante daj siebresne gïeh dåarjoem Saemiedigkeste åadtjoejin daan öörnegen baaktoe.
Doarjja girjjálašvuhtii
Dåarjoe litteratuvrese
Dainna ortnegiin háliida Sámediggi láhčit diliid nu ahte sáhtášedje eanet almmuhit sámi girjjálašvuođa.
Dejnie öörneginie sæjhta Saemiedigkie tsiehkieh dan laetjedh ahte maehtieh jeenje saemien litteratuvrem bæjjoehtidh.
Jagi 2011 bušeahtas lei várrejuvvon 4 586 000 ru girjjálašvuhtii.
Jaepien 2011 budsjehtesne bïedtesovveme 4 586 000 kr. litteratuvrese.
2 586 000 ru juolluduvvui ohcanvuđot váikkuhangaskaomiid bokte kultuvrii, ja 2 000 000 ru addojuvvui Sámeálbmotfoandda bokte.
2 586 000 kr. laeviehtovvi ohtsemevåaromen dïedtetsavtshvierhtiej baaktoe kultuvrese, jïh 2 000 000 kr. Sámeálbmotfoandan baaktoe vadtasovvi.
Midjiide bohte 63 ohcama maid gaskkas 24 ohcamii juolluduvvui doarjja.
Mijjese 63 ohtsemh båetiejin mej gaskesne 24 ohtsemasse dåarjoe laeviehtovvi.
Oppalaččat addojuvvui doarjja čáppagirjjálašvuhtii 64 %, fágagirjjálašvuhtii 24 % ja jietnagirjjiide 12 %.
Ellieslaakan dåarjoe vadtasovvi heevehtslitteratuvrese 64 %, faagelitteratuvrese 24 % jïh tjoejegærjide 12 %.
Sámediggái lea leamaš deaŧalaš addit doarjaga sihke julev-, mátta- ja davvisámegillii.
Saemiedægkan orreme vihkele vedtedh dåarjoem dovne luvlie-, #åarjel<n> jïh noerhtesaemiengïelese.
3 prošektii addojuvvui doarjja bálddalagaid almmuhemiiguin, 15 prošektii davvisámegillii, 3 julevsámegillii ja 3 máttasámegillii.
3 prosjeekth dåarjoe vadtasovvi *bálddalagaid bæjjoehtimmiejgujmie, 15 prosjeektese noerhtesaemiengïelese, 3 julevsaemiengïelese jïh 3 åarjelsaemiengïelese.
Mánáid ja nuoraid kulturdoaibmabijut
Maanaj jïh noeri kultuvreråajvarimmieh
Sámediggi háliida láhčit diliid máŋggalágan kulturdoaimmaide mánáide ja nuoraide.
Saemiedigkie sæjhta tsiehkieh laetjedh gelliesåarhts kultuvredarjoemidie maanide jïh noeride.
Danne lei 2011:s várrejuvvon 2 130 000 ru kulturdoaibmabijuide mánáide ja nuoraide, maŋŋá reviderema ja maŋŋá go doarjjalohpádusat gessojuvvojedje ruovttoluotta.
Dannasinie lij jaepien 2011 bïedtesovveme 2 130 000 kr. kultuvreråajvarimmide maanide jïh noeride, mænngan revideeremen jïh mænngan goh dåarjoedååjvehtsh bååstede geasasovvin.
2 615 000 ru juolluduvvui iešguđetlágán prošeavttaide.
2 615 000 kr. ovmessie prosjeektide laeviehtovvi.
Ohcamat ledje oktiibuot boahtán 5 607 000 ru ovddas.
Ohtsemh ektiegaajhke 5 607 000:n #kr<n><abbr><sg><gen> åvteste båateme.
62 ohcama gaskkas juolluduvvui 34 prošektii doarjja.
62 ohtsemh gaskesne 34 prosjeektese laeviehtovvi dåarjoe.
Guokte ohcama sáddejuvvojedje ruovttoluotta almmá realitehta meannudeami haga.
Göökte ohtsemh bååstede seedtesovvin namhtah realiteeten gïetedimmien namhtah.
Sámediggi addá doarjagiid ollu máŋggalágan prošeavttaide mat leat láhččojuvvon sámi mánáid ja nuoraid várás.
Saemiedigkie dåarjoeh vadta jïjnje gelliesåarhts prosjeektide mah laatjasovveme saemien maanaj jïh noeri muhteste.
Earret eará lea addojuvvon doarjja máŋgga musihkkadoaibmabijuide maidda mánát ja nuorat servet ja main sáhttet leat árjjalaččat mielde oahppamin musihka.
Gaskem jeatjah vadtasovveme dåarjoe gellien musihkeråajvarimmide mejtie maanah jïh noerh meatan jïh mejnie eadtjohkes maehtieh mealtan musihkem lïeredh.
Dás sáhttit namuhit juoigankurssa heivehuvvon mánáide ja nuoraide, idola sámi mánáide ja nuoraide, konseartta/vávváteáhtera, nu gohčoduvvon Jienaš.
Daelie maehtiejibie joejkemekursem moenedh sjïehtelovveme maanide jïh noeride, *idola saemien maanide jïh noeride, *konseartta/*vávváteáhtera, dan gohtjesovveme tjoejetjen.
Sámediggi oaidná maiddái ahte ohcamat sámi teáhterdoibmii lassánit.
Saemiedigkie aaj vuajna ahte ohtsemh saemien teaateredarjoemasse læssanieh.
Eará kulturdoaibmabijut
Jeatjah kultuvreråajvarimmieh
Sámediggi háliida ahte leat girjás sámi kultuvrralaš doaimmat.
Saemiedigkie sæjhta ahte leah trablehke saemien kulturelle darjomh.
Danne lei 2011:s várrejuvvon 4 226 000 ru eará kulturdoaibmabijuide, maŋŋá reviderema ja go doarjjalohpádusat gessojuvvojedje ruovttoluotta.
Dannasinie lij jaepien 2011 bïedtesovveme 4 226 000 kr. jeatjah kultuvreråajvarimmide, mænngan revideeremen jïh goh dåarjoedååjvehtsh bååstede geasasovvin.
4 243 000 ru juolluduvvui doarjja prošeavttaide.
4 243 000 kr. dåarjoe laeviehtovvi prosjeektide.
Oktiibuot ohccojuvvui prošeavttaide 14 610 000 ru.
Ektiegaajhke prosjeektide ohtsesovvi 14 610 000 kr.
Bohte oktiibuot 171 ohcama, ja daid gaskkas ožžo 89 prošeavtta doarjaga.
Båetiejin ektiegaajhke 171 ohtsemh, jïh daj gaskesne 89 prosjeekth åadtjoejin dåarjoem.
17 prošeavtta eai realitehta meannuduvvon, ja 2 ohcama gesse ohccit ieža ruovttoluotta.
idtjin 17 prosjeekth realiteeten gïetedh, jïh 2 ohtsemh ohtsijh giesiejin jïjtjh bååstede.
Sámediggi oaidná ahte ohcamat Sámi álbmotbeaivvi čalmmusteapmái lassánit man oktavuođas doarjjaoažžut leat miehtá Sámi.
Saemiedigkie vuajna ahte ohtsemh Saepmien åålmehbiejjien vååjnesasse bïejemasse læssanieh man gaskesisnie dåarjoeåadtjojh abpe saemien årrodh.
Sámediggi addá doarjaga maiddái festiválaid artisttaid bálkkáide, sihke unna ja stuorra festiválaide dán ortnega bokte.
Saemiedigkie dåarjoem aaj vadta festivaali artisti baalhkide, dovne onne jïh stoere festivaalide daan öörnegen baaktoe.
Dasto oaidná Sámediggi ahte duodjeprošeavttat lassánit ja eanet ja eanet olbmot háliidit lágidit kurssaid.
Dehtie minngede Saemiedigkie vuajna ahte vætnoeprosjeekth læssanieh jïh jeenje jïh jeenje almetjh sijhtieh kursh öörnedh.
Lágiduvvojit maiddái ollu stuorra kulturdoalut main Sámediggi lea stuorra ruhtadeaddji.
Aaj öörnesuvvieh jïjnje stoere kultuvrearrangemeente mejnie Saemiedigkie lea stoere laeviehtæjja.
Sámegielat sárggusgovvaráiddut
Saemiengïeleh guvvieraajroeh
Sámediggi háliida ahte almmuhuvvojit sámegielat sárggusgovvaráiddut.
Saemiedigkie sæjhta ahte saemiengïeleh guvvieraajroeh bæjjoehtovvieh.
Jagi 2011 bušeahtas lei várrejuvvon 460 000 ru dán ulbmilii.
Jaepien 2011 budsjehtesne bïedtesovveme 460 000 kr. daan ålman.
Bohte guokte ohcama, mas nubbái juolluduvvui 460 000 ru.
göökte ohtsemh Båetiejin, mesnie måbpan laeviehtovvi 460 000 kr.
Sámi girjelágádusat
Saemien gærjabertemh
Sámediggi áigu láhčit diliid nu ahte šaddet árjjalaš sámi lágádusat.
Saemiedigkie sæjhta tsiehkieh laetjedh dan ahte sjidtieh eadtjohke saemien bertemh.
Jagi 2011 bušeahtas lei danne várrejuvvon 2 750 000 ru daidda.
Jaepien 2011 budsjehtesne lij dannasinie bïedtesovveme 2 750 000 kr. dejtie.
Oktiibuot juolluduvvui 2 956 000 ru.
Ektiegaajhke laeviehtovvi 2 956 000 kr.
Bohte guhtta ohcama.
govhte ohtsemh Båetiejin.
Olles submi mii lea várrejuvvon sámi lágádusaide juogaduvvo lágádusaide vuođđodoarjjan, aktivitehtadoarjjan ja doarjjan vuovdaleapmái ja juohkimii.
Abpe beetnehveahka mij saemien bertemidie bïedtesovveme bertemidie joekedåvva våaromedåarjojne, *aktivitehtadoarjjan jïh dåarjojne doekemasse jïh juekiemasse.
Váiddameannudeapmi dagahii dan ahte bušeahtas šattai liigegeavaheapmi.
Klååkemegïetedimmie dam darjoeji ahte budsjehtesne sjïdti *liigegeavaheapmi.
Sámediggi lea duhtavaš go lágádusat mat devdet juolludaneavttuid leat nannosat, ja go gávpejohtu lea badjel 500 000 ru ja go sámegielat almmuheamit leat unnimusat 75 % bruttogávpejođus nugo gáibiduvvo juolludaneavttuid mielde.
Saemiedigkie madtjele goh bertemh mah laeviehtimmiemoenemetsiehkide nænnoes dievhtieh, jïh goh *gávpejohtu lea aatsolen 500 000 kr. jïh goh saemiengïeleh bæjjoehtimmieh unnemes 75:m % *bruttogávpejođus goh laeviehtimmiemoenemetsiehkiej mietie krïevesåvva.
Sámi deaivvadanbáikkit
Saemien gaavnedimmiesijjieh
Sámedikki mielas lea deaŧalaš ahte leat deaivvadanbáikkit mat doibmet sámi giela ja kultuvrra gaskkustan- ja ovdánahttinarenan.
Saemiedigkien mïelesne vihkele ahte leah gaavnedimmiesijjieh mah juhtieh saemien gïelen jïh kultuvren buekteme- jïh evtiedimmiesijjine.
Jagi 2011 bušeahtas lei danne várrejuvvon 1 1750 000 ru sámi deaivvadanbáikkiide.
Jaepien 2011 budsjehtesne lij dannasinie bïedtesovveme 1 1750 000 kr. saemieh gaavnedimmiesijjide.
Oktiibuot bohte 13 ohcama 2 334 000 ru ovddas.
Ektiegaajhke båetiejin 13:n ohtsemen 2 334 000:n #kr<n><abbr><sg><gen> åvteste.
Buohkat eai ožžon doarjaga dán ortnega bokte, go ohcciin eai lean doaimmat mat gusket mánáide, nuoraide ja vuorrasiidda.
Gaajhkesh idtjin dåarjoem åadtjoeh daan öörnegen baaktoe, goh ohtsiji idtjin leah darjomh mah maanide dijpieh, noeride jïh #båeries<adj><pl><ill>.
Doarjja addojuvvui guđa deaivvadanbáikái oktiibuot 852 050 ru ovddas maid gaskkas 3 deaivvadanbáikkis lei oktasaš duodjebádji.
Dåarjoe govhten gaavnedimmiesæjjan vadtasovvi ektiegaajhke 852 050:n #kr<n><abbr><sg><gen> åvteste maam gaskesne 3 gaavnedimmiesijjesne lij #ektie<adj><sg><nom> *duodjebádji.
Dasa lassin leat 3 deaivvadanbáikkis doaibmabijut mat njuolga čatnasit doaimmaide mat gusket mánáide, nuoraide ja vuorrasiidda.
Dïsse lissine leah 3 gaavnedimmiesijjesne råajvarimmieh mah rïekte darjoemidie gårredidh mah maanide dijpieh, noeride jïh #båeries<adj><pl><ill>.
Deaivvadanbáikkit, mat ožžo doarjaga dán ortnega bokte, leat seamma go 2010:s.
Gaavnedimmiesijjieh, mah dåarjoem åadtjoejin daan öörnegen baaktoe, leah seamma goh jaepien 2010.
Investerendoarjja sámi girjebussiide
Investeeremedåarjege saemien gærjabusside
Sámediggi áigu bisuhit ja viiddidit sámi girjebussefálaldaga.
Saemiedigkie sæjhta tjöödtjestehtedh jïh saemien gærjabussefaalenassem vijriedidh.
Jagi 2011 bušeahtas lei danne várrejuvvon 2 500 000 ru sámi girjebussiid oastimii.
Jaepien 2011 budsjehtesne lij dannasinie bïedtesovveme 2 500 000 kr. saemieh gærjabussi åestiemasse.
Vuoruhemiin oidno ahte sámi girjebusset julevsámi guovllus leat vuoruhuvvon.
Prijoriteradimmine vååjnoe ahte saemien gærjabussh julevsaemien dajvesne prijoriteradovveme.
Olles várrejuvvon submi manai Divttasvuona suohkanii, mas lea girjebussefálaldat julevsámi guovllus.
Abpe bïedtesovveme beetnehveahka Divttasvuotnan tjïeltese mïnni, mesnie lea gærjabussefaalenasse julevsaemien dajvesne.
Sis lea maiddái ovttasbargu lagaš gielddaiguin Ruoŧa bealde.
Daj lea aaj ektiebarkoe gietskies tjïeltigujmie Sveerjen bieleste.
5 Ealáhusat
5 jielemh
Sámedikki váldomihttomearrin ealáhusaid oktavuođas lea ahte mii dáhttut nana ja juohkelágan ealáhuseallima mii vuhtii váldá sámi kultuvrra, luonddu ja birrasa sámi guovlluin.
Saemiedigkien åejvieulmiemierine jielemi gaskesisnie lea mijjieh sïjhtijibie nænnoes jïh ovmessie jielemejielemem mij vuehtieji saemien kultuvrem vaalta, eatnemem jïh byjresem saemien dajvijste.
Mii fertet bisuhit dan barggolašvuođa mii juo lea sierra ealáhusaid siskkobealde.
Mijjieh tjoerijibie dam tjöödtjestehtieh *barggolašvuođa mij joe lea sjïere jielemi sisnjelen.
Sámi guovlluin lea stuorra eretfárren, erenoamážit nissonolbmuid gaskkas.
Saemien dajvine lea stoere olkesejuhteme, joekoenlaakan nyjsenæjjaj gaskesne.
Danne mii sávvat eanet nissonolbmuid fitnodateaiggádin ja ealáhusdoallin.
Dannasinie mijjieh jeenje nyjsenæjjide sïelteaajhterinie vaajtelibie jïh jielemesteerijinie.
Dát sáhttá váikkuhit nana ja ealli servodagaide gos olbmot háliidit ássat.
Daate maahta dijpedh nænnoes jïh dyjren/dyren siebriedahkide gusnie almetjh sijhtieh veasodh.
Sámedikkis leat máŋggalágan bargovuogit movt dáid mihttomeriid juksat.
Saemiedigkien leah gelliesåarhts barkoevuekieh guktie daejtie ulmieh jaksijibie.
Mii gulahallat viidát stáhta eiseválddiiguin, sihke čoahkkimiin, konsultašuvnnain ja ealáhusšiehtadallamiin sierra ealáhusaid hárrái.
Mijjieh vijrieslaakan staaten åejvieladtjigujmie gaskestallijibie, dovne tjåanghkojne, konsultasjovnine jïh jielemeraarahtalleminie sjïere jielemi gaavhtan.
Mii gulahallat maiddái ealáhusorganisašuvnnaiguin, gielddaiguin ja doarjjaohcciiguin.
Mijjieh aaj jielemeorganisasjovnigujmie gaskestallijibie, tjïeltigujmie jïh dåarjoeohtsijigujmie.
Sámi ealáhusat gáibidit dávjá stuorra areálaid.
Saemien jielemh daamhtah stoere goelpeneståarojde krievieh.
Ollu barggus maid Sámediggi dahká eanavuoigatvuođaiguin lea oassi sámi ealáhusovddideami rámmaeavttuin.
Jïjnje barkosne maam Saemiedigkie eatnemereaktajgujmie dorje lea boelhke saemien jielemeevtiedimmien mierietsiehkine.
Sámedikki ealáhusovddidandieđáhus
Saemiedigkien jielemenevtiedimmiebïevnese
Sámediggi lea ráhkadan ealáhusovddidandieđáhusa.
Saemiedigkie jielemenevtiedimmiebïevnesem dorjeme.
Ealáhusovddidanbarggu váldomihttomearrin lea háhkat nana ja juohkelágan ealáhuseallima, dakkár ealáhuseallima mii vuođđuduvvo sámi kultuvrii, lundui ja birrasii, ja mii váldá daid vuhtii, ja maid háhkat dakkár ealáhuseallima mii lea vuođđun ceavzilis báikegottiide gos olbmot háliidit ássat.
Jielemenevtiedimmiebarkoen åejvieulmiemierine lea skååffedh nænnoes jïh ovmessie jielemejielemem, dagkeres jielemejielemem mij saemien kultuvrese tseegkesåvva, eatnamasse jïh byjresasse, jïh mij dejtie vaalta vuehtieji, jïh maam dagkeres jielemejielemem skååffijibie mij våaroeminie gaarsje sijjiegedtide gusnie almetjh sijhtieh veasodh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 99. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 99. bielie 379 bielesne
Dán dieđáhusas leat vihtta áŋgiruššansuorggi vuoruhuvvon.
Daennie bïevnesisnie leah vïjhte barkoesuerkieh prijoriteradovveme.
Dat lea rámmaeavttut vuođđoealáhusain, geasuheaddji báikegottit, kulturealáhusat, ja innovašuvdna, dutkan ja árvoháhkan.
Dïhte mierietsiehkieh våaromejielieminie, giesije sijjiegedtieh, kultuvrejielemh, jïh innovasjovne, dotkeme jïh aarvoeskååffeme.
Maŋimuš áŋgiruššansuorgi lea gelbbolašvuođalokten ja ođđahutkamat.
Minngebe barkoesuerkie lea maahtaldahkenlutnjeme jïh orrehæhtadimmieh.
Boahtteáiggi ealáhuspolitihkas biddjojuvvo eanet fuomášupmi kulturealáhusaide ja sámi kultuvrii.
Båetijen aejkien jielemepolitihkesne jeenje åssjalommes bïejesåvva kultuvrejieliemidie jïh saemien kultuvrese.
Sámediggi lea válljen bidjat sámi mátkeealáhusaid ja duoji doahpagii kulturealáhusat.
Saemiedigkie veeljeme bïejedh saemien fealadimmiejieliemidie jïh vætnoem lahtesasse kultuvrejielemh.
Ealáhusdieđáhusa mihttomearit ja strategiijat leat heivehuvvon doaibmabijuid bokte 2012 bušeahtas.
Jielemebïevnesen ulmieh jïh strategijh råajvarimmiej baaktoe sjïehtelovveme 2012 budsjehtesne.
Sámediggeráđđi lea juo mearridan prográmmačilgehusa lotnolasealáhusaid árvoháhkanprográmmii ja sámi mátkeealáhusaide.
Saemiedigkieraerie joe nænnoestamme programmetjïelkestimmiem *lotnolasealáhusaid aarvoeskååffemeprogrammese jïh saemien fealadimmiejieliemidie.
Sámediggi lea ráhkadahttán ovddidananalysa 22 gielddas sámi guovlluin.
Saemiedigkie evtiedimmiejoekehtimmiem 22 tjïeltesne #darjodh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><prfprc> saemien dajvine.
Analysa lea vuođđun bargui ealáhusovddidandieđáhusain.
Joekehtimmie lea våaroeminie barkose jielemenevtiedimmiebïevnesinie.
Dát čájeha ahte sámi guovlluin leat stuorra hástalusat ollu surggiin.
Daate vuesehte ahte saemien dajvine leah stoere haestemh jïjnje suerkine.
Dát hástalusat leat earret eará gánnáhahttivuođa bisuheami, innovašuvnnaid ja ásaheaddjidávjodaga ja ahtanuššama oktavuođas ealáhuseallimis.
Daah haestemh leah gaskem jeatjah *gánnáhahttivuođa tjöödtjestehtemen, innovasjovni jïh *ásaheaddjidávjodaga jïh *ahtanuššama gaskesisnie jielemejieliemisnie.
Sámi guovlluin leat hástalusat maiddái ássama bisuhemiin.
Saemien dajvine leah haestemh aaj veasomen tjöödtjestehtieminie.
Dan geažil go unnit riegádit mánát ja olbmot fárrejit distrivttain stuorát čoahkkebáikkiide.
Dan dïete goh onnh reakadieh maanah jïh almetjh distriktijste stoerebe tjåahkesijjide juhtieh.
Dat mii lea buorre lea dat go oahppodássi eanaš sámi guovlluin lea buoret go sámi guovlluid olggobealde.
Dïhte mij buerie lea dïhte goh learoedaltese jeenjemes saemien dajvine buerebe goh saemien dajvi ålkolen.
Raporta čájeha ahte eanaš sámi guovllut geasuhit unnán ássansaji ektui, muhto buorebuččat fitnodatgeasuheami ektui.
Reektehts vuesehte ahte jeenjemes saemien dajvh giesieh ånnetji årromedajven muhteste, mohte #buerie<adj><comp><der_dimin><adj><pl><nom> sïeltegiesemen muhteste.
Dat čájeha maiddái ahte ollu sámi guovlluin leat buoret bálvalusat nugo gávppašeami, idjadeami, bálvalusaid ja doaimmaid ektui.
Dïhte aaj vuesehte ahte jïjnje saemien dajvine leah buerebe dïenesjh goh åesiestimmien, jïjjedimmien, dïenesji jïh darjomi muhteste.
Sámediggi áigu ráhkadahttit ođđa analysa ovdáneamis sámi guovlluid gielddain.
Saemiedigkie sæjhta orre joekehtimmiem #darjodh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><inf> evtiedimmesne saemien dajvi tjïeltine.
Dát lea viiddiduvvon guoskat maiddái guovtti máttasámi gildii.
Daate vijriedovveme aaj dïjpedh göökten åarjelsaemien tjïeltese.
Analysa galgá eanet bidjat guovddážii innovašuvnnaid, sisafárrema ja oahppodási.
Joekehtimmie edtja jeenje jarngese innovasjovnh bïejedh, sïjsejuhtemem jïh learoedaltesem.
Ovttasbargu
Ektiebarkoe
Stuorradiggedieđáhus ođđa eanadoallo- ja biebmopolitihka birra
Stoerredigkiebïevnese orre laanteburrie- jïh beapmoepolitihken bïjre
Sámediggi lea buktán cealkámuša stuorradiggedieđáhussii ođđa eanadoallo- ja biebmopolitihka birra.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> stoerredigkiebïevnesasse buakteme orre laanteburrie- jïh beapmoepolitihken bïjre.
Cealkámušas deattuhii Sámediggi ahte dieđáhusas livčče galgan addit buoret ekonomalaš eavttuid boanddaide, sihkkarastit rekrutterema eanadollui ja addit eavttuid juohkelágan doallostruktuvrii miehtá riikka.
#Jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> Saemiedigkie tjïelkestehti ahte bïevnesisnie edtjeme vedtedh buerebe ekonomeles moenemetsiehkide båantide, dåårrehtimmiem laantebårran gorredidh jïh moenemetsiehkieh vedtedh ovmessie *doallostruktuvrii abpe rïjhken.
Sámediggi háliidii maiddái ahte dieđáhusas livčče galgan deattuhit árktalaš eanadoalu ja ahte dat gulašii davviguovlopolitihka siskkobeallái.
Saemiedigkie aaj sïjhti ahte bïevnesisnie edtjeme arktihken laanteburriem tjïelkestehtedh jïh dïhte noerhtedajvepolitihkem gåvla *siskkobeallái.
Sámediggi evttohii regionaliseret eanadoallopolitihka, meahci buorebut geavahit sávzaguohtumii ja áŋgiruššat mátkeealáhusaiguin.
Saemiedigkie uvtedi *regionaliseret laanteburriepolitihkem, miehtjiem buerebelaakan sïrvegåatoemasse utniejibie jïh fealadimmiejielemigujmie eadtjaldovvijibie.
Sámediggi bivddii viiddiduvvon rollaid sámi guovlluid eanadoallopolitihka oktavuođas doppe gos konsultašuvdnašiehtadus galgá adnojuvvot.
Saemiedigkie vijriedovveme råållide maedtieji saemien dajvi laanteburriepolitihken gaskesisnie debpene gusnie konsultasjovnelatjkoe edtja åtnasovvedh.
Sámediggi bođii árrat proseassas stuorradiggedieđáhusain diehtit ahte dan sadjái go ráhkadit sierra boazodoallodieđáhusa, válddahuvvo boazodoallu dán dieđáhusas.
Saemiedigkie aarehken prosesseste stoerredigkiebïevnesijstie båetieji daejredh ahte dan sijjeste goh sjïere båatsoebïevnesem darjodh, båatsoe buerkieståvva daennie bïevnesisnie.
Ovdáneami vuođul ovddit stuorradiggedieđáhusa rájes boazodoalu birra ja daid ollu hástalusaid geažil mat boazodoalus leat dál ovddabealde, bivddii Sámediggi ahte ráhkaduvvošii sierra dieđáhus boazodoalu birra.
Evtiedimmien mietie #ovtetje<adj><comp><attr> stoerredigkiebïevnesen raejeste båatsoen bïjre jïh daj jïjnje haestemi dïete mah båatsosne leah daelie åvtelisnie, Saemiedigkie maedtieji ahte sjïere bïevnese dorjesåvva båatsoen bïjre.
Sámedikki oaivila mielde lea deaŧalaš vuđolaččat ja ollislaččat meannudit buot beliid ealáhusas.
Saemiedigkien aarvoen mietie lea vihkele veele jïh ellieslaakan gïetedidh gaajhkide bielide jieliemisnie.
Sámediggi searvvai muhtun čoahkkimiidda ja konsultašuvdnačoahkkimiidda Eanadoallodepartemeanttain.
Saemiedigkie meatan muvhtide tjåanghkojde jïh konsultasjovnetjåanghkojde Laanteburriedepartemeentine.
Sámedikki ektui lea proseassa unnán searvvaheaddji, sihke boazodoalu ja eanadoalu dáfus.
Saemiedigkien muhteste lea prosesse ånnetji #meatan<adv><der_h><vblex><tv><der_nomag><n>, dovne båatsoen jïh laanteburrien dïete.
Loahpalaš dieđáhusas mii ovddiduvvui juovlamánus 2011 oaidnit ahte Sámedikki cealkámušat eanadoalu birra leat unnán váldojuvvon mielde.
Minngemes bïevnesisnie mij goevesne evtiedovvi 2011:n vuejnedh ahte Saemiedigkien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> laanteburrien bïjre ånnetji mealtan vaaltasovveme.
Dat mat leat váldojuvvon mielde leat earret eará árktalaš eanadoallu, eanadoallu miehtá riikka ja eanadoallopolitihka regionaliseren.
Dah mah mealtan vaaltasovveme gaskem jeatjah arktihken laanteburrie, laanteburrie abpe rïjhken jïh laanteburriepolitihken *regionaliseren.
Stuorradiggedieđáhusas ii leat sámi guovlluid eanadoallu namuhuvvon.
Stoerredigkiebïevnesisnie ij leah saemien dajvi laanteburrie moenesovveme.
Dat makkár rolla Sámedikkis galggašii leat maid ii leat váldojuvvon mielde dieđáhusas.
Dah magkeres råålla Saemiedigkien edtja årrodh maam ij leah mealtan vaaltasovveme bïevnesistie.
Nugo sámi eanadoalloberoštumiide maid Sámediggi lea ovddidan konsultašuvnnain, de gávdnat unnán Sámedikki cealkámušaid boazodollui stuorradiggedieđáhusas.
Goh saemien laanteburrieïedtjide aaj Saemiedigkie konsultasjovnine evtiedamme, dellie gaavnijibie ånnetji Saemiedigkien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> båatsose stoerredigkiebïevnesisnie.
Vaikko stuorradiggedieđáhus dál lea gárvvis, de áigu Sámediggi ain bargat dan ala ahte Stuorradiggi váldá stuorát ovddasvástádusa boazodoalus ja ráhkada sierra stuorradiggedieđáhusa boazodoalu birra.
Jalhts stoerredigkiebïevnese daelie gaervies, dellie sæjhta Saemiedigkie annje dan nelnie barkedh ahte Stuorradiggi stoerebe dïedtem båatsoste vaalta jïh sjïere stoerredigkiebïevnesem båatsoen bïjre dorje.
Sámedikki mielas lea duođalaš ášši go konsultašuvnnat doaibmabijuid birra Stuorradikki eanadoallo- ja biebmopolitihkalaš dieđáhusas eai goassige formálalaččat loahpahuvvon.
Saemiedigkien mïelesne lea itjmies aamhtese goh konsultasjovnh råajvarimmiej bïjre Stuorradiggijjen laanteburrie- jïh #beapmoe<n><cmp_sgnom><cmp> politihken bïevnesisnie eah gossege byjjeslaakan illh.
Sámediggi áigu čuovvut ášši Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta ektui, mas lea ovddasvástádus dán áššis, ja Ođasmahttin-, hálddahus- ja girkodepartemeantta ektui, man departemeanttas lea ovddasvástádus sámi áššiin.
Saemiedigkie sæjhta aamhtesem dåeriedidh Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten muhteste, mesnie lea dïedte daennie aamhtesisnie, jïh Orrestehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartemeenten muhteste, man departemeenten lea dïedte saemien aamhtesinie.
Mariidnaealáhusat
Marijnejielemh
Sámit lea bivdán guliid nu guhká go gávdnojit historjjálaš gáldut.
Saemieh guelieh maadteme dan guhkiem goh historihkeles gaaltijh gååvnesieh.
Sámiid riekti resurssaide mearas ja jogain, ja riekti geavahit daid, lea mearrideaddji oassi sámi kultuvrra ávnnaslaš vuođus.
Saemiej reaktoe #resursse<n><pl><ill> mearosne jïh johkine, jïh reaktoe dejtie utnedh, lea nænnoestæjja boelhke saemien kultuvren materijellen våaroemisnie.
Sámediggi sávvá boahtteáigái čujuheaddji ja ollislaš politihka, ja ahte Sámediggi lea okta dain gii bidjá eavttuid guolástuspolitihka ovddideapmái Norggas.
Saemiedigkie båetijen aajkan vaajtele tjaatsestæjja jïh ellies politihkem, jïh ahte Saemiedigkie lea akte dejnie gie moenemetsiehkiej göölemepolitihkem evtiedæmman beaja Nöörjesne.
Sámediggi vuoruha barggu sámiid bivdovuoigatvuođaid, mariidnaresurssaid ja jogaid ja riddo- ja vuotnaguovlluid geavaheami sihkkarastimiin.
Saemiedigkie barkoem prijoriterede saemiej væjroereaktaj, #marijne<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><pl><gen> jïh johki jïh gaedtie- jïh voenedajvi pråvhkoen gorredimmine.
Sámediggi lea jagis 2011 čađahan konsultašuvnnaid ja čoahkkimiid gonagasreappáid hálddašeami láhkaásahusa reviderema, mearraluossabivddu sámi guovlluin ja guolástusaid ja mearrenjiččehasaid regulerema oktavuođas jagis 2011.
Saemiedigkie jaepesne 2011 tjïrrehtamme konsultasjovnide jïh tjåanghkoeh *gonagasreappáid reeremen njoelkedassen revideeremem, mearoeloesevæjroem saemien dajvine jïh göölemi jïh *mearrenjiččehasaid reguleeremen gaskesisnie jaepesne 2011.
Riddoguolástuslávdegoddi
Gaedtiegöölememoenehtse
Konsultašuvnnaid bokte Riddoguolástuslávdegotti árvalusa (NAČ 208:5) birra, leat Sámediggi ja Guolástus- ja riddodepartemeanta soahpan ahte nannet álbmoga guolástanrievtti mearrasámi guovlluin, nugo Sámediggi háliidii gulaskuddancealkámušastis.
Konsultasjovni baaktoe Gaedtiegöölememoenehtsen åssjelen (*NAČ 208:5) bïjre, leah Saemiedigkie jïh Gööleme- jïh gaedtiedepartemeente latjkeme ahte aalmogem nænnoestibie göölemereaktoen mearoesaemien dajvine, goh Saemiedigkie #govledimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> sïjhti.
Šiehtadus lea unnimus čoavddus mii earret eará mearkkaša dan ahte bivdovuoigatvuohta nannejuvvo dan bokte go ođđa mearrádusat váldojuvvojit mielde gustovaš láhkadahkosii.
Latjkoe lea unnemes tjoevtenje mij gaskem jeatjah dam krööhkeste ahte væjroereakta dan baaktoe nænnoeståvva goh orre nænnoestahkh mealtan vaaltasuvvieh *gustovaš *láhkadahkosii.
Dán unnimus čovdosa sáhttá čoahkkáigeassit 7 čuoggá vuollái:
Daam unnemes tjoevtenjem maahta 7:n tsiehkien nualan tjåanghkan giesedh:
Mearriduvvo ođđa láhkamearrádus nu ahte oasseváldiláhkii čadnojuvvo guolástanvuoigatvuohta.
orre laakenænnoestahke Nænnoeståvva dan ahte #mealtan<adv><cmp_sgnom><cmp>laakese göölemereakta gårredåvva.
Mearrádusa ferte geahččat fárrolaga mearraresursalága 11.
Nænnoestahkem tjuara ektesne #mearoe<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><cmp_sgnom><cmp>laakem gïehtjedidh 11.
§ deattuhanmearrádusain.
§ tjïelkestehtemenænnoestahkine.
Láhkaevttohus mearkkaša ahte lága bokte suodjalit guolástanrievtti ja seammás mearkkaša dan ahte sii geain lea vuoigatvuohta galget vuoruhuvvot ovddabeallái buot earáid go lea resursavátnivuohta.
Laakeuvtelasse krööhkeste ahte laaken baaktoe göölemereaktoem vaarjelibie jïh seammasïenten dam krööhkeste dah giej lea reakta edtjieh prijoriteradovvedh *ovddabeallái #gaajhke<prn><ind><nom> jeatjabidie goh lea *resursavátnivuohta.
Mearriduvvo sierra deattuhanmearrádus mearraresursalágas.
sjïere tjïelkestehtemenænnoestahke Nænnoeståvva #mearoe<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><cmp_sgnom><cmp>laakesne.
Deattuhanmearrádus dagaha ahte juohke lágan regulerema oktavuođas galgá erenoamážit deattuhuvvot sámiid geavaheapmi ja movt dat geavaheapmi mearkkaša sámi báikegottiide.
Tjïelkestehtemenænnoestahke dorje ahte #fïerhte<prn><ind><attr> dagkeres reguleeremen gaskesisnie edtja joekoenlaakan #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> saemiej pråvhkoe jïh guktie dïhte pråvhkoe saemien sijjiegedtide krööhkeste.
Mearriduvvo láhkaásahusa bokte gielddus stuorát fatnasiidda (badjel 15 mehtera) vuonaid siste.
Njoelkedassen baaktoe nænnoeståvva *gielddus stoerebe vïnhtside (aatsolen 15 meeterh) voeni sistie.
Láhkii čadnojuvvo vejolašvuohta identifiseret ja dohkkehit báikkálaš historjjálaš vuoigatvuođaid.
Laakese nuepie gårredåvva identifiseeredh jïh dåhkasjehtedh dajven historihkeles reaktide.
Sámiid mielmearrideapmi resursahálddašeamis - vuotnabivdolávdegoddi
Saemiej *mielmearrideapmi #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>reeremisnie - voenevæjroemoenehtse
Láhkamearrádus álbmotrievtti ektui oasseváldilágas mearkkaša ahte oasseváldiláhka galgá geavahuvvot Norgga álbmotrievttálaš geatnegasvuođaide dávistettiin, ja ahte láhka gusto álbmotrievtti njuolggadusaid rámmaid siskkobealde álgoálbmogiid ja minoritehtaid hárrái.
Laakenænnoestahke åålmehreaktan muhteste #mealtan<adv><cmp_sgnom><cmp>laakesne krööhkeste ahte #mealtan<adv><cmp_sgnom><cmp>laake edtja åtnasovvedh Nöörjem åålmehreaktan dïedtide svååreminie, jïh ahte laake dovve åålmehreaktan njoelkedassi mieriej sisnjelen aalkoeåålmegi jïh minoriteeti gaavhtan.
Mearrádusa deaŧaleamos doaibman lea čalmmustahttit daid álbmotrievttálaš geatnegasvuođaid mat gávdnojit.
Nænnoestahken vihkielommes darjoeminie lea tjelmiestehtedh dejtie åålmehreaktan dïedtide mah gååvnesieh.
Doaibmabijut: Várrejuvvo jahkásaš vuođđoearri dorskebivdui.
Råajvarimmieh: jaapetje våaromemierie Bïedtesåvva tåårskevæjrose.
Sámediggi guorahallá ja realitehta meannuda dán čuoggá dalle go prinsihpaid láhkii čatnan lea sohppojuvvon vuotna- ja riddobivddu dohkkeheami ja sihkkarastima ektui árbevirolaš mearrasámi guovlluin.
Saemiedigkie goerehtalla jïh realiteetem gïetede daan tsiehkien dellie goh prinsïhpi laakese gårredimmie latjkasovveme voene- jïh gaedtievæjroen jååhkesjimmien jïh gorredimmien muhteste aerpiesïejhme mearoesaemien dajvine.
Dattetge lea ovttamielalašvuohta das ahte galgá leat vejolaš birget okto guolástanrivttiin dahje buohtalaga eará doaimmain.
Darhkan lea sïemesvoete desnie ahte #buektiehtidh<vblex> edtja bïerkenidh oktegh göölemereaktojne jallh *buohtalaga jeatjah darjoeminie.
Riekti galgá leat nuvttá ja dat galgá váikkuhit fatnasiid ja guolásteddjiid laskama guovllus.
Reaktoe edtja namhtah årrodh jïh dïhte edtja dijpedh vïnhtsi jïh gööliji *laskama dajvesne.
Evttohuvvon doaibmabijuid sáhttá atnit deaŧalaš vuosttaš lávkin sámiid ja eará báikegoddeolbmuid vuoigatvuođaid ollislaš sihkkarastimis ja dohkkeheamis daid luondduviđa mariidnaresurssaide siskkáldas ja álbmotrievtti mielde.
Uvtedovveme råajvarimmide maahta utnedh vihkele voestes sïlline saemiej jïh jeatjah sijjiegedtiealmetji reaktaj ellies gorredimmesne jïh jååhkesjimmesne daj *luondduviđa #marijne<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><pl><ill> *siskkáldas jïh åålmehreaktan mietie.
Historjjálaš guolástanrivttiid dohkkeheapmi mat sámiin ja earáin leat mearrasámi guovlluin, lea gáibádussan viidáset proseassas mearrasámi kultuvrra ja eallinvugiid ealáskahttimiin.
Historihkeles göölemereaktoej jååhkesjimmie mah saemiej jïh jeatjabinie årrodh mearoesaemien dajvine, krïevenassine vijrebe prosessesne mearoesaemien kultuvren jïh jielemevuekiej jealajimmine.
Sámediggi oaidná ahte Finnmárkku, Romssa ja Norlándda stáhta ja fylkkagielddaid kantuvrrain lea stuorra hástalus fatnasiid ja guollevuostáiváldinsajiid ruhtadeamis dainna lágiin ahte das livččii ávki ássiide nu ahte ožžot vejolašvuođa geavahit daid bivdovuoigatvuođaid maid ožžot ruovttoluotta ja besset árjjalaččat searvat guollebivdui.
Saemiedigkie vuajna ahte Finnmaarhken, Romsan jïh #Norlánda<np><top><sg><gen> staaten jïh fylhketjïelti kontovrine lea stoere haesteme vïnhtsi jïh gueliedåastoehtimmiesijjiej beetnehdåarjosne dejnie vuekine ahte desnie lea nåhtoe årroejidie dan ahte nuepiem åadtjoeh utnedh dejtie væjroereaktide mejtie bååstede åadtjoeh jïh biesieh eadtjohkelaakan meatan guelievæjrose.
Guolástusreguleremat
Göölemereguleeremh
Guolástus- ja riddodepartemeanta ja Sámediggi leat ovttas geahčadan Guolástusdirektoráhta guolástanregulerema evttohusa jahkái 2012.
Gööleme- jïh gaedtiedepartemeente jïh Saemiedigkie ektesne vuajneme Göölemedirektoraaten göölemereguleeremen uvtelassen jaapan 2012.
Sámediggi válddii erenoamážit ovdan áššečuolmma ahte gieldit guollebivddu stuorra mearrafatnasiiguin davvinorgga vuonain.
Saemiedigkie joekoenlaakan fraamme vaeltieji aamhtesetjoelmem ahte guelievæjroem stoere mearoevïnhtsigujmie aassjoestehtedh *davvinorgga voenine.
Departemeanta áigu čuovvut direktoráhta evttohusa ahte ii diktit šákšabivddu 4 nautalaš miilla siskkobealde.
Departemeente sæjhta direktoraaten uvtelassem dåeriedidh ahte ij baajedh *šákšabivddu 4:n *nautalaš mïjlen sisnjelen.
Dasto árvvoštallat gildosa gieldit guolástusa vuotnalinnjáid siskkobealde fatnasiidda main lea dihto sturrodat, lea okta ollu doaimmain maid dat evttohuvvon vuotnaguolástuslávdegoddi galgá árvvoštallat.
Dehtie minngede vierhtiedallijibie *gildosa aassjoestehtedh göölemem *vuotnalinnjáid sisnjelen vïnhtside mejnie lea såemies ståaroe, lea akte jïjnje darjoeminie mejtie dïhte uvtedovveme voenegöölememoenehtse edtja vierhtiedalledh.
Norgga riddodorskenálli lea vánis, muhto árjjalaš nállebuoridanplána geažil lea dat dál váldojuvvon eret luonddušlájaid rukseslisttas.
Nöörjen gaedtietåårskemaadtoe madtege, mohte eadtjohke maadtoebueriedimmiesoejkesjen dïete lea dïhte daelie destie vaaltasovveme eatnemensåarhti rööpseslæstoste.
Riddodorski hálddašeamis lea stuorra mearkkašupmi guolástussii mearrasámi guovlluin, danne go dán šlájas lea olles eallingierdu vuonain ja rittus.
Gaedtietåårsken reeremisnie lea stoere mïerhkesjimmie göölemasse mearoesaemien dajvine, dannasinie goh daennie såarhtesne lea abpe *eallingierdu voenine jïh gaedtesne.
Buoridanplána vuođđun lea gáržžiduvvon regulerenmálle ollu guovlluin.
Bueriedimmiesoejkesjen våaroeminie gaertjiedovveme reguleeremegoeren jïjnje dajvine.
Dán vuođul lea Sámediggi joatkán barggu eiseválddiid guovdu ahte suodjalit sámi perspektiivva norgga riddodorski hálddašeamis ja buorideamis.
Daan mietie lea Saemiedigkie barkoen åejvieladtji jåarhkeme gaskoeh ahte saemien perspektijvem vaarjelidh nöörjen gaedtietåårsken reeremisnie jïh bueriedimmesne.
Dát mearkkaša earret eará dan ahte fatnasat mat leat badjel 15 mehtera fertejit bivdit olggobealde vuotnalinjjáid, go fas trålárat ja stuorra fatnasat ja mearrafatnasat fertejit bivdit olggobealde 12 ja 6 nautálaš miilla eret nannámis, sturrodaga mielde.
Daate gaskem jeatjah dam krööhkeste ahte vïnhtsh mah leah aatsolen 15 meeterh tjuerieh bæjngolen maedtedh *vuotnalinjjáid, goh viht *trålárat jïh stoere vïnhtsh jïh mearoevïnhtsh tjuerieh ålkolen maedtedh 12 jïh 6:n *nautálaš mïjlen destie *nannámis, ståaroen mietie.
Norgga eiseválddit leat ovttas Ruošša eiseválddiiguin mearridan ahte 2012 galgá leat lohpi bivdit šávššaid.
Nöörjen åejvieladtjh ektesne Russlaanten åejvieladtjigujmie nænnoestamme ahte 2012 edtja årrodh luhpie maedtedh *šávššaid.
Sámediggi lea áigodagas maŋŋá rahpama 2009:s dadjan ahte ii leat mielas addit lobi bivdit šávššaid, danne go dál eat dieđe movt dát bivdu váikkuha loahppa ekologalaš mariidnavuogádahkii Barentsábis, rittus ja vuonain Davvi Norggas.
Saemiedigkie boelhkesne mænngan geehpehtimmien jaepien 2009 jeahteme ahte ij mïelesne leah luhpiem vedtedh maedtedh *šávššaid, dannasinie goh daelie ibie daejrieh guktie daate væjroe minngiegietjie dijpie *ekologalaš marijnesysteemese Barentsáhpijjesne, gaedtesne jïh voenine Noerhte Nöörjesne.
Danne lea Sámedikki mielas deaŧalaš ráhkadit máŋgganállehálddašanmálle Barentsábi várás mii siskkilda maiddái áhpeguliid (sallit, šákša jna) ja mearranjiččehasat.
Dannasinie lea Saemiedigkien mïelesne vihkele darjodh *máŋgganállehálddašanmálle Barentsáhpijjen muhteste mijjieh *siskkilda aaj saelhtiengueliej (sæltan, *šákša jnv.) jïh *mearranjiččehasat.
Gonagasreappát
*Gonagasreappát
Sámediggi doarju ahte gonagasreappát hálddašuvvojit lagasvuođa- ja sorjavašvuođa prinsihpa mielde, mii mearkkaša dan ahte smávva báikegottiide miehtá rittu, ja nu maiddái unnimus fatnasiidda, galgá sihkkarastojuvvot vuosttaš vuoigatvuohta bivdit, ja dasa gullá maiddái gonagasreabbábivdu iežaset lagašguovlluin.
Saemiedigkie dåårje ahte *gonagasreappát reeresuvvieh *lagasvuođa- jïh *sorjavašvuođa prinsïhpen mietie, mij dam krööhkeste ahte onne sijjiegedtide abpe gaedtien, jïh dan aaj unnemes vïnhtside, edtja gorredovvedh voestes reakta maedtedh, jïh nehkelh aaj gåvla *gonagasreabbábivdu jïjtjsh gietskiesdajvine.
Erenoamážit guoská dát vuotnaguovlluide.
Joekoenlaakan daah dæjpa voenedajvide.
Sámediggi lea duhtavaš go Guolástus- ja riddodepartemeanta čuovvolii Sámedikki evttohusa 2010:s ahte ii addit friija lobi bivdit gonagasreappáid nuorttabealde 26 0 Ø.
Saemiedigkie madtjele goh Gööleme- jïh gaedtiedepartemeente Saemiedigkien uvtelassem jaepien 2010 dåeriedi ahte ij frïjje luhpiem vedtedh maedtedh *gonagasreappáid *nuorttabealde 26 0 *Ø.
Sámediggi lea registreren ahte Guolástusdirektoráhtas maŋit áiggis leat ollu geahppánan dakkár áššit mat gusket lobihis gonagasreabbábivdui dán guovllus.
Saemiedigkie registreereme ahte Göölemedirektoraatesne soejmehth tïjjesne årrodh jïjnje nåhkeme dagkeres aamhtesh mah dijpieh ovluhpehts *gonagasreabbábivdui daennie dajvesne.
Sámedikki presideanta lea dovddahan skábmamánus 2011:s ahte Sámediggi áigu árvvoštallat ahte galggašii go addit gonagasreabbábivdolobi fatnasiidda mat leat vuollel 15 mehtera.
Saemiedigkien presideente lea vihte rahkan jaepien 2011 ahte Saemiedigkie sæjhta vierhtiedalledh ahte edtja goh vedtedh *gonagasreabbábivdolobi vïnhtside mah leah vueleli 15 meeterh.
Anadromalaš luossabivdu
*Anadromalaš loesevæjroe
Guolástusreguleremat jogain ja mearas jagis 2012
Göölemereguleeremh johkine jïh mearosne jaepesne 2012
Sámediggi lea 2011:s ásahan bargolávdegotti mii bargá guolástusreguleremiiguin jogain ja mearas 2012 ektui.
Saemiedigkie lea jaepien 2011 tseegkeme barkoemoenehtsem mij göölemereguleeremigujmie johkine barka jïh mearosne 2012 moenemetseahkan.
Bargolávdegoddi lea buktán regulerenevttohusa jogain ja mearas jagi 2012 várás, ja dasto guhkes áiggi strategiija reguleremiid várás.
Barkoemoenehtse reguleeremeuvtelassem johkine buakteme jïh mearosne jaepien 2012 muhteste, jïh dehtie minngede guhkies tïjjem strategijen reguleeremi muhteste.
Lávdegotti regulerenevttohus 2012 rájes lea ahte viiddidit gáidánuohti bivdoáiggi, erenoamážit Davvi-Romssas.
Moenehtsen reguleeremeuvtelasse 2012:n raejeste lea ahte vijriedibie *gáidánuohti væjroetïjjem, joekoenlaakan Noerhte-Romsesne.
Go guoská johkabivdui, de bidjá bargolávdegoddi vuođđun fylkkamánni evttohusa ahte bisuhit bivddu otnáš dásis eanaš čázádagain.
Goh johkevæjrose dæjpa, dellie barkoemoenehtse beaja våaroeminie fylhkemaennien uvtelassem ahte væjroem daanbeajjetje daltesisnie tjöödtjestehtedh jeenjemes abradahkine.
Dasto oaivvilda bargolávdegoddi ahte sáhtá geavahit ráfáidahttinávádagaid váldo váikkuhangaskaoapmin reguleren dihte guollebivddu čázádagain Finnmárkkus, gos lea heivvolaš.
Dehtie minngede barkoemoenehtse jeahta ahte maahta utnedh *ráfáidahttinávádagaid vååltoe dïedtetsavtshvierhtine reguleeredh åvteste guelievæjroen abradahkijste Finnmaarhkeste, gusnie lea sjiehtele.
Bargolávdegoddi lea maiddái evttohan ahte berrešii álggahuvvot prošeakta dainna áigumušain ahte kártet ja heivehit árbedieđuid mat galget leat vuođđun luossabivddu hálddašeapmái.
Barkoemoenehtse aaj uvtedamme ahte byöroe aelkiehtovvedh prosjeekte dejnie aajkojne ahte goerehtalledh jïh aerpiedaajrojde sjïehtehtidh mah edtjieh årrodh våaroeminie loesevæjroen reeremasse.
Bargolávdegotti raporta lei vuođđun konsultašuvnnaide Luondduhálddašan direktoráhtain reguleremiid birra.
Barkoemoenehtsen reektehts lij våaroeminie konsultasjovnide *Luondduhálddašan direktoraatine reguleeremi bïjre.
Sámediggi lea konsultašuvnnain Luondduhálddašandirektoráhtain soahpan gulaskuddancealkámuša mii sáddejuvvui gulaskuddamii, ja gulaskuddanáigemearrin lei ođđajagimánu 20. b. 2012.
Saemiedigkie konsultasjovnine Eatnemenreeremedirektoraatine latjkeme #govledimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> mij govledæmman seedtesovvi, jïh govledimmietïjjemierine lij tsïengelen 20. b. 2012.
Bargolávdegotti raporta ja Sámedikki mearkkašumit maŋŋá konsultašuvnna dárbbu birra viiddidit guovllu ”kysten av Finnmark” lea mielddusin gulaskuddamis.
Barkoemoenehtsen reektehts jïh Saemiedigkien mïerhkesjimmieh mænngan konsultasjovnen daerpiesvoeten bïjre dajvem vijriedieh ”*kysten *av Finnmark” lea lissiepaehpierinie govledimmesne.
Šiehtadallamat Suomain Deanučázádaga birra
Raarahtallemh Soemine *Deanučázádaga bïjre
2011:s lea leamaš čoahkkin ministerdásis ođđa šiehtadallamiid álggaheami birra dan soahpamuša ektui mii lea Norgga ja Suoma gaskka Deanučázádaga hárrái.
jaepien 2011 tjåanghkoen ministeredaltesisnie orreme orre raarahtallemi aelkiehtimmien bïjre dan latjkoen muhteste mij lea Nöörjen jïh Soemen gaskemsh *Deanučázádaga haarran.
Deanu guolástanhálddahus ja sámedikkit Norgga ja Suoma bealde gessojuvvojit lávga mielde šiehtadallamiidda, mat álggahuvvojit ođđajagis.
Deatnun göölemereereme jïh saemiedigkieh Nöörjen jïh Soemen bieleste lïhke geasasuvvieh mealtan raarahtallemidie, mah orrejaepesne aelkiehtovvieh.
Sámediggi galgá leat mielde Norgga šiehtadallanlávdegottis.
Saemiedigkie edtja mealtan Nöörjen raarahtallememoenehtsisnie årrodh.
Norgga ja Suoma dutkanjoavku ovddidii dutkanbohtosiiddis Ohcejogas skábmamánus.
Nöörjen jïh Soemen dotkemedåehkie dotkemeilledahkide Ohcejohkesne evtiedi rahkan.
Dasto ožžo Norgga ja Suoma vuoigatvuođaoamasteaddjit ja sámedikkit Norgga ja Suoma bealde vejolašvuođa háleštit daid regionála šiehtadallamiid birra mat bohtet.
Dehtie minngede Nöörjem åadtjoejin jïh Soemen reaktaneekijh jïh saemiedigkieh Nöörjen jïh Soemen bieleste nuepien håalodh daj regionaale raarahtallemi bïjre mah båetieh.
Šiehtadallamat eai ovdánan dán jagi ja šiehtadallamat jotkojuvvojit nationála šiehtadallamiiguin.
Idtjin raarahtallemh åvtenh daam jaepiem jïh raarahtallemh #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> nasjonaale raarahtallemigujmie.
Sámediggi áigu boahtteáiggis ságastallat šiehtadallanvuođu birra Birasgáhttendepartemeanttain.
Saemiedigkie sæjhta båetijen aejkien raarahtallemevåaromen bïjre soptsestalledh Byjresevaarjelimmiedepartemeentine.
Njávdánčázádaga báikkálaš hálddašeapmi
#Njávdán<np><top><cmp_sgnom><cmp>abradahken dajven reereme
Sámedikkis lea leamaš oktavuohta Birasgáhttendepartemeanttain ja lea háleštan dan birra ahte álggahit proseassa báikkálaš hálddašeamis Njávdámis boahtte jagi.
Saemiedigkien orreme gaskese Byjresevaarjelimmiedepartemeentine jïh dan bïjre hååleme ahte prosessem dajven reeremisnie aelkiehtibie Njávdánisnie #båetije<adj><sg><gen> jaepien.
Mearrageavahus
Mearoeåtnoe
Sámediggi lea fuolas go leat areálariiddut árbevirolaš vuotnabivdiid ja guollebiebmanealáhusa gaskka, ja go leat birasváikkuhusat go guoská earret eará dasa go nu ollu gárgidit biebmoguolit.
Saemiedigkie hoksesne goh leah goelpeneståaroeræjtoeh aerpiesïejhme voenevijriji jïh gueliebïepmehtimmiejielemen gaskemsh, jïh goh leah byjresedïedth goh gaskem jeatjah dæjpa dïsse goh dan jïjnje *gárgidit beapmoeguelieh.
Guollebiebman ii galgga áitit lunddolaš guollešlájaid ja das ferte leat dakkár doaibmavuohki mas biras váldojuvvo vuhtii.
Ij gueliebïepmehtimmie edtjh iemie gueliesåarhtide aejhtedh jïh desnie tjuara årrodh dagkeres darjomevuekie mesnie byjrese vaaltasåvva vuehtieji.
Deaŧalaš lea ahte guollebiebmanealáhus doaimmahuvvo dainna lágiin ahte dat ii heađuš árbevirolaš bivddu mearas dahje jogain.
Vihkele lea ahte gueliebïepmehtimmiejieleme dijpesåvva dejnie vuekine dïhte ij *heađuš aerpiesïejhme væjroen mearosne jallh johkine.
Sámediggi searvvai ja doalai sáhkavuoru workshopas Salmon Voices Münchenis golggotmánus.
Saemiedigkie meatan jïh lahtestimmiem #workshop<n><sg><ine> steeri Salmoine *Voices Münchenisnie golken.
Workshopa oktavuođas váldojuvvui bajás movt álgoálbmogat Norggas ja Canádas vásihit guollebiebmanealáhus.
#Workshop<n><sg><gen> gaskesistie bæjjese vaaltasovvi guktie aalkoeåålmegh Nöörjesne jïh #Kanáda<np><top><sg><ine> gueliebïepmehtimmiejieleme demtieh.
Son deattuhii ahte árbedieđut galget lea maid vuođđun luossahálddašeapmái.
Dïhte tjïelkestehti ahte aerpiedaajroeh edtjieh lea aaj våaroeminie loesereeremasse.
Son váillahii álgoálbmotperspektiivva fuomášumi guollebiebmanealáhusa iežas bealis.
Dïhte ohtsi aalkoeåålmegeperspektijven/aalkoeåålmehperspektijven/aalkoeåålmhperspektijven åssjalommesen gueliebïepmehtimmiejielemen jïjtjse bielesne.
Mátkki ulbmilin lei čatnat oktavuođa Canáda álgoálbmogiiguin mat vásihit sullasaš áššečuolmmaid maid Sámediggi ge vásiha luossahálddašemiin.
Fealadimmien ulmine lij gårredidh gaskesem #Kanáda<np><top><sg><gen> aalkoeåålmegigujmie mah plearoeh aamhtesetjoelmide demtieh mejtie Saemiedigkie aaj loesereereminie damta.
Mearranjiččehasat
*Mearranjiččehasat
Riddonjurjuid reguleren ja hálddašeapmi lea guovddáš bealli Sámedikki riddo- ja guolástuspolitihkas.
Gaedtienåerviej reguleereme jïh reereme lea voernges bielie Saemiedigkien gaedtie- jïh göölemepolitihkesne.
Sámediggi háliida ahte mariidna vuotnaresurssat hálddašuvvojit ollislaš ja ceavzilis vugiin.
Saemiedigkie sæjhta ahte marijne #voene<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><pl><nom> reeresuvvieh ellies jïh gaarsje vuekine.
Sámediggi doarju ahte galgá leat ceavzilis njuorjjonálli sámi guovlluin, muhto ahte nálli galgá bisuhuvvot dakkár dásis ahte báikkálaš guollenálit suodjaluvvojit main mearrasámit ja earát leat sorjavaččat bisuhan dihte ealáhusa ja kultuvrra.
Saemiedigkie dåårje ahte edtja årrodh gaarsje nåerviemaadtoe saemien dajvine, mohte ahte maadtoe edtja #tjöödtjestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> dagkeres daltesisnie ahte dajven gueliemaadtoeh mejnie vaarjelovvieh mearoesaemieh jïh jeatjebh jearohke tjöödtjestehtedh åvteste jielemem jïh kultuvrem.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 103. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 103. bielie 379 bielesne
Mearranjiččehasráđđi heaittihuvvui 31.12.2011, ja Guolástusdirektoráhta heaittihii geavahusa mii ovdal lea leamaš ahte rahpat gulaskuddama mearranjiččehasaid bivdoeriid mearrideapmái ja regulerenevttohussii.
*Mearranjiččehasráđđi 31.12.2011 illesovvi, jïh Göölemedirektoraate åtnoem illi mij aarebi orreme ahte geehpehtibie govledimmien *mearranjiččehasaid væjroemieride nænnoestæmman jïh reguleeremeuvtelassese.
Sámediggi lea 2011:s doallan čoahkkimiid ja konsultašuvnnaid Guolástusdirektoráhtain heivehan dihte geavahit báikkálaš máhtu dutkamis ja mearranjiččehasaid hálddašeamis, bisuhit rabas gulaskuddamiid riddonjurjuid bivdoearre- ja hálddašanevttohusaid ektui 2012:s, ja lea dorjon ahte álggahit fas buhtadusortnegiid riddonjuorjjobivdui.
Saemiedigkie lea jaepien 2011 steereme tjåanghkojde jïh konsultasjovni göölemedirektoraatine sjïehtehtidh åvteste dajven maahtoem dotkemisnie utnedh jïh *mearranjiččehasaid reeremisnie, gaahpode tjöödtjestehtedh govledimmiej gaedtienåerviej væjroemierie- jïh reeremeuvtelassi muhteste jaepien 2012, jïh dåårjeme ahte viht refusjovneöörnegidie aelkiehtibie gaedtienåervievæjrose.
Guolástusdirektoráhta lea čuovvolan Sámedikki ávžžuhusa ja lea čađahan rabas gulaskuddama evttohusa ektui mii guoská bivdoeriide ja riddonjurjuid hálddašeapmái 2012:s, ja lea miehtan ahte addigoahtit buhtadusa riddonjurjuid goddima ovddas.
Göölemedirektoraate Saemiedigkien haestemem dåeriedamme jïh gaahpode govledimmiem tjïrrehtamme uvtelassen muhteste mij væjroemieride dæjpa jïh gaedtienåerviej reeremasse jaepien 2012, jïh lea hååneskinie ahte refusjovnem vedtiegåetiejibie gaedtienåerviej buvvemen åvteste.
Økologiija – stárravuvddiid ođđasis šaddan
*Økologiija – *stárravuvddiid orresne sjïdteme
Mearradutkaninstituhtta lea ásahan ođđa gieddestašuvnna Finnmárkui, mii lea Porsáŋgguvuonas oarjjabealde.
Mearoedotkemeinstituhte orre ïentjestasjovnem Finnmaarhkese tseegkeme, mij Porsáŋgguvuotnesne *oarjjabealde.
Mearradutkama mihttomearrin lea bisuhit rikkis guollenáliid Davvi Norgga vuonain.
Mearoedotkemen ulmine lea tjöödtjestehtedh ræjhkas/ræjhkoes gueliemaadtoej Noerhte Nöörjem voenine.
Dán oktavuođas lea Porsáŋggu vuotna válljejuvvon čuozahatguovlun.
Daennie gaskesisnie lea Porsangeren voene veeljesovveme *čuozahatguovlun.
Sámediggi lea addán 500 000 ru doarjjan prošeavtta ” Guorba stárravuovddi šaddadeapmi - kálkenprošeakta” čađaheapmái.
Saemiedigkie vadteme 500 000 kr. dåarjojne prosjeektem ” *Guorba *stárravuovddi sjïdtehtimmie - *kálkenprošeakta” tjïrrehtæmman.
Ovttasbargu guolástusorganisašuvnnaiguin
Ektiebarkoe göölemeorganisasjovnigujmie
Sámedikki presideanttas lei čoahkkin Norgga Guolástussearvvi jođihangottiin miessemánus 2011:s.
Saemiedigkien presideenten lij tjåanghkoe Nöörjen göölemesiebrien juhtiehtimmiemoenehtsinie suehpeden jaepien 2011.
Fáttáid gaskkas maid birra lei sáhka ledje guolástushálddašeapmi oppalaččat ja beliid oaidnu Riddoguolástuslávdegotti evttohusaide.
Aamhtesi gaskesne maam bïjre lij håaleme lin göölemereereme ellieslaakan jïh bieliej vuajnoe Gaedtiegöölememoenehtsen uvtelasside.
Goappašat bealit leigga mielas bisuhit oktavuođa ja čilget nubbi nubbái áigeguovdilis guolástuspolitihkalaš áššiid birra.
Gåabpegh bielieh ligan mïelesne gaskesem tjöödtjestehtedh jïh boejhkelidh #sinsitniem<prn><res><attr> sinsætnan daaletje #gööleme<n><cmp_sgnom><cmp> politihken aamhtesi bïjre.
Eanadoallu
Laanteburrie
Sámediggi lea addán cealkámuša eanadoallošiehtadallamiidda Eanadoallo- ja biebmodepartementii.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> laanteburrieraarahtallemidie vadteme Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeentese.
Sámediggi deattuhii erenoamážit ahte oažžut buoret gánnáhahttivuođa eanadoalus ja ahte eanadoallu ferte oažžut buoret dietnasa.
Saemiedigkie joekoenlaakan tjïelkestehti ahte åadtjodh buerebe *gánnáhahttivuođa laanteburreste jïh ahte laanteburrie tjuara buerebe dïenestem åadtjodh.
Sámediggi evttohii vuolidit dan alla iežas oasi beliin šaddovahágiin ja dálvevahágiin.
Saemiedigkie uvtedi badtehtidh dam jolle jïjtjse boelhkem bieline sjædtoegoerpine jïh daelviegoerpine.
Sámi guovllut ledje beahttašuvvan eanadoallošiehtadusa bohtosa ektui.
Saemien dajvh lin *beahttašuvvan laanteburrielatjkoen illedahken muhteste.
Veaháš buoret dienaslassáneapmi šattai, muhto ii doarvái goluid laskama ektui.
Ånnetji buerebe dïenestelæssanimmie sjïdti, mohte ij nuekies maaksoej *laskama moenemetseahkan.
Ain leat stuorra erohusat dienaslassáneamis eanadoalu ja servodaga gaskka muđui.
#Ai<np><top><ess> leah stoere joekehtsh dïenestelæssanimmesne laanteburrien jïh siebriedahken gaskemsh voen.
Ođđa doaibmavisttiid ruhtadeamis leat stuorra hástalusat eanadoalus.
Orre darjomegåetiej beetnehdåarjosne leah stoere haestemh laanteburresne.
Ruhtadanortnegat eai doala liigegoluide mat leat sámi guovlluin riikka máttaosiid ektui.
Eah beetnehdåarjoeöörnegh steerh *liigegoluide mah leah saemien dajvine rïjhken åarjelboelhki muhteste.
Sámediggi lea ruhtadan máŋga stuorra vistti, muhto hástalussan lea loahparuhtadeami oažžun máŋgga dáin huksenáššiid oktavuođas.
Saemiedigkie gellie stoere gåetieh laeviehtamme, mohte haestieminie #minngiegietjie<n><cmp_sggen><cmp> beetnehdåarjoem åådtjeme gellien daejnie tseegkemeaamhtesi gaskesistie.
Deaŧalaš lea ahte dat doaibmavisttit main nuorat galget bargat, leat áiggi gáibádusaid mielde.
Vihkele lea ahte dah darjomegåetieh mejnie noerh edtjieh barkedh, leah tïjjen krïevenassi mietie.
Sámedikki mihttomearrin lea eanadoalu bisuheapmi sámi guovlluin.
Saemiedigkien ulmine lea laanteburrien tjöödtjestehteme saemien dajvine.
Gáicaealáhusa oktavuođas leat hástalussan ollu dávddat mat leat leamaš maŋimuš logijagis.
#Gáica<np><cmp_sgnom><cmp>jielemen gaskesisnie haestieminie jïjnje fiejlieh mah #minngebe<adj><sg><nom> orreme *logijagis.
Mátta-Norgga gáicaboanddat leat beassan eret dáin dávddain go leat gurret ja buhtistan doaibmavisttiid.
Åarjel-Nöörjen gaajhtsebåantah destie bïeseme daejnie fiejlijste goh årrodh döömedh jïh darjomegåetide didtesjem.
Oallut gáicadoalut Romssas eai leat beassan eret dáin dávddain.
*Oallut gaajhtsearrangemeente Romseste eah leah destie bïeseme daejnie fiejlijste.
Sámediggi lea fuolas dán ovdáneami geažil, ja Sámediggi lea bivdán gáicaealáhusa čilget ovdáneami birra midjiide.
Saemiedigkie hoksesne daan evtiedimmien dïete, jïh Saemiedigkie gaajhtsejielemem maadteme boejhkelidh evtiedimmien bïjre mijjese.
Sámediggi lea ovttasbargguin Fylkkamanni eanadoalloossodagain, Finnmárkku fylkkagielddain ja Innovašuvdna Norggain láhčán diliid nu ahte oččodit jáhkku eanadollui Ávjovári álgoálbmotguovllus.
Saemiedigkie ektiebarkojne #Fylhke<n><cmp_sggen><cmp>#munnie<n><nomag><sg><nom> laanteburriegoevtesinie, Finnmaarhken fylhketjïeltine jïh Innovasjovne Nöörjine laatjeme tsiehkieh dan ahte åådtjedidh vuesiehtimmie laantebårran Ávjovárrijjen aalkoeåålmegedajveste/aalkoeåålmehdajveste/aalkoeåålmhdajveste.
Guoskevaš gielddat, Porsáŋgu, Kárášjohka ja Guovdageaidnu leat joatkán dáinna ja leat ráhkadan váldoprošeavtta dán áŋgiruššama várás.
Sjyöhtehke tjïelth, Porsanger, Karasjohke jïh Kautokeino daejnie jåarhkeme jïh åejvieprosjeektem dorjeme daan eadtjaldovvemen muhteste.
Gielddat leat láhčán golmma jagi prošeavtta.
Tjïelth golmen jaepien prosjeektem laatjeme.
Jos prošeavttain lihkostuvvet, de sáhttá das leat sirdinárvu eará guovlluide.
Jis prosjeektine lahkaskih, dellie maahta desnie årrodh johtelohkeaarvoe jeatjah dajvide.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 104. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 104. bielie 379 bielesne
Boazodoallu
Båatsoe
Sámedikki cealkámuš 2012/2013 boazodoallošiehtadussii meannuduvvui dievasčoahkkimis skábmamánus 2011.
Saemiedigkien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> 2012/2013 båatsoelatjkose dïevestjåanghkosne gïetedovvi rahkan 2011.
Dán cealkámušas deattuha Sámediggi ovttasbarggu ja konsultašuvnnaid departemeanttain boazodoallopolitihka ja dan hálddašeami, šiehtadusa váikkuhangaskaoapmeortnegiid, boazodoalu areálaid, boraspiriid, divadiid boazodoalus, dearvvašvuođa, dásseárvvu, vuovdalandili ja boazologu heiveheami.
Daennie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> Saemiedigkie tjïelkestahta ektiebarkoen jïh konsultasjovni departemeentine båatsoepolitihken jïh dan reeremen, latjkoen @váikkuhit<ex_vblex><iv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+tsavtshvierhtie<n><cmp_sgnom><cmp>+öörnege<n><pl><gen>, båatsoen goelpeneståaroej, juvri, *divadiid båatsosne, healsoen, seammavyörtegsvoeten, doekemetsiehkien jïh bovtselåhkoen sjïehtedimmiem.
Sámediggi áigu čalmmustahttit cealkámuša šiehtadusbeliide Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvái ja stáhtii Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta bokte ođđajagis 2012.
Saemiedigkie sæjhta #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> latjkoebielide Nöörjen båatsoesaemiej rïjhkenseabran jïh staatese tjelmiestehtedh Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten baaktoe orrejaepesne 2012.
Norgga ja Ruoŧa gaskasaš boazoguohtonkonvenšuvdna regulere boazodoalu Norgga ja Ruoŧa gaskasaš rádjaguovllus.
Nöörjen jïh Sveerjen gasngesadtje bovtsegåatomekonvensjovne båatsoem reguleerie Nöörjen jïh Sveerjen gasngesadtje raastegisnie.
Sámediggái lea deaŧalaš sihkkarastit buori čovdosa boazodoalu ealáhusorganisašuvnnaide maidda konvenšuvdna guoská.
Saemiedægkan vihkele gorredidh buerie tjoevtenjen båatsoem jielemeorganisasjovnide mejtie konvensjovne dæjpa.
Norgga ja Ruoŧa sámedikkiid presideanttaid gaskasaš čoahkkima vuođul, bivddii Norgga Sámediggi konsultašuvnnaid Eanadoallo- ja biebmodepartemeanttain ášši birra.
Nöörjen jïh Sveerjen saemiedigkiej presideenti gasngesadtje tjåanghkoen mietie, maedtieji Nöörjen Saemiedigkie konsultasjovni Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeentine aamhtesen bïjre.
Konsultašuvnnat departemeanttain dollojuvvojedje cuoŋománus 2011.
Konsultasjovnh departemeentine voerhtjen steeresovvin 2011.
Konsultašuvnna fáddán lei bargu Norgga ja Ruoŧa gaskasaš boazoguohtonkonvenšuvnnain viidáseappot.
Konsultasjovnen aamhtesinie lij barkoe Nöörjen jïh Sveerjen gasngesadtje bovtsegåatomekonvensjovnine vijriehkåbpoe.
Sámediggi lea ságastallamin Ruoŧa Sámedikkiin, Norgga Boazosápmelaččaid Riikaservviin ja Ruoŧa Sámiid Riikkaservviin dan birra ahte vejolaččat oažžut oktasaš evttohusa maid čalmmustit Norgga ja Ruoŧa ráđđehusaide.
Saemiedigkie lea soptsestalledh Sveerjen Saemiedigkine, Nöörjen båatsoesaemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrine jïh Sveerjen saemiej rïjhkensiebrine dan bïjre ahte #nuepie<vblex><indic><pres><p3><sg> ektie uvtelassem aaj åadtjoejibie Nöörjem vååjnesasse bïejedh jïh Sveerjen reerenasside.
Dásseárvu boazodoalus
Seammavyörtegsvoete båatsosne
Árbevirolaččat lea boazodoalus dásseárvu sohkabeliid gaskka, muhto dat lea ollu jagiid badjel geanohuvvan láhka- ja láhkaásahusreguleremiid bokte.
Aerpiesïejhmetji båatsosne seammavyörtegsvoete slïektebieliej gaskemsh, mohte dïhte lea jïjnje jaepiej bijjelen *geanohuvvan laake- jïh njoelkedassereguleeremi baaktoe.
Sámediggi lea váldán ovdan dásseárvoáššiid ollu gerddiid boazodoallošiehtadallamiid oktavuođas.
Saemiedigkie fraamme seammavyörtegsvoeteaamhtesidie vaalteme jïjnje aejkiej båatsoeraarahtallemi gaskesistie.
Boazodoallu dárbbaša ollu bargonávccaid, ja danne lea nissonolbmuin ja nuorain guovddáš sadji ealáhusoktavuođas.
Båatsoe jïjnje barkoefaamojde daarpesje, jïh dannasinie lea nyjsenæjjine jïh noerine voernges sijjien jielemegaskesisnie.
Sámediggeráđi 2009 dieđáhusas sámi boazodoalu birra, lea Sámediggi deattuhan ahte boazodoallu lea bearašvuđot ealáhus, gos nissonolbmuin lea guovddáš sadji bargofápmun, máhtolašvuođa gaskkusteaddjin ja máhtolašvuođa addin nuoraide.
Saemiedigkieraerien 2009:n bïevnesisnie saemien båatsoen bïjre, lea Saemiedigkie tjïelkestahteme ahte båatsoe lea #fuelhkie<n><cmp>våaromen jieleme, gusnie nyjsenæjjaj lea voernges sijjie barkoefaamojne, maahtaldahkem buektiejinie jïh maahtaldahken vedtiejinie noeride.
2010/2011 boazodoallošiehtadusa oktavuođas sohpe šiehtadusbealit ahte biddjojuvvo bargojoavku mii galggai geahčadit ja árvvoštallat daid čielggadusávdnasiid mat dál gávdnojit dásseárvvu birra boazodoalus, ja dasto evttohit doaibmabijuid ovddidan dihte dásseárvvu ealáhusas.
2010:n/2011:n båatsoelatjkoen gaskesisnie latjkoebielieh latjkajin ahte barkoedåehkie bïejesåvva mij edtji vuejnedh jïh vierhtiedalledh dejtie boejhkehtassematerijellide mah daelie seammavyörtegsvoeten bïjre gååvnesieh båatsosne, jïh dehtie minngede råajvarimmieh uvtedidh evtiedidh åvteste seammavyörtegsvoeten jieliemisnie.
Sámediggi buvttii árvalusaid bargojovkui Sámedikki barggu birra dásseárvvu ovddidemiin boazodoalus.
Saemiedigkie åssjelh barkoedåahkan buektieji Saemiedigkien barkoen bïjre seammavyörtegsvoeten evtiedimmine båatsosne.
Bargojoavku geigii raportta golggotmánus 2010.
Barkoedåehkie reektehtsem golken gietskiedi 2010.
Sámediggi attii gulaskuddancealkámuša dán raportii mii geigejuvvui Eanadoallo- ja biebmodepartementii 2011:s.
Saemiedigkie #govledimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> vedtieji daan reektehtsasse mij gietskiedovvi Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeentese jaepien 2011.
Sámedikki bargun dán ášši čuovvoleami oktavuođas lea fuolahit ahte bargojoavkku doaibmabidjoevttohusat vuoruhuvvojit ja čuovvoluvvojit.
Saemiedigkien barkojne daan aamhtesen dåeriedimmien gaskesisnie lea hoksedh ahte barkoedåehkien råajvarimmieuvtelassh prijoriteradovvieh jïh dåeriedovvieh.
Boazodoallolága láhkaásahusat
Båatsoelaakem njoelkedassh
Sámedikkis leat leamaš konsultašuvnnat Eanadoallo- ja biebmodepartemeanttain divatláhkaásahusa birra mii guoská doallonjuolggadusaid rihkkumii ja láhkaásahussii bággosáhku ektui.
Saemiedigkien orreme konsultasjovnh Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeentine *divatláhkaásahusa bïjre mij dæjpa *doallonjuolggadusaid miedtiemasse jïh njoelkedassese *bággosáhku moenemetseahkan.
Konsultašuvnnain lea Sámediggi deattuhan beliid láhkaásahusas doallonjuolggadusaid rihkkuma oktavuođas.
Konsultasjovnine lea Saemiedigkie bieliej njoelkedassesne tjïelkestahteme *doallonjuolggadusaid miedtemen gaskesisnie.
Sámediggi ovddidii čuovvovačča:
Saemiedigkie evtiedi #minngebe<adj><sg><acc>:
Sámediggi diehtá ahte departemeanta lea heivehan min oainnuid láhkaásahussii ja lea guorrasan daidda.
Saemiedigkie daajra ahte departemeente sjïehtehtamme mijjen vuajnoeh njoelkedassese jïh dejtie latjkeme.
Proseassa ektui boazodoallohálddašeami rievdadusa ektui lea Sámediggi áiddostan ahte sáhttá leat eahpeoiddolaš bidjat fápmui ođđa sankšuvdnanjuolggadusaid boazodoalloláhkii, nu guhká go lea hui eahpesihkarvuohta das makkár boazodoallohálddašeapmi šaddá boahtteáiggis.
Prosessen muhteste båatsoereeremen jorkestimmien muhteste lea Saemiedigkie *áiddostan ahte maahta årrodh *eahpeoiddolaš faamose bïejedh orre *sankšuvdnanjuolggadusaid båatsoelaakese, dan guhkiem goh lea dan *eahpesihkarvuohta desnie magkere båatsoereereme båetijen aejkien sjædta.
Bealit nugo hálddašandássi ja doaimmat čuhcet láhkaásahusa sisdollui ja njuolggadusaid geavaheapmái.
Bielieh goh reeremedaltese jïh darjomh njoelkedassen sisvegasse jïh njoelkedassi pråvhkose gaajesjieh.
Dieinna lágiin sáhttá šaddat vel stuorát eahpesihkarvuohta dan ektui ahte gii dat galgá geavahit daid ođđa láhkaásahusaid ja man guhkká.
Duejnie vuekine maahta annje sjïdtedh stoerebe *eahpesihkarvuohta dan muhteste gie dïhte edtja utnedh dejtie orre njoelkedasside jïh maam *guhkká.
Dát fuonida einnostanvejolašvuođa ja buktá eahpesihkarvuođa boazodolliide.
Daate nåajtomenuepiem heajjode jïh buakta *eahpesihkarvuođa bovtsesteerijidie.
Dat go Sámediggi liikká válljii guorrasit dáid láhkaásahusaide, boahtá das go min mielas lea deaŧalaš oažžut sadjái njuolggadusaid maid sáhttá geavahit jos doallonjuolggadusat rihkkojuvvojit.
Dah goh Saemiedigkie lïjhke veelji latjkedh #daate<prn><dem><pl><ine><attr> njoelkedasside, destie båata goh mijjen mïelesne vihkele åadtjodh sæjjan njoelkedassh mejtie maahta utnedh jis *doallonjuolggadusat meadtasuvvieh.
Dat lea deaŧalaš ealáhussii alccesis ja birrasii.
Dïhte vihkele jieliemasse #jïjtje<prn><ref><ill><px3sg> jïh byjresasse.
Erenoamáš deaŧalaš lea sihkkarastit boazodoalloorgánaide vejolašvuođa leat mielde dáid njuolggadusaid geavaheami oktavuođas.
Sjïere vihkele lea båatsoeorgaanide gorredidh nuepien årrodh mealtan daaj njoelkedassi pråvhkoen gaskesisnie.
Boazodoallohálddašeami rievdadeapmi
Båatsoereeremen jorkestimmie
Sámediggi lea ođasdieđáhusa bokte cuoŋománus 2011 Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta neahttasiidduin oaidnán ahte boazodoallohálddašeapmi galgá rievdaduvvot.
Saemiedigkie lea orrebïevnesen baaktoe voerhtjen 2011:n Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten nehtebieline vuajneme ahte båatsoereereme edtja jarkestovvedh.
Rievdadusat lea ahte guovllustivrrat galget heaittihuvvot ja guovllukantuvrrat galget fárrehuvvot Fylkkamanni vuollái.
Jorkestimmieh lea ahte dajvenståvroeh edtjieh illesovvedh jïh dajvenkontovrh edtjieh #Fylhke<n><cmp_sggen><cmp>#munnie<n><nomag><sg><gen> nualan juhtiehtovvedh.
Sámediggái ii leat movtge dieđihuvvon ahte nu lea árvvoštallojuvvon dahkkojuvvot.
Saemiedægkan ij leah guktie gænnah bïeljelovveme ahte dan vierhtiedallesovveme dorjesovvedh.
Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta sáddii maŋŋá notáhta Sámediggái mas čilgejedje organiserema rievdadusaid birra.
Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente mænngan seedti *notáhta Saemiedægkan mesnie öörnemem jorkestimmiej bïjre boejhkelin.
Sámediggi manai ovttas Norgga Boazosápmelaččaid Riikkaservviin diehtojuohkinčoahkkimii miessemánus departemeantta mearrádusa birra.
Saemiedigkie ektesne Nöörjen båatsoesaemiej rïjhkensiebrine mïnni bïevnesetjåanghkose suehpeden departemeenten nænnoestahken bïjre.
Sámediggi ja Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvi muitaledje bealisteaset evttohusa birra lávdegoddái mii čielggada boazodoallohálddašeami organiserema.
Saemiedigkie jïh Nöörjen båatsoesaemiej rïjhkensiebrie bielesne uvtelassen bïjre soptsestin moenehtsasse mij båatsoereeremen öörnemem tjïelkede.
Sohppojuvvui ahte Sámediggi galggai dievasčoahkkimis meannudit ášši ovdal go departemeanta barggai maidege viidáseappot.
Latjkasovvi ahte Saemiedigkie edtji dïevestjåanghkosne aamhtesen aarebi gïetedidh goh departemeente maamkh vijriehkåbpoe barki.
Sámediggi dagai mearrádusa áššis dievasčoahkkimis geassemánus 2011 mas boahtá ovdan ahte departemeantta mearrádus boazodoallohálddašeami rievdadeamis lei mearriduvvon almmá ahte dat lei dahkkojuvvon konsultašuvnnaid mielde daid konsultašuvdnaprosedyraid mielde mat leat Sámedikki ja stáhta eiseválddiid gaskka.
Saemiedigkie nænnoestahken aamhtesisnie dïevestjåanghkosne darjoeji ruffien 2011:m mesnie fraamme båata ahte departemeenten nænnoestahke båatsoereeremen jorkestimmesne namhtah nænnoestovveme dïhte konsultasjovni mietie dorjesovveme daj konsultasjovneprosedyjri mietie mah leah Saemiedigkien jïh staaten åejvieladtji gaskemsh.
Dás fuolakeahttá bovdejuvvui Sámediggi konsultašuvnnaide mii lei dušše dan birra mii guoská mearriduvvon rievdadusa čađaheapmái.
Daelie #hokse<n><err_dersub><der_keahtta> Saemiedigkie bööresovvi konsultasjovnide mij lij ajve dan bïjre mij dæjpa nænnoestovveme jorkestimmien tjïrrehtæmman.
Konsultašuvnnat juo mearriduvvon čađaheamis eai leat duohta konsultašuvnnat, danne ii sáhttán Sámediggi vuolgit diekkár čoahkkimii.
Konsultasjovnh joe nænnoestovveme tjïrrehtimmesne eah leah saetnies konsultasjovnh, dannasinie idtji maehtieh Saemiedigkie vuelkedh dagkeres tjåanghkose.
Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta sáddii čakčamánus evttohusa guovllustivrraid heaittiheamis gulaskuddamii.
Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente skïereden seedti uvtelassem dajvenståvroej illemisnie govledæmman.
Dat meannuduvvui Sámedikki dievasčoahkkimis guovvamánus 2012.
Dïhte Saemiedigkien dïevestjåanghkosne goevten gïetedovvi 2012.
Boazodoallohálddašeami rievdadeapmi eaktuda dan sámepolitihka joatkima man ulbmilin lea ahte mearridanváldi áššiin mat erenoamážit gusket sámi álbmogii sirdojuvvo Sámediggái.
Båatsoereeremen jorkestimmie tsïhkestahta dam saemienpolitihken jåerhkemem man ulmine lea ahte nænnoestimmiereaktah aamhtesinie mah joekoenlaakan saemien aalmogasse dijpieh Saemiedægkan jåhtasåvva.
Vuođđolága § 110a man vuođul galgá láhčit diliid nu ahte sámit go lea sierra álbmot sáhttet sihkkarastit ja ovddidit iežaset kultuvrra, giela ja servodateallima, bidjá čielga čanastagaid movt almmolaš boazodoallohálddašeapmi organiserejuvvo.
Maadthlaaken § 110:m man mietie edtja tsiehkieh laetjedh dan ahte saemieh goh lea sjïere aalmoge maehtieh gorredidh jïh evtiedidh jïjtjsh kultuvrem, gïelem jïh siebriedahkejieledem, tjïelke baadtehtahkide beaja guktie byjjes båatsoereereme öörnesåvva.
Dán joatkimis čuovvu maiddái ahte álbmotrievttálaš geatnegasvuođat iešmearrideami, iešstivrema, searvama ja vuoruheami birra iežas ovdánahttimii biddjojuvvojit vuođđun árvvoštallamiin boazodoallohálddašeami rievdadeami oktavuođas.
Daennie jåerhkiemisnie aaj dåerede ahte åålmehreaktan dïedth jïjtjereeremen, jïjtjereeremen, #meatan<adv><der_nomact><n> jïh prijoriteradimmien bïjre jïjtjse evtiedæmman bïejesuvvieh våaroeminie vierhtiedimmine båatsoereeremen jorkestimmien gaskesisnie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 106. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 106. bielie 379 bielesne
Guđege dáin beliin ii leat Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta árvvoštallan ja bidjan vuođđun mearrádusaidis oktavuođas 2011:s.
Fïereguhtene daejnie bieline ij leah Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente vierhtiedalleme jïh bïejeme våaroeminie nænnoestahkh gaskesisnie jaepien 2011.
ILO lea ollu oktavuođain dovddahan ahte proseassa ja sisdoallu gullet lávga oktii.
ILO lea jïjnje gaskesinie vihte ahte prosesse jïh sisvege lïhke ikth govlih.
Duohta konsultašuvnnat buori jáhkuin dainna ulbmilin ahte olahit ovttamielalašvuođa, ja čovdosiid mat dávistit gustovaš sámepolitihkkii ja riikkaidgaskasaš geatnegasvuođaide sámiid guovdu dego álgoálbmot, lea mearrideaddji deaŧalaš dán ášši čuovvoleamis.
Saetnies konsultasjovnh buerie vuesiehtimmine dejnie ulmine ahte sïemesvoetem hinnieh, jïh tjoevtenjh mah svååroeh *gustovaš saemienpolitihkese jïh gaskenasjonaale dïedtide saemieh gaskoeh dellie aalkoeåålmegen, nænnoestæjja vihkele daan aamhtesen dåeriedimmesne.
Boraspiret
Juvrh
Sámediggi lea ovddidan ovtta ášši Sámi parlamentáralaš ráđi stivrii guohtonealliealáhusa vahágiid birra dan geažil go gávdnojit ráfáidahttojuvvon boraspiret.
Saemiedigkie aktem aamhtesem evtiedamme Saemien parlamentarihkeles raerien ståvrose #gåatome<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp>#dyjre<n><cmp_sgnom><cmp>jielemen goerpi bïjre dan dïete goh #raeffiedehtedh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> juvrh gååvnesieh.
Sámi parlamentáralaš ráđđi mearridii fakkastit dan Girkonjárgga 2011 julggaštussii, ja dasto álggahit sámeparlamentáralaš ovttasbarggu oažžun dihte nationála stáhtaid suodjalit sámi ealáhusaid guovlluin gos leat ollu boraspiret.
Saemien parlamentarihkeles raerie nænnoesti dibrehtidh dam Girkonjárgam 2011 deklarasjovnese, jïh dehtie minngede aelkiehtidh *sámeparlamentáralaš ektiebarkoen åadtjodh åvteste nasjonaale staatide vaarjelidh saemien jieliemidie dajvine gusnie leah jïjnje juvrh.
Boraspirepolitihkka sierra riikkain, Suomas, Norggas, Ruoŧas ja Ruoššas, váikkuha ollu vuođđoealáhusaide ollu sámi guovlluin.
Juvrepolitihke sjïere rïjhkine, Soemesne, Nöörjesne, Sveerjesne jïh Russlaantesne, jïjnje våaromejieliemidie dijpie jïjnje saemien dajvine.
Politihkka Eurohpá uniovnna siskkobealde bidjá čanastagaid nationála boraspirepolitihkkii min riikkas.
Politihke Europa *uniovnna sisnjelen baadtehtahkh nasjonaale juvrepolitihkese beaja mijjen rïjhkesne.
Danne áigu Sámi parlamentáralaš ráđđi bargat dan ala vai Suopma ja Ruoŧŧa iežaset miellahttovuođa bokte, buoremus vejolaš vuogi mielde vuhtii váldet sámi beroštumiid dán áššesuorggis.
Dannasinie sæjhta Saemien parlamentarihkeles raerie dan nelnie barkedh vuj Soeme jïh Sveerje jïjtjemsh *miellahttovuođa gåaskoejin, bööremes kaanne vuekien mealtan vuehtieji saemien ïedtjide vaeltiejih daennie aamhtesesuerkeste.
SPR deattuha ahte Eurohpáráđđi dat bidjá rámmaid lahttoriikkaid bargui olmmošvuoigatvuođaiguin.
SPR tjïelkestahta ahte #Eurohpáráđđi<np><sg><nom> dïhte mierieh beaja lïhtsegerïjhki barkose åålmehreaktajgujmie.
Sihke Suopma, Ruoŧŧa, Norga ja Ruošša leat Eurohpáráđi lahttun, mii lea bidjan unnimus standárddaid olmmošvuoigatvuođaide ja bearráigeahččá ahte doahttaluvvojit go sierra konvenšuvnnat ja rekommandašuvnnat.
Dovne Soeme, Sveerjen, Nöörje jïh Russlaante leah #Eurohpáráđđi<np><sg><gen> lïhtseginie, mij unnemes standardide åålmehreaktide bïejeme jïh vuartesje ahte ussjedovvieh goh sjïere konvensjovnh jïh *rekommandašuvnnat.
Danne áigu SPR bargat dan ala ahte guoskevaš stáhtat čuovvolit iežaset geatnegasvuođaid mat guske sámi álbmogii.
Dannasinie sæjhta SPR:m dan nelnie barkedh ahte sjyöhtehke staath jïjtjsh dïedth dåeriedieh mah saemien aalmogasse dïjpin.
Sámi parlamentáralaš ráđđi áigu ásahit lávdegotti man bargun lea hábmet oktasaš boraspirepolitihka ja evttohit njuolggadusaid hálddašeapmái.
Saemien parlamentarihkeles raerie sæjhta moenehtsem tseegkedh man barkojne lea ektie juvrepolitihkem hammoedidh jïh njoelkedassh reeremasse uvtedidh.
Eaktun lea ahte guoskevaš riikkat fuolahit geavatlaš hálddašeami ja čuvvot mearriduvvon njuolggadusaid.
Moenemetsiehkine lea ahte sjyöhtehke rïjhkh huksieh *geavatlaš reeremem jïh nænnoestovveme njoelkedasside dåeriedieh.
Muđui čujuha Sámi parlamentáralaš ráđđi Girkonjárgga julggaštussii (2011), erenoamážit 11.
Voen tjaatseste Saemien parlamentarihkeles raerie Girkonjárgam deklarasjovnese (2011:n), joekoenlaakan 11.
čuoggái ja stáhtaid geatnegasvuhtii sihkkarastit ávnnaslaš kulturvuođu sámi álbmogii.
tseahkan jïh staati dïedtese materijellen kultuvrevåaromem saemien aalmogasse gorredibie.
Buhtadusortnegat bohccuid massima ovddas maid boraspiret borret
Refusjovneöörnegh bovtsi dassemen åvteste aaj juvrh byöpmedieh
Birasgáhttendepartemeanta (BD) lea ásahan prošeavtta man ulbmilin lea árvvoštallat ja vejolaččat evttohit rievdadusaid dáláš buhtadusortnegii bohccuid ovddas maid boraspiret goddet.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente (*BD) prosjeektem tseegkeme man ulmine lea vierhtiedalledh jïh #nuepie<vblex><indic><pres><p3><sg> jorkestimmieh daaletje refusjovneöörnegasse uvtedidh bovtsi åvteste maam juvrh buvvieh.
Prošeavtta mandáhtan lei čielggadit, ja moht fertešii go dáláš buhtadusortnega bohccuid massima ovddas boraspiriide rievdadit.
Prosjeekten mandaatine lij tjïelkedidh, jïh *moht tjuara goh daaletje refusjovneöörnegem bovtsi dassemen åvteste juvride jarkestibie.
Prošeaktajoavku galgá erenoamážit čielggadit málle riskavuđot buhtadusortnegii.
Prosjeektedåehkie edtja joekoenlaakan goerem tjïelkedidh *riskavuđot refusjovneöörnegasse.
Sámediggi lea addán gaskaboddosaš cealkámuša prošeaktajovkui ja áigu čuovvolit ášši konsultašuvnnaid bokte Birasgáhttendepartemeanttain.
Saemiedigkie vadteme annjebodts #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> prosjeektedåahkan jïh sæjhta aamhtesem dåeriedidh konsultasjovni baaktoe Byjresevaarjelimmiedepartemeentine.
Jinjevaerie sámečearru
*Jinjevaerie *sámečearru
Jijnjevaerie sámečearru lea váldán oktavuođa Sámedikkiin oažžut veahki dan oktavuođas go Statkraft áiggošii hukset bieggafámu sin guohtoneatnamiidda.
*Jijnjevaerie *sámečearru gaskesem Saemiedigkine vaalteme viehkiem åadtjodh dennie gaskesistie goh Statkraft sæjhta bïegkefaamoem bigkedh daj gåatomeeatnamidie.
Sámečearru lea vuostálastán bieggafápmoprošeavtta ja das lea leamaš advokáhtaveahkki.
*Sámečearru bïegkefaamoeprosjeektem gïrreme jïh desnie orreme advokaateviehkie.
Sii leat dolvon ášši duopmostullui.
Dah aamhtesem dåapmoestovlese saahteme.
Sámedikkis lea leamaš čoahkkin Statkraft:in čielggadan dihte bieggafápmoprošeavtta ja movt dat leat láhtten sámečearuin.
Saemiedigkien tjåanghkoen orreme *Statkraft:in tjïelkedh åvteste bïegkefaamoeprosjeektem jïh guktie dah dåemiedamme *sámečearuin.
Sámediggi lea maid váldán ášši bajás Olgoriikadepartemeanttain čoahkkimiin.
Saemiedigkie aaj vaalteme aamhtesem bæjjese Ålkoelaantedepartemeentine tjåanghkojste.
Ášši lea mannan ovtta vuoru duopmostuollovuogádagas Ruoŧas.
Aamhtese aktene våaroen dåapmoestovlesysteemesne mïnneme Sveerjesne.
Ášši meannuduvvui loahpalaččat Birasgáhttenduopmostuolus, gos duopmu celkojuvvui skábmamánus 2011.
Aamhtese gïetedovvi #minngiegietjie<n><adj><der_aadv><adv> Byjresevaarjelimmiedåapmoestovlesne, gusnie dåapmoe rahkan jeahtasovvi 2011.
Sámečearru ii ožžon ulbmillaš doarjaga ahte dohkálaččat sihkkarastit sin boazoguohtoneatnamiid.
*Sámečearru idtji #ulmies<adj><attr> dåarjoem åadtjoeh ahte hijvenlaakan gorredidh daj bovtsegåatomeeatnamidie.
Ášši ii leat vejolaš váidit maŋŋá go dat lea meannuduvvon Hoavvarievttis.
Ij aamhtese leah #buektiehtidh<vblex><indic><p3><sg> gïelkerdidh mænngan goh dïhte gïetedovveme *Hoavvarievttis.
Sámedikkis lea leamaš oktilaš oktavuohta sámečearuin, ja dál bargojuvvo oažžun dihte ulbmillaš čovdosa ovddidit sámečearu beroštumiid sihke nationála ja riikkaidgaskasaš dásis.
Saemiedigkien orreme *oktilaš gaskese *sámečearuin, jïh daelie barkesåvva åadtjodh åvteste #ulmies<adj><attr> tjoevtenjem evtiedidh *sámečearu ïedtjh dovne nasjonaale jïh gaskenasjonaale daltesisnie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 107. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 107. bielie 379 bielesne
Lotnolasealáhusaid árvoháhkanprográmma ja sámi mátkeealáhusat
*Lotnolasealáhusaid aarvoeskååffemeprogramme jïh saemien fealadimmiejielemh
Sámediggi lea vuoruhan ásahuvvon fitnodagaid čuovvoleami 2011:s.
Saemiedigkie prijoriteradamme tseegkesovveme sïelti dåeriedimmiem jaepien 2011.
Guokte čuovvolanprošeavtta leat čuovvoluvvon, nubbi máttasámi guovllus ja nubbi fas Lulli- ja Gaska-Romssas.
Gööktem dåeriedimmieprosjeekth dåeriedovveme, #mubpie<prn><ind><attr> åarjelsaemien dajvesne jïh mubpie viht Åarjel- jïh Gåhkaldahke-Romsesne.
Goappašagat prošeavttat leat lotnolasealáhusaid árvoháhkanprográmma ja sámi mátkeealáhusaid oasit.
*Goappašagat prosjeekth leah *lotnolasealáhusaid aarvoeskååffemeprogramme jïh saemien fealadimmiejielemi boelhkh.
Olahusjoavkun ledje sámi ásaheaddjit mat leat ásahan fitnodaga maŋimuš viđa jagis.
*Olahusjoavkun lin saemien tseegkijh mah sïeltem tseegkeme minngebe vïjhtene jaepesne.
Čuovvoleapmi lea dáhpáhuvvan golmma čoagganeami bokte 2 beaivvi háválassii sierra guovlluin.
Dåeriedimmie sjugniehtovveme golmen tjåanghkenimmien baaktoe 2 biejjieh *háválassii sjïere dajvine.
Sámediggi válddii VINN ja Norges Vel čuovvolit ásaheddjiid máttasámi guovllus.
Saemiedigkie vaeltieji *VINN jïh Norgesne Annje tseegkijh åarjelsaemien dajvesne dåeriedidh.
Čuovvoleapmi čađahuvvui ovttas Norlándda fylkkasuohkaniin.
Dåeriedimmie ektesne #Norlánda<np><top><sg><gen> fylhketjïeltine tjïrrehtovvi.
12 olbmo 8 fitnodagas serve.
12 almetjh 8 sïeltesne meatan.
Čuovvoleapmi lea váikkuhan stuorát fuomášumi fitnodatovddideapmái.
Dåeriedimmie dijpeme stoerebe åssjalommesen sïelteevtiedæmman.
Maŋimuš čoagganeamis sohpe njeallje fitnodaga plánet márkanovttasbarggu 2012 rájes, dainna ulbmilin ahte juksat stuorát márkaniidda, oažžut buoret gávpejođu ja gánnáhahttivuođa.
#Minngebe<adj><sg><nom> tjåanghkenidh njieljie sïelth latjkajin soejkesjidh sjeltieektiebarkoen 2012:n raejeste, dejnie ulmine ahte stoerebe sjeltide jaksijibie, åadtjodh buerebe *gávpejođu jïh *gánnáhahttivuođa.
Lulli- ja Gaska-Romssas serve 10 fitnodaga.
Åarjel- jïh Gåhkaldahke-Romsesne meatan 10 sïelth.
Sin gaskkas ledje 9 nissonolbmo, mii lea 90 % oasseváldiin.
Daj gaskesne lin 9 nyjsenæjjah, mij 90 % mealtan.
PricewaterhouseCoopers AS Romssas lei ovddasvástádus dán čuovvoleamis.
*PricewaterhouseCoopers AS:m/as:m Romsesne lij dïedte daennie dåeriedimmesne.
Guovddážis lea leamaš movt galggašii duddjot identitehta ja sihkkarastit badjelbáhcaga fitnodagas, ja dieinna lágiin bidjat vuođu fitnodahkii viidáseappot.
Jarngesne orreme guktie edtja identiteetem vytnesjidh jïh gorredidh *badjelbáhcaga sïeltesne, jïh duejnie vuekine våaromem sïeltese bïejijibie vijriehkåbpoe.
Ruovttoluotta diehtu oasseváldiin lea leamaš ahte prográmma lea lihkostuvvan hui bures go guoská sin dárbbuide easkaálgin.
Bååstede daajroe mealtan orreme ahte programme lahkaskamme dan hijven goh dæjpa daj daerpiesvoetide *easkaálgin.
Erenoamážit go sii oppa áiggi konkrehta barget iežaset fitnodaga ovddidemiin, ja ahte proseassajođiheddjiid ja plána bokte muđui buktet oidnosii eará ásaheddjiid vásihusaid ja hástalusaid, gessojuvvojit ovdan givrodahkan.
Joekoenlaakan goh dah abpe tïjjem konkreeten berkieh jïjtjsh sïelten evtiedimmine, jïh ahte prosessejuhtiehtæjjaj jïh soejkesjen baaktoe voen vååjnesasse buektiejih jeatjah tseegkiji dååjrehtsh jïh haestemh, fraamme geasasuvvieh faamojne.
Sámediggi lea leamaš mielde proseassas ođđa strategiijaid ráhkadanbarggus Davvi-Norgga mátkeealáhusaid ovddideami oktavuođas.
Saemiedigkie mealtan orreme prosessesne orre strategiji darjomebarkosne Noerhte-Nöörjen fealadimmiejielemi evtiedimmien gaskesisnie.
Sii leat doallan golbma čoagganeami.
Dah golme #tjåanghkenidh<n><pl><nom> steereme.
Strategiijas galgá leat ávki váikkuhangaskaoapmeapparáhta vuoruhemiide mátkeealáhusaid áŋgiruššama oktavuođas davvin.
Strategijesne edtja årrodh nåhtoe *váikkuhangaskaoapmeapparáhta prijoriteradimmide fealadimmiejielemi eadtjaldovvemen gaskesisnie noerhtene.
Lotnolasealáhusaid árvoháhkanprográmma ja sámi mátkeealáhusaid forumis lea leamaš čoahkkin borgemánus 2011.
*Lotnolasealáhusaid aarvoeskååffemeprogramme jïh saemien fealadimmiejielemi forumesne tjåanghkoem mïetsken orreme 2011.
Sihke ealáhusorganisašuvnnaid ovddasteaddjit ja almmolaš beales serve čoahkkimii ja adde doaibmabidjocealkámuša jagiide 2012 ja 2013.
Dovne jielemeorganisasjovni saadthalmetjh jïh byjjes bielesne meatan tjåanghkose jïh #råajvarimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> vedtiejin jaepide 2012 jïh 2013.
Dán cealkámuša vuođul lea Sámediggi mearridan ođđa prográmmačilgehusa.
Daan #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> mietie lea Saemiedigkie nænnoestamme orre programmetjïelkestimmiem.
Duodji
Vætnoe
Duoji šiehtadusbealit sohpe 2010:s ahte vuđolaččat geahčadit duojáriid doaibmadoarjjaortnega.
Vætnoen latjkoebielieh jaepien 2010 latjkajin ahte #våaromes<adj><pl><nom> vytnesjæjjaj darjomedåarjoeöörnegem vuejnieh.
Ortnega bearráigeahččan álggahuvvui 2011:s.
Öörnegen vuartasjimmie jaepien 2011 aelkiehtovvi.
Dan ulbmilin lea kvalitehta dáfus sihkkarastit ortnega ja dan duođaštusa maid ohccit bidjet ovdan doaibmadoarjjaohcama vuođđun.
Dan ulmine lea kvaliteeten dïete öörnegem gorredidh jïh dam jååhkesjimmiem maam ohtsijh fraamme darjomedåarjoeohtsemem biejieh våaroeminie.
21 duojára geat ožžo doaibmadoarjaga 2010:s gessojuvvojedje bearráigeahččama várás.
21 vytnesjæjjah gïeh darjomedåarjoem jaepien 2010 åadtjoejin vuartasjimmien muhteste geasasovvin.
Rehketdoallofitnodat Consis galgá ráhkadit raportta daid gávdnosiid birra mat dahkkojuvvojit bearráigeahččamis, ja bargu galgá loahpahuvvot 2012:s.
Ryöknemesïelte *Consis edtja reektehtsem darjodh daj vueptiej bïjre mah vuartasjimmesne dorjesuvvieh, jïh barkoe edtja jaepien 2012 illesovvedh.
Asplan Viak lea ráhkadan ekonomalaš raportta duodjeealáhusa ovdáneamis.
Asplan Viak ekonomeles reektehtsen vætnoejielemem evtiedimmesne dorjeme.
Raporta galgá geavahuvvot šiehtadallamiin ealáhusšiehtadusa hárrái.
Reektehts edtja raarahtalledh jielemelatjkoen gaavhtan åtnasovvedh.
Asplan Viak deattuha ahte 47 vástádusa leat menddo unnán luohtehahtti konklušuvnnaid geassimii ovdáneami birra jagis jahkái.
Asplan Viak tjïelkestahta ahte 47 vaestiedassh årrodh ååpsen ånnetji stinkes konklusjovni giesiemasse evtiedimmien bïjre jaepesne jaapan.
Vástideddjiid gaskkas leat 75 % nissonolbmo.
Vaestiedæjjaj gaskesne leah 75 % nyjsenæjjah.
Rehketdoallojahki 2009 lea dán raportta vuođđun.
Ryöknemejaepie 2009 lea daan reektehtsen våaroeminie.
Raporta čájeha ahte vuovdindienas duojára nammii ii leat rievdan jagis 2008 jahkái 2009.
Reektehts vuesehte ahte doekemedïeneste vytnesjæjjan nommese ij leah jaepesne jorkestovveme 2008 jaapan 2009.
Doaibmaboađus lea duođai njiedjan 108 581ruvnnus 83 684 ruvdnui dien áigodagas.
Darjomeilledahke darhkan luajhtadamme *108 581ruvnnus 83 684 kråvnese duennie boelhkesne.
Váldosivvan dasa sáhttet leat lassánan golut ealáhusas, muhto muhtun oktavuođain sáhttet leat eará sivat.
Åejviesjïekine dïsse maehtieh årrodh læssanamme maaksoeh jieliemisnie, mohte muvhtene gaskesisnie maehtieh årrodh jeatjah sjïekh.
Duoji ekonomalaš lávdegoddi lea doallan guokte čoahkkima áigodagas.
Vætnoen ekonomeles moenehtse göökte tjåanghkoeh boelhkesne steereme.
Ekonomalaš lávdegoddi siđašii vuđoleabbo raportta ja buoret raporterema duojáriid bealis.
Ekonomeles moenehtse #våaromes<adj><comp><attr> reektehtsem sæjhta jïh buerebe reektemem vytnesjæjjah bielesne.
Šiehtadusat ođđa duodješiehtadusa birra álggahuvvojedje borgemánus 2011.
Latjkoeh orre vætnoelatjkoen bïjre mïetsken aelkiehtovvin 2011.
Šiehtadusbealit leat Sámiid duodji, Duojáriid ealáhussearvi ja Sámediggi.
Latjkoebielieh leah Saemiej vætnoe, Vytnesjæjjaj jielemesiebrie jïh Saemiedigkie.
Bealit sohpe šiehtadusrámman 9,4 miljon ruvnnu.
Bielieh latjkajin latjkoemierine 9,4 millijovne kråvnah.
3,0 miljon ruvnnu várrejuvvui investeren- ja ovddidandoaibmabijuide, 0,33 miljon ruvnnu gelbbolašvuođa bajideapmái ja 3,6 miljon ruvnnu doaibmadoarjjan.
3,0 millijovne kråvnah bïedtesovvi investeereme- jïh evtiedimmieråajvarimmide, 0,33 millijovne kråvnah maahtaldahken bijjiedæmman jïh 3,6 millijovne kråvnah darjomedåarjojne.
Duodjestipeandaortnet viiddiduvvui nu ahte dál guoská maiddái allaskuvlaohppui joatkkaskuvllaid lassin.
Vætnoestipendeöörnege dan vijriedovvi ahte daelie aaj dæjpa jïlleskuvlelearose jåarhkeskuvli lissine.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 108. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 108. bielie 379 bielesne
Doarjjaortnet duodjegávppiide heaittihuvvui ja sadjái bođii prošeaktadoarjja vuovdima ovdánahttima doaibmabijuide.
Dåarjoeöörnege vætnoebovride illesovvi jïh sæjjan prosjeektedåarjoe båetieji doekemen evtiedimmien råajvarimmide.
Nugo ovddit jagiin ge de várrejuvvui 1,56 miljon ruvnnu guovtti duodjeorganisašuvdnii.
Goh #ovtetje<adj><comp><attr> jaepine aaj dellie 1,56 bïedtesovvi millijovne kråvnah göökten vætnoeorganisasjovnese.
Duodješiehtadusa siskkobealde álggahuvvo vuovdin- ja márkanfievrridan prošeakta ja vel okta mearkagálvoovddideamis.
Vætnoelatjkoen sisnjelen aelkiehtåvva doekeme- jïh *márkanfievrridan prosjeekte jïh annje akte væhtaeekeevtiedimmesne.
Ohccit mat ožžon doaibmadoarjaga bearráigehččojuvvojit maiddái 2012:s.
Ohtsijh mah darjomedåarjoem åadtjoejim aaj vuartasjovvieh jaepien 2012.
Sámediggi lea geatnegahttojuvvon čielggadit momssas luvvema duodjeealáhusas.
Saemiedigkie lea *geatnegahttojuvvon tjïelkedidh *momssas *luvvema vætnoejieliemisnie.
Duodjeealáhusa ovddasteaddjit válde álgaga 2011:s doallat čoahkkima Sámedikkiin duodjebáji ásaheamis Kárášjohkii ja Porsáŋgui.
Vætnoejielemen saadthalmetjh vaeltiejin *álgaga jaepien 2011 steeredh tjåanghkoem Saemiedigkine *duodjebáji tseegkemisnie Karasjohkese jïh Porsangerasse.
Čoahkkima vuolggaheaddjit válde ovdan hástalusaid dan ektui ahte duodjebirrasis eai leat doarvái buori eavttut duodjebirrasa ovddideapmái dán guovtti gielddas.
Tjåanghkoen seedtijh fraamme haestemh vaeltiejin dan muhteste ahte vætnoebyjresisnie eah nuekies leah buerie moenemetsiehkieh vætnoebyjresen evtiedæmman daejnie göökte tjïeltine.
Sámediggi lea ruhtadan ovttajagáš duodjeprošeavtta julevsámi guovllus.
Saemiedigkie laeviehtamme *ovttajagáš vætnoeprosjeektem julevsaemien dajvesne.
Prošeavttaid ulbmilin lea movttiidahttit eambbogiid álgit bargat dujiin ja oažžut ovttasbarggu duojáriid gaskka.
Prosjeekti ulmine lea eadtjaldehtedh jeanatjåbpojde/jïjnjebidie aelkedh vætnojne barkedh jïh ektiebarkoem vytnesjæjjaj gaskemsh åadtjodh.
Duodjeinstituhtta lea njulgen ekonomalaš beliid vuođđudusa oktavuođas.
Vætnoeinstituhte lea *njulgen ekonomeles bieliej *vuođđudusa gaskesisnie.
Sámediggi lea ožžon stivralahtu Duodjeinstituhttii, muhto Duojáriid ealáhussearvi ii leat vel ge ožžon makkárge saji stivrras.
Saemiedigkie ståvroelïhtsegem Vætnoeinstituhtasse åådtjeme, mohte Ij vytnesjæjjaj jielemesiebrie leah annje aaj åådtjeme naan sijjiem gænnah ståvrosne.
Fidnooahppiortnet duojis
Lïerehtæjjaöörnegen vætnosne
Sámediggi lea ožžon Boazodoalu ja duoji oahppokantuvrra hálddašit duoji fidnooahppiortnega.
Saemiedigkie Båatsoem åådtjeme jïh vætnoen learoekontovrem reeredh vætnoen lïerehtæjjaöörnegem.
2011:s lei kantuvrras soahpamuš 15 fidnoohppiin, geaid gaskkas 14 ledje nieiddat.
jaepien 2011 lij kontovresne latjkoe 15 lïerehtæjjine, giej gaskesne 14 lin nïejth.
Bealli lea eret Guovdageainnus ja loahppa eará báikkiin Finnmárkkus, Romssas ja Davvi-Trøndelágas.
Bielie lea Kautokeinoste jïh minngiegietjie jeatjah sijjine Finnmaarhkesne, Romsesne jïh Noerhte-Tröndelaagesne.
Guokte fidnooahppi gearggaiga soahpamušáigodagas ja guovttis celkkiiga eret fidnooahppisoahpamuša.
Göökte lïerehtæjjah latjkoeboelhkesne galhkajigan jïh gööktesh destie lïerehtæjjalatjkoem jiehtiejigan.
Hástalussan 2011:s lea leamaš ahte ollugiin ii leat doarvái teoriija go ohcet sisaváldima.
Haestieminie jaepien 2011 orreme ahte jïjnjesi ij nuekies leah teorije goh tsaekemem ohtsih.
Nissonolbmot fitnodateaiggádin ja ealáhusdoallin
Nyjsenæjjah sïelteaajhterinie jïh jielemesteerijinie
Dat go ollu nissonolbmot leat searvan sihke go guoská ásaheddjiide Romssas ja duoji fidnooahppiortnegis lea mielde ollašuhttimin mihttomeari oažžut eanet nissoniid ealáhusaide.
Dah goh jïjnje nyjsenæjjah meatan dovne goh tseegkijidie dæjpa Romsesne jïh vætnoen lïerehtæjjaöörnegisnie mealtan ulmiem tjïrrehtidh åadtjodh jeenje nyjsenæjjaj jieliemidie.
Duoji ekonomalaš raporta čájeha maiddái ahte sii geat leat mielde iskkadeamis, leat 75 % nissonolbmot.
Vætnoen ekonomeles reektehts aaj vuesehte ahte dah gïeh leah mealtan goerehtimmesne, leah 75 % nyjsenæjjah.
Muđui leat sullii 3 % guolásteddjiin nissonolbmot, eanadoalus lea nissonoassi birrasii 20 % ja boazodoalus 13 %.
Voen leah medtie 3 % göölijinie nyjsenæjjah, laanteburresne lea nyjsenæjjaboelhke byjresasse 20 % jïh båatsosne 13 %.
Struktuvrralaš bealit, nugo lágat ja njuolggadusat, ja garra fysálaš bargu dagaha hehttehusaid oažžut stuorát nissonoasi dáin vuođđoealáhusain.
Struktuvren bielieh, goh laakh jïh njoelkedassh, jïh garre fysihkeles barkoe dorje dåeriesmoerh åadtjodh stoerebe nyjsenæjjaboelhkem daejnie våaromejielieminie.
Guovddáš eiseválddiin leat stuorát vejolašvuođat rievdadit struktuvrralaš beliid go maid Sámediggi sáhttá dahkat.
Voernges åejvieladtjine leah stoerebe nuepieh struktuvren bielide jarkestidh goh maam Saemiedigkie maahta darjodh.
Ohcanvuđot doarjagat ealáhusovdánahttimii
Ohtsemevåaromen dåarjoeh jielemeevtiedæmman
Sámedikki doarjjarámma oktiibuot ealáhusovdánahttimii lei 2011:s 35 063 000 ru.
Saemiedigkien dåarjoemierie ektiegaajhke jielemeevtiedæmman lij jaepien 2011 35 063 000 kr.
Dát ruđat vuoruhuvvojedje juohkelágan ealáhusaide, mariidnaealáhusaide, eanadollui, lotnolasealáhusaide ja sámi mátkeealáhusaide ja duodjái.
Daah beetnegh ovmessie jieliemidie prijoriteradovvin, marijnejieliemidie, laantebårran, *lotnolasealáhusaide jïh saemien fealadimmiejieliemidie jïh vætnose.
2011:s ledje Sámedikkis ollu ohcamat guolástusulbmiliidda, stuorra optimismma geažil ja go ain leat buorit vejolašvuođat buoridit doaibmaekonomiija ja árvoháhkama ealáhusas.
jaepien 2011 lin Saemiedigkesne jïjnje ohtsemh göölemeulmide, stoere *optimismma dïete jïh goh annje leah buerie nuepieh darjomeekonomijem bueriedidh jïh aarvoeskååffemem jieliemisnie.
Ledje doarjjaohcamat sihke fanasinvesteremiidda ja eana- ja mearrarusttegiidda.
Lin dåarjoeohtsemh dovne vïnhtseinvesteeremidie jïh eatneme- jïh mearoebægkojde.
Dan bokte go juolludit doarjaga fatnasiid investeremiidda ja ođđaáigásaš vuostáiváldin- ja mearrarusttegiid ođasmahttimii leat mii lihkostuvvan háhkat buriid ekonomalaš rámmaeavttuid fanasođastemiide, guollevuostáiváldinrusttegiid bisuhemiide báikkálaččat ja ođđasis rekrutterema nannemii guolástusámmáhii.
Dan baaktoe goh dåarjoen vïnhtside investeeremidie laeviehtibie jïh daaletje dåastoehtimmie- jïh mearoebægkoej orrestehtemasse libie mijjieh lahkaskamme skååffedh bueride ekonomeles mierietsiehkide vïnhtseorrestimmide, gueliedåastoehtimmiebægkoej tjöödtjestehtiemidie byjreskisnie jïh orresne dåårrehtimmien nænnoestæmman göölemefunksjovnese.
Bušeahttarámma 2011:s mariidnasuorgái lei 4 165 000 ru.
Budsjehtemierie/Budsjettmierie jaepien 2011 marijnesuarkan lij 4 165 000 kr.
Dat geavahuvvui badjelmeari 2 158 909 ru dan sivas go ledje nu ollu ohccit.
Dïhte åtnasovvi *badjelmeari 2 158 909 kr. dennie sjïekesne goh lin dan jïjnje ohtsijh.
2011:s juolluduvvui doarjja lagabui 30 fanasinvesteremii, mas lei maid doarjja 5 ođđavistái nuorra aktevrraide ealáhusas.
jaepien 2011 dåarjoe laeviehtovvi lïhkebe 30 vïnhtseinvesteeremasse, mesnie lij aaj dåarjoe 5 orregåatan noere aktööride/aktööridie jieliemisnie.
Dát váikkuha ođasmahttima ja fanasođasteami dovdomassii eanadieđalaš suorggi siskkobealde gos leat boarráset fatnasat.
Daate dijpie orrestehtemen jïh vïnhtseorrestimmien tjarki *eanadieđalaš suerkien sisnjelen gusnie leah båarasåbpoe vïnhtsh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 109. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 109. bielie 379 bielesne
Vuostáiváldima oktavuođas lea Sámediggi addán doarjaga sihke báikkálaš vuostáiváldinrusttegiid divodeapmái ja mearrarusttegiid buorideapmái nugo bruggahuksemii ja govdunbrukkaid ásaheapmái.
Dåastoehtimmien gaskesisnie lea Saemiedigkie vadteme dåarjoem dovne dajven dåastoehtimmiebægkoej #staeriedidh<vblex><tv><der_d><vblex><der_nomact><n><sg><ill> jïh mearoebægkoej bueriedæmman goh *bruggahuksemii jïh *govdunbrukkaid tseegkemasse.
Dát váikkuha mealgat vuovdin- ja leahkinbeliide báikkálaš riddo- ja vuotnafatnasiidda.
Daate dijpie *mealgat doekeme- jïh årromebielide dajven gaedtie- jïh voenevïnhtside.
Sámediggi oaidná ahte leat ollu ohcamat sámi mátkeealáhusaid ovdánahttimii.
Saemiedigkie vuajna ahte leah jïjnje ohtsemh saemien fealadimmiejielemi evtiedæmman.
Davvi Siida lea okta aktevrrain márkanis masa juolluduvvui investerendoarjja 2011:s.
Noerhte Sïjte lea akte aktöörijste/aktöörijstie sjeltesne mïsse investeeremedåarjege laeviehtovvi jaepien 2011.
Fitnodaga doaibma lea váldoáššis Davvisiiddas ja fállá “Hurtigruten” turisttaide mátki Gilevuonas Donjevutnii, goas turisttat besset vásihit veaháš sámi kultuvrra ja eallinvuogi.
Sïelten darjome lea åejvieaamhtesisnie Noerhtesïjtesne jïh faala “Hurtigruten” *turisttaide fealadimmiem Gilevuotnesne Donjevuotnese, gåessie *turisttat bïesih damtedh ånnetji saemien kultuvrem jïh jielemevuekiem.
Oktiibuot juolluduvvui 4 579 950 ru lotnolasealáhusaide ja čielggadanprošeavttaide ja eará doaibmabijuide.
Ektiegaajhke laeviehtovvi 4 579 950 kr. *lotnolasealáhusaide jïh tjïelkedimmieprosjeektide jïh jeatjah råajvarimmide.
Sámediggi lea joatkán duodjeáŋgiruššamiiguin ealáhusšiehtadusa bokte, mii lei 2011:s 9 400 000 ru.
Saemiedigkie vætnoeeadtjaldovvemigujmie jåarhkeme jielemelatjkoen baaktoe, mij lij jaepien 2011 9 400 000 kr.
Doarjja juolluduvvui analysa čađaheapmái duodjeealáhusas, danne vai oččošeimmet eanet dieđuid man ollu duodji buvttaduvvo, jođihit go duojárat gálvvuideaset vuovdimassii ja makkár márkanat jearahit buktagiid.
Dåarjoe laeviehtovvi joekehtimmien tjïrrehtæmman vætnoejieliemisnie, dannasinie vuj jeenje daajrojde åadtjoejibie maam jïjnje vætnoe dorjesåvva, öörnieh goh vytnesjæjjah eeki doekijedassijasse jïh magkeres sjeltieh dorjesh gihtjehtieh.
Dán analysa vuođul áiggošeimmet álggahit doaibmabijuid ja árvvoštallat lea go vuođđu álggahit prošeavtta mearkagálvohuksemis duojis.
Daan joekehtimmien mietie sïjhtijibie råajvarimmieh aelkiehtidh jïh vierhtiedalledh lea goh våarome prosjeektem væhtaeeketseegkemisnie aelkiehtidh vætnosne.
Sámediggi juolludii 457 200 ru prošektii maid duodjeorganisašuvnnat galget čađahit.
Saemiedigkie 457 200 kr. prosjeektese laeviehti maam vætnoeorganisasjovnh edtjieh tjïrrehtidh.
Oktiibuot juolludii Sámediggi ealáhusruđaid 32 748 290 ru jagis 2011.
Ektiegaajhke Saemiedigkie laeviehti jielemebeetnegidie 32 748 290 kr. jaepesne 2011.
Govvosis vuolábealde oidno movt doarjagat juohkásit nissonolbmuide, almmáiolbmuide ja fitnodagaide; ealáhusovddideamis, lotnolasealáhusain ja duodješiehtadusas, ja doarjagat oktiibuot.
Guvvien vuelielisnie guktie vååjnoe dåarjoeh *juohkásit nyjsenæjjide, almide jïh sïeltide; jielemeevtiedimmesne, *lotnolasealáhusain jïh vætnoelatjkosne, jïh dåarjoeh ektiegaajhke.
Kárta vuolábealde čájeha movt juolluduvvon doarjagat 2011:s juohkásit gielddaid gaskka, dás lea sáhka ohcanvuđot ortnegiin ealáhusaide.
Kaarhte vuelielisnie vuesehte guktie laeviehtovveme dåarjoeh jaepien 2011 *juohkásit tjïelti gaskemsh, daelie lea håaleme ohtsemevåaromen öörneginie jieliemidie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 111. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 111. bielie 379 bielesne
6 Areálat, birasgáhtten ja kultursuodjaleapmi
6 goelpeneståaroeh, byjresevaarjelimmie jïh kultuvrevaarjelimmie
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 112. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 112. bielie 379 bielesne
Sámedikki váldoulbmilin barggus areálaiguin, birasgáhttemiin ja kultursuodjalemiin lea sihkkarastit areálaid ja resurssaid ceavzilis ávkkástallama sámi guovlluin sámi historjjá ja sámi árvvuid vuođul.
Saemiedigkien åejvietsiehkine barkosne goelpeneståaroejgujmie, byjresevaarjelimmine jïh kultuvrevaarjelimmine lea goelpeneståaroeh gorredidh jïh #resursse<n><pl><gen> gaarsje nåhtadimmiem saemien dajvine saemien vaajesen jïh saemien aarvoej mietie.
Dáid guovlluid ja resurssaid hálddašeapmi galgá leat vuođđuduvvon sámi vuoigatvuođaide.
Daaj dajvi jïh #resursse<n><pl><gen> reereme edtja saemien reaktide tseegkesovveme.
Ceavzilis ja guhkes áiggi perspektiiva galgá deattuhuvvot.
Gaarsje jïh guhkies tïjjen perspektijve edtja #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Sámedikki areálaáššiid barggus lea sáhka das ahte sámi beroštumit galget gozihuvvot dalle go mearrádusat areálageavaheamis dahkkojuvvojit.
Saemiedigkien goelpeneståaroeaamhtesi barkosne lea håaleme desnie ahte saemien ïedtjh edtjieh dellie geehtesovvedh goh nænnoestahkh goelpeneståaroepråvhkosne dorjesuvvieh.
Sámi kulturmuittut geavahuvvojit sámi leahkima duođašteapmái sámi guovlluin.
Saemien kultuvremojhtesh åtnasuvvieh saemien årromen jååhkesjæmman saemien dajvine.
Sámediggi lea gulaskuddanásahussan kulturmuitobarggus plánaáššiin ja stuorát huksenáššiin.
Saemiedigkie lea govledimmieinstitusjovnine kultuvremojhtesebarkosne soejkesjeaamhtesinie jïh stoerebe tseegkemeaamhtesinie.
Dán oktavuođas registrerejuvvojit ollu sámi kulturmuittut.
Daennie gaskesisnie registreeresuvvieh jïjnje saemien kultuvremojhtesh.
Areálat
Goelpeneståaroeh
Plána- ja huksenlága čuovvoleapmi
Soejkesje- jïh tseegkemelaaken dåeriedimmie
2008:s dohkkehuvvui ođđa plána- ja huksenláhka.
jaepien 2008 #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> orre soejkesje- jïh tseegkemelaake.
Láhka bođii fápmui 01.07.09.
Laake faamose båetieji 01.07.09.
Lágas oaččui Sámediggi ođđa rolla sihke stuorát válddiin, ja stuorát bagadallanovddasvástádusain.
Laakeste Saemiedigkie åadtjoeji orre råållam dovne stoerebe *válddiin, jïh stoerebe bïhkedimmiedïedtine.
Dáid rievdadusaid geažil lea leamaš dárbu konkretiseret daid rámmaid, maid siskkobealde Sámediggi galgá bargat plánaáššiin, ja dárbu gaskkustit dan eará eiseválddiide ja álbmogii.
Daaj jorkestimmiej dïete orreme daerpiesvoete tjïelkestidh dejtie mierieh, mej sisnjelen Saemiedigkie edtja soejkesjeaamhtesinie barkedh, jïh daerpiesvoete dam jeatjah åejvieladtjide jïh aalmogasse buektedh.
Geassemánus 2010 bođii Sámedikki plánaveahkki.
Ruffeste 2010:n Saemiedigkien soejkesjeviehkie båetieji.
Mannan jagi lei plánaveahkki buorre reaidun midjiide sihke ollašuhttimis min rolla plána- ja huksenlága ektui, ja min bargui muđui plánaáššiiguin.
Mïnneme jaepien lij soejkesjeviehkie buerie dïrreginie mijjese dovne tjïrrehtimmesne mijjen råållan soejkesje- jïh tseegkemelaaken muhteste, jïh mijjen barkose voen soejkesjeaamhtesigujmie.
Guokte deaŧalaš ášši váldit dás ovdan:
göökte vihkeles aamhtesh daelie vaeltiejibie fraamme:
Bargu Álttá suohkana 2011-2030 areálaosiin.
Barkoe Áltán tjïelten jaepiej 2011-2030 goelpeneståaroeboelhkine.
Sámediggi vuosttaldii álggus juo areálahálddašeami njealji deaŧalaš suorggis.
Saemiedigkie aalkoevisnie joe vuastali goelpeneståaroereeremem njieljien vihkeles suerkesne.
Gulahallama ja buori ovttasbarggu bokte čoavdašuvai ášši nu ahte Sámediggi sáhtii geassit ruovttoluotta buot vuosttaldemiid.
Gaskesadtemen jïh buerie ektiebarkoen baaktoe *čoavdašuvai aamhtese dan ahte Saemiedigkie maehtieji bååstede giesedh gaajhkide #vuastalidh<n><pl><acc>.
Nationála vuordámušat regionála ja gielddalaš plánemii.
Nasjonaale vuartoeh regionaale jïh tjïelten soejkesjæmman.
Plána- ja huksenlága ođđa plánaoassi deattasta ahte Gonagas juohke njealját jagi ráhkada nationála vuordámušaid regionála ja gielddalaš plánemii.
Soejkesje- jïh tseegkemelaaken orre soejkesjeboelhke tjïerteste ahte Gånka #fïerhte<prn><ind><attr> nealjede jaepien nasjonaale vuartojde dorje regionaale jïh tjïelten soejkesjæmman.
Vuosttaš vuordámušreive ovddiduvvui suoidnemánus 2011.
Voestes vuartoeprievie snjaltjen evtiedovvi 2011.
Konsultašuvnnaid bokte Birasgáhttendepartemeanttain sihkkarasttii Sámediggi ahte vuordámušreivves gáibiduvvo ahte regionála ja gielddalaš plánen maiddái galgá sihkkarastit sámi beroštusaid nu mo lea eaktuduvvon plána- ja huksenlágas.
Konsultasjovni baaktoe Byjresevaarjelimmiedepartemeentine Saemiedigkie gorredi ahte vuartoeprievesne krïevesåvva ahte regionaale jïh tjïelten soejkesjimmie aaj edtja saemien ïedtjide gorredidh #<adv> goh #tsïhkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> soejkesje- jïh tseegkemelaakesne.
Mii doaivut ahte plánaveahkki lea leamaš čuvgehussan eará eiseválddiide ja álbmogii ge.
Mijjieh håhkesjibie ahte soejkesjeviehkie bïevnesinie jeatjah åejvieladtjide jïh aalmogasse orreme aaj.
Áššemeannudanproseassain ja eará oktavuođain mii leat čujuhan plánaveahkkái.
Aamhtesh gïetedallemeprosessine jïh jeatjah gaskesinie mijjieh soejkesjeveahkan tjaatsestamme.
Mii leat maiddái juohkán olggos plánaveahki heivvolaš oktavuođain.
Mijjieh aaj olkese juakeme soejkesjeviehkiem sjiehteles gaskesinie.
Maiddái boahtteáiggis áigut mii Sámedikkis joatkit evaluerema ja buoridit diehtojuohkima ja iežamet rutiinnaid plána- ja areálaáššiin.
Aaj båetijen aejkien sïjhtijibie mijjieh Saemiedigkesne vuarjasjimmiem jåerhkedh jïh bïevnesem bueriedidh jïh jïjtjemh rutijnh soejkesje- jïh goelpeneståaroeaamhtesinie.
Finnmárkkuopmodat
#Finnmárkkuopmodat<np><sg><nom>
Finnmárkkuopmodat, Finnmárkku fylkkagielda ja Sámediggi dollet 2 jahkásaš politihkalaš gulahallančoahkkima.
#Finnmárkkuopmodat<np><sg><nom>, Finnmaarhken fylhketjïelte jïh Saemiedigkie 2 steerieh jaapetje politihkeles gaskesadtemetjåanghkoeh.
Čoahkkimiid ulbmil lea láhčit diliid buori ovttasdoaibmamii áššeoasálaččaid gaskkas.
Tjåanghkoej ulmie lea laetjedh tsiehkiej buerien *ovttasdoaibmamii #aamhtese<n><cmp_sgnom><cmp>#boelhke<n><adj><pl><gen> gaskesne.
Čoahkkimat leat maiddái čuovvolančuokkis Finnmárkku fylkkagieldda ja Sámedikki gaskasaš ovttasbargošiehtadusas.
Tjåanghkoeh leah aaj dåeriedimmietsiehkie Finnmaarhken fylhketjïelten jïh Saemiedigkien gasngesadtje ektiebarkoelatjkosne.
Áššeoasálaččat leat 2011:s hálddahuslaš dásis digaštallagoahtán mo galgá geavahit badjebáhcaga.
#Aamhtese<n><cmp_sgnom><cmp>#boelhke<n><adj><pl><nom> leah jaepien 2011 reerije daltesisnie digkiedallegåateme guktie edtja utnedh *badjebáhcaga.
Dan geažil lea čohkkejuvvon hálddahuslaš ovttasbargojoavku mii galgá viidáseappot árvvoštallat mo galgá Finnmárkkuopmodaga badjebáhcaga geavahit.
Dan dïete seeptjesovveme reerije ektiebarkoedåehkie mij edtja vijriehkåbpoe vierhtiedalledh guktie edtja #Finnmárkkuopmodat<np><sg><acc> *badjebáhcaga utnedh.
Vuođđudus Protect
#Tseegkedh<vblex><tv><imp><p3><sg> *Protect
Nogga Boazosápmelaččaid Riikkasearvi ja Ruoŧa Sámiid Riikkasearvi leat Sámedikki doarjagiin 2011:s evttohan vuođđudusa Protect.
*Nogga Båatsoesaemiej rïjhkensiebrie jïh Sveerjen saemiej rïjhkensiebrie leah Saemiedigkien dåarjojne jaepien 2011 uvtedamme *vuođđudusa *Protect.
Proteck galgá vuođđuduvvot vuosttaš jahkebealis 2012.
*Proteck edtja voestes bieliejaepesne tseegkesovvedh 2012.
Protect šaddá sorjjasmeahttun, eahpegávppálaš vuođđudus mii galgá veahkehit sámi vuoigatvuođaeaiggádiid fuolahit iežaset areálaberoštusaid, eana- ja resursavuoigatvuođaid ja ovdánanvejolašvuođaid.
*Protect sjædta *sorjjasmeahttun, *eahpegávppálaš #tseegkedh<vblex><tv><imp><p3><sg> mij edtja viehkiehtidh saemien reaktanaajhteridie hoksedh jïjtjsh goelpeneståaroeïedtjide, eatneme- jïh #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>reaktide jïh evtiedimmienuepide.
Protect:s galgá leat guovddáš norbmaaddi rolla eiseválddiid ja ealáhusdoaimmaheddjiid barggus sámi guovlluin.
*Protect:s. edtja årrodh jarnge #norme<n><cmp_sgnom><cmp> vedtije råållam åejvieladtji jïh #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#redaktööre<n><nomag><pl><gen> barkosne saemien dajvine.
Protect galgá maiddái váikkuhit dasa ahte ásahuvvo fitnolaš ovttasbargu ja čorges šiehtadallamat go árbevirolaš sámi ealáhusat/vuoigatvuođaeaiggádat ja ođđa ealáhusdoaimmaheaddjit ráhkadit plánaid ja doaibmabijuid mat dávjá leat areálagáibideaddjit.
*Protect edtja aaj dïsse dijpedh ahte gïehtelimmien ektiebarkoe tseegkesåvva jïh sjeakosth raarahtallemh goh aerpiesïejhme saemien jielemh/reaktanaajhterh jïh orre #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#redaktööre<n><nomag><pl><nom> soejkesjh jïh råajvarimmieh darjoeh mah daamhtah leah goelpeneståaroekrïevijh.
Dat lea danne vai buohkaide lea álkit einnostit ja fuolahit buoremus čovdosiid eanet berošteddjiid várás.
Dïhte lea dannasinie vuj gaajhkesidie aelhkebe nåajtodh jïh hoksedh bööremes tjoevtenjidie jeenje aabparæjjaj muhteste.
Sámediggi lea juolludan 1 miljon ru 2012 várás Protect:ii.
Saemiedigkie laeviehtamme 1 millijovne kr. 2012 muhteste *Protect:ij.
Ođđa ealáhusdoaimmaheaddjit sámi guovlluin leat dál jo dovddahan ahte sii áigot doarjut ekonomalaččat.
Orre #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#redaktööre<n><nomag><pl><nom> saemien dajvine leah daelie *jo vihte dah sijhtieh ekonomeleslaakan dåarjodh.
Sámediggi vuordá ahte stáhta eiseválddit maiddái servet ekonomalaš doarjagiin.
Saemiedigkie vuarta ahte staaten åejvieladtjh aaj meatan ekonomeles dåarjojne.
Fápmohuksen
Faamoetseegkeme
Máŋgga sajis Sámis leat buorit bieggaresurssat.
Gelline sijjesne Saemesne leah buerie #bïegke<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><pl><nom>.
Danne lea bieggafámu ásaheapmi miellagiddevaš.
Dannasinie lea bïegkefaamoen tseegkeme murrede.
Lea maid eanet ja eanet beroštupmi hukset smávit fápmorusttegiid.
Lea aaj jeenje jïh jeenje ïedtje unnebe faamoebægkojde bigkedh.
Go earret eará ođđa fápmogáldut váldojuvvojit atnui, de ferte maiddái fápmofierpmádaga ođasmahttit, vai sáhttá fievrridit ođđa fámu mii buvttaduvvo geavaheddjiide.
Goh gaskem jeatjah orre faamoegaaltijh åtnose vaaltasuvvieh, dellie tjuara aaj faamoevearmadahkem orrestidh, vuj maahta orre faamoem foeresjidh mij utniejidie dorjesåvva.
Sámediggi lea 2011:s meannudan badjelaš 200 fápmui guoskevaš ášši.
Saemiedigkie lea jaepien 2011 åabrelen gïetedamme 200 faamoeh sjyöhtehke aamhtesen.
Bieggafápmorusttegiid huksen sáhttá leat buorre dálkkádatpolitihkka.
Bïegkefaamoebægkoej tseegkeme maahta årrodh buerie daelhkiepolitihke.
Prinsihpalaččat Sámediggi doarju dálkkádatgássaid luoitima vuolideami ja áŋgiruššama ođasmuvvi energiijain váidudeaddji doaibmabidjun, vaikke vel bieggafápmu iešalddis várra ii goassege sáhte buhttet dakkár energiijabuvttadeami mas leat CO2 luoitimat.
Prinsihpeleslaakan Saemiedigkie dåårje #daelhkie<n><cmp_sgnom><cmp>#gaasse<n><pl><gen> biestemen badtehtimmien jïh eadtjaldovvemen *ođasmuvvi energijine *váidudeaddji råajvarimmine, jalhts annje bïegkefaamoe oktegh kaanne ij gåessie gænnah maehtieh *buhttet dagkeres energijedarjomem mesnie leah CO2:n biestemh.
Sámediggi čujuha dattetge dasa ahte guoskevaš huksenareálat eai leat áibbas geavatkeahtes guovlluin dál, dat geavahuvvojit ealáhusdoaimmaide seammás go dat leat maiddai kultureanadagat.
Saemiedigkie darhkan dïsse tjaatseste ahte eah sjyöhtehke tseegkemegoelpeneståaroeh leah aejvie #utnedh<vblex><tv><vabess><adj><attr> dajvine daelie, dah jielemedarjoemidie seammasïenten åtnasuvvieh goh dah leah aaj kultuvreeatnemh.
Guoskevaš guovllut bieggafápmohuksema várás leat seammás dakkár guovllut main eai leat stuorra teknihkalaš sisabahkkemat, dát guoská earret eará sullii 37 % Finnmárkku areálain.
Sjyöhtehke dajvh bïegkefaamoetseegkemen muhteste leah seammasïenten dagkeres dajvh mejnie eah leah stoere teknihkeles *sisabahkkemat, daate gaskem jeatjah dæjpa medtie 37:n % Finnmaarhken goelpeneståarojne.
Dakkár luondduguovllut, erenoamážit stuorra joatkevaš guovllut vuonas várrái, lea vátneresursa Norggas ja Eurohpás ja lea mávssolaš vuođđu dan luonddušláddjivuhtii maid mii galgat fievrridit viidáseappot boahtte bulvii.
Dagkeres eatnemendajvh, joekoenlaakan stoere *joatkevaš dajvh voenesne tjahkese, lea *vátneresursa Nöörjesne jïh Europesne jïh lea vihkeles våarome dam *luonddušláddjivuhtii maam mijjieh edtjebe vijriehkåbpoe foeresjidh #båetije<adj><sg><ill> boelvese.
Danne lea deaŧalaš Sámediggái oažžut čielggaduvvot plánejuvvon fápmohuksema váikkuhusaid sámi kultuvrii, ealáhusaide ja servodateallimii, vai vásttolaš eiseválddiin galgá leat nu buorre mearridanvuođđu go vejolaš ovdalgo mearrádus dahkkojuvvo.
Dannasinie vihkele Saemiedægkan åadtjodh tjïelkedovvedh soejkesjovveme faamoetseegkemen dïedth saemien kultuvrese, jieliemidie jïh siebriedahkejieledese, vuj #tjåadtjoehtæjja<adj><attr> åejvieladtjine edtja årrodh dan buerie nænnoestimmievåarome goh buektehte aarebi nænnoestahke dorjesåvva.
Sámedikki mielas lea maid hui deaŧalaš ahte areálat ja resurssat Sámis geavahuvvojit dakkár vugiin mii ii hedjonahte sámi kultuvrra, ealáhusaid ja servodateallima.
Saemiedigkien mïelesne lea aaj dan vihkele ahte goelpeneståaroeh jïh #resursse<n><pl><nom> Saemesne åtnasuvvieh dagkeres vuekine ij mij *hedjonahte saemien kultuvren, jielemi jïh siebriedahkejieleden.
Sihke dán fágasuorggi váldomihttomearri ja guokte oassemihttomeari dorjot dan.
Dovne daan faagegievlien åejvieulmiemierie jïh gööktem boelhkeulmieh dam dåarjoeh.
Vásttolaš konsešuvdnaeiseváldi lea Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta (NČE).
#Tjåadtjoehtæjja<adj><attr> #konsesjovne<n><cmp_sgnom><cmp>#åejvieladtjh<n><sg><nom> lea Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraaten (NČE).
Dakkár mearrádusat go konsešuvdnamearrádusat, gullet Sámedikki ja stáhta eiseválddiid gaskasaš konsultašuvdnaprosedyraide.
Dagkeres nænnoestahkh goh konsesjovnenænnoestahkh, Saemiedigkiem guvlieh jïh staaten åejvieladtji gasngesadtje konsultasjovneprosedyjride.
Dasa lassin lea Sámediggi dahkan sierra šiehtadusa NČE:in mii galgá čielggasmahttit konsultašuvdnaprosedyraid aiddo fal konsešuvdnaáššiin.
Dïsse lissine lea Saemiedigkie dorjeme sjïere latjkoem NČE:ine mij edtja *čielggasmahttit konsultasjovneprosedyjri aadtjege jaavoe konsesjovneaamhtesinie.
Sámediggi lea 2011:s čađahan máŋga konsultašuvnna hálddahuslaš dásis NČE:in bieggafápmoprošeavttaid oktavuođas iešguđet muttuin konsešuvdnaproseassas.
Saemiedigkie lea jaepien 2011 tjïrrehtamme gellie konsultasjovnh reerije daltesisnie NČE:ine bïegkefaamoeprosjeekti gaskesisnie ovmessie tïjjine konsesjovneprosessesne.
Konsultašuvnnat čielggadanprográmma birra
Konsultasjovnh tjïelkedimmieprogrammen bïjre
Konsultašuvnnat váikkuhusčielggadanprográmmaid hábmema birra Čoargašnjárgga, Fálesrášša ja Fálesnuori bieggafápmorusttegiid várás Finnmárkkus ja Sjonfjellet I ja II, Seiskallåfjellet, Kvalhovudet, Kovfjellet ja Stortuva bieggafápmorusttegiid várás Nordlánddas loahpahuvvojedje 2011:s.
Konsultasjovnh dïedtentjïelkedimmieprogrammi hammoen bïjre *Čoargašnjárgga, Fálesráššan jïh Fálesnuorrin bïegkefaamoebægkoej muhteste Finnmaarhkesne jïh Sjonfjelleten I jïh II, #Seiskallåfjellet<np><top><pl><nom>, Kvalhovudet, Kovfjelleten jïh Stortuvan bïegkefaamoebægkoej muhteste Nordlaantesne jaepien 2011 illesovvin.
Go guoská váikkuhusčielggadanprográmmaid hábmemii, de soabai Sámediggi NČE:in sánádeami meahccegeavaheami váikkuhusčielggadeami oktavuođas ja mo galgá čielggadit váikkuhusaid boazodollui.
Goh dæjpa dïedtesalkehtimmieprogrammi hammose, dellie Saemiedigkie latjkaj/latjkaji NČE:ine *sánádeami miehtjiepråvhkoem dïedtesalkehtimmien gaskesisnie jïh guktie edtja dïedth tjïelkedidh båatsose.
Dattetge eai sohppojuvvon čielggadusdilit ja sánádeamit boazologu vejolaš vuolideami hárrái plánejuvvon doaibmabiju geažil, árbedieđu geavaheapmi vuohkin, ja áigi goas dat kulturmuitoiskkadeamit galget čađahuvvot, maid kulturmuitoláhka gáibida.
Darhkan idtjin skööph boejhkehtassetsiehkieh jïh *sánádeamit bovtselåhkoen #kaanne<vblex><indic><p3><pl> badtehtimmien gaavhtan soejkesjovveme råajvarimmien dïete, aerpiedaajroen pråvhkoe vuekine, jïh tïjje gåessie dah kultuvremojhtesegoerehtimmieh edtjieh tjïrrehtovvedh, maam kultuvremojhteselaake kreava.
Mii bivddiimet ahte dat galggai čilgejuvvot mearriduvvon váikkuhusčielggadanprográmmaid duogášnotáhtain.
Mijjieh maedtiejimh dïhte edtji boejhkelovvedh nænnoestovveme dïedtesalkehtimmieprogrammi *duogášnotáhtain.
Mii guoská boazodoalloberoštusaide, de lea Sámediggái deaŧalaš ahte ráhkaduvvojit ollislaš váikkuhusčielggadusat mat čájehit sihke ovddeš ja plánejuvvon sisabahkkemiid guovllus.
Mij båatsoeïedtjide dæjpa, dellie Saemiedægkan vihkele ahte ellies dïedteboejhkehtassh dorjesuvvieh mah vuesiehtieh dovne ovtetje jïh soejkesjovveme *sisabahkkemiid dajvesne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 113. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 113. bielie 379 bielesne
Dutnjesvuona bieggafápmorusttet
Dutnjesvuotnan bïegkefaamoebægkoe
Dutnjesvuona bieggafápmorusttega oktavuođas čujuhii Sámediggi konsešuvdnaohcama gulaskuddancealkámušas ahte bieggafápmorusttet lea plánejuvvon boazojohtolahkii, ja ahte guoskevaš orohat ballá ahte bieggafápmorusttet sáhttá leat hehttehussan bohccuide.
Dutnjesvuotnan bïegkefaamoebægkoen gaskesisnie Saemiedigkie tjaatsesti konsesjovneohtsemem #govledimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> ahte bïegkefaamoebægkoe bovtsejåhtadahkese soejkesjovveme, jïh ahte sjyöhtehke sïjte bælla ahte bïegkefaamoebægkoe maahta årrodh dåeriesmoerine bovtside.
Sámediggi oaivvilda ahte ferte árvvoštallat vejolašvuođa rievdadit johtingeainnu.
Saemiedigkie jeahta ahte tjuara nuepiem vierhtiedalledh johtelohkegeajnoem jarkestidh.
Viidáseappot čujuheimmet ohcama headjuvuhtii ahte dat ii válddat sámi meahccegeavaheami dahje eará sámi servodatberoštusaid.
Vijriehkåbpoe ohtsemem #geerve<adj><der_vuota><n><sg><ill> tjaatsestimh dïhte ij saemien miehtjiepråvhkoem buerkesth jallh jeatjah saemien siebriedahkeïedtjide.
Gulaskuddancealkámuša maŋŋá dieđihuvvui Sámediggái ahte dál lea šiehtadus doaibmabiddji ja guoskevaš orohaga gaskkas mii earret eará váldá ovdan johtolaga.
#Govledimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> mænngan Saemiedægkan bïeljelovvi ahte daelie lea latjkoe #darjome<n><cmp_sgnom><cmp> bïejije jïh sjyöhtehke sïjten gaskesne mij gaskem jeatjah fraamme jåhtadahkem vaalta.
Konsultašuvdnačoahkkimis ledje Sámedikkis dattetge eahpádusat Dutnjesvuona bieggafápmorusttega plánaide.
Konsultasjovnetjåanghkosne lin Saemiedigkesne darhkan *eahpádusat Dutnjesvuotnan bïegkefaamoebægkoen soejkesjidie.
Erenoamážit árvvoštallat mii plánaguovllu sajusteami erenoamáš unohassan boazodollui.
Joekoenlaakan mijjieh vierhtiedallijibie soejkesjedajven *sajusteami sjïere *unohassan båatsose.
Mii diehtit dattetge ahte lea dahkkojuvvon šiehtadus gaskal guoskevaš orohaga ja doaibmabiddji plánaid duohtandahkama ektui.
Mijjieh darhkan daejriejibie ahte dorjesovveme latjkoe gaskesne sjyöhtehke sïjten jïh #darjome<n><cmp_sgnom><cmp> bïejije soejkesji *duohtandahkama moenemetseahkan.
Mii diehtit maiddái ahte boazodoalu guovlostivra lea vuosttaldan bajábealde namuhuvvon plánaid.
Mijjieh aaj daejriejibie ahte båatsoen dajveståvroe bijjelen moenesovveme soejkesjidie vuastalamme.
Dan vuođul bivddii Sámediggi ahte guovlostivrra vuosttaldahkii berre biddjojuvvo deaddu go NČE meannuda ohcama.
Dan mietie Saemiedigkie maedtieji ahte dajveståvroen *vuosttaldahkii byöroe leavloe bïejesåvva goh NČE ohtsemem gïetede.
Konsultašuvnnat eai lea loahpahuvvon formálalaččat, muhto eai leat ge dieđuhuvvon eanet konsultašuvdnačoahkkimat lagamus boahtteáiggis.
Eah konsultasjovnh lea illh byjjeslaakan, mohte eah leah aaj #daajroe<n><der_huvva><vblex><iv><imp><p1><sg> jeenje konsultasjovnetjåanghkoeh gietskemes båetijen aejkien.
Hámmanoaivvi bieggafápmorusttet
*Hámmanoaivvi bïegkefaamoebægkoe
Hámmanoaivvi bieggafápmorusttega oktavuođas lea Sámediggi ovddidan cealkámuša reviderejuvvon konsešuvdnaohcamii ja konsultašuvnnat leat loahpahuvvon formálalaččat.
*Hámmanoaivvi bïegkefaamoebægkoen gaskesisnie lea Saemiedigkie evtiedamme #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> revideeresovveme konsesjovneohtsemasse jïh konsultasjovnh byjjeslaakan illesovveme.
Doaibmabiddji lea Finnmárk kraft, mii lea váldán badjelasas dán prošeavtta ovddeš doaibmabajis Statoil ASA.
Darjomebïejije lea *Finnmárk *kraft, mij bijjeli vaalteme daam prosjeektem ovtetje *doaibmabajis Statoilen ASAm/Asam.
Huksen lea plánejuvvon guovtti ceahkis.
Tseegkeme soejkesjovveme gööktene tsiehkie.
Riiddu geažil guovllu sámi kulturmuittuid alde ja ášši ovddeš konsultašuvnnaid geažil lea huksenguovlu uhciduvvon álgoplánaid ektui.
Ræjtoen dïete dajven saemien kultuvremojhtesi nelhtie jïh aamhtesen ovtetje konsultasjovni dïete lea tseegkemedajve unniedovveme aalkoesoejkesji muhteste.
Danne ii guoskka huksen njuolgga ovtta ge ovdalis registrerejuvvon sámi kulturmuitui.
Dannasinie ij dïjph rïekte bigkeme aktem aaj åvtelisnie registreeresovveme saemien kultuvremojhtesasse.
Muhto máŋga kulturmuittu/kulturmuitobáikki guoskkahuvvojit visuálalaččat huksemii.
Mohte gellie kultuvremojhtesh/kultuvremojhtesesijjien visuaalelaaketjelaakan sjåavoehtovvieh tseegkemasse.
Danne lea Sámediggi evttohan ahte dat bieggaturbiinnat, mat leat plánejuvvon lagamusat guoskevaš kulturbirrasiidda, váldojuvvojit eret plánas.
Dannasinie lea Saemiedigkie uvtedamme ahte dah bïegkejårrehtsh, mah soejkesjovveme gietskiemassh sjyöhtehke kultuvrebyjresidie, soejkesjistie vaaltasuvvieh.
Jus dat dahkkojuvvo, de árvvoštallá Sámediggi dohkálažžan váikkuhusaid sámi kulturmuittuide ja kulturbirrasiidda.
Jis dïhte dorjesåvva, dellie Saemiedigkie vierhtiedalla #dåhkasjidh<vblex><prfprc><ess> dïedth saemien kultuvremojhtesidie jïh kultuvrebyjresidie.
Sámediggi kulturmuitoeiseváldin lea dán vuođul dohkkehan ahte doaibmabidju sáhttá čađahuvvot reviderejuvvon konsešuvdnaohcama vuođul.
Saemiedigkie kultuvremojhteseåejvieladtjine lea daan mietie dåhkasjahteme ahte råajvarimmie maahta revideeresovveme konsesjovneohtsemen mietie tjïrrehtovvedh.
Sámediggi lea cealkámušas bidjan vuođđun ahte guoskevaš orohat dohkkeha plánejuvvon huksema.
Saemiedigkie lea #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> bïejeme våaroeminie ahte sjyöhtehke sïjte soejkesjovveme tseegkemem dåhkasjahta.
Jus huksenkonsešuvdna juolluduvvo, de čujuhii Sámediggi maiddái dasa ahte konsešuvdnaeavttut fertejit geatnegahttit huksejeaddji soahpat čovdosa 7.
Jis tseegkemekonsesjovne laeviehtåvva, dellie Saemiedigkie tjaatsesti aaj dïsse ahte konsesjovnemoenemetsiehkieh tjuerieh *geatnegahttit bigkijem tjoevtenjem latjkedh 7.
orohagain das mo dakkár ođđa infrastruktuvrra go geainnuid ja eará ráhkkanusaid, galgá geavahit go bieggafápmorusttet doaibmagoahtá
sïjtine desnie guktie dagkeres orre infrastruktuvrem goh geajnoeh jïh jeatjebem *ráhkkanusaid, edtja utnedh goh bïegkefaamoebægkoe juhtiegåata
Raudfjellet bieggafápmorusttet
Raudfjelleten bïegkefaamoebægkoe
Sámediggi lea álggahan konsultašuvnnaid NČE:in Norsk Miljøkraft Raudfjell AS konsešuvdnaohcama birra, bieggafápmorusttega ásaheami birra Raudfjellet:ii Sálliris Romssa suohkanis.
Saemiedigkie konsultasjovnh NČE:ine aelkiehtamme Norsk Miljøkraften Raudfjell AS/as konsesjovneohtsemen bïjre, bïegkefaamoebægkoen tseegkemen bïjre Raudfjelletasse Sállirisnie Romsan tjïeltesne.
Konsultašuvnnaid guovddážis lea leamaš Raudfjellet bieggafápmorusttega ásaheami váikkuhusat boazodollui.
Konsultasjovni jarngesne orreme Raudfjelleten bïegkefaamoebægkoen tseegkemen dïedth båatsose.
Raudfjellet pláneduvvon bieggafápmorusttegis leat gitta 48 bieggaturbiinna main lea oktibuot 144 MW beaktu.
Raudfjelleten #soejkesjidh<vblex><tv><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> bïegkefaamoebægkosne leah öövre 48 bïegkejårrehtsh mejnie lea ektiegaajhke 144 #MW<n><pl><nom> *beaktu.
Lea juo addojuvvon konsešuvdna hukset bieggafápmorusttega Kvitfjellii mii lea sullii 3 km eret Raudfjellet plánaguovllus.
Joe vadtasovveme konsesjovne bïegkefaamoebægkoem Kvitfjellese bigkedh mij lea medtie 3 *km destie Raudfjelleten soejkesjedajvesne.
Guoskevaš orohat lea birrajagi orohat mas leat guokte siidaoasi oktiibuot 600 bohccuin.
Sjyöhtehke sïjte lea *birrajagi sïjte mesnie leah göökte sïjteboelhkh ektiegaajhke 600 bovtsh.
Orohat lea soahpan doaibmabiddjiin bieggafápmorusttega ásaheami birra Raudfjellii ja sii leat vel dahkan šiehtadusa Norsk Miljøkraft Raudfjell AS:in ovttageardde buhtadusa birra daid hehttehusaid ovddas maid fápmorusttet dagaha.
Sïjte darjomebïejijinie latjkeme bïegkefaamoebægkoen tseegkemen bïjre Raudfjellese jïh dah annje dorjeme latjkoem Norsk Miljøkraften Raudfjellen AS:ine/as:ine *ovttageardde refusjovnen bïjre daj dåeriesmoeri åvteste maam faamoebægkoe dorje.
Boazodoalu guovlostivra lea dattetge vuosttaldan konsešuvnna addima.
Båatsoen dajveståvroe darhkan vuastalamme konsesjovnen vedtemem.
Sii čujuhit dasa ahte guovllus leat juo ollu sisabahkkemat huksemiid geažil ja sii bivdet ahta ráhkaduvvo ollislaš plána bieggafámu dáfus Romssas.
Dah dïsse tjaatsestieh ahte dajvesne joe årrodh jïjnje *sisabahkkemat tseegkemi dïete jïh dah maedtieh ahte ellies soejkesje dorjesåvva bïegkefaamoen dïete Romsesne.
Konsultašuvdnaproseassa ii leat vel loahpahuvvon.
Ij konsultasjovneprosesse leah annje illesovveme.
132 kV fápmolágideapmi Lulli-Helgelánddas
132 #kV<n><abbr> faamoeöörneme #Åarjel<n><cmp_sgnom><cmp><guio>#Helgelánda<np><top><sg><ine>
Sámediggi lea 2011:s maiddái čađahan loahpalaš konsultašuvnnaid Oljo- ja energiijadepartemeanttain (OED) váiddaáššis 132 kV fápmolágideami oktavuođas Lulli-Helgelánddas.
Saemiedigkie lea jaepien 2011 aaj tjïrrehtamme minngemes konsultasjovnide Ålja- jïh energijedepartemeentine (OED) klååkemeaamhtesisnie 132 #kV<n><abbr> faamoeöörnemen gaskesisnie #Åarjel<n><cmp_sgnom><cmp><guio>#Helgelánda<np><top><sg><ine>.
Doaibmabiddji lea Helgeland Kraft.
Darjomebïejije lea Helgeland Kraft.
Konsultašuvnnain ii šaddan ovttamielalašvuohta gaskal Sámedikki ja OED namahuvvon fápmolinnjá molssaeavttuid válljemis.
Konsultasjovnine idtji sjïdth sïemesvoete gaskesne Saemiedigkien jïh OED:n #nomme<n><der_huvva><vblex><iv><imp><p1><sg> #faamoelinja<n><sg><gen> alternatijvi veeljemisnie.
OED lea maŋŋá nannen NČE ovddeš mearrádusa áššis.
OED lea mænngan nænnoestamme NČE:m ovtetje nænnoestahken aamhtesisnie.
Sámediggi lea oppa áiggi oaivvildan ahte fápmolinnjá berre huksejuvvot eará molssaeavttu vuođul mas min mielas oktiibuot leat uhcit váikkuhusat sihke sámi beroštusaide ja luonddubirrasii.
Saemiedigkie abpe tïjjem jeahteme ahte #faamoelinja<n><sg><nom> byöroe jeatjah alternatijven mietie bigkesovvedh mesnie mijjen mïelesne ektiegaajhke leah unnebe dïedth dovne saemien ïedtjide jïh eatnemenbyjresasse.
Konsultašuvnnaid boađusin OČD mearrádusa oktavuođas mearriduvvoje guokte ođđa konsešuvdnaeavttu.
Konsultasjovni illedahkine *OČD nænnoestahken gaskesisnie göökte nænnoestovvin orre konsesjovnemoenemetsiehkieh.
Nubbi eaktu lei ahte doaibmabiddji geatnegahttojuvvo, nu guhkás go departemeanta dan gávnnaha govttolažžan, máksit guoskevaš orohaga dárbbašlaš goluid juridihkalaš- ja boazodoallofágalaš veahkkái šiehtadallamiid oktavuođas fievrridus- ja rusttetplánaid birra, oktan ráhkkaneapmái dan oktavuođas.
Mubpie moenemetsiehkie lij ahte darjomebïejije *geatnegahttojuvvo, dan gåhkese goh departemeente dam guajhtsede *govttolažžan, sjyöhtehke sïjtem maeksedh daerpies maaksoej juridihkeles- jïh båatsoefaagen veahkan raarahtallemh gaskesisnie #foeresjidh<vblex><tv><imp><p3><sg>- jïh bægkoesoejkesji bïjre, oktegh ryöjredæmman dennie gaskesisnie.
Nubbi eaktu dadjá ahte doaibmabiddji geatnegahttojuvvo gokčat guoskevaš orohaga vejolaš goluid liigebargiid láigoheapmái johtima oktavuođas.
Mubpie moenemetsiehkie jeahta ahte darjomebïejijem *geatnegahttojuvvo gaptjedh sjyöhtehke sïjten kaanne maaksoej *liigebargiid leejjemasse johtelohken gaskesisnie.
Dát dakkár áigodahkii mii lea ráddjejuvvon 2 jahkái rusttetáigodaga loahpa rájes.
Daah dagkeres boelhkese mij 2 jaapan geehtestovveme bægkoeboelhken minngiegietjien raejeste.
Dasa lassin ferte doaibmabiddji máksit vejolaš goluid dárbbašlaš teknihkalaš veahkkeneavvuide dalle go liigebargit eai lea doarvái dasa ahte čađahit johtima.
Dïsse lissine tjuara #darjome<n><cmp_sgnom><cmp> bïejije maeksedh kaanne maaksojde daerpies teknihkeles viehkievierhtide dellie goh *liigebargit eah lea nuekies nehkelh ahte johtelohkem tjïrrehtibie.
Departemeantta mearrádus dán áššis lei loahpalaš ii ge dan sáhttán váidit.
Departemeenten nænnoestahke daennie aamhtesisnie lij minngemes ij aaj dan maehtieh gïelkerdidh.
Regionála bieggafápmoplána Finnmárkku várás
Regionaale bïegkefaamoesoejkesjem Finnmaarhken muhteste
Oktanaga dálá dieđáhusaiguin ja konsešuvdnaohcamiiguin bieggafámu ásaheami oktavuođas Finnmárkkus lea Finnmárkku fylkkagielda ráhkadeamen regionála bieggafápmoplána fylkka várás.
*Oktanaga daaletje bïevnesigujmie jïh konsesjovneohtsemigujmie bïegkefaamoen tseegkemen gaskesisnie Finnmaarhkesne lea Finnmaarhken fylhketjïelte darjodh regionaale bïegkefaamoesoejkesjem fylhken muhteste.
Sámedikki mielas lea plána vuosttažettiin ealáhusovddidanplána mii galgá leat láidesteaddjin huksejeddjiide, gielddaide ja guovddáš eiseválddiide.
Saemiedigkien mïelesne lea soejkesje voestegh jielemeevtiedimmiesoejkesjem mij edtja årrodh *láidesteaddjin bigkijidie, tjïeltide jïh voernges åejvieladtjide.
Sámediggi lea ovdal máŋgga oktavuođas čujuhan dasa ahte lea dárbu nannet regionála plánema ja geavahit regionála plánaid reidun sámi váikkuhanfámu sihkkarastimii.
Saemiedigkie lea aarebi gelline gaskesisnie dïsse tjaatsestamme ahte lea daerpiesvoete nænnoestidh regionaale soejkesjimmiem jïh utnedh regionaale soejkesji *reidun saemien soptsestimmien gorredæmman.
Doarvái kapasitehta fievrridanjođđasiin dat buori muddui dál stivre ođđa elektrihkalaš fápmorusttegiid huksema ja sajusteami, nu go bieggafámu.
Nuekies kapasiteeten *fievrridanjođđasiin dah buerie tïjjese daelie stuvrie orre *elektrihkalaš faamoebægkoej tseegkemen jïh *sajusteami, dan goh bïegkefaamoem.
Dat, ja dat ahte stáhta lea geatnegahttojuvvon meannudit buot guoskevaš huksenohcamii, dagaha ahte dávjá lea “ovddemusas millui-prinsihppa” mii mearrida dakkár fápmobuvttadeami.
Dah, jïh dah ahte staate lea *geatnegahttojuvvon gïetedidh gaajhke sjyöhtehke tseegkemeohtsemasse, dorje ahte daamhtah lea “*ovddemusas *millui-prinsïhpe” mij dagkeres faamoedarjomem nænnoste.
Dakkár vuohki šaddá álkit vuostálagaid dainna áigumušain ahte hálddašit guovllu ollislašvuođa vuođul, ja sáhttá maiddái rihkkut dan álbmotrievttálaš prinsihpa ahte suodjalit sámi kultuvrra.
Dagkeres vuekie aelhkebe tjaavtesi sjædta dejnie aajkojne ahte dajvem elliesvoeten mietie reerijibie, jïh maahta aaj miedtedh dam åålmehreaktan prinsïhpem ahte saemien kultuvrem vaarjelibie.
Danne lea Sámediggi positiiva dasa ahte ráhkaduvvo dakkár plána.
Dannasinie Saemiedigkie positijve/positïjve dïsse ahte dorjesåvva dagkeres soejkesje.
Lea iešvuosttildeapmin ahte álgoálbmotguovllut davvin leat dat guovllut maidda dálkkádatrievdamat čuhcet ovddimusat, seammás go dát guovllut leat dat mat fertejit gierdat stuorámus nođiid plánejuvvon dálkkádatdoaibmabijuid geažil.
Lea *iešvuosttildeapmin ahte aalkoeåålmegedajvh/aalkoeåålmehdajvh/aalkoeåålmhdajvh noerhtene leah dah dajvh mejtie daelhkiejorkestovvemh #ovtetje<adj><sup><der_laakan><adv> gaajesjieh, seammasïenten goh daah dajvh leah dah mah tjuerieh stoeremes maajsojde töölledh soejkesjovveme daelhkieråajvarimmiej dïete.
Danne lea Sámediggi čujuhan dasa ahte bieggafápmoplánas berre árvvoštallat molssaektosaš energiijagáldut bieggafápmui, árvvoštallojuvvon CO2 luoitimiid ektui.
Dannasinie lea Saemiedigkie dïsse tjaatsestamme ahte bïegkefaamoesoejkesjisnie byöroe vierhtiedalledh *molssaektosaš energijegaaltijh bïegkefaamose, vierhtiedallesovveme #cO2<n><acr><sg><nom> biestemi muhteste.
Sámediggi áigu searvat Finnmárkku bieggafápmoplána váldoprošeavtta bargojovkui.
Saemiedigkie sæjhta meatan Finnmaarhken bïegkefaamoesoejkesjen åejvieprosjeektem barkoedåahkan.
Dán bargojovkui oassálastet muđui NČE, Finnmárkku fylkkamánni, FeFo, Boazodoallohálddahusa, NHO Finnmárkku, LO Finnmárkku ja Innovašuvdna Norgga ovddasteaddjit.
Daan barkoedåahkan mealtan voen NČE:m, Finnmaarhken fylhkemaenniem, FeFo, Båatsoereeremen, *NHO Finnmaarhken, *LO Finnmaarhken jïh Innovasjovne Nöörjen saadthalmetjh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 115. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 115. bielie 379 bielesne
Mineráladoaimmat
Mineraaledarjoemassh
Sámediggi oassálasttii minerálakonferánsii PDAC 2011 Kanadas ovttas daid orohagaid ovddasteddjiiguin, maiguin Sámediggi lea dahkan šiehtadusa Sámedikki minerálaplánaveahki vuođul.
Saemiedigkie mealtan mineraalekonferaansese PDAC:m jaepien 2011 Kanadesne ektesne daj sïjti saadthalmetjigujmie, mejgujmie Saemiedigkie latjkoem dorjeme Saemiedigkien mineraalesoejkesjeviehkien mietie.
Dán jagi ledje PDAC 2011 konferánssas sierra álgoálbmotsešuvnnat, maid fáddán lei mineráladoaimmat álgoálbmotguovlluin Kanadas.
Daan jaepien lin PDAC 2011 konferaansesne sjïere aalkoeåålmegesesjovnh/aalkoeåålmehsesjovnh/aalkoeåålmhsesjovnh, mej aamhtesinie lij mineraaledarjoemassh aalkoeåålmegedajvine/aalkoeåålmehdajvine/aalkoeåålmhdajvine Kanadesne.
Sis geat háliidit álggahit mineráladoaimmaid sámi guovlluin, leat eará hástalusat go Kanadas.
Daj gïeh sijhtieh mineraaledarjoemassh aelkiehtidh saemien dajvine, leah jeatjah haestemh goh Kanadesne.
Okta stuorámus erohusain lea sámi boazodoalu vuhtiiváldin.
akte stoeremes joekehtsinie lea saemien båatsoen seatadimmie.
Dakkár álgoálbmotealáhus ii leat kanadalaš álgoálbmogiin.
Dagkeres ij aalkoeåålmegejieleme/aalkoeåålmehjieleme/aalkoeåålmhjieleme leah *kanadalaš aalkoeåålmeginie.
Deaŧalažžan lea ahte Sámediggi ja sámi servodat lea čielggas ja konkrehta das guđe gáibádusaid ferte bidjat boahtteáiggi mineráladoaimmaide sámi guovlluin.
Vihkielinie lea ahte Saemiedigkie jïh saemien siebriedahke tjïelkes jïh konkreete desnie guhtem krïevenassh tjuara båetijen aejkien mineraaledarjoemasside saemien dajvine bïejedh.
Sámediggái lea deaŧalaš ahte minerálasearvvit ja váldeorgánat dovdet min oainnu dakkár áššiin mat gusket minerálaohcamii ja –roggamii sámi guovlluin.
Saemiedægkan vihkele ahte mineraalesiebrieh jïh *váldeorgánat mijjen vuajnoem debtieh dagkeres aamhtesinie mah mineraaleohtsemasse dijpieh jïh –kroehkemasse saemien dajvine.
Danne lea Sámedikkis leamaš sáhkavuorru čoahkkimis NHO-stivrrain Finnmárkkus, Finnmárkku fylkkagieldda fáddáčoahkkimis minerálaávkkástallama birra, ja semináras Oslos davveguovloáŋggiruššama ja mineráladoaimmaid birra.
Dannasinie lea Saemiedigkien orreme lahtestimmie tjåanghkosne *NHO-ståvrojne Finnmaarhkesne, Finnmaarhken fylhketjïelten aamhtesetjåanghkosne mineraalenåhtadimmien bïjre, jïh seminaaresne Oslovisnie *davveguovloáŋggiruššama jïh mineraaledarjoemassi bïjre.
Seminára Oslos lei Olgoriikadepartemeantta ja Sámedikki oktasaš álgga, ja čađahuvvui Norsk Bergindustri jahkečoahkkima oktavuođas.
Seminaare Oslovisnie lij Ålkoelaantedepartemeenten jïh Saemiedigkien #ektie<adj><sg><nom> *álgga, jïh Norsken #Berg<np><cmp_sgnom><cmp>industrije tjïrrehtovvi jaepietjåanghkoen gaskesisnie.
Doppe bođii ovdan ahte ráđđehus áigu ráhkadit strategiija minerálaid hálddašeami várás.
Debpene fraamme båetieji ahte reerenasse sæjhta strategijem darjodh mineraali reeremen muhteste.
Sámediggi áigu čuovvolit dán barggu ja bivdit dollojuvvot konsultašuvnnaid jus ráhkaduvvojit doaibmabijuid mat sáhttet váikkuhit sámi beroštusaid njuolgga.
Saemiedigkie sæjhta dåeriedidh daam barkoem jïh maedtiejibie steeresovvedh konsultasjovnh jis råajvarimmieh dorjesuvvieh mah maehtieh saemien ïedtji rïekte dijpedh.
Sámediggi lea šiehtadallamin Store Norske Gull AS:in sin minerálaohcandoaimmaid birra Kárášjogas, Sámedikki minerálaplánaveahki vuođul.
Saemiedigkie lea raarahtalledh *Store Norske Gull AS:in daj mineraalenohtsemedarjomi bïjre Karasjohkesne, Saemiedigkien mineraalesoejkesjeviehkien mietie.
Sámediggi lea dahkan dakkár šiehtadusaid Arctic Gold AS:in ja Nussir ASA:in, ja vuordá ahte šiehtadus Store Norske Gull AS:in lea gárvvis 2012 vuosttaš jahkebealis.
Saemiedigkie dorjeme dagkeres latjkoeh Arctic Golden AS:ine/as:ine jïh Nussir ASA:im, jïh vuarta ahte latjkoe *Store Norske Gull AS:in lea gaervies 2012 voestes bieliejaepesne.
Birasgáhtten
Byjresevaarjelimmie
Biologalaš šláddjivuođakonvenšuvdna
#Biolååge<n><adj><sg><nom> *šláddjivuođakonvenšuvdna
Sámediggi oassálasttii Norgga sáttagottis čihččet bargočoahkkimii biologaš šláddjivuođakonvenšuvnnas (CBD), artihkal 8j árbedieđuid birra Montrealas.
Saemiedigkie mealtan Nöörjen saadtehmoenehtsisnie tjïjhtjede barkoetjåanghkose biolåågetjen *šláddjivuođakonvenšuvnnas (*CBD), artihkele *8j aerpiedaajroej bïjre Montrealesne.
Čoahkkimis lei Sámedikkis sáhkavuorru vugiid birra mo álgoálbmogat sáhttet beaktileappot oassálastit CBD bargui ja mii leimmet mielde digaštallamin ekovuogátvuđot hálddašeami, ekovuogátbálvalusaid ja suodjalanguovlluid.
Tjåanghkosne lij Saemiedigkien lahtestimmie vuekiej bïjre guktie aalkoeåålmegh maehtieh eadtjoehkåbpoelaakan mealtan *CBD barkose jïh mijjieh mealtan digkiedalledh *ekovuogátvuđot reeremem, *ekovuogátbálvalusaid jïh vaarjelimmiedajvide.
Digaštallanrapporttas bohtet ovdan Sámedikki konsultašuvdnaortnegat mat čatnasit suodjalanguovlluide ja álbmotmehciid báikkálaš hálddašeapmái.
Digkiedimmiereektehtsistie fraamme båetieh Saemiedigkien konsultasjovneöörnegh mah vaarjelimmiedajvide gårredieh jïh aalmogemiehtjiej dajven reeremasse.
Raporttas namuhuvvojit maiddái hástalusat mat čatnasit proseassaide Finnmárkku loahppasuodjalanguovlluid oktavuođas, giđđaloddemii ja luossahálddašeapmái mearas ja jogain.
Reektehtsisnie aaj moenesuvvieh haestemh mah prosesside gårredieh Finnmaarhken minngiegietjievaarjelimmiedajvi gaskesisnie, gïjrelidtemasse jïh loesereeremasse mearosne jïh johkine.
Sámediggi lážii dili dasa ahte Ávjovári álgoálbmotguovlu ja Sámi bivdo- ja meahcástansearvi sáhtte oalgelágideamis muitalit árbevirolaš giđđaloddema birra Guovdageainnus.
Saemiedigkie tsiehkiem dïsse laetjieji ahte Ávjovárrijjen aalkoeåålmegedajve/aalkoeåålmehdajve/aalkoeåålmhdajve jïh Saemien væjroe- jïh *meahcástansearvi maehtiejin åelkieöörnemisnie aerpiesïejhme gïjrelidtemen bïjre soptsestidh Kautokeinosne.
Sii muitaledje maid giđđalodden mearkkaša Guovdageainnu álbmogii.
Dah soptsestin maam gïjrelidteme Kautokeinon aalmogasse krööhkeste.
Sámediggi fas muitalit oppalaččat Sámedikki birra, ja dan birra guđe njuolggadusat gustojit giđđaloddemii dál.
Saemiedigkie viht ellieslaakan soptsestieh Saemiedigkien bïjre, jïh dan bïjre guhtene njoelkedassh gïjrelidtemasse daelie davvoeh.
Muđui váldojuvvui ovdan dat ođđa gelbbolašvuohta máŋggajahkásaš bargoprográmmas suodjalit ja movttiidahttit biologalaš resurssaid (artihkal 10c) boaresvirolaš geavaheami, mii čuovvu guoddevašvuođaprinsihpa.
Voen fraamme vaaltasovvi dïhte orre maahtaldahke #gellie<num><cmp_sggen><cmp> #jaepie<n><der_sasj><adj><attr> barkoeprogrammeste vaarjelidh jïh eadtjaldehtedh biolåågen #resursse<n><pl><gen> (artihkele *10c) #båeries<adj><cmp_attr><cmp> vuekien pråvhkoem, mij dåerede *guoddevašvuođaprinsihpa.
Viidáseappot váldojuvvojedje ovdan árbedieđu mihtilmasvuođat, árbedieđu suodjaleami ja ruovttoluottafievrrideami vuogádagat ja ON álgoálbmotáššiid bistevaš foruma rávvagat.
Vijrebh fraamme vaaltasovvin aerpiedaajroen *mihtilmasvuođat, aerpiedaajroen vaarjelimmien jïh gåetiengïejenjuhtemen systeemh jïh ONEN aalkoeåålmegeaamhtesi/aalkoeåålmehaamhtesi/aalkoeåålmhaamhtesi vihties forumen bïhkedimmieh.
Sámedikki oassálastin dáidda 8j bargočoahkkimiidda maid ON lágida, lea ávkin Sámedikki árbediehtobargui.
Saemiedigkien #mealtan<adv><der_nomag><n> daejtie *8j barkoetjåanghkojde aaj ON öörnie, lea nåhtojne Saemiedigkien aerpiedaajroebarkose.
Dat guoská sihke daidda hálddašanbargguide main Sámediggi oaivvilda ferte váldit buorebut vuhtii árbedieđu, ja politihkkahábmen dasa mo mii duođaštit ja gaskkustit árbedieđu.
Dïhte dæjpa dovne dejtie reeremebarkojde mejnie Saemiedigkie jeahta tjuara buerebelaakan vaeltedh aerpiedaajroem vuehtieji, jïh politihkehammoen dïsse guktie mijjieh jååhkesjibie jïh aerpiedaajroem buektiejibie.
Muhtumin go mii oassálastit Norgga sáttagoddái čoahkkimiin, de suvvet guovddáš eiseválddit min ovddidit dakkár evttohusaid mat midjiide leat deaŧalaččat.
Muvhtine goh mijjieh mealtan Nöörjen saadtehmoenehtsasse tjåanghkojne, dellie voernges åejvieladtjh luhpiedieh mijjem evtiedidh dagkeres uvtelassh mah mijjese vihkele.
Muhto lea seamma deaŧalaš ahte doppe lea dakkár deaivvadansadji mas mii beassat gullat maid norgga eiseválddit, eará riikkaid eiseválddit, eará álgoálbmogat ja eará joavkkut oaivvildit árbedieđu birra ja dan birra mo árbediehtu berre gieđahallojuvvot.
Mohte lea seamma vihkele ahte debpene lea dagkeres gaavnesjimmiesijjie mesnie mijjieh bïesijibie govledh maam nöörjen åejvieladtjh, jeatjah rïjhki åejvieladtjh, jeatjah aalkoeåålmegh jïh jeatjah dåehkieh aerpiedaajroen bïjre jiehtieh jïh dan bïjre guktie aerpiedaajroe byöroe gïetedallesovvedh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 116. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 116. bielie 379 bielesne
ON dálkkádatkonvenšuvdna
ONEN daelhkiekonvensjovne
Sámediggeráđđi oassálasttii Norgga sáttagoddái oasálaščoahkkimis, COP 17, ON dálkkádatkonvenšuvnnas juovlamánu 2011 Durbanis Lulli-Afrihkás.
Saemiedigkieraerie mealtan Nöörjen saadtehmoenehtsasse #boelhke<n><adj><cmp_attr><cmp>tjåanghkosne, COP:m 17, #ON<np><top><pl><nom> daelhkiekonvensjovnesne goeven jaepien 2011 Durbanisnie Åarjel-Afrihkesne.
Biras- ja ovddidanministtar Erik Solheim jođihii sáttagotti.
Byjrese- jïh evtiedimmieministere Erik Solheim saadtehmoenehtsem öörni.
Dálkkádatkonvenšuvnna bajimus mihttomearri lea uhcidit máilmmiviidosaš liegganeami dainna lágiin ahte uhcidit dálkkádatgássaluoitimiid.
Daelhkiekonvensjovnen bijjemes ulmie lea unniedidh eatnemevijries *liegganeami dejnie vuekine ahte #daelhkie<n><cmp_sgnom><cmp>#gaasse<n><cmp_sgnom><cmp>biestiemidie unniedibie.
Dálkkádatpáhkka Durbanis mearkkaša plána mo oažžut buot riikkaid dohkkehit boahttevaš juridihkalaš dálkkádatšiehtadusa.
Daelhkiepaahke Durbanisnie soejkesjem krööhkeste guktie åadtjoejibie gaajhkide rïjhkide dåhkasjehtedh båetije juridihkeles daelhkielatjkoem.
Dat galgá leat šiehtaduvvon ovdal 2015 ja doaibmagoahtit 2020 rájes.
Dïhte edtja aarebi nååhtedovveme 2015:n jïh juhtiegåetedh 2020:n raejeste.
Kyotoprotokolla guhkiduvvo viđain jagiin ja ruoná foanda ásahuvvo dálkkádatdoaibmabijuid ruhtadeami várás ovdáneaddji riikkain.
#Kyoto<np><cmp_sgnom><cmp>buertiegærja vïjhtine jaepine guhkiedåvva jïh kruana fåante tseegkesåvva daelhkieråajvarimmiej beetnehdåarjoen muhteste åvtenæjja rïjhkine.
Eará osiin leat earret eará njuolggadusat mo gozihit ja hálddašit luoitimiid, suodjalit arvevuvddiid, teknologiijafievrrideapmi ovdáneaddji riikkaide ja dálkkádatheiveheapmi.
Jeatjah boelhkine leah gaskem jeatjah njoelkedassh guktie geehtieh jïh biestemh reerieh, såafoeh vaarjelidh, teknologijejuhteme åvtenæjja rïjhkide jïh daelhkiesjïehtedimmie.
Dálkkádatrievdamat čuhcet hui garrasit álgoálbmogiidda go álgoálbmogiin lea dávjá hui lagas oktavuohta luondduin ja nu sii leat lagamusat dálkkádatrievdamiid.
Daelhkiejorkestovvemh gaajesjieh dan garrebe aalkoeåålmegidie goh aalkoeåålmegi lea daamhtah dan gietskies gaskese eatnaminie jïh dan dah gietskiemassh daelhkiejorkestovvemi.
Dát guoská erenoamážit sápmelaččaide, ja eará álgoálbmogiidda Árktisis gos dálkkádagat rivdet johtilepmosit.
Daate dæjpa joekoenlaakan saemide, jïh jeatjah aalkoeåålmegidie Árktisisnie gusnie daelhkieh jorkestuvvieh *johtilepmosit.
Bjerkenes dálkkádatdutkanguovddáža ođđa meroštallamat čájehit 4-6 lieggaceahki liegganeami Árktisis 2050:s jus CO2 luoitimat eai uhciduvvo.
*Bjerkenes daelhkiendotkemejarngen orre aerviedimmieh 4-6:m bïjvelesdaltesh vuesiehtieh *liegganeami Árktisisnie jaepien 2050 jis CO2:n eah biestemh unnedh.
Danne lei šállošahtti go álgoálbmotoaidnu ii boahtán baljo ovdan ge COP 17 mearrádusain.
Dannasinie lij *šállošahtti goh ij aalkoeåålmegevuajnoe/aalkoeåålmehvuajnoe/aalkoeåålmhvuajnoe båateme *baljo fraamme aaj COP 17 nænnoestahkijste.
Doppe leat dušše eahpečielga ja uhccán geatnegahtti čujuhusat álgoálbmogiidda mearrádusain mat čatnasit dálkkádatheivehemiide ja ruoná dálkkádatfondii.
Debpene leah ajve ovtjïelke jïh onnen *geatnegahtti årromesijjieh aalkoeåålmegidie nænnoestahkine mah daelhkiesjïehtedimmide jïh kruana daelhkiefåantese gårredieh.
COP 17 mearrádusat vuovdeálgaga REDD+ oktavuođas leat dattetge ain fámus.
COP:n 17 nænnoestahkh *vuovdeálgaga *REDD+ gaskesisnie leah darhkan annje faamosne.
Das lea sáhka sihkkarastinvugiin álgoálbmogiid vuoigatvuođaid, árbedieđuid ja ollesárvosaš álgoálbmotoassálastima ektui.
Desnie lea håaleme gorredimmievuekine aalkoeåålmegi reaktaj, aerpiedaajroej jïh *ollesárvosaš #aalkoeåålmege<n><cmp_sgnom><cmp>#mealtan<adv><der_nomact><n> muhteste.
Bievlavuodjin Finnmárkkus
Bïevlevuejeme Finnmaarhkesne
Birasgáhttendepartemeantta prošeakta bievlavuodjima birra Finnmárkkus loahpahuvvui juovlamánus 2010.
Byjresevaarjelimmiedepartemeenten prosjeekte bïevlevuejemen bïjre Finnmaarhkesne goevesne illesovvi 2010.
Sámediggi oassálasttii prošektii dakko bokte ahte lei mielde stivrenjoavkkus ovttas Luondduhálddašandirektoráhtain, Finnmárkku fylkkagielddain ja Finnmárkku fylkkamánniin.
Saemiedigkie mealtan prosjeektese daagkoe gåaskoejin ahte lij mealtan stuvremedåehkesne ektesne Eatnemenreeremedirektoraatine, Finnmaarhken fylhketjïeltine jïh Finnmaarhken fylhkemaennine.
Stivrenjovkui lei deaŧalaš ahte referánsajoavkkus ledje mielde buohkat geain sáhtii lea beroštupmi ja oaivilat dán fáttás.
Stuvremedåahkan lij vihkele ahte referaansedåehkien lin mealtan gaajhkesh giejnie maehtieji lea ïedtje jïh aarvoeh daennie aamhtesisnie.
Earret buot sámi organisašuvnnaid ja politihkkárat mat ledje mielde, de lea Sámediggi erenoamážit duhtavaš go maiddái sámi nissonorganisašuvdna Sáráhkká ja Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegoddi/SNPL ledje mielde prošeavttas.
Bielelen gaajhken saemien organisasjovni jïh polijtikerh mah lin mealtan, dellie lea Saemiedigkie joekoenlaakan madtjele goh aaj saemien nyjsenæjjaorganisasjovne Sáráhkká jïh Saemiedigkien noerepolitihken moenehtse/SNPL:n lin mealtan prosjeektesne.
Sihkkarastin dihtii stuorra doarjaga Sámedikki áirasiid bealis, lágidii Sámediggi sierra seminára dán fáttá birra Sámedikki guovvamánu dievasčoahkkima oktavuođas 2011:s.
Gorredimmien åvteste stoere dåarjoem Saemiedigkien saadthalmetji bielesne, Saemiedigkie öörni sjïere seminaaren daan aamhtesen bïjre Saemiedigkiem goevten dïevestjåanghkoen gaskesisnie jaepien 2011.
Sámediggi čuovvola prošeaktajoavkku evttohan doaibmabijuid.
Saemiedigkie dåerede prosjeektedåehkiem uvtedamme råajvarimmieh.
Dat dahkkojuvvo konsultašuvnnain Luondduhálddašandirektoráhtain ja Birasgáhttendirektoráhtain.
Dïhte konsultasjovnine Eatnemenreeremedirektoraatine dorjesåvva jïh Byjresevaarjelimmiedirektoraatine.
Kultursuodjalus
Kultuvrevaarjelimmie
Statistihkka mii čájeha doaimmaid
Statistihke mij darjomh vuesehte
Sámediggi meannuda areálaáššiid plána- ja huksenlága, ja kulturmuitolága, vuođul.
Saemiedigkie goelpeneståaroeaamhtesidie gïetede soejkesje- jïh tseegkemelaaken, jïh kultuvremojhteselaaken, mietie.
Sámediggi lea hálddašaneiseváldin geatnegahttojuvvon ollašuhttit iskkadangeatnegasvuođa kulturmuitolága vuođul.
Saemiedigkie lea reeremeåejvieladtjine *geatnegahttojuvvon goerehtimmiedïedtem kultuvremojhteselaaken mietie tjïrrehtidh.
Danne čađaha Sámediggi báikediđoštallamiid doppe gos plánejuvvojit huksemat.
Dannasinie Saemiedigkie tjïrrehte *báikediđoštallamiid debpene gusnie tseegkemh soejkesjovvieh.
Jagi mielde mii meannudit ollu muddenplánaid ja gieldaplánaid lassin máŋgga duhát eaŋkiláššái, maid gaskkas leat ollu huksenáššit.
Jaepien mietie mijjieh jïjnje staeriedimmiesoejkesjidie gïetedibie jïh tjïeltesoejkesji lissine gellien stoerretjuetien aelhkieaamhtesasse, maam gaskesne leah jïjnje tseegkemeaamhtesh.
Sámedikkis sámi kulturmuittuid hálddašaneiseváldin leat ollu doaimmat, maid kulturmuitosuodjalusa doaibmastatistihkka 2011:s čájeha: 6489 dokumeantta vuostáiváldojuvvon, 2481 dokumeantta sáddejuvvon ja 211 čađahuvvon báikediđoštallamat.
Saemiedigkesne saemien kultuvremojhtesi reeremeåejvieladtjine leah jïjnje darjomh, mejtie kultuvremojhtesevaarjelimmien darjomestatistihke jaepien 2011 vuesehte: 6489 tjaatsegh dåastoehtovveme, 2481:n tjaatsegen seedtesovvem jïh 211 tjïrrehtovvem *báikediđoštallamat.
744 eaŋkil kulturmuittu leat biddjojuvvon Askeladdenii 2011:s.
744 aelhkien kultuvremojhtesh Askeladdenasse bïejesovveme jaepien 2011.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 117. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 117. bielie 379 bielesne
Báikediđoštallamat
*Báikediđoštallamat
2011:s dieđihii ja čađahii Sámediggi vuosttaš geardde báikediđoštallama Møre og Romsdalas.
jaepien 2011 bïeljeli jïh Saemiedigkie tjïrrehti voestes aejkien *báikediđoštallama Mørem *og Romsdalesne.
Báikediđoštallan guoskkai bartaguvlui Rindal suohkanis.
*Báikediđoštallan hahtjoedajvese dïjpi Rindalen tjïeltesne.
Sivvan manne dieđihuvvui báikediđoštallan, lei ahte eará sajiin Rindal suohkanis leat registrerejuvvon sámi kulturmuittut, mat čatnasit Trollheimenii.
Sjïekine minnien bïeljelovvi *báikediđoštallan, lij ahte jeatjah sijjine Rindalen tjïelten registreeresovveme saemien kultuvremojhtesh, mah Trollheimenasse gårredieh.
Mii háliideimmet iskat stuorát guovllu gos Sámediggi ii leat ovdal leamaš registrereme.
Mijjieh sïjhtimh stoerebe dajvem goerehtidh gusnie ij Saemiedigkie leah aarebi orreme registreeredh.
Báikediđoštallamis eai dahkkojuvvon registreremat.
*Báikediđoštallamis idtjin darjoeh registreeremh.
Mii guoská áitojuvvon kulturmuittuide, de lea čađahuvvon báikediđoštallan Skarpdalenis Tyldalas dárkkistan, registreren ja ođđa registreren dihtii kulturmuittuid dakkár guovllus maid Saanti Sijte geavahit.
Mij aajhtasovveme kultuvremojhtesidie dæjpa, dellie tjïrrehtovveme *báikediđoštallan *Skarpdalenis Tyldalesne vååksjeme, registreereme jïh orre registreeremen åvteste kultuvremojhtesi dagkeres dajvesne maam Saantijjen Sïjtem utnedh.
Goahtesadji árvvoštallojuvvui leat hui áitojuvvon go dat lei aiddo johtolagas Saanti Sijte boazogárdái.
Derhviegåetiesijjie vierhtiedallesovvi dan årrodh aajhtasovveme goh dïhte lij aadtjege jåhtadahkesne Saantijjen Sïjte *boazogárdái.
Dat lea dieđihuvvon Dieđamuseii vejolaš sihkkarastinroggamii 2012 geasi.
Dïhte daajroemuseumese Bïeljelovveme #kaanne<vblex><indic><pres><p3><sg> gorredimmiekroehkemasse 2012:n giesien.
Guovllus leat ollu sámi kulturmuittut, ja olles guovllus berrešii čađahit dárkileappot registreremiid.
Dajvesne leah jïjnje saemien kultuvremojhtesh, jïh abpe dajvesne byöroe eensigåbpoelaakan registreeremh tjïrrehtidh.
Dasa lassin dieđihuvvui geasset oaffaruššansadji Reevhtse lahka Aarbortes mii áitojuvvui billistuvvot dulvadeami geažil.
Dïsse lissine giesege bïeljelovvi sjïeledimmiesijjie Reevhtsen lïhke Aarportesne mij aajhtasovvi deememen dïete beajstasovvedh.
Dan rádjai leat boahtán ovdan ruovde-, dákte- ja čoarvegávdnosat mat gártet guhkkelebbui ja guhkkelebbui čáhcái.
Dan raajan fraamme båateme ruevtie-, *dákte- jïh tjåervievueptieh mah sjidtieh *guhkkelebbui jïh *guhkkelebbui tjaatsan.
Danne lea sadji dieđihuvvon Dieđamuseii vejolaš sihkkarastinroggamii 2012:s.
Dannasinie lea sijjien bïeljelovveme daajroemuseumese #kaanne<vblex><indic><pres><p3><sg> gorredimmiekroehkemasse jaepien 2012.
Geasset 2011 fuomášuhttojuvvui Sámediggi oaiveskálžžu birra mii gávdnui Skrovkjosenis Divttasvuona suohkanis.
Giesede 2011:n Saemiedigkie #vuaptastehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> åejjieskiblien bïjre mij gååvnesi *Skrovkjosenis Divttasvuotnan tjïeltesne.
2009:s ráhkadii Sámediggi, Riikkaantikvára ruhtademiin, dikšunplána fuolahan dihtii ovdalis registrerejuvvon dološhávdesaji guovllus.
jaepien 2009 Saemiedigkie darjoeji, Rïjhkeantikvarijen beetnehdåarjojne, gïetedallemesoejkesje hoksedh åvteste åvtelisnie registreeresovveme #dæjpeladtje<adj><cmp_sgnom><cmp>#groepte<n><cmp_sgnom><cmp>sijjiem dajvesne.
Dát oaiveskálžu bođii Divttasvuona leansmánnekantuvrii, gosa dat vurkejuvvo dassážiigo Sámediggi, Romssa musea ja Riikkaantikvára sohpet mo dan galgá áimmahuššat.
Daate åejjieskiblie Divttasvuotnan lienhtsiekontovrese båetieji, gosse dïhte gosk vöörhkesåvva Saemiedigkie, Romsan museume jïh rïjhkeantikvarije skööpieh guktie dam edtja voebnesjidh.
Sámediggi áigu dán ášši vuoruhit maiddái 2012:s vai sáhtášii buori láhkai fuolahit Skrovkjosena dološhávdesaji.
Saemiedigkie sæjhta daam aamhtesem aaj prijoriteradidh jaepien 2012 vuj maahta buerie vuakan hoksedh *Skrovkjosena dæjpeladtjegroeptesijjiem.
Bargu dahkkojuvvo lagaš fágalaš ovttasráđiin Romssa museain ja Riikkaantikvárain.
Barkoe dorjesåvva gietskies faageles *ovttasráđiin Romsan museumine jïh Rïjhkeantikvarijine.
Plánaprográmma ođđa ruvkedoaimma ásaheami várás Biedjovággái
Soejkesjeprogrammen orre *ruvkedoaimma tseegkemen muhteste Biedjovággan
Sámediggi lea 2011:s addán cealkámuša plánaprográmmii ođđa ruvkedoaimma ásaheami várás Biedjovággái Guovdageainnus.
Saemiedigkie lea jaepien 2011 vadteme #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> soejkesjeprogrammese orre *ruvkedoaimma tseegkemen muhteste Biedjovággan Kautokeinosne.
Plánaprográmma ja plánabarggu álggaheapmi guoská veaike- ja golleroggamiidda guovlluin boares Biedjovákki ruvkkiid lahka.
Soejkesjeprogrammen jïh soejkesjebarkoen aelkiehtimmie dæjpa kåahpere- jïh gulliekroehkemidie dajvine båeries Biedjovággijjen *ruvkkiid #lïhkes<adj>.
Plánaguvlui gullet areálat sihke Guovdageainnu ja Ráisa suohkaniin.
Soejkesjedajvese goelpeneståaroeh guvlieh dovne Kautokeinom jïh Ráisa tjïeltine.
Doaibmabiddji lea ruoŧa prospekteren- ja ruvkeovddidanfitnodat Arctic Gold AB.
Darjomebïejije lea svïenske *prospekteren- jïh *ruvkeovddidanfitnodat #Arctic Gold AB<np><sg><nom>.
2011 geasi ja čavčča čađahii Sámediggi kulturmuitoiskkadeami plánaguovllus kulturmuitolága vuođul.
2011:n giesien jïh tjaktjen Saemiedigkie tjïrrehti kultuvremojhtesegoerehtimmiem soejkesjedajvesne kultuvremojhteselaaken mietie.
32 kulturmuitobáikki registrerejuvvojedje oktiibuot 51 eaŋkilmuittuin mat leat plánaguovllus dahje hui lahka plánaguovllu.
32 kultuvremojhtesesijjieh registreeresovvin ektiegaajhke 51 aelhkiemojhtesinie mah leah soejkesjedajvesne jallh dan lïhke soejkesjedajven.
Dáin leat 40 eaŋkilmuittu mat árvvoštallojuvvojit leat automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon kulturmuitolága mearrádusaid vuođul.
Daaj leah 40 aelhkiemojhtesh mah vierhtiedallesovvieh leah automaatelaaketjelaakan #raeffiedehtedh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> kultuvremojhteselaaken nænnoestahki mietie.
Doaibmabiju ja gaskaboddasaš areálahálddašeami válddahusa vuođul orru leamen nu ahte dat lea njuolgga vuostálagaid ovttain dahje máŋggain kulturmuitobáikkiin.
Råajvarimmien jïh annjebodts goelpeneståaroereeremen *válddahusa mietie vååjnoe dan årroeminie dïhte lea rïekte tjaavtesi aktine jallh gelline kultuvremojhtesesijjine.
Danne válddaheimmet iežamet plánaprográmmas golbma sierranas vuogi mo dán sáhttá gieđahallat viidáset proseassas.
Dannasinie jïjtjemem soejkesjeprogrammesne buerkiestimh golme sjïere vuekieh guktie daam maahta vijrebe prosessesne gïetedalledh.
De vuos sáhttá Sámediggi dieđihit ja vejolaččat ovddidit vuosttaldeami plánaevttohussii.
Dellie voestegh maahta Saemiedigkie bïeljelidh jïh #nuepie<vblex><indic><pres><p3><sg> vuastalimmiem soejkesjeuvtelassese evtiedidh.
Ja de sáhttá doalahit plánaevttohusa dainna sávaldagain ahte addojuvvo sierralohpi duohtadit daid kulturmuittuid maidda plána guoská kulturmuitolága § 8 njealját lađđasa vuođul.
Jïh dellie maahta soejkesjeuvtelassem utniehtidh dejnie sjaavnjojne ahte sjïereluhpie vadtasåvva damtehtidh dejtie kultuvremojhtesh mejtie soejkesje dæjpa kultuvremojhteselaaken § 8 nealjede lïhtsh mietie.
Goalmmádassii sáhttet doaibmabiddji ja plánaeiseváldi árvvoštallat bidjat doaibmabiju eará sadjái plánaguovllus, nu ahte dat ii gártta vuostálagaid kulturmuitobáikkiiguin, dás ovdamearkka dihtii buhtes eatnanvuloš doaimma dakkár roggamiin mii ii leat vuostálagaid kulturmuitolágain.
Gåalmahtsasse maehtiejih darjomebïejije jïh #soejkesje<n><cmp_sgnom><cmp>#åejvieladtjh<n><sg><nom> vierhtiedalledh bïejedh råajvarimmiem jeatjeben sijjeste soejkesjedajvesne, dan dïhte ij tjaavtesi kultuvremojhtesesijjiejgujmie sjïdth, daelie vuesiehtimmien åvteste raejnies *eatnanvuloš darjomen dagkeres kroehkeminie ij mij tjaavtesi kultuvremojhteselaakine leah.
Sámediggi áigu dahkat loahpalaš oaivila dáidda gažaldagaide go oažžut dárkilet muddenplánaevttohusa oktan válljejuvvon areálahálddašemiiguin plánejuvvon ruvkedoaimma várás.
Saemiedigkie sæjhta minngemes aarvoem darjodh daejtie gyhtjelasside goh åadtjodh eensigåbpoe @muddet<ex_vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+soejkesje<n><cmp_sgnom><cmp>+uvtelasse<n><sg><acc> oktegh veeljesovveme goelpeneståaroereeremigujmie soejkesjovveme *ruvkedoaimma muhteste.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 118. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 118. bielie 379 bielesne
Ođđa 420 kV-fápmolinnjá gaskal Báhccavuona ja Hámmárfeastta:
Orre 420 #kV<n><abbr>-#faamoelinja<n><sg><gen> gaskesne Báhccavuotnan jïh Hammerfesten:
Statnett ođđa kv420-fápmolinjá konsešuvdnaohcama oktavuođas gaskal Báhccavuona ja Hámmárfeastta čađahuvvui 2010:s prošeakta čielggadit váikkuha go ja man muddui váikkuha vejolaš huksen automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon sámi kulturmuittuid.
Statnett orre *kv420-*fápmolinjá konsesjovneohtsemen gaskesisnie gaskesne Báhccavuotnan jïh Hammerfesten jaepien 2010 tjïrrehtovvi prosjeekte tjïelkedidh dijpie goh jïh man tïjjese kaanne tseegkeme dijpie automaatelaaketjelaakan #raeffiedehtedh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> saemien kultuvremojhtesi.
Vuosttaš gieddeáigodat čađahuvvui 2010:s.
Voestes ïentjeboelhke jaepien 2010 tjïrrehtovvi.
2011:s jotkojuvvui gieddebargu ja dán áigodagas diđoštuvvojedje buot linnjáspáittut.
jaepien 2011 ïentjebarkoe #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> jïh daennie boelhkesne *diđoštuvvojedje #gaajhke<prn><ind><nom> *linnjáspáittut.
Čujuhuvvojedje máŋga saji gokko huksema lea váttis čađahit almmá dan haga ahte billistit dahje vaháguhttit kulturmuittuid/kulturbirrasiid.
gellie sijjieh Tjaatsestovvin gogkoe tseegkemen geerve tjïrrehtidh namhtah dan namhtah ahte biejstedh jallh *vaháguhttit kultuvremojhtesi/kultuvrebyjresidie.
2011:s registrerejuvvojedje 522 kulturmuittu.
jaepien 2011 522 kultuvremojhtesh registreeresovvin.
Dat leat lassin mannanjagáš registreremiidda.
Dah lissine mïnnemejaapetjen registreeremidie.
Nu leat registrerejuvvon lagabui 900 kulturmuittu dán guovtti gieddeáigodagas.
Dan lïhkebe registreeresovveme 900 kultuvremojhtesh daam gööktene ïentjeboelhkesne.
Sullii goalmmádas kulturmuittuin adnojuvvojit leat automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon kulturmuitolága vuođul.
Medtie gåalmehts kultuvremojhtesinie åtnasuvvieh automaatelaaketjelaakan årrodh #raeffiedehtedh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> kultuvremojhteselaaken mietie.
Daid kulturmuittuid suodjalanstáhtus, mat vel báhcet, ii juogo čielggaduvvon dahje dat leat ođđaset áiggis.
Daj kultuvremojhtesi vaarjelimmiestaatusem, mah annje baetsieh, idtji #jåakoe<n><sg><gen> tjïelkh jallh dah leah orrebe tïjjesne.
Sáhttit namuhit dakkár kulturmuittuid go árran, iešguđet lágan vuorkkát, čilat, boazoáiddit geađggis, állit ja bearjasat, mielkevuorkkát eatnama siste, geađgeoapmanat, bivdorokkit, hávddit, goahtesajit, urat, bihkkaboaldinhávddit (vuollegis vuovdeguovlluin), sieiddit ja oaffarsajit.
Maehtiejibie moenedh dagkeres kultuvremojhtesh goh aernie, ovmessie dagkeres våarhkoeh, *čilat, gaertieh gierkesne, *állit jïh bïerjesh, mielhkievåarhkoeh eatnemen sistie, gierkievuebnieh, væjroehaevtieh, groepth, derhviegåetiesijjieh, *urat, derviebuelemegroepth (*vuollegis skåakedajvine), *sieiddit jïh *oaffarsajit.
Máŋgga sajit leat registrerejuvvon geađgekonstrukšuvnnat maid doaibma ii leat čielggas.
Gellien sijjieh registreeresovveme *geađgekonstrukšuvnnat maam ij darjome leah tjïelkes.
Máŋga registrerejuvvon kulturmuittu, erenoamážit badjosiin, leat ovddešáiggiid boazodoalu áigodatássansajiid ja iešguđet dološ boazodoallodoaimmaid bázahasat.
gellie registreeresovveme kultuvremojhtesh, joekoenlaakan *badjosiin, leah ovtetjetïjji båatsoen boelhkeårromedajvi jïh ovmessie dæjpeladtje båatsoedarjomi beetsuvh.
Ođđa 420 kV-fápmolinnjá gaskal Ofuohta ja Báhccavuona
Orre 420 #kV<n><abbr>-#faamoelinja<n><sg><gen> gaskesne Ofuohtan jïh Báhccavuotnan
Statnett ođđa kv420-fápmolinjá konsešuvdnaohcama oktavuođas gaskal Ofuohta ja Báhccavuona čađahuvvui 2011:s gieddebargu čielggadit gártá go plánejuvvon spáitu vuostálagaid automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon kulturmuittuiguin.
Statnett orre *kv420-*fápmolinjá konsesjovneohtsemen gaskesisnie gaskesne Ofuohtan jïh Báhccavuotnan jaepien 2011 tjïrrehtovvi ïentjebarkoe tjïelkedidh sjædta goh soejkesjovveme *spáitu tjaavtesi automaatelaaketjelaakan #raeffiedehtedh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> kultuvremojhtesigujmie.
Linnjáspáittut ja fievrridangeainnut diđoštallojuvvojedje ollásit ja oktiibuot sullii 350 kulturmuittu registrerejuvvojedje guoskkahuvvon guđa gielddas.
*Linnjáspáittut jïh juhtemegeajnoeh *diđoštallojuvvojedje dïevebe jïh ektiegaajhke medtie 350 kultuvremojhtesh registreeresovvin sjåavoehtovveme govhtene tjïeltesne.
Dain leat 117 automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon sámi kulturmuittu, 100 leat ođđa áiggis dahje daid stáhtus ii leat čielggas ja 133 leat soahtemuittu mat buori muddui čatnasit soahtái Narviikkas 1940:s.
Daj leah 117 automaatelaaketjelaakan #raeffiedehtedh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> saemien kultuvremojhtesem, 100:n orre tïjjesne årrodh jallh daj ij staatuse leah tjïelkes jïh 133 årrodh dåaroemojhtesem mah buerie tïjjese dåarose gårredieh Narviikesne jaepien 1940.
Kulturmuitoregistreremiidda lassin čađahuvvojedje gieddeáigodagas badjel 50 jearahallama main leat ožžon hui mávssolaš dieđuid sámi geavaheami ja leahkima birra davit Nordlánddas, ja Lulli- ja Gaska-Romssas.
Kultuvremojhteseregistreeremidie lissine ïentjeboelhkesne tjïrrehtovvin aatsolen 50 byjrehtimmieh mejstie åådtjeme dan vihkeles daajrojde saemien pråvhkoen jïh årromen bïjre noerhtebe Nordlaanteste, jïh Åarjel- jïh Gåhkaldahke-Romseste.
Prošeavttaid bokte leat mii ožžon eanet máhtu sihke sámi boazodoalu ja márkasámi historjjá birra dakkár guovlluin maid mii leat uhccán iskkadan ovdal.
Prosjeekti baaktoe leah mijjieh åådtjeme jeenje maahtoem dovne saemien båatsoen jïh marhkesaemien vaajesen bïjre dagkeres dajvine mej mijjieh libie onnem aarebi #goerehtidh<vblex><der_d><vblex><prfprc>.
Gaskaboddasaš árvvoštallamat čájehit ahte lea leamaš uhccán njuolgga riiddut gaskal kulturmuittut ja plánejuvvon huksema.
Annjebodts vierhtiedimmieh vuesiehtieh ahte orreme onnen rïekte ræjtoeh gaskesne kultuvremojhtesh jïh soejkesjovveme tseegkemem.
2011/2012 dálvvi áigut bargat hui lahkalagaid Statnettain ja Nordlándda ja Romssa fylkkasuohkaniiguin gávdnat čovdosiid mat suodjalit kulturmuittuid vahágiid vuostá sihke linnjahuksema ja boahtteáiggi linnjačorgema oktavuođas.
2011/2012:n daelvien sïjhtijibie dan barkedh *lahkalagaid Statnettine jïh Nordlaanten jïh Romsan fylhketjïeltigujmie tjoevtenjh gaavnedh mah kultuvremojhtesh goerpi vuestie vaarjelieh dovne *linnjahuksema jïh båetijen aejkien *linnjačorgema gaskesisnie.
Prošeavtta loahpparaporta geigejuvvon cuoŋománus 2012.
Prosjeekten minngiegietjiereektehts gietskiedovveme voerhtjen 2012.
Vuosttaldeamit kulturmuitoláhkii ja dan rihkkumat
Vuastalimmieh kultuvremojhteselaakese jïh dan miedtemh
Finnmárkkus leat ovddiduvvon 3 vuosttaldeami plánaáššiide kulturmuitolága vuođul.
Finnmaarhkesne evtiedovveme 3 #vuastalidh<n><pl><nom> soejkesjeaamhtesidie kultuvremojhteselaaken mietie.
Dat leat Nussir ruvkedoaimma muddenplánii Fálesnuoris, Sáltesáivosullo muddenplánii Davvesiiddas ja Čáhcesullo gieldda gielddaplána areálaoassái.
Dah leah Nussiren *ruvkedoaimma staeriedimmiesoejkesjasse Fálesnuorresne, *Sáltesáivosullo staeriedimmiesoejkesjasse Davvesiidesne jïh Čáhcesuolun tjïelten bïedtemesoejkesjen goelpeneståaroeboelhkese.
Vuosttaldeapmi Sáltesáivosullo muddenplánii ja Čáhcesullo gieldda gielddaplána areálaoassái leat maŋŋá gessojuvvon ruovttoluotta.
Vuastalimmie *Sáltesáivosullo staeriedimmiesoejkesjasse jïh Čáhcesuolun tjïelten bïedtemesoejkesjen goelpeneståaroeboelhkese leah mænngan bååstede geasasovveme.
Romssas lea ovddiduvvon vuosttaldeapmi Pikstein fápmorusttega vuostá Romssas.
Romsesne evtiedovveme vuastalimmie *Pikstein faamoebægkoen vuestie Romsesne.
Sámediggi lea 2011:s váidán kulturmuitolága rihkkuma Láhpi suohkanis.
Saemiedigkie lea jaepien 2011 gïelkerdamme kultuvremojhteselaaken miedtemem Láhppijjen tjïeltesne.
Láhkarihkkun lei dahkkojuvvon dainna lágiin ahte báikái gos ledje automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon sámi kulturmuittut, lei vuojihuvvon deavddamássa mássavuorkká ásaheami oktavuođas.
Laakemiedteme dorjesovveme dejnie vuekine ahte sæjjan gusnie lin automaatelaaketjelaakan #raeffiedehtedh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> saemien kultuvremojhtesh, vuejiehtovveme *deavddamássa *mássavuorkká tseegkemen gaskesistie.
Vuorkkás lei sullii gaskal 800 ja 1000 m2 eana, geađgi ja darfi.
Våarhkosne lij medtie gaskesne 800:n jïh 1000:n *m2 eatneme, gierkie jïh derhvie.
Kulturmuitobáiki lea Cuovccovuonjoga gáttis – Sandbakken Cuovccovuonas Láhpi suohkanis.
Kultuvremojhtesesijjie lea *Cuovccovuonjoga gaedtesne – Sandbakkenen *Cuovccovuonas Láhppijjen tjïeltesne.
Báikkis ledje ovdal registrejuvvon čieža goahtesaji mat leat boarráset go 100 jagi.
Sijjesne lin aarebi *registrejuvvon tjïjhtjen derhviegåetiesijjien mah båarasåbpoe goh 100 jaepieh.
Vurkejuvvon deavddamássat gokčet osiid kulturmuitobáikkis, okta goahtesadji lea ollásit gokčojuvvon ja okta goahtesadji lea belohahkii gokčojuvvon.
Vöörhkesovveme *deavddamássat boelhkh gaptjih kultuvremojhtesesijjesne, akte derhviegåetiesijjie ellieslaakan gaptjesovveme jïh akte derhviegåetiesijjie lea *belohahkii gaptjesovveme.
Sii geain lei ovddasvástádus deavddamássavuorkkás leat maŋŋá váldán ovddasvástádusa ja čorgen eret olles mássavuorkká ja čorgen ja ožžon guovllu fas seammalágánin go ovdal.
Dah giej lij dïedte *deavddamássavuorkkás årrodh mænngan vaalteme dïedtem jïh destie sjeakoem abpe *mássavuorkká jïh sjyökeme jïh åådtjeme dajvem viht aktelaaketjinie goh aarebi.
Dattetge ii leat Sámedikkis leamaš vejolašvuohta čađahit báikediđoštallama dan maŋŋá, nu ahte mii eat áibbas dieđe mo dat loahpalaččat šattai.
Darhkan ij leah Saemiedigkien orreme nuepie tjïrrehtidh *báikediđoštallama dan mænngan, dan mijjieh ibie aejvie daejrieh guktie dïhte #minngiegietjie<n><adj><der_aadv><adv> sjïdti.
Daid dieđuid vuođul maid mii leat ožžon, de lea čorgenbargu lihkostuvvan ja mássavuorkká ásaheapmi ii leat dagahan bistevaš vahága kulturmuitobáikái.
Daj daajroej mietie aaj mijjieh åådtjeme, dellie lea sjeakomebarkoe lahkaskamme jïh *mássavuorkká ij tseegkeme leah dorjeme vihties goerpem kultuvremojhtesesæjjan.
Muđui ii leat Sámediggi gullan maidege váiddaeiseválddis min váidima birra.
Voen ij leah Saemiedigkie maamkh #klååkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#åejvieladtjh<n><sg><ine> govleme mijjen gïelkerdimmien bïjre.
Vistesuodjalus ja dikšun
#Viste<np><cmp_sgnom><cmp>vaarjelimmie jïh gïetedalleme
Sámediggi lea álggahan prošeavtta Automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon sámi visttiid registreren.
Saemiedigkie prosjeektem Automaatelaaketjelaakan aelkiehtamme #raeffiedehtedh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> saemien gåetieh registreereme.
Guokte olbmo leat bálkáhuvvon ja bargan registreremiid ráhkkanemiin.
Göökte almetjh leejjesovveme jïh registreeremi barkeme ryöjredidh.
Riikkaantikvára lea váldán prošeavtta mielde iežaset ovddidanplánii ja prošeakta ruhtaduvvon Riikkaantikvára bušeahtas.
Rïjhkeantikvarije lea vaalteme prosjeektem mealtan jïjtjsh evtiedimmiesoejkesjasse jïh prosjeekte laeviehtovveme rïjhkeantikvarijen budsjehtesne.
Dán barggu oktavuođas lea Birasgáhttendepartemeanta várren guokte miljon liigeruvnnu 2012 bušehttii automáhtalaččat ráfáiduhttojuvvon sámi visttiid ovddešteapmái.
Daan barkoen gaskesisnie #byjrese<n><cmp_sgnom><cmp> vaarjelimmiedepartemeente bïedteme göökte millijovne *liigeruvnnu 2012 budsjehtese automaatelaaketjelaakan *ráfáiduhttojuvvon saemien gåetiej *ovddešteapmái.
Sirpmá vistesuodjalusprošeakta lea jotkojuvvon dán jagi ja jotkojuvvo maiddái boahtte jagi.
#Sirma<np><top><sg><gen> gåetievaarjelimmieprosjeekte #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> daan jaepien jïh aaj #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> #båetije<adj><sg><gen> jaepien.
Dán rádjai leat 5 vistti divvojuvvon ja guđát ceggejuvvo fas iežas vistesadjái boahtte geasi.
Daan raajan leah 5 gåetieh staeriedovveme jïh govhtede viht tseegkesåvva jïjtjse gåetiesæjjan #båetije<adj><sg><gen> giesien.
Guokte jagi leat guokte duojára bargan prošeavttain.
Göökte jaepieh leah göökte vytnesjæjjah barkeme prosjeektine.
Soai leaba maiddái gealbudeamen ovddeštanduojáriid.
Såtnoeh lægan aaj *gealbudeamen *ovddeštanduojáriid.
Nuortalaš siidda muddenplána lea gárvvis ja sáddejuvvon Mátta-Várjjat gildii dohkkeheapmái.
*Nuortalaš sïjten staeriedimmiesoejkesje gaervies jïh seedtesovveme Åarjel-Várjjaten tjïeltese jååhkesjæmman.
Gielda lea dieđihan ahte dat galgá gárvásit meannuduvvot ođđajagimánus 2012.
Tjïelte bïeljelamme dïhte edtja gaervieslaakan tsïengelen gïetedovvedh 2012.
Sámediggi lea ráhkadahttán párkensaji rusttetplána nuortalaš siiddas.
Saemiedigkie #darjodh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><prfprc> *párkensaji bægkoesoejkesjem *nuortalaš sïjtesne.
Halonenvisti nuortalaš siiddas lea gárvásit ovddeštuvvon ja ovddeštanbarggut leat čađahuvvon guovtti smávit visttis doppe.
#Halonen<np><cmp_sgnom><cmp>gåetie *nuortalaš sïjtesne #gaervies<adj><comp><sg><nom> *ovddeštuvvon jïh *ovddeštanbarggut tjïrrehtovveme göökten unnebe gåetesne debpene.
Hávdemuittuid ovddešteapmi Sandeng girkogárddis Kåfjordas lea jotkojuvvon maiddái dán jagi.
Groeptemojhtesidie *ovddešteapmi *Sandeng *girkogárddis Kåfjordesne aaj #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> daan jaepien.
Sámediggi lea čađahan dikšuma nuortalaš siidda ja Ceavccageađggi kulturmuitoguovlluin.
Saemiedigkie tjïrrehtamme gïetedallemen *nuortalaš sïjtem jïh *Ceavccageađggi kultuvremojhtesedajvine.
Dat dahkkojuvvo doarjagiiguin Várjjat Sámi Musea ja Nuortasámi musea bušeahtain.
Dïhte dåarjoejgujmie dorjesåvva Várjjaten Saemien museumen jïh Luvliesaemien museumen budsjehtine.
Museain lea geavatlaš ovddasvástádus dikšumis.
Museumi lea *geavatlaš dïedte gïetedallemisnie.
2009:s jugiimet 2 miljon ru stáhta barggolašvuođadoarjagis, mas guhtta doaibmabiddji ožžo doarjaga.
jaepien 2009 2 juekiejimh millijovne kr. staath *barggolašvuođadoarjagis, mestie govhte darjomebïejijh dåarjoem åadtjoejin.
Dain leat guovttis čuovvoluvvon 2011:s, mas Várjjat sámi musea oaččui liigeruđaid Ceavccageađgeguovllu dikšumii.
Dejnie gööktesh jaepien 2011 dåeriedovveme, mestie Várjjaten saemien museume åadtjoeji *liigeruđaid *Ceavccageađgeguovllu gïetedallemasse.
Sámediggi lea ožžon 35 000 ruvdnosaš doarjaga Riikkaantikváras bálgá ja báktesárgunbáikki dikšumii ja láhčimii Aldon bassi váris Várjavuonas Unjárgga gielddas.
Saemiedigkie åådtjeme 35 000:m *ruvdnosaš dåarjoeh Rïjhkeantikvarijeste baalkan jïh bïerjeguvviedimmiesijjien gïetedallemasse jïh *láhčimii *Aldon aejlies tjahkeste Várjavuonneste Nessebyen tjïelteste.
Sámediggi lea oastán dihkáid Unjárgga gielddas ja bálkáhan valáštallansearvvi dihkkádit bálgá Aldonai, čorget doabbariid, čorget vuovddi bálgá guoras ja báktesárgoguovllus.
Saemiedigkie åasteme *dihkáid Nessebyen tjïeltesne jïh leejjeme svïhtjemesiebriem *dihkkádit baalkan *Aldonai, sjeakoejibie *doabbariid, skåakem baalkan bealesne sjeakodh jïh *báktesárgoguovllus.
Bálggis Aldonai lea gieldda ássiide bivnnuhis bálggis ja Sámediggi oaidná positiivan ahte báikkálaš searvvit leat mielde fuolaheamen iežaset historjjá.
Baalka *Aldonai lea tjïelten årroejidie byögkeles baalka jïh Saemiedigkie vuajna positijvine/positïjvine ahte dajven siebrieh mealtan hoksedh jïjtjsh vaajesem.
Suoidnemánus 2011 rahppojuvvui Husjordøya láhčin Lodegiid suohkanis.
Snjaltjesne 2011:n geehpehtovvi *Husjordøya laetjedh Lodegaten tjïeltesne.
Husjordøya lea áidnalunddot kulturbiras mas leat sihke sámi ja norrøna kulturmuittut, man goahtesajit ja guhkesvisti leat áigemeroštallojuvvon 1100-lohkui maŋŋá Kristusa riegádeami.
*Husjordøya lea *áidnalunddot kultuvrebyjrese mesnie leah dovne saemien jïh *norrøna kultuvremojhtesh, man derhviegåetiesijjieh jïh guhkiesgåetie #tïjje<n><cmp_sgnom><cmp> 1100-låhkose aerviedovveme mænngan Kristusen baersieldimmien.
Áramus mearkkat olbmuid geavaheamis leat áigemeroštallojuvvon 400-lohkui ovdal Kristusa riegádeami.
Aaremes væhtah almetji pråvhkosne #tïjje<n><cmp_sgnom><cmp> 400-låhkose aerviedovveme aarebi Kristusen baersieldimmien.
Nordlándda fylkkasuohkan, Sámediggi ja Stáhta geaidnodoaimmahat leat ovttasbargan láhčimiin.
Nordlaanten fylhketjïelte, Saemiedigkie jïh Staaten #geajnoe<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> laetjedh laavenjosteme.
Meavrresgári, gievrie, bázahasat buktojuvvojedje borgemánus gávnnussajis.
Gievrien, *gievrie, beetsuvh mïetsken vueptiesijjesne buaktasovvin.
Gievrie dolvojuvvui álggos Raavrevijhke guovddážii vai olbmot besse dan oaidnit.
*Gievrie aalkoelisnie saahtasovvi Raavrhvijhken jarngese vuj almetjh bïesin dam vuejnedh.
Maŋŋá dat dolvojuvvui Snoasai gos maid čájehuvvui ovdalgo dolvojuvvui Troandimii konserveremii.
Mænngan dïhte Snåasese saahtasovvi gusnie aaj aarebi vuesiehtovvi Tråantese saahtasovvi *konserveremii.
Gievrie galgá dolvojuvvot ruovttoluotta Saemien Sijtii go ođđa musea lea gárvvis.
*Gievrie edtja bååstede saahtasovvedh #Saemie<np><sg><top><gen> Sïjtese goh orre museume gaervies.
Čakčamánus dollojuvvui Gievrie-seminára Raavrevijhkes gos guovttis Sámedikkis oassálaste.
Skïeredisnie steeresovvi *Gievrie-seminaare Raavrhvijhkesne gusnie gööktesh Saemiedigkesne mealtan.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 120. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 120. bielie 379 bielesne
Ođđasis hávdádeapmi Nuortalaš siidii
Orresne jöörteme *Nuortalaš sïjtese
Sámediggi lea oassálastán bargojovkui maid Oslo universitehta nammadii ráhkkanan dihtii ođđasis hávdádit 94 indiviidda Nuortalaš siidda hávdesadjái.
Saemiedigkie mealtan barkoedåahkan maam Osloven universiteete nommehti ryöjredidh åvteste orresne jöörtedh 94:m *indiviidda *Nuortalaš sïjth groeptesæjjan.
Ášši vuolggahii Norgga ortodoksa girku.
Aamhtese seedti Nöörjen *ortodoksa gærhkoe.
Girku ja báikkálaš ovddasteaddjit leat maid leamaš mielde joavkkus.
Gærhkoen jïh dajven saadthalmetjh aaj mealtan orreme dåehkesne.
Sámediggi lea juolludan ruđaid lágideapmái ođđasis hávdádeami oktavuođas.
Saemiedigkie beetnegh öörnemasse laeviehtamme orresne jöörtemen gaskesisnie.
Ođđasis hávdádeapmi dáhpáhuvai 25.9.2011.
Orresne jöörteme sjugniehtovvi 25.9.2011.
Sámedikki presideanta doalai sártni lágideamis.
Saemiedigkien presideente prïejhkem öörnemisnie steeri.
Ceavccageađgi máilmmiárbelisttas
Ceavccageađgijjen eatnemenaerpielæstosne
Sámediggi lea nammadan bargojoavkku mii galgá evttohit Ceavccageađggi máilmmiárbelistui.
Saemiedigkie barkoedåehkiem nommehtamme mij edtja uvtedidh *Ceavccageađggi eatnemenaerpielæstose.
Joavkkus lea Romssa universitehta, Bioforsk Nord, Finnmárkku fylkkagieldda ja Sámedikki ovddasteaddjit.
Dåehkien lea Romsan universiteeten, Bioforsken Nord, Finnmaarhken fylhketjïelten jïh Saemiedigkien saadthalmetjh.
Dasa lassin lea Riikkaantikvára mielde dárkojeaddjin.
Dïsse lissine lea Rïjhkeantikvarijen mietie gïehtjedæjjine.
Unjárgga gieldda/Várjjat Sámi Musea ovddasteaddji lea čállin.
Nessebyen tjïelten/Várjjaten Saemien museumen saadthalmetje lea tjaeleme.
Bargojoavkku bargamuššan lea ráhkadit strategiija, ákkaid, diehtojuohkin- ja promoterendoaibmabijuid ja evttohit guovllu viidáset ovddideami.
Barkoedåehkien #barkedh<vblex><tv><der_muš><n><ess> lea darjodh strategijem, *ákkaid, bïevnese- jïh *promoterendoaibmabijuid jïh uvtedidh dajvem vijrebe evtiedimmiem.
Joavku galgá viidáseappot vuolggahit synergiijabeavttu gaskal máilmmiárbebarggu ja barggu Várnjárgga ođđa álbmotmehciin, dás maiddái árvvoštallat galget go ja mo galget Várnjárgga bivdomuittut leat mielde máilmmiárbebarggus.
Dåehkie edtja vijriehkåbpoe seedtedh *synergiijabeavttu gaskesne eatnemenaerpiebarkoen jïh barkoem Várnjárgan orre aalmogemiehtjine, daelie aaj vierhtiedalledh edtjieh goh jïh guktie edtjieh Várnjárgan væjroemojhtesh mealtan årrodh eatnemenaerpiebarkosne.
Bargojoavku lea earret eará fitnan diđoštallamin guoskevaš báikkiid.
Barkoedåehkie gaskem jeatjah mïnneme *diđoštallamin sjyöhtehke sijjiej.
Lea maid dollojuvvon čoahkkin mas Unjárgga gieldda sátnejođiheaddji, ovttas Sámediggeráđiin, bovdejedje Birasgáhttendepartemeantta ja Riikkaantikvára diehtojuohkin- ja promoterenčoahkkimii.
Aaj steeresovveme tjåanghkoe mesnie Nessebyen tjïelten baakoejuhtiehtæjjan, ektesne Saemiedigkieraerine, Byjresevaarjelimmiedepartemeentem jïh rïjhkeantikvarijem böörin bïevnese- jïh *promoterenčoahkkimii.
Norgga UNESCO-kommišuvnna galledeami oktavuođas Finnmárkkus biddjojuvvui semináras Álttá museas ovdan dat áigumuš ahte evttohit Ceavccgeađggi máilmmiárbelistui.
Nöörjen UNESCO-kommisjovnen/UNESCo-kommisjovnen/Unesco-kommisjovnen goevlelimmien gaskesisnie Finnmaarhkesne seminaaresne bïejesovvi Áltán museumesne fraamme dïhte aajkoe ahte uvtedidh *Ceavccgeađggi eatnemenaerpielæstose.
Árktalaš ráđđi lea nammadan áššedovdijoavkku mii galgá válljet muhtun áidnalunddot kulturbáikkiid Árktisas.
Arktihken raerie aamhtesedabtijedåehkiem nommehtamme mij edtja veeljedh #muvhte<prn><ind><attr> *áidnalunddot kultuvresijjide Árktisisnie.
Sámediggi oassálasttii Sámiráđi evttohusa vuođul.
Saemiedigkie mealtan #Sámiráđđi<np><sg><gen> uvtelassen mietie.
Sámiráđđi lea evttohan ahte Ceavccageađgi váldojuvvo mielde dán listui.
#Sámiráđđi<np><sg><nom> uvtedamme ahte Ceavccageađgi mealtan vaaltasåvva daan læstose.
Geahččalanprošeakta gaskaboddasaš válddi fápmudeami birra kulturmuitolága vuođul
Pryövenasseprosjeekte #annjebodts<adj><sg><nom> vaeltien *fápmudeami bïjre kultuvremojhteselaaken mietie
Birasgáhttendepartemeanta lea 2011:s bovden Sámedikki ja buot fylkkagielddaid searvat geahččalanprošektii mas váldi mearridit sierralohpeáššiid kulturmuitolága 8.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente lea jaepien 2011 bööreme Saemiedigkiem jïh gaajhkide fylhketjïeltide meatan pryövenasseprosjeektese mesnie stillemem nænnoestidh sjïereluhpieaamhtesi kultuvremojhteselaaken 8.
§ vuosttaš, nuppi ja njealját lađđasiid vuođul, gaskaboddasaččat fápmuduvvo regionála kulturmuitohálddašeapmái.
§ voestes, #mubpie<adj><ord><sg><ill><attr> jïh nealjede lïhtsi mietie, #annjebodts<adj><pl><nom> *fápmuduvvo regionaale kultuvremojhtesereeremasse.
Dat guoská ohcamiidda oažžut lobi jávkadit dihto kulturmuitošlájaid dihto eavttuid vuođul.
Dïhte ohtsemidie åadtjodh dæjpa luhpiem såemies kultuvremojhtesesåarhtide nåhkehtidh såemies moenemetsiehkiej mietie.
Nu ahte gaskaboddasaš váldi lea ráddjejuvvon.
Dan ahte annjebodts stilleme geehtestovveme.
Iešalddis lea buorre go regionála kulturmuitohálddašeapmi oažžu viiddiduvvon válddi kulturmuitolága vuođul.
Oktegh buerie goh regionaale kultuvremojhtesereereme åadtjoje vaeltien vijriedovveme kultuvremojhteselaaken mietie.
Seammás lea eahpádus das man ollu lassebargu dat buvttiha Sámediggái ja lea maid eahpesihkarvuohta das makkár buhtadusa Sámediggi sáhttá vuordit dán lassebarggu ovddas.
Seammasïenten lea *eahpádus desnie maam jïjnje lissiebarkoe dïhte Saemiedægkan buektehte jïh lea aaj *eahpesihkarvuohta desnie magkeres refusjovnem Saemiedigkie maahta vuertedh daan lissiebarkoen åvteste.
Ja vel lea Sámedikki dievasčoahkkin mearridan áššis 37/07 ahte Sámediggi ferte oažžut válddi njuolgga kulturmuitolágas sámi kulturmuittuid hálddašeamis.
Jïh annje lea Saemiedigkien dïevestjåanghkojne nænnoestamme aamhtesisnie 37/07 ahte Saemiedigkie tjuara vaeltien rïekte åadtjodh kultuvremojhteselaakeste saemien kultuvremojhtesidie reeremistie.
Dat gaskaboddasaš ortnet mii mis lea odne, fápmuduvvon válddi čađaheaddjin, gáržžida Sámedikki doaimma álbmotválljen parlameantan.
Dïhte annjebodts öörnege mij mijjen lea daenbiejjien, *fápmuduvvon vaeltien tjïrrehtæjjine, Saemiedigkien darjomem gaertjede åålmehveeljesovveme #parlamente<n><ess>.
Min oainnu mielde dat ii guorras álbmotriektái.
Mijjen vuajnoen mietie ij dïhte åålmehreaktese latjkah.
Dán vuođul dieđihii Sámediggi Birasgáhttendepartementii ahte mii eat háliit searvat vel ovtta gaskaboddasaš hálddašanortnegii.
Daan mietie Saemiedigkie bïeljeli Byjresevaarjelimmiedepartemeentese mijjieh ibie sïjhth meatan annje akten annjebodts reeremeöörnegasse.
Mii leat baicce čielgasit dovddahan Birasgáhttendepartementii ahte berre álggahuvvot konsultašuvdnaproseassa gaskal Sámedikki ja stáhta, man áigumuš lea soahpat bistevaš hálddašanortnega sámi kulturmuittuid hálddašeamis.
Mijjieh libie buerebh tjïelkebe vihte Byjresevaarjelimmiedepartemeentese ahte byöroe aelkiehtovvedh konsultasjovneprosesse gaskesne Saemiedigkien jïh staaten, man aajkoe lea latjkedh vihties reeremeöörnegem saemien kultuvremojhtesi reeremisnie.
Ovttasbargu
Ektiebarkoe
Sámedikkis ja Riikkaantikváras lea jeavddalaš gulahallan guoskevaš áššiid birra.
Saemiedigkesne jïh Rïjhkeantikvarijesne lea *jeavddalaš gaskestalleme sjyöhtehke aamhtesi bïjre.
Dán jagi lea Sámediggi oččodan davvisámegiela Askeladden kulturmuitodiehtovuođu ođđa veršuvdnii, mii galgá rahppojuvvot ođđajagimánus 2012.
Daan jaepien lea Saemiedigkie åådtjedamme noerhtesaemiengïelem Askeladden kultuvremojhtesedaatavåaromen orre versjovnese, mij edtja tsïengelen geehpehtovvedh 2012.
Sámediggi lea addán cealkámuša Riikkaantikvára gulaskuddamii stáhta kulturhistorjjálaš visttiid ráfáiduhttima birra ja bivdán konsultašuvnnaid láhkaásahusa 1.
Saemiedigkie vadteme #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> rïjhkeantikvarijen govledæmman staaten kultuvrehistovrijeladtje gåetiej *ráfáiduhttima bïjre jïh maadteme konsultasjovni njoelkedassen 1.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 121. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 121. bielie 379 bielesne
§ hábmema oktavuođas.
§ hammoen gaskesisnie.
Konsultašuvnnat čađahuvvojedje ja min oaidnu váldojuvvui vuhtii.
Konsultasjovnh tjïrrehtovvin jïh mijjen vuajnoe vaaltasovvi vuehtieji.
Sámediggi lea maid addán cealkámušaid Riikkaantikvára jagi 2011 vuoruhanreivii.
Saemiedigkie aaj vadteme #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><gen> rïjhkeantikvarijem jaepien 2011 prijoriteradimmiepreavan.
Ovttasbargu Finnmárkku fylkkagielddain Finnmárkku oktasaš regionála kulturmuitoplána birra álggahuvvui 2011 vuosttaš jahkebealis.
Ektiebarkoe Finnmaarhken fylhketjïeltine Finnmaarhken ektie regionaale kultuvremojhtesesoejkesjen bïjre aelkiehtovvi 2011 voestes bieliejaepesne.
Earret eará lágiduvvojedje diehtojuohkin- ja evttohusčoahkkimat máŋgga gielddain.
Gaskem jeatjah öörnesovvin bïevnese- jïh uvtelassetjåanghkoeh gellien tjïeltine.
Finnmárkku fylkkagielddas lea bargoaddiovddasvástádus prošeaktajođiheamis.
Finnmaarhken fylhketjïelten lea barkoevedtijedïedte prosjeekteöörnemisnie.
Vurdojuvvo ahte prošeakta loahpahuvvo gaskkamuttus 2013 ja plána doaibmaáigodat muddejuvvo dan mielde.
Vuartasåvva ahte prosjeekte gåhkaldahkentïjjesne illesåvva 2013:n jïh soejkesjen darjomeboelhke dan mietie staeriedåvva.
Sámedikkis lea jeavddalaš gulahallan fylkkagielddain.
Saemiedigkesne lea *jeavddalaš fylhketjïeltine gaskestalleme.
Sámediggi lea mielde fylkkagieldda areálaplánaforumas ja bargá ovttas beaivválaš áššemeannudeamis.
Saemiedigkie lea mealtan fylhketjïelten goelpeneståaroensoejkesjeforumesne jïh ektesne barka fïerhtenbeajjetje aamhtesh gïetedallemisnie.
Lullisámi guovllus leat earret eará čađahuvvon oktasaš báikediđoštallamat Opplándda, Davvi-Trøndelága ja Hedmárkku fylkkasuohkaniiguin.
Åarjelsaemien dajvesne gaskem jeatjah tjïrrehtovveme ektie *báikediđoštallamat #Opplánda<np><top><sg><gen>, Noerhte-Tröndelaagen jïh Hedmarhken fylhketjïeltigujmie.
Viimmat čađahuvvui ovttasbargočoahkkin Nordlánddas gaskal Sámedikki ja Nordlándda fylkkasuohkana ovttasbargošiehtadusa vuođul.
*Viimmat laavenjostoetjåanghkoe tjïrrehtovvi Nordlaantesne gaskesne Saemiedigkien jïh Nordlaanten fylhketjïelten ektiebarkoelatjkoen mietie.
Sámedikkis lea oktilis ovttasbargu Norgga kulturmuitofoanddain.
Saemiedigkien lea *oktilis ektiebarkoe Nöörjen kultuvremojhtesefåantine.
Sámediggi addá cealkámušaid guoskevaš ohcamiidda maid foanda oažžu ja dárkkista antikváralaččat čađahuvvon bargguid.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> sjyöhtehke ohtsemidie vadta mejtie fåante åådtje jïh vååksje *antikváralaččat tjïrrehtovveme barkojde.
Ohcanvuđot doarjagat kulturmuitosuodjalussii
Ohtsemevåaromen dåarjoeh kultuvremojhtesevaarjelæmman
2011 várás lei várrejuvvon 2 000 000 ru.
2011:n muhteste bïedtesovveme 2 000 000 kr.
Oktiibuot juogaduvvui 2 583 000 ru prošeavttaide kulturmuitosuodjalusas 2011:s.
Ektiegaajhke joekedovvi 2 583 000 kr. prosjeektide kultuvremojhtesevaarjelimmesne jaepien 2011.
Dan lei vejolaš dahkat go gessojuvvojedje ruovttoluotta earret eará ruđat ovddeš jagiin mat eai lean atnon.
Dan lij buektiehti darjodh goh bååstede geasasovvin gaskem jeatjah beetnegh ovtetje jaepine idtjin mah leah åtnoe.
Leat ožžon 32 ohcama ja 26 ohcama leat ožžon lohpádusa.
32 ohtsemh jïh 26 ohtsemh Åådtjeme årrodh åådtjeme dååjvehtsem.
Ortnega ohcansubmi lea oktiibuot 3 681 547 ru.
Öörnegen ohtsemebeetnehveahka lea ektiegaajhke 3 681 547 kr.
Dán áigodagas leat 12 prošeavtta álggahuvvon, ja 31 prošeavtta leat fas loahpahuvvon.
Daennie boelhkesne leah 12 prosjeekth aelkiehtovveme, jïh 31 prosjeekth viht illesovveme.
Dás mii namuhit máŋga prošeavtta maid Bådåddjo suohkan Skjerstad vistesuodjalusprošeavtta bokte lea čađahan.
Daelie mijjieh gellie prosjeekth moenijibie mejtie #Bådåddjo<np><top><sg><gen> tjïeltem Skjerstaden gåetievaarjelimmieprosjeekten baaktoe tjïrrehtamme.
Arnstein Brekke lea leamaš áŋgiruššin ja antikváralaš ovddešteaddjin.
Arnstein Brekke #eadtjaldovvedh<vblex><der_nomag><n><ess> orreme jïh *antikváralaš *ovddešteaddjin.
2011:s son oaččui Nordlándda kultureanadatbálkkašumi earret eará go son lea deattuhan sámi vistehistorjjá bihtánsámi guovllus.
jaepien 2011 dïhte Nordlaanten kultuvreeatnemeåasam åadtjoeji gaskem jeatjah goh dïhte tjïelkestahteme saemien gåetievaajesen pijtesaemien dajvesne.
Sámediggi lea dorjon máŋga su prošeavttain.
Saemiedigkie gelliem dåårjeme dan prosjeektine.
Dán jagi ožžot golbma prošeavtta doarjaga duođaštit bihtánsámi historjjá, guokte registrerenprošeavtta ja okta ovddeštanprošeakta.
Daan jaepien golme prosjeekth åadtjoeh dåarjoen jååhkesjidh pijtesaemien vaajesem, gööktem registreeremeprosjeektem jïh akte *ovddeštanprošeakta.
Mo dat ohcamat, mat leat ožžon lohpádusa, juohkásit guovlluide ja vuoruhemiide 2011:s:
Guktie dah ohtsemh, mah dååjvehtsem åådtjeme, *juohkásit dajvide jïh prijoriteradimmide jaepien 2011:
Guovlu Registreren Dikšu Ovddešteapmi Buohkanassii Davvisámi Julevsámi Lullisámi Buohkanassii
Dajve Skïemtjesåjhterem Registreerem *Ovddešteapmi *Buohkanassii Noerhtesaemien julevsaemien Åarjelsaemien *Buohkanassii
Julevsámi guovllus lea addojuvvon lohpádus 1 ovddeštanprošektii ja 2 registrerenprošektii mat čatnasit bihtánsámi guvlui.
Julevsaemien dajvesne vadtasovveme dååjvehts 1 *ovddeštanprošektii jïh 2 registreeremeprosjeektese mah pijtesaemien dajvese gårredieh.
Ovddeštanprošeavttaid gaskkas lea máŋga smávva ovddeštanprošeavtta davvisámi guovllus ja máŋga stuorra ovddeštanprošeavtta julevsámi guovllus.
*Ovddeštanprošeavttaid gasngese lea gellie onne *ovddeštanprošeavtta noerhtesaemieh dajvesne jïh gellie stoere *ovddeštanprošeavtta julevsaemieh dajvesne.
2 lohpádusa vulget ovddeš lohpádusain ráhkadit antikváralaš ovddeštanplánaid 2010 várás.
2 dååjvehtsh ovtetje dååjvehtsijstie vuelkieh darjoeh *antikváralaš *ovddeštanplánaid 2010:n muhteste.
Ain lea nu ahte ovddeš jagiid ásahusvuđot ovddeštanbarggut julevsámi guovllus jotkojuvvojit main Árran julevsámi guovddáš ja Bådåddjo suohkan leat mielde.
Ain lea dan ahte ovtetje jaepiej institusjovnevåaromen *ovddeštanbarggut julevsaemien dajvesne #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> mejnie Árranen julevsaemien voernges jïh #Bådåddjo<np><top><sg><gen> tjïelte mealtan årrodh.
Mii mihttet maiddái ahte eanet go bealli lohpádusain lea addojuvvon davvisámi guvlui, muhto ahte juolluduvvon submi buohkanassii lea stuorát julevsámi guvlui.
Mijjieh *mihttet aaj ahte jeenje goh bielie dååjvehtsinie noerhtesaemien dajvese vadtasovveme, mohte ahte laeviehtovveme beetnehveahka *buohkanassii lea stoerebe julevsaemien dajvese.
Lullisámi guovllus lea ohcciid lohku uhci eará guovlluid ektui ja danne lea lohpádusaid lohku ja submi uhcit.
Åarjelsaemien dajvesne lea ohtsiji låhkoe onnen jeatjah dajvi muhteste jïh dannasinie lea dååjvehtsi låhkoe jïh beetnehveahka onnelaakan.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 122. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 122. bielie 379 bielesne
7 Dearvvašvuohta, sosiála ja fuolahus
7 healsoe, sosijaales jïh hokse
Sámedikki váldomihttomearrin lea sihkkarastit ovttadássásaš dearvvašvuođa-, sosiála- ja fuolahusbálvalusaid sámi álbmogii.
Saemiedigkien åejvieulmiemierine lea gorredidh seammavyörtegs healsoen-, sosijaale- jïh hoksedïenesjidie saemien aalmogasse.
Bálvalusaid vuolggasadjin galgá leat sámi giella ja kultuvra.
Dïenesji feelemefïjledimmie edtja årrodh saemien gïele jïh kultuvre.
Dearvvašvuođa-, sosiála- ja fuolahusfálaldagat fertejit heivehuvvot sámi álbmoga dárbbuide.
Healsoen-, sosijaale- jïh hoksefaalenassh tjuerieh sjïehtelovvedh saemien aalmogen daerpiesvoetide.
Dearvvašvuođa-, sosiála- ja fuolahusbargiide miehtá riikka ferte addit oahpahusa sámi gielas ja kultuvrras.
Healsoen-, sosijaale- jïh hoksebarkijidie abpe rïjhken tjuara ööhpehtimmiem vedtedh saemien gïelesne jïh kultuvresne.
Sámediggi bargá máŋgga láhkai olahan dihte dáid mihttomeriid.
Saemiedigkie barka gellien nemhtie hïnnedh åvteste daejtie ulmieh.
Gulahallama ja ovttasbarggu bokte guovddáš eiseválddiiguin ja eará aktevrraiguin, bargá Sámediggi dan ala ahte sihkkarastit Sámedikki váikkuhanfámu dearvvašvuođa-, sosiála- ja fuolahusbálvalusaid hábmemii sámi álbmoga várás.
Gaskesadtemen jïh ektiebarkoen baaktoe voernges åejvieladtjigujmie jïh jeatjah aktöörigujmie, Saemiedigkie barka dan nelnie ahte gorredidh Saemiedigkien soptsestimmien healsoen-, sosijaale- jïh hoksedïenesji hammose saemien aalmogen muhteste.
Mii gozihit earret eará sámi mánáid vuoigatvuođaid mánáidsuodjalusbálvalusain deaivvadeamis, veahkehit heivehit rihkusfuolahusa sámi fáŋggaid dárbbuide ja ovddidit sámi boarrásiid- ja fuolahusfálaldaga.
Mijjieh gaskem jeatjah geehtijibie saemien maanaj reaktah maanavaarjelimmiedïenesjinie gaavnesjidh, viehkiehtieh sjïehtehtidh meadtoehoksem saemien *fáŋggaid daerpiesvoetide jïh evtiedidh saemiem #båeries<adj><cmp_plgen><cmp_splitr> jïh hoksefaalenassem.
Dasa lassin addit mii doarjaga sierra dearvvašvuođa- ja sosiálaprošeavttaide.
Dïsse lissine mijjieh vedtiejibie dåarjoen sjïere healsoen- jïh sosijaaleprosjeektide.
Ovttasbargu
Ektiebarkoe
Sámediggi nationála álbmotválljen orgánan lea eanemus guovddáš eavttuid biddji eiseválddiid guovdu ovttaárvosaš dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid ovddideami oktavuođas sámi álbmogii, ja dat ferte danne gessojuvvot mielde proseassaide main lea njuolga mearkkašupmi sámi álbmogii.
Saemiedigkie nasjonaale åålmehveeljesovveme orgaanine lea *eanemus voernges moenemetsiehkiej bïejije åejvieladtji gaskoeh seammavyörtegs healsoen- jïh sosialdïenesji evtiedimmien gaskesisnie saemien aalmogasse, jïh dïhte tjuara dannasinie mealtan geasasovvijibie prosesside mejnie lea rïekte mïerhkesjimmie saemien aalmogasse.
Sámediggi gulahallá guovddáš eiseválddiiguin, gielddaiguin ja fylkkagielddaiguin, ja eará aktevrraiguin barggus dearvvašvuođa-, sosiála- ja mánáidsuodjalusfálaldaga sihkkarastimis sámi álbmoga várás.
Saemiedigkie voernges åejvieladtjigujmie gaskestalla, tjïeltigujmie jïh fylhketjïeltigujmie, jïh jeatjah aktöörigujmie barkosne healsoen-, sosijaale- jïh maanavaarjelimmiefaalenassen gorredimmesne saemien aalmogen muhteste.
Earret eará čađahit mii konsultašuvnnaid eiseválddiiguin dan oktavuođas go gustovaš lágat ja dahje láhkaásahusat rievdaduvvojit dahje ođastuvvojit, main lea njuolga mearkkašupmi dearvvašvuođa-, sosiála- ja mánáidsuodjalusfálaldahkii sámi álbmoga várás.
Gaskem jeatjah mijjieh tjïrrehtieh konsultasjovnh åejvieladtjigujmie dennie gaskesisnie goh *gustovaš laakh jïh jallh njoelkedassh jarkestuvvieh jallh orrestuvvieh, mejnie lea rïekte mïerhkesjimmie healsoen-, sosijaale- jïh maanavaarjelimmiefaalenassese saemien aalmogen muhteste.
Sámediggi addá maiddái čálalaš cealkámušaid dieđáhusbargui ja čielggadusaide.
Saemiedigkie aaj vadta tjaaleldh #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> bïevnesebarkose jïh boejhkehtasside.
Lávgadeappo ovttasbargu fágainstánssaiguin ja earáiguin, gelbbolašvuođa buorideami dihte, ja dasto leat maiddái oainnusmahttindárbu ja bálvalusaid ovddideapmi deaŧalaččat.
*Lávgadeappo ektiebarkoe #faage<n><cmp_sgnom><cmp>#instanse<n><pl><com> jïh jeatjebigujmie, maahtaldahken bueriedimmien åvteste, jïh dehtie minngede leah aaj *oainnusmahttindárbu jïh dïenesji evtiedimmie vihkeleslaakan.
Ovttasdoaibmanođastus lea deaŧalaš dearvvašvuođaođastus sámi pasieanttaide.
*Ovttasdoaibmanođastus lea vihkeles *dearvvašvuođaođastus saemien skïemtjijidie.
Sámediggi lea konsultašuvnnaid bokte Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanttain geahččalan oainnusmahttit sámi pasieanttaid vuoigatvuođaid ja dárbbu lágain ja guovddáš stivrendokumeanttain.
Saemiedigkie lea konsultasjovni baaktoe Healsoen- jïh hoksedepartemeentine voejhkelem *oainnusmahttit saemien skïemtjiji reaktah jïh daerpiesvoetem laakine jïh voernges stuvremetjaatseginie.
Sámi ovddastus dearvvašvuođadoaimmahagaid stivrrain
Saemien dïedte *dearvvašvuođadoaimmahagaid ståvrojne
Sámedikkis lea riekti evttohit evttohasaid dan njealji regionála dearvvašvuođadoaimmahaga stivrraide ja muhtun vuollásaš doaimmahagaid stivrraide.
Saemiedigkien lea reaktoe uvtedidh *evttohasaid dam njieljien regionaale *dearvvašvuođadoaimmahaga ståvrojde jïh #muvhte<prn><ind><attr> vuelegs *doaimmahagaid ståvrojde.
ILO- konvenšuvnna nr 169 art.
ILO- konvensjovnen nr. 169 *art.
25 artihkkalis daddjojuvvo ahte álgoálbmogiin lea vuoigatvuohta hábmet iežaset dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusa.
25 artihkelh jeahtasåvva ahte aalkoeåålmegi lea reakta jïjtjemsh hammoedidh healsoen- jïh sosialdïenesjem.
Danne áigu Sámediggi searvat sámi ovddasteddjiid nammadeapmái regionála ja vuollásaš dearvvašvuođadoaimmahaga stivrraide.
Dannasinie sæjhta Saemiedigkie meatan saemien saadthalmetji nommehtæmman regionaale jïh vuelegs *dearvvašvuođadoaimmahaga ståvrojde.
Sámediggi lea bivdán konsultašuvnnaid Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanttain ášši birra.
Saemiedigkie konsultasjovnh maadteme Healsoen- jïh hoksedepartemeentine aamhtesen bïjre.
Sámi mánáid vuoigatvuođat mánáidsuodjalusbálvalusas
Saemien maanaj reaktah maanavaarjelimmiedïenesjisnie
Sámedikki mihttomearrin lea ahte sámi mánát galget beassat deaivvadit mánáidsuodjalusain man vuolggasadjin lea sámi giella ja kultuvra.
Saemiedigkien ulmine lea ahte saemien maanah edtjieh bïesedh maanavaarjelimmine gaavnesjidh man feelemefïjledimmie lea saemien gïele jïh kultuvre.
Dat ahte sámi mánáin leat vuoigatvuođat oažžut dakkár mánáidsuodjalusbálvalusa mas lea gelbbolašvuohta gielas ja kultuvrras čuovvu Mánáidkonvenšuvnna ja mánáidsuodjaluslága.
Dah ahte saemien maanaj leah reaktah åadtjodh dagkeres maanavaarjelimmiedïenesjem mesnie lea maahtaldahke gïelesne jïh kultuvresne Maanajkonvensjovnem jïh maanavaarjelimmielaakem dåerede.
Dasto gusket sámi mánáide sámegiela hálddašanguovllu siskkobealde sámelága njuolggadusat.
Dehtie minngede saemien maanide dijpieh saemiengïelen reeremedajven sisnjelen saemienlaaken njoelkedassh.
Dát mearkkaša dan ahte sámi mánáin dáin gielddain lea vuoigatvuohta oažžut bálvalusa sámegillii mánáidsuodjalanbálvalusas, maiddái dalle go biddjojuvvojit institušuvdnii dahje biebmoruktui olggobealde ruovttugieldda.
Daate dam krööhkeste ahte saemien maanine daejnie tjïelti lea reakta dïenesjem åadtjodh saemiengïelese maanajvaarjelimmiedïenesjisnie, aaj dellie goh institusjovnese jallh beapmoegåatan bïejesuvvieh ålkolen årrometjïelten.
Sámediggái lea deaŧalaš oainnusmahttit mánáid rivttiid ja ahte dát rievttit gozihuvvojit mánáidsuodjalusbálvalusas.
Saemiedægkan lea vihkeles *oainnusmahttit maanaj reaktojde jïh ahte daah reaktoeh maanavaarjelimmiedïenesjisnie geehtesuvvieh.
Ollu áššit sámi mánáid ektui mánáidsuodjalusas maiguin Sámediggi lea bargan 2011:s, leat dakkár áššit maiguin Sámediggi lea bargan juo guhkit áiggi.
Jïjnje aamhtesh saemien maanaj muhteste maanavaarjelimmien mejgujmie Saemiedigkie jaepien 2011 barkeme, leah dagkeres aamhtesh mejgujmie Saemiedigkie joe barkeme guhkebe tïjjem.
Dás lea sáhka earret eará áššis láhkaásahusa rievdadeamis bearráigeahčus mii guoská biebmoruovttuide ja mánáidsuodjalusásahusaide, áššis sámi mánáid goziheamis Mánáidviesus ja gelbbolašvuođa buoridanbarggus mánáidsuodjalusbálvalusas.
Daelie lea håaleme gaskem jeatjah aamhtesisnie njoelkedassen jorkestimmesne vaaksjoemisnie mij beapmoegåetide jïh maanavaarjelimmieinstitusjovnide dæjpa, aamhtesisnie saemien maanaj geehtemisnie Maanajgåetesne jïh maahtaldahken bueriedimmiebarkosne maanavaarjelimmiedïenesjisnie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 123. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 123. bielie 379 bielesne
Sámediggi lea 2010:s álggahan konsultašuvnnaid Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanttain dan ektui ahte rievdadahttit láhkaásahusa biebmoruovttu ja mánáidsuodjalusásahusaid bearráigeahču birra.
Saemiedigkie lea jaepien 2010 aelkiehtamme konsultasjovnide Maanaj-, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanttain dan muhteste ahte njoelkedassem #jarkestidh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><inf> beapmoegåetien jïh maanavaarjelimmieinstitusjovni vaaksjomen bïjre.
Sámedikki mihttomearrin lea ahte sámi mánáid vuoigatvuohta suodjaluvvot giela ja kultuvrra dáfus galgá jerrojuvvot árjjalaččat dalle go gártet ásahussii ja biebmoruktui.
Saemiedigkien ulmine lea ahte saemien maanaj reakta vaarjelovvedh gïelen jïh kultuvren dïete edtja eadtjohkelaakan dellie gihtjesovvedh goh institusjovnese jïh beapmoegåatan sjidtieh.
Maŋŋá konsultašuvnnaid sáddejuvvui láhkaásahusa rievdadusevttohus gulaskuddamii.
Mænngan konsultasjovni njoelkedassen jorkestimmieuvtelasse seedtesovvi govledæmman.
Gulaskuddanvástádusain oidno ahte Sámediggi lea ožžon doarjaga dán oidnui dán áššis.
Govledimmievaestiedassine vååjnoe ahte Saemiedigkie dåarjoem åådtjeme daan vuajnose daennie aamhtesistie.
Dainna lea Sámediggi duhtavaš, ja dat čájeha maiddái ahte leat rivttes bálgá alde.
Dejnie Saemiedigkie madtjele, jïh dïhte aaj vuesehte ahte rïektes baalkan nelhtie årrodh.
Sámediggi ja Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanta jotket dainna bargguin 2012:s.
Saemiedigkie jïh Maanaj-, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanta jåerhkiejih dejnie barkojne jaepien 2012.
Mánáidviessu lea fálaldat mánáide ja sin oapmahaččaide geat deaivvadit riekteásahusain maŋŋá go leat gártan gillát veahkaválddi dahje seksuála vearredaguid.
Maanajgåetie lea faalenasse maanide jïh dejtie *oapmahaččaide gïeh reaktoeinstitusjovnine mænngan gaavnesjieh goh sjïdteme töölledh *veahkaválddi jallh *seksuála *vearredaguid.
Sámi mánáid vuoigatvuođaid dihte ferte Mánáidviesus leat gelbbolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras go galget gažadit sámi mánáid.
Saemien maanaj reaktaj åvteste tjuara Maanajgåetesne årrodh maahtaldahke saemien gïelesne jïh kultuvresne goh edtjieh *gažadit saemien maanaj.
Danne lea Sámediggi konsulteren Justiisa- ja politiijadepartemeanttain go guoská sámi mánáid vuoigatvuođaid goziheapmái Mánáidviesus.
Dannasinie lea Saemiedigkie konsulteereme #Justiisa<np><cmp_sgnom><cmp_splitr> jïh polijsedepartemeentine goh dæjpa saemien maanaj reaktaj geehtemasse Maanajgåetesne.
Dál lea Politiijadirektoráhtas ovddasvástádus bargat dáinna áššiin viidáseappot.
Daelie lea Polijsedirektoraaten dïedte barkedh daejnie aamhtesinie vijriehkåbpoe.
Dat leat doallan čoahkkima Sámedikkiin, SANAG:in ja sámegielat politiijabálvváiguin mas konklušuvdnan lei earret eará ahte Romssa Mánáidviesus ferte leat nationála ovddasvástádus sámi mánáin.
Dah tjåanghkoem Saemiedigkine steereme, SÁNAGinie jïh saemiengïeleh polijsetjeanerigujmie mesnie konklusjovnine lij gaskem jeatjah ahte Romsan maanajgåetesne tjuara årrodh nasjonaale dïedte saemien maanine.
Politiijadirektoráhta áigu dál evttohit dán Justiisa- ja politiijadepartementii.
Polijsedirektoraate sæjhta daelie daam uvtedidh #Justiisa<np><cmp_sgnom><cmp_splitr> jïh polijsedepartemeentese.
Sámediggi áigu bargat viidáseappot áššiin nu ahte mii oažžut ovtta Mánáidviesu mas lea nationála ovddasvástádus sámi mánáin.
Saemiedigkie sæjhta vijriehkåbpoe aamhtesinie barkedh dan mijjieh aktem maanajgåetiem åadtjoejibie mesnie lea nasjonaale dïedte saemien maanine.
Oainnusmahttin dihte sámi mánáid dárbbu ja vuoigatvuođaid oažžut ovttaárvosaš mánáidsuodjalanbálvalusa, lágidii Sámediggi sámi mánáidsuodjaluskonferánssas Álttás.
*Oainnusmahttin saemien maanaj daerpiesvoetem daejriejin jïh reaktah åadtjodh seammavyörtegs maanajvaarjelimmiedïenesjem, Saemiedigkie öörni saemien maanavaarjelimmiekonferaansesne Áltesne.
Konferánsa lágiduvvui ovttasráđiid Norlándda, Romssa ja Finnmárkku fylkkamanniiguin, Buf-ossodagain regiovdna davvi ja Finnmárkku allaskuvllain.
Konferaanse öörnesovvi *ovttasráđiid #Norlánda<np><top><sg><gen>, Romsan jïh Finnmaarhken #fylhke<n><cmp_sggen><cmp>#munnie<n><nomag><pl><com>, *Buf-goevtesinie regijovne noerhte jïh Finnmaarhken jïlleskuvline.
Konferánssa fáddán lei “mánáidsuodjalus buoremusat ávkin sámi mánáide” .
Konferaansen aamhtesinie lij “maanavaarjelimmie bööremeslaakan nåhtojne saemien maanide” .
Sámediggi lea duhtavaš konferánssain, ja lea ožžon buriid dieđuid ruovttoluotta sihke oasseváldiin ja sáhkavuorrodolliin dan birra ahte konferánssas loktejuvvojedje guovddáš ja deaŧalaš fáttát mánáidsuodjalusa siskkobealde mat gusket sámi mánáide.
Saemiedigkie lea madtjeles konferaansine, jïh buerie daajrojde bååstede åådtjeme dovne mealtan jïh lahtestimmiesteerijijstie dan bïjre ahte konferaansesne lutnjesovvin voernges jïh vihkeles aamhtesh maanavaarjelimmien sisnjelen mah saemien maanide dijpieh.
Ráđđehusa plánejuvvon stuorradiggedieđáhusa oktavuođas mánáidsuodjalusa birra, lea biddjojuvvon panela mas leat fágabirrasat ja olbmot geain leat vásihusat mánáidsuodjalusas ja dan birra, ja dat lea Mánáidsuodjaluspanela.
Reerenassen soejkesjovveme stoerredigkiebïevnesen gaskesisnie maanavaarjelimmien bïjre, bïejesovveme #paneele<n><sg><nom> mesnie leah faagebyjresh jïh almetjh giej leah dååjrehtsh maanavaarjelimmesne jïh dan bïjre, jïh dïhte #Maanavaarjelimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#paneele<n><sg><nom>.
Sámedikkis lei čoahkkin mánáidsuodjaluspanelain geassemánus 2011.
Saemiedigkien lij tjåanghkoe #maanavaarjelimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#paneele<n><pl><ine> ruffien 2011.
Čoahkkima fáddán ledje sámi mánáid vuoigatvuođat mánáidsuodjalusbálvalusa oktavuođas, dárbu ahte mánáidsuodjalusbálvalusas lea giella ja kulturáddejupmi, ja hástalusat maid sámi mánát ja bearrašat ožžot deaivvademiin mánáidsuodjalusbálvalusain.
Tjåanghkoen aamhtesinie lin saemien maanaj reaktah maanavaarjelimmiedïenesjen gaskesisnie, daerpiesvoete ahte maanavaarjelimmiedïenesjisnie lea gïele jïh kultuvregoerkese, jïh haestemh mejtie saemien maanah jïh fuelhkieh gaavnesjidh maanavaarjelimmiedïenesjinie åadtjoeh.
Mánáidsuodjaluspanela lea addán raportta mii galgá addit rávvagiid politihkkáriidda ahte maid berrešii dahkat buoridan dihte mánáidsuodjalusa jagiin ovddasguvlui.
#Maanavaarjelimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#paneele<n><sg><nom> reektehtsem vadteme mij edtja bïhkedimmieh vedtedh polijtikeridie ahte aaj byöroe darjodh bueriedidh åvteste maanavaarjelimmiem jaepine rïektes raadtan.
Sámediggi lea duhtavaš go fokus mánáidsuodjaluspanelas lea sámi mánáid vuoigatvuođaid ektui go deaivvadit mánáidsuodjalusain.
Saemiedigkie madtjele goh fokuse #maanavaarjelimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#paneele<n><sg><ine> lea saemien maanaj reaktaj muhteste goh maanavaarjelimmine gaavnesjibie.
Deaŧalaš eaktun jos galggaš oažžut ovttaárvosaš mánáidsuodjalusbálvalusa sámi mánáide lea ahte bargiin lea gelbbolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras.
Vihkeles moenemetsiehkine jis edtja seammavyörtegs maanavaarjelimmiedïenesjem åadtjodh saemien maanide lea ahte barkiji lea maahtaldahke saemien gïelesne jïh kultuvresne.
Danne lea Sámediggi vuoruhan searvat sihke referánsajovkui mii lea ásahuvvon Stuorradiggedieđáhusa várás oahpahusa birra čálgobálvalusaide ja referánsajovkui plánejuvvon masteroahpu várás mánáidsuodjalusas Romssa universitehtas.
Dannasinie lea Saemiedigkie prijoriteradamme meatan dovne referaansedåahkan mij stoerredigkiebïevnesen muhteste Tseegkesovveme ööhpehtimmien bïjre murriedïenesjidie jïh referaansedåahkan soejkesjovveme *masteroahpu muhteste maanavaarjelimmesne Romsan universiteetesne.
Sámedikki cealkámušat goappašiid dáid bargguide leat leamaš ahte kulturáddejupmi ferte biddjojuvvot vuođđun dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusa buot oahpuide.
Saemiedigkien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> #gåabpegh<prn><ind><pl><ill><attr> #daate<prn><dem><pl><ine><attr> barkojde orreme ahte kultuvregoerkese tjuara bïejesovvedh våaroeminie healsoen- jïh sosialdïenesjen gaajhkide learojde.
Sihkkarastin dihte ahte sámi mánáid vuoigatvuođat gozihuvvojit deaivvadeamis mánáidsuodjalusain.
Gorredidh åvteste ahte saemien maanaj reaktah gaavnesjidh geehtesuvvieh maanavaarjelimmine.
Psykalaš dearvvašvuohta
Psykeles healsoe
Sámi servodat deaivida hástalusaiguin mat sáhttet addit dearvvašvuođa dáfus váikkuhusaid.
Saemien siebriedahke haestemigujmie deahpede mah maehtieh healsoen dïete dïedth vedtedh.
Deaŧalaš lea ahte dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusas lea máhtolašvuohta dáid birra ja váikkuhusaid birra mat dain sáhttet leat ovttaskas olbmo dearvvašvuhtii.
Vihkele lea ahte healsoen- jïh sosialdïenesjisnie lea maahtaldahke daaj bïjre jïh dïedti bïjre mah dejnie maehtieh årrodh oktegs almetjen healsose.
Árbevirolaš sámi ealáhusat barget garra deattu vuolde servodaga ektui olggobealde.
Aerpiesïejhme saemien jielemh garre leavloen nuelesne siebriedahken muhteste berkieh bæjngolen.
Areáladuohtadeamit, riiddut ja boraspirevahágat leat dušše oassi dain hástalusain maiguin sii maid rahčet.
Goelpeneståaroedamtehtimmieh, ræjtoeh jïh juvregoerph leah ajve boelhke dejnie haestieminie mejgujmie dah aaj daamkoeh.
Dát bealit váikkuhit maid ealáhusdolliid fysalaš ja psykalaš dearvvašvuhtii.
Daah bielieh aaj dijpieh jielemesteeriji fysihkeles jïh psykeles healsose.
Doallit leat oppa áiggi huššadilis, go leat fuolas sin iežaset ja ealáhusa boahtteáiggi geažil.
Steerijh leah abpe tïjjem *huššadilis, goh hoksesne daj jïjtjsh jïh jielemen båetijen aejkien dïete.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 124. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 124. bielie 379 bielesne
Dan go fertejit bealuštit ealáhusa vuoigadahttojumi dovdet sii noađđin.
Dam goh tjuerieh jielemem vaarjelidh *vuoigadahttojumi dah debtieh maajsojne.
Dasto lea dutkan gieskat čájehan ahte ollu olbmot sámi álbmoga beales dieđihit ahte sii vealahuvvojit, ja ahte dat čuohcá sin dearvvašvuođadillái.
Dehtie minngede goerehtamme *gieskat vuesiehtamme ahte jïjnje almetjh saemien aalmogen bielesne bïeljelieh dah nållasuvvieh, jïh dïhte tsavtsa daj healsoentseahkan.
Konsultašuvnnain Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanttain ođđa álbmotdearvvašvuođalága ektui lea Sámediggi čujuhan makkár hástalusat árbevirolaš sámi ealáhusain leat.
Konsultasjovnine Healsoen- jïh hoksedepartemeentine orre aalmogenhealsoenlaaken muhteste lea Saemiedigkie tjaatsestamme magkeres haestemh aerpiesïejhme saemien jielieminie leah.
Seamma cealkámuša leat mii buktán Stuorradikki dearvvašvuođa- ja fuolahuslávdegoddái, dalle go dat galggai meannudit evttohusa ođđa álbmotdearvvašvuođalága birra.
Seamma #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> libie mijjieh buakteme Stuorradiggijjem healsoen- jïh hoksemoenehtsasse, dellie goh dïhte edtji uvtelassem gïetedidh orre aalmogenhealsoenlaaken bïjre.
Guovddáš eiseválddit fertejit bidjat johtui doaibmabijuid eastadan dihte dávddaid dan geažil go ovttaskas dolliin lea váttis dilli.
Voernges åejvieladtjh tjuerieh bïejedh *johtui råajvarimmieh jeeredh åvteste fiejliej dan dïete goh oktegs steerijinie lea geerve tsiehkie.
Danne lea Sámediggi cealkámušas jagiid 2012 – 2013 boazodoallošiehtadussii čujuhan man deaŧalaš lea dutkat sámi dearvvašvuođa, erenoamážit daid stuorra hástalusaid ektui mat boazodoalus leat ovddabealde.
Dannasinie lea Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> jaepiej 2012 – 2013 båatsoelatjkose tjaatsestamme maam vihkele lea goerehtidh saemien healsoem, joekoenlaakan daj stoere haestemi muhteste mah båatsosne leah åvtelisnie.
Earret eará dan geažil go sis lea dárbu suodjalit guohtoneatnamiid, go leat ollu boraspiret ja masset ollu elliid ja beaggin lea heittot.
Gaskem jeatjah dan dïete goh daj lea daerpiesvoete gåatomeeatnamidie vaarjelidh, goh leah jïjnje juvrh jïh jïjnje dyjride/dyride dessieh jïh såaltje dasmoes.
Buoridan dihte min iežamet gelbbolašvuođa iešsoardimiid birra, lea Sámediggi doallan vuosttašveahkkekurssa iešsoardimiid birra Sámedikki politihkkariidda ja hálddahussii.
Bueriedidh åvteste mijjen jïjtjemh maahtaldahken *iešsoardimiid bïjre, lea Saemiedigkie steereme #voestes<adj><ord><cmp_sggen><cmp>#viehkie<n><cmp_sgnom><cmp>kursem *iešsoardimiid bïjre Saemiedigkien polijtikeridie jïh reeremasse.
Kursa dollojuvvui Vivat olis mii lea riikaviidosaš oahpahusprográmma maid Davvi-Norgga universitehta buohcciviessu lea ásahan 2000:s.
Kurse Vïjvh steeresovvi dïere mij lea *riikaviidosaš ööhpehtimmieprogramme maam Noerhte-Nöörjen universiteeten skïemtjegåetie jaepien 2000 tseegkeme.
Gárrendilli
*Gárrendilli
Sámediggi oaivvilda ahte sámi gárrenmirkkuid boasttogeavaheddjiin lea riekti ja dárbu gulahallat sámegielain ja deaividit kulturgelbbolašvuođa sihke divššus ja maŋŋesuodjalusas.
Saemiedigkie jeahta ahte saemien krodti *boasttogeavaheddjiin lea reaktoe jïh daerpiesvoete gaskestalledh saemiengïeline jïh kultuvremaahtaldahkem deahpadidh dovne såjhtosne jïh *maŋŋesuodjalusas.
Ráđđehus galgá bidjat ovdan stuorradiggedieđáhusa gárrenávnnaspolitihka birra 2012:s.
Reerenasse edtja fraamme stoerredigkiebïevnesem bïejedh *gárrenávnnaspolitihka bïjre jaepien 2012.
Sihkkarastin dihte ahte sámi gárrenávnnas boasttogeavaheddjiid vuoigatvuođat ja dárbbut gozihuvvojit dán dieđáhusas, lea Sámediggi álggahan konsultašuvnnaid Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanttain dán dieđáhusbarggu birra.
Gorredidh åvteste ahte saemien krodth *boasttogeavaheddjiid reaktah jïh daerpiesvoeth geehtesuvvieh daennie bïevnesisnie, lea Saemiedigkie aelkiehtamme konsultasjovnh Healsoen- jïh hoksedepartemeentine daan bïevnesebarkoen bïjre.
Bargu dáinna dieđáhusain jotkojuvvo 2012:s.
Barkoe daejnie bïevnesinie jaepien 2012 #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Jos galggaš oažžut buorre fálaldaga sámi gárrenávnnas boasttogeavaheddjiid dillái, de lea maiddái deaŧalaš oažžut buoret ovttasbarggu riikarájáid rastá.
Jis edtja åadtjodh buerie faalenassen saemien krodth *boasttogeavaheddjiid tseahkan, dellie lea aaj vihkele åadtjodh buerebe ektiebarkoem rïjhkeraasti rastah.
Danne lea Sámediggi searvan seminárii maid Blåe Bånd, Suomas ja Blå Kors, Norggas lágidedje.
Dannasinie lea Saemiedigkie #meatan<adv><prfprc> seminaarese maam *Blåe *Bånd, Soemesne jïh Blå Korsen, Nöörjesne öörnin.
Seminára mihttomearrin lei gulahallan olbmuiguin rádjaguovllus Suomas/ Norggas geat barget ja beroštit barggus gárrenávdnasiid ja gárrenávnnasáššečuolmmaid dán guovllus.
Seminaaren ulmine almetjigujmie gaskestalleme raastegisnie Soemesne/ Nöörjesne gïeh berkieh jïh barkoste aabparieh krodti jïh *gárrenávnnasáššečuolmmaid daennie dajveste.
Ovttasdoaibmanođastus
*Ovttasdoaibmanođastus
Ovttasdoaibmanođastusas lea Ráđđehusa oaivila mielde čoahkkáigessojuvvon dat deaŧaleamos dearvvašvuođa hástalusat mat leat dálá servodagas: Stuorát dárbu eastadeaddji bargui, dárbu oažžut viidodatgelbbolašvuođa ja ollislaš bálvalusaid, ja ceavzilis dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusaid sihkkarastin boahtteáiggi álbmotčoahkkádusa ja dávdagova ektui.
*Ovttasdoaibmanođastusas reerenassen aarvoen mietie tjåanghkan geasasovveme dah vihkielommes healsoen haestemh mah leah daaletje siebriedahkesne: Stoerebe daerpiesvoete jeerije borki, daerpiesvoete goelpeneståaroemaahtaldahkem jïh ellies dïenesjidie åadtjodh, jïh gaarsje healsoen- jïh hoksedïenesji gorredimmien båetijen aejkien *álbmotčoahkkádusa jïh fiejlieguvvien muhteste.
Stuorradiggi mearridii Ovttasdoaibmanođastusa njukčamánus 2010.
Stoerredigkie nænnoesti *Ovttasdoaibmanođastusa njoktjesne 2010.
Ođastusa guovddáš jurddan lea ahte dearvvašvuođaveahkki galgá addojuvvot nu lahka pasieantta go vejolaš, ja ahte gielddat ožžot stuorát ovddasvástádusa pasieanttaid ollislaš dikšumis.
*Ođastusa voernges åssjalommesinie lea ahte healsoenviehkie edtja dan lïhke skïemtjijen vadtasovvedh goh buektehte, jïh ahte tjïelth stoerebe dïedten skïemtjijh åadtjoeh ellies gïetedallemistie.
Gielddat ávžžuhuvvojit lagabui ovttasbargat sierra dikšunmálliid ektui.
Tjïelth lïhkebe haastasuvvieh sjïere gïetedallemegoeri muhteste laavenjostedh.
Giđđat 2011 mearridii Stuorradiggi ođđa álbmotdearvvašvuođalága, lága gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusain ja Nationála dearvvašvuođa- ja fuolahusplána.
Gïjrege 2011:n Stuorradiggi nænnoesti orre aalmogenhealsoenlaakem, laakem tjïelten healsoen- jïh hoksedïenesjinie jïh Nasjonaale healsoen- jïh hoksesoejkesjen.
Sámediggái lea leamaš deaŧalaš sihkkarastit ahte ovttasdoaibman doaibmabijuid vuoruheapmi ja ortnegat mat dahkkojuvvojit galget addit buriid čuozahusaid maiddái sámi álbmogii, dakko bokte ahte sámi álbmoga vuoigatvuohta ovttaárvosaš bálvalusaide jerrojuvvo ja gozihuvvo guovddáš dearvvašvuođa- ja sosiálapolitihkalaš áŋgiruššamiin.
Saemiedægkan orreme vihkele gorredidh ahte *ovttasdoaibman råajvarimmiej prijoriteradimmie jïh öörnegh mah dorjesuvvieh edtjieh vedtedh bueride *čuozahusaid aaj saemien aalmogasse, daagkoe gåaskoejin ahte saemien aalmogen reakta seammavyörtegs dïenesjidie gihtjesåvva jïh geehtesåvva voernges healsoen- jïh #sosijaale<adj><cmp_attr><cmp> politihken eadtjaldovveminie.
Ovttasdoaibmanođastusa čuovvoleamis ovddidii Ráđđehus evttohusa ođđa nationála dearvvašvuođa- ja fuolahusplánii, ođđa álbmotdearvvašvuođa lága, ja ođđa gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvaluslága.
*Ovttasdoaibmanođastusa dåeriedimmesne Reerenasse evtiedi uvtelassem orre nasjonaale healsoen- jïh hoksesoejkesjasse, orre aalmogehealsoen laaken, jïh orre tjïelten healsoen- jïh hoksedïenesjelaakem.
Sámediggi searvvai rabas gulaskuddamii Stuorradikkis Ovttasdoaibmanođastusa birra ja ovddidii evttohusa rievdadusaid ođđa álbmotdearvvašvuođa láhkii ja gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusláhkii.
Saemiedigkie meatan gaahpode govledæmman Stuorradiggijjesne *Ovttasdoaibmanođastusa bïjre jïh uvtelassen jorkestimmide evtiedi orre aalmogehealsoen laakese jïh tjïelten healsoen- jïh hokselaakese.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 125. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 125. bielie 379 bielesne
Nationála dearvvašvuođa- ja fuolahusplána
Nasjonaale healsoen- jïh hoksesoejkesje
Sámedikki áigumuššan lea ahte Nationála dearvvašvuođa- ja fuolahusplána galgá válddahit hástalusaid, strategiijaid ja doaibmabijuid addin dihte sámi pasieanttaide dakkár dearvvašvuođabálvalusa mas sámi giella ja kultuvra leat lunddolaš sajis.
Saemiedigkien aajkojne lea ahte Nasjonaale healsoen- jïh hoksesoejkesje edtja haestemh buerkiestidh, strategiji jïh råajvarimmiej vedtedh åvteste saemien skïemtjijidie dagkeres verviesvoetendïenesjem mesnie saemien gïele jïh kultuvre iemie sijjesne årrodh.
Ođđa láhka álbmotdearvvašvuođas
Orre laake aalmogehealsosne
Boahtteáiggi dearvvašvuođabálvalusaid ovddideami oktavuođas biddjojuvvo stuorra fuomášupmi álbmotdearvvašvuhtii.
Båetijen aejkien verviesvoetendïenesji evtiedimmien gaskesisnie stoere åssjalommes bïejesåvva aalmogehealsose.
Dan julggaštusa vuođul ahte dearvvašvuohta ii vuolgge vuosttažettiin dearvvašvuođasuorggis, muhto eallindili, eallineavttuid ja eallindábiid bokte.
Dan deklarasjovnen mietie ahte ij healsoe voestegh vuelkieh healsoensuerkeste, mohte jielemetsiehkien, jielememoenemetsiehkiej jïh jielemevuekiej baaktoe.
Eastadeapmi ja álbmotdearvvašvuođabargu galgá danne dahkkojuvvot surggiid ja hálddašandásiid rastá.
Jeereme jïh aalmogenhealsoenbarkoe dannasinie edtja dorjesovvijibie suerkiej jïh reeremedaltesi rastah.
Máhtolašvuohta birasmirkkuid leavvamis, lea áinnas áigeguovdilis ášši sámi álbmogii Norggas.
Maahtaldahke #byjreskrodte<n><pl><gen> *leavvamis, lea maaje daaletje aamhtese saemien aalmogasse Nöörjesne.
Dutkan čájeha ahte álbmot Árktisas oažžu iežas sisa birasmirkkuid vuosttažettiin biebmu ja juhkamuša bokte, muhto maiddái áimmus.
Dotkeme vuesehte ahte aalmoge Árktisisnie jïjtjse sïjse #byjreskrodte<n><pl><nom> åådtje voestegh beapmoe jïh jovkemassen baaktoe, mohte aaj elmesne.
Báikkálaš industriija nuoskkideapmi mii luoitá rišša ja lossametállaid, ja dasto báikkálaččat váralaš bázahusaid guođđin guovlluin davvin lea váraleamos guhkit áiggi vuollái, go dat sáhttá addit hormonvigiid, ohkevigiid, borasdávdavára ja dávdavuostálastinvigiid.
Dajven industrijen deerjeme mij fæjroem beasta jïh *lossametállaid, jïh dehtie minngede byjreskisnie yskeres/ïskeres beetsuvi laehpeme dajvine noerhtene lea yskerommes/ïskerommes guhkebe tïjjen nualan, goh dïhte maahta vedtedh *hormonvigiid, jiemiefiejlide, *borasdávdavára jïh fiejliegïrremefiejlide.
Dát birasmirkkot levvet, ja sáhttet leat áittan álgoálbmogiidda maiddái Norgga bealde.
Daah #byjreskrodte<n><sg><acc> *levvet, jïh maehtieh årrodh aajhtojne aalkoeåålmegidie aaj Nöörjen bieleste.
Álgoálbmogiid eallindáhpedávddat leat hástalussan ja dat gáibidit erenoamáš gelbbolašvuođa.
Aalkoeåålmegi jielemevuekiefiejlieh leah haestieminie jïh dah sjïere maahtaldahkem krievieh.
Deaŧalaš álbmotdearvvašvuođadoaibmabidju lea gelbbolašvuođa buorideapmi álbmotdearvvašvuođabarggu siskkabealde sámi álbmoga ektui.
Vihkeles aalmogenhealsoenråajvarimmie lea maahtaldahken bueriedimmie aalmogenhealsoenbarkoen sjisjnjielisnie saemien aalmogen muhteste.
Stuorra álbmotdávddaid árrat fuomášeami oktavuođas nugo gárrendili, psykalaš váttuid, geahpesdávddaid, badjelmeari deattu, sohkardávdda ja váibmodávddaid oktavuođas, ferte olbmuid deaividit kultuvrralaččat heivehuvvon málliiguin ja lahkonanvugiiguin.
Stoere aalmogefiejliej aarehken aajhtsemen gaskesisnie goh *gárrendili, psykeles skaaraj, *geahpesdávddaid, *badjelmeari leavloen, dïjnehkefiejlien jïh vaajmoefiejliej gaskesisnie, tjuara almetji kulturellelaakan deahpadidh sjïehtelovveme goerigujmie jïh geatskanimmievuekiejgujmie.
Sámiid álbmotdearvvašvuođadilli lea unnán dutkojuvvon, ja unnán lea dutkojuvvon maiddái dat movt boahtteáiggi hástalusat sámi árbevirolaš ealáhusain sáhttet váikkuhit álbmotdearvvašvuhtii.
Saemiej aalmogenhealsoentsiehkie ånnetji goerehtovveme, jïh ånnetji aaj goerehtovveme dah guktie båetijen aejkien haestemh saemien aerpiesïejhme jielieminie maehtieh aalmogehealsose dijpedh.
Diehtit ahte sierra etnalaš joavkkuide sáhttá leat dárbu geavahit sierralágan lahkonanvugiid álbmotdearvvašvuođabarggu/ diehtojuohkinbarggu oktavuođas, sihke gielalaččat ja kultuvrralaččat.
Daejriejibie ahte sjïere #etneles<adj><attr> dåehkide maahta årrodh daerpiesvoete utnedh #sjïere<adj><cmp_attr><der_lágan><adj><attr> geatskanimmievuekiej aalmogenhealsoenbarkoen/ bïevnesebarkoen gaskesisnie, dovne #gïele<n><adj><der_aadv><adv> jïh kulturellelaakan.
Go galggaš juksat etnalaš veahádagaid, nugo sápmelaččaid, ja eará nationála minoritehtaid, de ferte álbmotdearvvašvuođabarggu erenoamážit heivehit dáid joavkkuide, sihke gielalaččat ja kultuvrralaččat.
Goh edtja jaksedh #etneles<adj><sg><nom> *veahádagaid, goh saemiej, jïh jeatjah nasjonaale minoriteeti, dellie tjuara aalmogenhealsoenbarkoem joekoenlaakan daejtie dåehkide sjïehtehtidh, dovne #gïele<n><adj><der_aadv><adv> jïh kulturellelaakan.
Dutkan lea vealtameahttun deaŧalaš dan oktavuođas go galgá árvvoštallat dárbbašlaš gaskaomiid gielddaid ja fylkkagielddaid bargui álbmotdearvvašvuođain sámi álbmoga várás.
Dotkeme lea #uvtedh<vblex><tv><der_meahttun><adj><attr> vihkele dennie gaskesisnie goh edtja daerpies tsavtshvierhtide vierhtiedalledh tjïelti jïh fylhketjïelti barkose aalmogehealsojne saemien aalmogen muhteste.
Dán vuođul bivddii Sámediggi ahte čuovvovaš sátnehápmi biddjojuvvošii ođđa álbmotdearvvašvuođaláhkii: ” Kommunen skal i sin planstrategi sikre at den samiske befolkning blir ivaretatt.”
Daan mietie Saemiedigkie maedtieji ahte minngebe baakoehaamoe bïejesåvva orre aalmogenhealsoenlaakese: ” *Kommunen s.*kal i. daj *planstrategi *sikre *at dan *samiske *befolkning *blir *ivaretatt.”
Stuorradiggi ii čuovvolan dán evttohusa.
Idtji stoerredigkie dåeredh daam uvtelassem.
Sámediggi áigu joatkit barggu sámi álbmotdearvvašvuođa hástalusaid oainnusmahttimiin.
Saemiedigkie sæjhta barkoem jåerhkedh saemien aalmogehealsoen haestemi *oainnusmahttimiin.
Gielddalaš- ja fuolahusbálvalusláhka
#Tjïelte<n><adj><cmp_attr><cmp_splitr> jïh hoksedïenesjelaake
Gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusaid láhka lea guovddáš láhka sámi pasieanttaid várás.
Tjïelten healsoen- jïh hoksedïenesji laake lea voernges laake saemien skïemtjiji muhteste.
Gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusfálaldat lea deaŧalaš oassi dearvvašvuođa- ja fuolahusfálaldagain sámi pasieanttaide.
Tjïelten healsoen- jïh hoksefaalenasse lea vihkeles boelhke healsoen- jïh hoksefaalenassine saemien skïemtjijidie.
Sámediggái lea leamaš deaŧalaš konsultašuvnnain Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanttain sihkkarastit sámi pasieanttaid vuoigatvuođaid ja dárbbuid ođđa lágas.
Saemiedægkan orreme vihkele konsultasjovnine Healsoen- jïh hoksedepartemeentine gorredidh saemien skïemtjiji reaktah jïh daerpiesvoeth orre laakesne.
Sámi pasieanttain sámegiela hálddašanguovllus, lea vuoigatvuohta geavahit sámegiela dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusain, ja dat lea mearriduvvon sámelágas.
Saemien skïemtjijinie saemiengïelen reeremedajvesne, lea reakta saemiengïelem utnedh healsoen- jïh sosialdïenesjinie, jïh dïhte saemienlaakesne nænnoestovveme.
Sámi pasieanttain olggobealde sámegiela hálddašanguovllu lea maiddái dárbu oažžut dakkár bálvalusaid main sámi giella ja kultuvra váldojuvvo vuhtii.
Saemien skïemtjijinie ålkolen saemiengïelen reeremedajven lea aaj daerpiesvoete åadtjodh dagkeres dïenesjh mejnie saemien gïele jïh kultuvre vaaltasåvva vuehtieji.
Sámediggi livččii háliidan dovddahit lága hámis ahte sámi pasieanttain sihke siskkabealde ja olggobealde sámegiela hálddašanguovllu, lea gáibádus ahte láhččojuvvon bálvalusat deattuhuvvojit bálvalusaid hábmedettiin.
Saemiedigkie #vihte<n><der_car><adj><comp><attr> laakem haamosne sïjhteme ahte saemien skïemtjijinie dovne sjisjnjielisnie jïh ålkolen saemiengïelen reeremedajven, lea krïevenasse ahte laatjasovveme dïenesjh #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> dïenesjh hammodeminie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 126. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 126. bielie 379 bielesne
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta ii sáhttán vuhtii váldit dán gáibádusa, muhto evttohii ođđa čuoggá gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusláhkaevttohussii, mii lea ná.
Healsoen- jïh idtji hoksedepartemeente maehtieh vuehtieji vaeltedh daam krïevenassem, mohte orre tsiehkiem uvtedi tjïelten healsoen- jïh hokselaakeuvtelassese, mij lea naemhtie.
Lága mearkkašumiin dovddahuvvui ahte sámi pasieanttaid geat ásset sámegiela hálddašanguovllu olggobealde, berre guldalit dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid hábmema oktavuođas.
Laaken mïerhkesjimmine dabtehtovvi ahte saemien skïemtjijidie gïeh saemiengïelen reeremedajven ålkolen veasoeh, byöroe goltelidh healsoen- jïh sosialdïenesji hammoem gaskesisnie.
Sámediggi áigu ain joatkit barggu dan ektui ahte sámi pasieanttain siskkabealde ja olggobealde sámegiela hálddašanguovllu, galget leat seammalágan vejolašvuođat oažžut dakkár dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusaid main lea sámi giella- ja kulturgelbbolašvuohta.
Saemiedigkie sæjhta annje barkoem dan muhteste jåerhkedh ahte saemien skïemtjijinie sjisjnjielisnie jïh ålkolen saemiengïelen reeremedajven, edtjieh årrodh aktelaaketje nuepieh åadtjodh dagkeres healsoen- jïh hoksedïenesjidie mejnie lea saemien gïele- jïh kultuvremaahtaldahke.
Kvalitehta ja pasieantasihkarvuohta
Kvaliteete jïh #skïemtjije<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoete
Ovttasdoaibmanođastusa čuovvoleapmin ovddidii ráđđehus Nationála dearvvašvuođa- ja fuolahusplána (2011-2015) 2011:s.
*Ovttasdoaibmanođastusa dåeriedimmine reerenasse evtiedi Nasjonaale healsoen- jïh hoksesoejkesjem (jaepiej 2011-2015) jaepien 2011.
Das daddjojuvvui ahte ráđđehus áigu 2012:s ovddidit stuorradiggedieđáhusa kvalitehta ja pasieantasihkarvuođa birra.
Desnie jeahtasovvi ahte reerenasse sæjhta jaepien 2012 stoerredigkiebïevnesem evtiedidh kvaliteeten jïh #skïemtjije<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoeten bïjre.
Dieđáhusas galgá biddjojuvvot vuođđun viiddis kvalitehtadoaba ja movt dan sáhttá láhčit ávkin vai pasieanta/geavaheaddji ieš sáhtášii árjjalaččat searvat iežas dikšui/fuolahussii.
Bïevnesisnie edtja bïejesovvedh våaroeminie vijries kvaliteetelahtese jïh guktie dam maahta laetjedh nåhtojne vuj skïemtjije/utnije jïjtje maahta eadtjohkelaakan meatan jïjtjse skïemtjesåjhterasse/hoksese.
Sámediggi lea searvan cealkámuščoahkkimii gos dieđáhusa áigeguovdilis fáttát čalmmustuvvojedje, ja gos čilgejuvvui movt proseassa dieđáhusbargguin galgá leat.
Saemiedigkie meatan #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><cmp_sgnom><cmp>tjåanghkose gusnie bïevnesen daaletje aamhtesh vååjnesasse bïejesovvin, jïh gusnie boejhkelovvi guktie prosesse bïevnesebarkojne edtja årrodh.
Sámedikki bealis lea deattuhuvvon earret eará sámi giella ja kultuvra kvalitehta ja pasieantasihkarvuođa beallin.
Saemiedigkien bielesne gaskem jeatjah #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> saemien gïele jïh kultuvre kvaliteeten jïh #skïemtjije<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoeten bieline.
Sámedikki oaivila mielde fuonida sámi giela ja kultuvrra gelbbolašvuođa váilun sámi pasieanttaid pasieantasihkarvuođa ja dearvvašvuođafálaldagaid kvalitehta.
Saemiedigkien aarvoen mietie saemien gïelem heajjode jïh kultuvren maahtaldahken fååtesæjjine saemien skïemtjiji #skïemtjije<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoetem jïh healsoenfaalenassi kvaliteetem.
Kvalitehta ja pasieantasihkarvuođa eaktun lea ahte pasieanta ja divššárat áddehallet gaskaneaset.
Kvaliteeten jïh #skïemtjije<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoeten moenemetsiehkine lea ahte skïemtjije jïh såjhterh #aerviedidh<vblex><tv><der_halla><vblex><indic><pres><p3><pl> *gaskaneaset.
Dát bidjá vuođu diehtojuohkinlonuhallamii mii lea dárbbašlaš jos galgá sáhttit addit buoremus ja rivttes divššu.
Daate våaromem #bïevnese<n><cmp_sgnom><cmp>#låtnodh<vblex><tv><der_alla><vblex><der_nomact><n><sg><ill> beaja mij daerpies jis edtja maehtedh vedtedh bööremes jïh rïektes såjhtoem.
Sámediggi oaivvilda ahte sámi pasieanttaid kvalitehta ja sihkarvuohta sin divššus dávjá lea gitta sámi giela ja kultuvrra máhtolašvuođas.
Saemiedigkie jeahta ahte saemien skïemtjiji kvaliteete jïh vihtiesvoete daj såjhtosne daamhtah lea öövre saemien gïelen jïh kultuvren maahtaldahkesne.
Danne lea deaŧalaš addit stuorát fuomášumi gulahallamii ja gillii kvalitehta ja pasieantasihkarvuođa mihtideamis.
Dannasinie vihkele vedtedh stoerebe åssjalommesem gaskesadtemasse jïh gïelese kvaliteeten jïh #skïemtjije<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoeten möölemisnie.
Sámediggi lea ožžon diehtit ahte dát čuovvoluvvo guovddáš dearvvašvuođaeiseválddiid bealis.
Saemiedigkie åådtjeme daejredh daate dåeriedåvva voernges verviesvoetenåejvieladtji bielesne.
Sámediggi bargá viidáseappot fáttáin maiddái min jahkásaš konsultašuvnnaid oktavuođas Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanttain guovlulaš dearvvašvuođadoaimmahagaid barggahandokumeanttaid hárrái.
Saemiedigkie vijriehkåbpoe aamhtesinie barka aaj mijjen jaapetje konsultasjovni gaskesisnie Healsoen- jïh hoksedepartemeentine regionaales *dearvvašvuođadoaimmahagaid #barkedh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>tjaatsegi gaavhtan.
Sámediggi áigu leat mielde viidáseappot dieđáhusbarggus, ja earret eará loktejuvvo fáddá Sámedikki dievasčoahkkimii meannudeapmái.
Saemiedigkie sæjhta mealtan vijriehkåbpoe årrodh bïevnesebarkosne, jïh gaskem jeatjah aamhtese lutnjesåvva Saemiedigkien dïevestjåanghkose gïetedæmman.
Nationála bioteknologiijastrategiija
Nasjonaale bioteknologijestrategije
Sámediggi lea addán cealkámuša ráđđehusa bargui nationála bioteknologiija ektui.
Saemiedigkie vadteme #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> reerenassen barkose nasjonaale bioteknologijen muhteste.
Sámedikki mielas lea bargu nationála strategiijain bioteknologiija ektui deaŧalaš ja das lea mearkkašupmi sámi álbmogii.
Saemiedigkien mïelesne barkoe nasjonaale strategijine bioteknologijen muhteste vihkele jïh desnie lea mïerhkesjimmie saemien aalmogasse.
Sámediggi čujuha cealkámušas ahte Sámediggi, ovttas máŋggain departemeanttain, lea searvan proseassaide main lea mearkkašupmi bargui nationála strategiijain bioteknologiija ektui.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> tjaatseste ahte Saemiedigkie, ektesne gelline departemeentine, meatan prosesside mejnie lea mïerhkesjimmie barkose nasjonaale strategijine bioteknologijen muhteste.
Earret eará čujuhuvvo bargui luondduvalljivuođalágain 2009 rájes ja Nagoya-protokollii 2010 rájes biologalaš eatnatgeardáivuođa konvenšuvnna vuolde.
Gaskem jeatjah barkose tjaatseståvva *luondduvalljivuođalágain 2009:n raejeste jïh Nagoya-buertiegærjese 2010:n raejeste #biolååge<n><adj><sg><nom> *eatnatgeardáivuođa konvensjovnen nuelesne.
Dán barggus leat ráhkaduvvon njuolggadusat genehtalaš resurssaid oažžumii ja govttolaš ja ovttaárvosaš juogadeapmái mii čuovvu dán lágan resurssaid ávkkástallama.
Daennie barkosne leah dorjesovveme njoelkedassh *genehtalaš #resursse<n><pl><gen> åadtjoemasse jïh *govttolaš jïh seammavyörtegs joekedæmman mij dåerede daennie laakesne #resursse<n><pl><gen> nåhtadimmiem.
Sámediggi vuordá ahte dát heivehuvvo nationála strategiijai bioteknologiija ektui.
Saemiedigkie vuarta daate nasjonaale strategijese sjïehtelåvva bioteknologijen muhteste.
Sámediggi čujuha maiddái álgoálbmogiid vuoigatvuođaide, gč.
Saemiedigkie aaj aalkoeåålmegh tjaatseste reaktide, *gč.
ILO-konvenšuvnna nr 169 ja ON álgoálbmotvuoigatvuođaid julggaštusa.
#ILO-konvensjovne<np><sg><gen> nr. 169 jïh ONEN aalkoeåålmegereaktaj/aalkoeåålmehreaktaj/aalkoeåålmhreaktaj deklarasjovnem.
Sámediggi čujuha dasto cealkámušastis ahte Nationála strategiija bioteknologiija ektui lea mielde dahkamin rivttes válljejumiid áššiin makkár dutkama mii dárbbašit ja mainna lágiin min servodat galgá hálddašit dan máhtolašvuođa maid dutkan addá midjiide.
Saemiedigkie dehtie minngede tjaatseste *cealkámušastis ahte Nasjonaale strategijen bioteknologijen muhteste mealtan rïektes veeljemidie aamhtesinie darjodh magkeres dotkemem mijjieh daarpesjibie jïh mejnie vuekine mijjen siebriedahke edtja reeredh dam maahtaldahkem maam dotkeme mijjese vadta.
Dan oktavuođas lea dalle sámi álbmogis veaháš erenoamáš hástalusat.
Dennie gaskesisnie lea dellie saemien aalmogisnie ånnetji sjïere haestemh.
Sámi genaávdnasiin ollu surggiin leat erohusat majoritehta genaávdnasiid ektui Norggas, ja danne sáhttet leat miellagiddevaččat dutkanoktavuođas.
Saemien #geene<n><cmp_sgnom><cmp>materijelline jïjnje suerkine leah joekehtsh #majoriteete<n><sg><gen> #geene<n><cmp_sgnom><cmp>materijelli muhteste Nöörjesne, jïh dannasinie maehtiejih murriedåbpoe dotkemegaskesisnie årrodh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 127. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 127. bielie 379 bielesne
Sámediggi diehtá ahte genaávdnasat dál eai registrerejuvvo etnalaš dovdomearkkaiguin.
Saemiedigkie daajra ahte #geene<n><cmp_sgnom><cmp>materijellh daelie eah #etneles<adj><attr> domtesevæhtajgujmie registreerh.
Muhto ovttaskas guovlluin Norggas ii leat váttis nannet ahte genaávdnasat dán guovllus vulget sámi álbmogis.
Mohte oktegs dajvine Nöörjesne ij leah geerve nænnoestidh ahte #geene<n><cmp_sgnom><cmp>materijellh daennie dajveste saemien aalmogistie vuelkieh.
Sámediggi lea bidjan merkii ahte Nationála dearvvašvuođa- ja fuolahusplána rahpá vejolašvuođa rievdadit njuolggadusaid ja geavahusa go guoská dearvvašvuođaregistariid ja bio-báŋkkuid ovddideapmái.
Saemiedigkie væhtese bïejeme ahte Nasjonaale healsoen- jïh hoksesoejkesje nuepiem geehpehte njoelkedassh jarkestidh jïh åtnoem goh dæjpa *dearvvašvuođaregistariid jïh *bio-baanghki evtiedæmman.
Háliidit oaneheappo gaskka dihtorávdnasiidda mat leat nationála registariin ja biobáŋkkuin.
Sijhtieh åeniehkåbpoen gaskemsh daatamasjijnematerijellide mah nasjonaales *registariin jïh *biobáŋkkuin.
Dát bargu guoská juo eandalii juste sámi álbmogii.
Daate barkoe joe dæjpa *eandalii dastegh saemien aalmogasse.
Sámediggi lea ožžon signálaid Bioteknologiijalávdegottis ahte sámi genat leat miellagiddevaččat boahtteáiggi dutkamis.
Saemiedigkie signaalh Bioteknologijemoenehtsistie åådtjeme ahte saemien #geene<n><pl><nom> murrede båetijen aejkien dotkemisnie.
Eaiggátvuohta genaresurssaide ja buriid dutkanprošeavttaid hábmen, lea politihkalaš ášši mii barggaha Sámedikki.
Aajhterevoete #geene<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><pl><ill> jïh buerie dotkemeprosjeektide hammodem, lea politihkeles aamhtese mij Saemiedigkiem fassehte.
Nationála strategiija bioteknologiija várás galgá ráhkaduvvot 2011:s.
Nasjonaale strategijen bioteknologijen muhteste edtja jaepien 2011 dorjesovvedh.
Dasto galgá bioteknologiijaláhka ođasmahttojuvvot.
Dehtie minngede edtja bioteknologijelaake orrestovvedh.
Sámediggi háliida searvat dán bargui, ja bivdá danne beassat searvat prosessii viidáseappot.
Saemiedigkie sæjhta meatan daan barkose, jïh dannasinie maadta bïesijibie meatan prosessese vijriehkåbpoe.
Sámi álbmogis lea vuoigatvuohta searvat proseassaide mat gusket sin boahtteáigái.
Saemien aalmogen lea reakta meatan prosesside mah dijpieh daj båetijen aajkan.
Nu lea maiddái áššis mii guoská etihkalaš standárddaid hábmemii ja eaiggátvuhtii bioteknologalaš áššiin.
Dan lea aaj aamhtesisnie mij dæjpa etihken standardi hammose jïh aajhterevoetese *bioteknologalaš aamhtesinie.
Heahtedieđihanbálvalus
#Neavroe<n><cmp_sgnom><cmp>#daejredh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>dïenesje
Sámediggi lea 2011:s konsulteren Justiisadepartemeanttain sámi geavaheddjiid ovdduid goziheamis heahtedieđihanbálvalusas.
Saemiedigkie lea jaepien 2011 konsulteereme justisdepartemeentine saemien utnijh *ovdduid geehtemisnie #neavroe<n><cmp_sgnom><cmp>#daejredh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>dïenesjisnie.
Čuovvu Sámelága giellanjuolggadusaid ahte sámi geavaheddjiin sámegiela hálddašanguovllu siskkabealde lea vuoigatvuohta bálvaluvvot sámegillii heahtedieđihanbálvalusas.
Dåeriedidien Saemienlaaken gïelenjoelkedasside ahte saemien utniejinie saemiengïelen reeremedajven sjisjnjielisnie lea reakta hoksehtovvedh saemiengïelese #neavroe<n><cmp_sgnom><cmp>#daejredh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>dïenesjisnie.
Sámi geavaheddjiin lea seamma stuorra dárbu, sihke siskkabealde ja olggobealde hálddašanguovllu, beassat gulahallat eatnigillii heahtediliin.
Saemien utniejinie lea seamma stoere daerpiesvoete, dovne sjisjnjielisnie jïh ålkolen reeremedajven, bïesijibie ietniengïelese neavroetsiehkine gaskestalledh.
Justiisadepartemeanta lea gulahallan hálddašanguovllu gielddaiguin ášši birra.
Justisdepartemeente reeremedajven tjïeltigujmie gaskestalleme aamhtesen bïjre.
Sámediggi vuordá dán čilgema, ja áigu de konsulteret viidáseappot ášši birra.
Saemiedigkie daam boejhkehtassem vuarta, jïh sæjhta dellie vijriehkåbpoe konsulteerijibie aamhtesen bïjre.
Ohcanvuđot doarjagat dearvvašvuođa-, sosiála- ja fuolahusprošeavttaide
Ohtsemevåaromen dåarjoeh healsoen-, sosijaale- jïh hokseprosjeektide
Sámediggi hálddaša ohcanvuđot váikkuhangaskaomiid main addojuvvo doarjja dearvvašvuođa- ja sosiálaprošeavttaide maid mihttomearrin lea bargat buoret dearvvašvuođa-, sosiála- ja fuolahusbálvalusaid láhčimiin sámi geavaheddjiid várás.
Saemiedigkie ohtsemevåaromen dïedtetsavtshvierhtide reerie mejnie dåarjoe vadtasåvva healsoen- jïh sosijaaleprosjeektide mej ulmine lea barkedh buerebe healsoen-, sosijaale- jïh hoksedïenesji laetjedh saemien utniji muhteste.
Jagi 2011 bušeahtas lei várrejuvvon 2 850 000,- ru dearvvašvuođa- ja sosiálaprošeavttaide.
Jaepien 2011 budsjehtesne bïedtesovveme 2 850 000,- kr. healsoen- jïh sosijaaleprosjeektide.
Ohcamiid submi oktiibuot lei 8 290 935,- ru.
Ohtsemi beetnehveahka ektiegaajhke lij 8 290 935,- kr.
15 prošektii juolluduvvui 3 118 160,- ru.
15 prosjeekth 3 118 160 laeviehtovvi,- kr.
Dán jagáš juolludusas lea eanaš prošeavttaid mihttomearrin leamaš ovddidit máhtolašvuođa sámi gielas ja kultuvrras dálá dearvvašvuođa- ja sosiálafálaldagain.
Daan jaapetje *juolludusas jeenjemes prosjeekti ulmine orreme maahtaldahkem saemien gïelesne evtiedidh jïh kultuvresne daaletje healsoen- jïh sosijaalefaalenassine.
Dát dávista doarjjaortnega váldomihttomearrái, ja lea mielde sihkkarastimin ovttaárvosaš dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid sámi álbmoga várás.
Daate dåarjoeöörnegem åejvieulmiemearan svååroe, jïh mealtan gorredidh seammavyörtegs healsoen- jïh sosialdïenesjh saemien aalmogen muhteste.
Dasa lassin leat mii válljen addit doarjaga ovdaprošeavttaide maid mihttomearrin lea leamaš ovddidit dutkanjurdagiid ja prošeaktaevttohusaid.
Dïsse lissine leah mijjieh veeljeme vedtedh dåarjoem åvteprosjeektide mej ulmine orreme dotkemeåssjalommesidie jïh prosjeekteuvtelasside evtiedidh.
Go dát prošeavttat gárvánit de addet daid bohtosat Sámediggái ávkkálaš máhtu dearvvašvuođa- ja sosiálapolitihka viidáseappot ovddideapmái sámi álbmoga guovdu.
Goh daah prosjeekth dorjesuvvieh dellie vedtieh daj illedahkh Saemiedægkan aevhkies soekse healsoen- jïh sosijaalepolitihken vijriehkåbpoe evtiedæmman saemien aalmogen gaskoeh.
8 Regionálaovddideapmi
8 #Regionaale<adj><indecl><cmp_attr><cmp>evtiedimmie
Sámedikki váldomihttomearrin regionálaovddideamis lea ealli sámi kultuvrra, giela ja servodateallima bisuheapmi ja ovddideapmi dain surggiin maidda ovttasbargošiehtadusat, mat leat Sámedikki ja fylkkagielddaid gaskka gusket.
Saemiedigkien åejvieulmiemierine #regionaale<adj><indecl><cmp_attr><cmp>evtiedimmesne lea dyjre/dyre saemien kultuvren, gïelen jïh siebriedahkejieleden tjöödtjestehteme jïh evtiedimmie dejnie suerkine mejtie ektiebarkoelatjkoeh, mah leah Saemiedigkien jïh fylhketjïelti gaskemsh dïjpih.
Geatnegahtti ovttasbargu Sámedikki ja stáhta ja regionála eiseválddiid gaskka váikkuha sámi giela, kultuvrra ja servodateallima nannema ja oainnusmahttima.
*Geatnegahtti ektiebarkoe Saemiedigkien jïh staaten jïh regionaale åejvieladtji gaskemsh dijpie saemien gïelen, kultuvren jïh siebriedahkejieleden nænnoestimmien jïh *oainnusmahttima.
Ovttasbargošiehtadusat fylkkagielddaiguin leat deaŧaleamos gaskaoamit maiguin juksat mihttomeriid dán bargosuorggis.
Ektiebarkoelatjkoeh fylhketjïeltigujmie leah vihkielommes tsavtshvierhtieh mejgujmie ulmieh jaksijibie daennie barkoesuerkesne.
Bealit dollet čoahkkimiid jeavddalaččat, ja šiehtadusaid doaibmabijuid birra raporterejuvvo.
Bielieh tjåanghkoeh jaabnan steerieh, jïh latjkoej råajvarimmiej bïjre reektesåvva.
Sámedikkis lea maiddái sierra doarjjapoasta mainna ruhtadit ovttasbargodoaibmabijuid Sámedikki ja fylkkagielddaid gaskka.
Saemiedigkien lea aaj sjïere dåarjoepåaste mejnie ektiebarkoeråajvarimmide laeviehtieh Saemiedigkien jïh fylhketjïelti gaskemsh.
Guovttegielalašvuođadoarjaga oktavuođas lea Sámediggi ráhkadan individuála ovttasbargošiehtadusaid juohke gielddain ja fylkkagielddain sierra go guoská dasa movt dat galget ovdánahttit, nannet ja ovddidit sámi gielaid.
Gööktengïelehvoetendåarjoen gaskesisnie lea Saemiedigkie dorjeme individuelle ektiebarkoelatjkojde fïerhtine tjïeltine jïh fylhketjïeltine sjïere goh dïsse dæjpa guktie dah edtjieh evtiedidh, nænnoestidh jïh saemien gïelide evtiedidh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 128. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 128. bielie 379 bielesne
Regionála ja báikkálaš ovttasbargu
Regionaale jïh dajven ektiebarkoe
Sámediggi lea 2011:s bidjan ovdan čilgehusa regionála ja báikkálaš ovttasbarggu birra.
Saemiedigkie lea jaepien 2011 fraamme bïejeme tjïelkestimmiem regionaale jïh dajven ektiebarkoen bïjre.
Čilgehusa ulbmilin lei geahčadit vejolašvuođaid ja hástalusaid dán barggus, ja movt dán ovttasbarggu sáhtášii ovddidit viidáseappot.
Tjïelkestimmien ulmine lij vuejnedh nuepieh jïh haestemh daennie barkosne, jïh guktie daam ektiebarkoem maahta vijriehkåbpoe evtiedidh.
Sámedikkis leat ovttasbargošiehtadusat fylkkagielddaiguin Hedmárkku rájes davás guvlui.
Saemiedigkien leah ektiebarkoelatjkoeh fylhketjïeltigujmie Hedmarhken raejeste noerhtese dajvese.
Ovttasbargošiehtadusaid bokte šihttojuvvo makkár ovddasvástádus regionála eiseválddiin galgá leat go guoská sámi gillii, kultuvrii ja servodatovddideapmái.
Ektiebarkoelatjkoej baaktoe sjïehtesåvva magkeres dïedte regionaale åejvieladtji edtja årrodh goh saemien gïelese dæjpa, kultuvrese jïh siebriedahkeevtiedæmman.
Ollu buorit bohtosat leat boahtán dán ovttasbarggus.
Jïjnje buerie illedahkh båateme daennie ektiebarkoste.
Dattetge oaivvilda Sámediggi ahte ovttasbargu fylkkagielddaiguin galgá leat eanet ulbmildiđolaš ja ahte bealit berrejit bidjat stuorát fuomášumi politihkalaš ovttasbargui.
Darhkan Saemiedigkie jeahta ahte ektiebarkoe fylhketjïeltigujmie edtja årrodh jeenje #ulmie<n><cmp_sgnom><cmp>#daajroe<n><adj><sg><nom> jïh ahte bielieh byöroeh stoerebe åssjalommesem bïejedh politihkeles ektiebarkose.
Ovttasbarggus sierra fylkkagielddaiguin háliida danne Sámediggi vuđolaččat geahčadit buot ovttasbargošiehtadusaid, ja revideret šiehtadusteavsttaid dađi mielde.
Ektiebarkosne sjïere fylhketjïeltigujmie dannasinie sæjhta Saemiedigkie veele vuejnedh gaajhkide ektiebarkoelatjkojde, jïh latjkoeteekstide revideerijibie *dađi mealtan.
Gielddat leat Sámedikki politihka deaŧaleamos vuolggaheddjiid searvvis go guoská servodatsurggiide nugo oahpahus, mánáidgárddit, giella, kultuvra, areálahálddašeapmi ja ealáhusat.
Tjïelth leah Saemiedigkien politihken vihkielommes seedtiji siebresne goh siebriedahkesuerkide dæjpa goh ööhpehtimmie, maanagïerth, gïele, kultuvre, goelpeneståaroereereme jïh jielemh.
Sámedikkis lea dál unnán formaliserejuvvon ovttasbargu gielddaiguin.
Saemiedigkien daelie ånnetji vihtiestovveme ektiebarkoe tjïeltigujmie.
Dasto ii leat mis kapasitehta eaige resurssat viidát bargat ovttas.
Dehtie minngede ij mijjesne leah kapasiteete eah #resursse<n><pl><nom> vijrebe ektesne barkedh.
Danne signalisere Sámediggi regionála ja báikkálaš čilgehusas ahte mii áigut oažžut buoret vásihusaid ovttasbarggus gielddaiguin dihto áššesurggiin.
Dannasinie *signalisere Saemiedigkie regionaale jïh dajven tjïelkestimmesne mijjieh sïjhtijibie buerebe dååjrehtsidie åadtjodh ektiebarkoste tjïeltigujmie såemies aamhtesesuerkijste.
Dát bargu lea álggahuvvon ovttasbargošiehtadusaid bokte guovttegielalašruđaid oktavuođas.
Daate barkoe ektiebarkoelatjkoej baaktoe aelkiehtovveme gööktengïelehbeetnegi gaskesisnie.
Ovttasbargošiehtadus Finnmárkku fylkkagielddain
Ektiebarkoelatjkoe Finnmaarhken fylhketjïeltine
Sámedikkis ja Finnmárkku fylkkagielddas lea jagis 2011 leamaš politihkalaš čoahkkin gos čađahuvvon doaibmabijut geahčaduvvojedje ja makkár doaibmabijut galget čađahuvvot 2011:s.
Saemiedigkesne jïh Finnmaarhken fylhketjïelten jaepesne 2011 orreme politihkeles tjåanghkoe gusnie tjïrrehtovveme råajvarimmieh vuajnasovvin jïh magkeres råajvarimmieh edtjieh jaepien 2011 tjïrrehtovvedh.
Jagi 2011 várás leat Sámediggi ja Finnmárkku fylkkagielda ráhkadan gaskaraporterema mas geahčadit makkár doaibmabijut leat čađahuvvon 2011:s ja makkár doaibmabijut leat báhcán.
Jaepien 2011 muhteste leah Saemiedigkie jïh Finnmaarhken fylhketjïelte dorjeme gåhkaldahkereektemem mesnie vuejnieh magkeres råajvarimmieh jaepien 2011 tjïrrehtovveme jïh magkeres råajvarimmieh baatseme.
Jagi 2012 álggus galget geahčaduvvot buot jagi 2011 doaibmabijut politihkalaš čoahkkimis beliid gaskka.
Jaepien 2012 aalkoevisnie edtjieh vuajnasovvedh gaajhken jaepien 2011 råajvarimmieh politihkeles tjåanghkosne bieliej gaskemsh.
Finnmárkku fylkkagielda ja Sámediggi leat ovttaoaivilis ahte ovttasbargu doaibmá bures daid resurssaid vuođul mat leat geavahusas.
Finnmaarhken fylhketjïelte jïh Saemiedigkie leah sïemes ahte ektiebarkoe hijven jåhta daj #resursse<n><pl><gen> mietie mah åtnosne.
Ovttasbargošiehtadus váikkuha sámi giela, kultuvrra ja servodateallima oainnusmahttima.
Ektiebarkoelatjkoe dijpie saemien gïelen, kultuvren jïh siebriedahkejieleden *oainnusmahttima.
Bealit leat ságaškuššan ovttasbargošiehtadusa hámi birra ja leat ovttaoaivilis ahte revideregoahtit šiehtadusteavstta.
Bielieh ektiebarkoelatjkoem haamoen bïjre digkiedamme jïh leah sïemes ahte latjkoeteekstem revideeregåetiejibie.
9 Riikkaidgaskasaš ja sámi ovttasbargu
9 Gaskenasjonaale jïh saemien ektiebarkoe
Sámedikki mihttomearri iežamet riikkaidgaskasaš áŋgiruššamiin lea ahte álgoálbmogat galget beassat mearridit iežaset ovdáneami ja iežaset beroštumiin váldit vára riikkaidgaskasaččat.
Saemiedigkien ulmie jïjtjemh gaskenasjonaale eadtjaldovveminie lea ahte aalkoeåålmegh edtjieh bïesedh nænnoestidh jïjtjsh evtiedimmiem jïh jïjtjemsh ïedtjine vaahram gaskenasjovnaale daltesisnie vaeltedh.
Mii háliidit viiddis ovttasbarggu sápmelaččaid gaskkas riikkarájáid rastá.
Mijjieh vijries ektiebarkoem saemiej gaskesne sïjhtijibie rïjhkenraasti rastah.
Seammás galgá Sámediggi leat iešheanalaš aktevra ovttasbarggus earáiguin riikkaidgaskasaš doaimmain.
Seammasïenten edtja Saemiedigkie årrodh stinkes aktööre ektiebarkosne jeatjebigujmie gaskenasjonaale darjoeminie.
Sámediggi áŋgiruššá maid buoridit álgoálbmogiidda riikkaidgaskasaš riekteovdáneami
Saemiedigkie eadtjaldåvva maam aalkoeåålmegidie gaskenasjonaale reaktoeevtiedimmiem bueriedibie
Sámediggi njulge iežas riikkaidgaskasaš bargguid našunála ja riikkaidgaskasaš forain ja arenain mat gusket ON:i, davviguovllupolitihkkii, Sámi Parlamentáralaš ráđđái, Barentsovttasbargui, davviriikkaid ovttasbargui, Árktalaš ovttasbargui, Interreg ja Davit dimenšuvdna (EU) olahan dihte dáid mihttomeriid.
Saemiedigkie *njulge jïjtjse gaskenasjonaale barkoej nasjonaale jïh gaskenasjonaale forumine jïh sijjine mah ONESE dijpieh, noerhtedajvenpolitihkese, Saemien Parlamentarihkeles raaran, #Barents<np><cmp_sgnom><cmp>ektiebarkose, noerhterïjhki ektiebarkose, Arktihken ektiebarkose, Interregen jïh Noerhth dimesjovne (*EU) hïnnedh åvteste daaj ulmiej.
Sámedikki riikkaidgaskasaš áŋgiruššan
Saemiedigkien gaskenasjonaale eadtjaldovveme
Eai leat dušše našunála áššit mat gusket sámi álbmogii Norggas.
Eah leah ajve nasjonaale aamhtesh mah saemien aalmogasse Nöörjesne dijpieh.
Riikkaidgaskasaš politihkalaš proseassat gusket eanet ja eanet njuolga sámi servodahkii.
Gaskenasjonaale politihkeles prosessh dijpieh jeenje jïh jeenje rïekte saemien siebriedahkese.
Jus Sámediggi galgá sáhttit vuhtiiváldit sámi álbmoga beroštumiid ja vuoigatvuođaid, de ferte maiddái Sámedikkis áŋgiruššan riikkaidgaskasaččat.
Jis Saemiedigkie edtja maehtedh seatadidh saemien aalmogen ïedtjh jïh reaktah, dellie tjuara aaj Saemiedigkesne eadtjaldovveme gaskenasjovnaale daltesisnie.
Dáinna vuođuin lea Sámediggi nannen iežas riikkaidgaskasaš áŋgiruššama, earret eará go lea ođđasisorganiseren hálddahusa ja go politihkalaččat lea nammadan riikkaidgaskasaš áirasa.
Daejnie våaroeminie lea Saemiedigkie nænnoestamme jïjtjemse gaskenasjonaale eadtjaldovvemen, gaskem jeatjah goh lea *ođđasisorganiseren reeremem jïh goh politihkeleslaakan gaskenasjonaale saadthalmetjem nommehtamme.
Sámediggeráđđi lea dieđihan ahte ođđa riikkaidgaskasaš dieđáhus ráhkaduvvo, mii galgá leat vuođđun min viidáset bargui riikkaidgaskasaččat.
Saemiedigkieraerie bïeljelamme ahte orre gaskenasjonaale bïevnese dorjesåvva, mij edtja årrodh våaroeminie mijjen vijrebe barkose gaskenasjovnaale daltesisnie.
Sámedikki riikkaidgaskasaš áirras galgá váldit vára ja ovddidit Sámedikki beroštumiid ja oainnu riikkaidgaskasaš áššiin ja proseassain mat leat áigeguovdilat Sámediggái, Sámedikki otná politihka mielde.
Saemiedigkien gaskenasjonaale saadthalmetje edtja vaahram vaeltedh jïh Saemiedigkien ïedtjide jïh vuajnoem gaskenasjonaale aamhtesinie evtiedidh jïh prosessine mah #daaletje<adj><sg><nom> Saemiedægkan, Saemiedigkien daanbeajjetje politihken mietie.
Sámediggi hálddaša prinsihpalaš oaiviliid iešguđet lágan riikkaidgaskasaš arenain.
Saemiedigkie prinsihpeles aarvojde reerie ovmessie dagkeres gaskenasjonaale sijjine.
Dehálaš lea maiddái ahte álgoálbmotdimenšuvdna vuhtiiváldojuvvo našuvnnalaččat ja riikkaidgaskasaččat, ja ahte áššit main lea mearkkašupmi álgoálbmogiidda ovddiduvvojit sihke riikkadásis ja riikkaidgaskasaččat.
Vihkele lea aaj ahte aalkoeåålmehdimensjovne nasjonaalelaakan seatadåvva jïh gaskenasjovnaale daltesisnie, jïh ahte aamhtesh mejnie lea mïerhkesjimmie aalkoeåålmegidie evtiedovvieh dovne rïjhkendaltesisnie jïh gaskenasjovnaale daltesisnie.
Sámediggi atná dehálažžan gulahallama ja oktavuođafierpmádaga huksema, bargguin riikkaidgaskasaš arenain.
Saemiedigkie åtna vihkielinie gaskesadtemem jïh gaskesenvearmadahken tseegkemem, barkojne gaskenasjonaale sijjine.
2011:s leat mii danin oasálastán čoahkkimiin ja eará arenain gos álgoálbmotvuoigatvuođat dahje sámiid vuoigatvuođat leat leamaš áigeguovdilis fáttát.
jaepien 2011 leah mijjieh dannasinie #vyöjhkesadtedh<adv> tjåanghkojne jïh jeatjah sijjine gusnie aalkoeåålmegereaktah/aalkoeåålmehreaktah/aalkoeåålmhreaktah jallh saemiej reaktah daaletje aamhtesh orreme.
Čoahkkimat guovddáš eiseválddiiguin
Tjåanghkoeh voernges åejvieladtjigujmie
Sámedikkis leat guokte konsulterenčoahkkima jagis Olgoriikadepartemeanttain.
Saemiedigkien leah göökte konsulteeremetjåanghkoeh jaepesne Ålkoelaantedepartemeentine.
Čoahkkimiid sisdoallu lea leamaš Sámedikki riikkaidgaskasaš barggut ja oktiiheiveheapmi departemeanttaiguin dán oktavuođas.
Tjåanghkoej sisvege orreme Saemiedigkien gaskenasjonaale barkoeh jïh iktedimmie departemeentigujmie daennie gaskesisnie.
Áššit mat leat digaštallojuvvon leat vuosttažettiin leamaš áššit mat gusket davviriikkapolitihkkii, dása gullet ealáhusovdáneapmi ja minerálabohkan sámi guovlluin, Barentsovttasbargu, Arktalaš Ráđđi ja olmmošvuoigatvuođagažaldagat ja álgoálbmotáššit ON:s.
Aamhtesh mah voestegh digkiedallesovveme orreme aamhtesh mah noerhterïjhkenpolitihkese dijpieh, daase jielemeevtiedimmie jïh mineraalebååremdimmie guvlieh saemien dajvine, #Barents<np><cmp_sgnom><cmp>ektiebarkoe, Arktihken raerie jïh åålmehreaktangyhtjelassh jïh aalkoeåålmegeaamhtesh/aalkoeåålmehaamhtesh/aalkoeåålmhaamhtesh ONESNE.
Sámediggi lea buktán cealkámuša stuoradiggedieđáhussii davviguovlluid birra, mii geigejuvvui skábmamánu 2011.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> stoerredigkiebïevnesasse buakteme noerhtedajvi bïjre, mij rahkan gietskiedovvi 2011.
Cealkámušas lea Sámediggi deattuhan earret eará ahte álgoálbmotvuoigatvuođat fertejit ovddiduvvot ja doahttaluvvot ja ahte álgoálbmogat galget sihkkarastojuvvot iešmearrideami ja váikkuheami davviguovlluid ovdáneamis.
#Jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> lea Saemiedigkie gaskem jeatjah tjïelkestahteme ahte aalkoeåålmegereaktah/aalkoeåålmehreaktah/aalkoeåålmhreaktah tjuerieh evtiedovvedh jïh ussjedovvedh jïh ahte aalkoeåålmegh edtjieh gorredovvedh jïjtjereeremen jïh dïedten noerhtedajvi evtiedimmesne.
Álgoálbmogat fertejit maiddái oažžut ekonomalaš resurssaid vai sáhttet searvat friddja ja iešheanalaš aktevran riikaidgaskasaš mearridanproseassain ja ovttasbargoorgánain mat gusket davviguovlluide.
Aalkoeåålmegh tjuerieh aaj ekonomeles #resursse<n><pl><acc> åadtjodh vuj maehtieh meatan frijje jïh stinkes aktöörine/aktöörinie gaskenasjonaale nænnoestimmieprosessine jïh ektiebarkoeorgaanine mah noerhtedajvide dijpieh.
Sámediggi lea duhtavaš gulahallamiin Olgoriikadepartemeanttain ja go eanet Sámedikki cealkámušain leat váldon mielde dieđáhussii.
Saemiedigkie lea madtjeles gaskesadteminie Ålkoelaantedepartemeentine jïh goh jeenje Saemiedigkien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><ela> mealtan våålteme bïevnesasse.
Sámediggi lea buktán cealkámuša ođđa stuoradiggedieđáhussii stáhtalaš eaiggátvuođa birra.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> orre stoerredigkiebïevnesasse buakteme staateles aajhterevoeten bïjre.
Cealkámušas deattuhuvvui ehtalaš njuolggadusaid dehálašvuohta ja ealáhuseallima servodatovddasvástádus álgoálbmotguovlluin.
#Jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> *ehtalaš njoelkedassi *dehálašvuohta jïh jielemejielemen siebriedahkedïedte aalkoeåålmegedajvine/aalkoeåålmehdajvine/aalkoeåålmhdajvine.
Davvi dimenšuvdna (EO)
Noerhte dimesjovne (*EO)
Sámediggi ovddida áššiid EO:i, earret eará Davvi dimenšuvnna bokte.
Saemiedigkie aamhtesh evtede *EO:#i<n><abbr><sg><acc>, gaskem jeatjah Noerhte dimesjovnen baaktoe.
Davvi dimenšuvdna lea doaibmaguoibmevuohta mas EO, Ruošša, Islánda ja Norga leat searvvis.
Noerhte dimesjovne lea *doaibmaguoibmevuohta mesnie *EO, Russlaanten, Jïengelaante jïh Nöörje siebresne.
Dálkkádat, kultuvra, dearvvašvuohta ja fievrrideapmi davviguovlluin leat áŋgiruššansuorggit.
Daelhkie, kultuvre, healsoe jïh juhteme noerhtedajvine leah barkoesuerkieh.
Doaibmaguoibmevuođa Parlamentarihkkárkonferánssas Romssas 2011:s deattuhii Sámediggi ahte álgoálbmogat davvin fertejit vuhtiiváldojuvvot ja gullojuvvot go mearrádusat main lea dadjamuš sidjiide, dahkkojit.
*Doaibmaguoibmevuođa Paramentarihkerekonferaansesne Romsesne jaepien 2011 Saemiedigkie tjïelkestehti ahte aalkoeåålmegh noerhtene tjuerieh seatadovvedh jïh govlesovvedh goh nænnoestahkh mejnie lea #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> dejtie, dorjoeh.
Sámediggi oaivvilda maiddái ahte ferte ásahuvvot sierra bargojoavku álgoálbmogiid várás Davvidimenšuvnna rámmaid siskkobealde.
Saemiedigkie aaj jeahta ahte tjuara tseegkesovvedh sjïere barkoedåehkie aalkoeåålmegi muhteste Noerhtedimesjovnen mieriej sisnjelen.
Dát lea ovdal evttohuvvon Raipon álgoálbmotorganisašuvnnas.
Daate lea aarebi uvtedovveme *Raipon aalkoeåålmegeorganisasjovnesne/aalkoeåålmehorganisasjovnesne/aalkoeåålmhorganisasjovnesne.
Sámediggi lea danin duhtavaš go álgoálbmogiid beroštupmi lea sisaváldojuvvon konferánssa loahppajulggaštussii.
Saemiedigkie lea dannasinie madtjele goh aalkoeåålmegi ïedtje lea *sisaváldojuvvon konferaansen minngiegietjiedeklarasjovnese.
Loahppajulggaštusas bivdojuvvojit ráđđehusat bealálašriikkain Davit dimenšuvnnas ovttasbargat álgoálbmogiiguin hábmendihti vuogádaga mii nanne álgoálbmogiid searvama Davit dimenšuvnna politihkas.
Minngiegietjiedeklarasjovnesne reerenassh maadtasuvvieh #bielie<n><adj><cmp_attr><cmp>rïjhkine Noerhtebe dimesjovnesne aalkoeåålmegigujmie laavenjostedh *hábmendihti systeemem mij nænnoste aalkoeåålmegi #meatan<adv><der_nomact><n> Noerhtebe dimesjovnen politihkesne.
Barentsovttasbargu
#Barents<np><cmp_sgnom><cmp>ektiebarkoe
Sámediggi lea addán 100 000 ruvdnosaš doarjaga Barentsčállingotti álgoálbmotbargái, geahča rámmašiehtadusa Olgoriikadepartemeanttain.
Saemiedigkie vadteme 100 000:m *ruvdnosaš dåarjoem Barentsčállingoddijjen aalkoeåålmegebarkijasse/aalkoeåålmehbarkijasse/aalkoeåålmhbarkijasse, gïehtjedh mierielatjkoem Ålkoelaantedepartemeentine.
Olgoriikadepartemeanta ja Sámediggi leat 2011:s joatkán álgoálbmotbargivirggi ovttain jagiin, ja áigot 2012.s árvvoštallat joatkima maiddái 2013 rádjai.
Ålkoelaantedepartemeente jïh Saemiedigkie leah jaepien 2011 jåarhkeme aalkoeåålmegebarkijebarkoen/aalkoeåålmehbarkijebarkoen/aalkoeåålmhbarkijebarkoen aktine jaepine, jïh sïjhtih 2012.#s<n><abbr><sg><acc> jåerhkemem aaj vierhtiedalledh 2013:n raajan.
Sámediggepresideanta oassálasttii go Norga válddii badjelasas Barentsráđi ovdagotti golggotmánus 2011.
Saemiedigkiepresideente mealtan goh Nöörje bijjeli #Barentsráđđi<np><sg><acc> vaeltieji *ovdagotti golken 2011.
Sámediggepresideanta oassálasttii Norgga sáttagoddái ja oaččui moadde minuhta Norgga olgoriikaministara sárdnunáiggis.
Saemiedigkiepresideente mealtan Nöörjen saadtehmoenehtsasse jïh naan minuhth åadtjoeji Nöörjen ålkoelaanteministeren saarnometïjjeste.
Sártnis deattuhii sámediggepresideanta ahte álgoálbmotovddastus Barentsovttasbarggus ferte ovddiduvvot viidáseappot.
Prïejhkesne saemiedigkiepresideente tjïelkestehti ahte aalkoeåålmegedïedte/aalkoeåålmehdïedte/aalkoeåålmhdïedte #Barents<np><cmp_sgnom><cmp>ektiebarkosne tjuara vijriehkåbpoe evtiedovvedh.
Son rámidii Barentsráđi go sii leat háhkan álgoálbmotoainnuid Joint Comminque nr 25 oktavuođas.
Dïhte #Barentsráđđi<np><sg><acc> #girmedh<vblex><iv><indic><pret><p3><sg> goh dah aalkoeåålmegevuajnojde/aalkoeåålmehvuajnojde/aalkoeåålmhvuajnojde skååffeme *Joint *Comminque nr. 25 gaskesh.
Viidáseappot deattuhii ahte stáhtat fertejit váldit mielde daid ON rávvagiid, mat earret eará bohtet ovdan ON erenoamášdieđiheaddji Anaya raporttas sápmelaččaid birra Suomas, Norggas ja Ruoŧas, ON erenoamášdieđiheaddji Anaya jahkásaš raporttain industriijadoaimmaid birra álgoálbmotguovlluin dahje daid lahka ja ON erenoamášáirasa Ruggie láidesteaddji prinsihpain industriijadoaimmaid ja olmmošvuoigatvuođaid birra.
Vijriehkåbpoe tjïelkestehti ahte staath tjuerieh mealtan vaeltedh dejtie ONEN bïhkedimmide, mah gaskem jeatjah fraamme båetieh ONEN sjïerebïeljelæjja Anayan reektehtsistie saemiej bïjre Soemeste, Nöörjeste jïh Sveerjeste, ONEN sjïerebïeljelæjja Anayan jaapetje reektehtsinie industrijedarjomi bïjre aalkoeåålmegedajvijste/aalkoeåålmehdajvijste/aalkoeåålmhdajvijste jallh daj lïhke jïh ONEN sjïeresaadthalmetjen *Ruggie *láidesteaddji prinsïhpine industrijedarjomi jïh åålmehreaktaj bïjre.
Sámediggi deattuhii ahte go váldá vuhtii dákkár rávvagiid, de sáhttá gávdnat buriid čovdosiid stáhtaide, álgoálbmogiidda ja industriijadoaimmaide Barentsguovllus.
Saemiedigkie tjïelkestehti ahte goh vaalta dagkeres bïhkedimmieh vuehtieji, dellie maahta buerie tjoevtenjidie gaavnedh staatide, aalkoeåålmegidie jïh industrijedarjoemidie Barentsguovlusne.
Árktalaš ráđđi
Arktihken raerie
Sámediggi lea oassálastán Árktalaš ráđi ministtarčoahkkimii Ruonáeatnamis.
Saemiedigkie mealtan Arktihken raerien ministeretjåanghkose Ruonáeanesne.
Čoahkkimis deattuhii Sámediggi man deaŧalaš ovttasbargu Árktisas lea álgoálbmogiidda davvin, ja čujuhii dasa ahte dat máhttovuođđu maid Árktalaš ráđđi háhká, lea deaŧalaš Sámedikki mearrádusaide.
Tjåanghkosne Saemiedigkie tjïelkestehti maam vihkeles ektiebarkoe Árktisisnie lea aalkoeåålmegidie noerhtene, jïh dïsse tjaatsesti ahte dïhte maahtoevåarome aaj Arktihken raerie skååffoe, lea vihkeles Saemiedigkien nænnoestahkide.
Vuosttaš juridihkalaččat čadni šiehtadus Árktalaš ráđi bokte, ohcama ja gádjuma birra Árktisas, mearriduvvui ministtarčoahkkimis.
Voestes juridihkeleslaakan gårredæjja latjkoe Arktihken raerien baaktoe, ohtsemen jïh beerkemen bïjre Árktisisnie, ministeretjåanghkosne nænnoestovvi.
Sohppojuvvui bargat viidáseappot ođđa čadni šiehtadusaiguin dás duohko.
Barkedh latjkasovvi vijriehkåbpoe orre gårredæjja latjkoejgujmie daelie *duohko.
Viidáseappot mearriduvvui ahte bistevaš čállingoddi ráđđái galgá ásahuvvot Romsii.
Vijriehkåbpoe nænnoestovvi ahte vihties sekretarijaate raaran edtja Romsese tseegkesovvedh.
Sámediggái lea deaŧalaš ahte čállingottis lea gelbbolašvuohta álgoálbmogiid vuoigatvuođaid ja beroštusaid birra.
Saemiedægkan vihkele ahte sekretarijaaten lea maahtaldahke aalkoeåålmegi reaktaj jïh ïedtji bïjre.
Dát lei okta eavttuin dasa ahte Ruoŧa, Norgga ja Suoma sámedikkit dorjo čállingotti ásaheami Romsii.
Daate akte moenemetsiehkijste dïsse ahte Sveerjen, Nöörjem jïh Soemen saemiedigkieh sekretarijaaten tseegkemem dåarjoejin Romsese.
Oassálastin Norgga ja Kanada gaskasaš bistevaš bilaterála gulahallančoahkkimii
#Mealtan<adv><der_nomag><n> Nöörjen jïh Kanada gasngesadtje vihties bilateraale gaskesadtemetjåanghkose
Sámediggi oassálasttii Norgga sáttagoddái Norgga ja Kanada gaskasaš bistevaš bilaterála gulahallančoahkkimii davviguovlluid birra.
Saemiedigkie mealtan Nöörjen saadtehmoenehtsasse Nöörjen jïh Kanadan gasngesadtje vihties bilateraale gaskesadtemetjåanghkose noerhtedajvi bïjre.
Čoahkkima fáddán ledje mearrahálddašeapmi ekovuogádaga vuođul ja olju ja gássa Árktisas.
Tjåanghkoen aamhtesinie lin mearoereereme *ekovuogádaga mietie jïh ålja jïh #gaasse<n><sg><nom> Árktisisnie.
Sámediggi lea duhtavaš go lea oassálastán.
Saemiedigkie madtjele goh mealtan.
Mii beasaimet guoskevaš, riikkaidgaskasaš foras vejolašvuođa muitalit Sámedikki barggu ja oainnu birra mii guoská sápmelaččaide erenoamážit deaŧalaš áššiide ja hástalusaide, ja árktalaš guvlui oppalaččat.
Mijjieh bïesimh sjyöhtehke, gaskenasjonaale forumesne nuepiem Saemiedigkiem soptsestidh barkoen jïh vuajnoen bïjre mij saemide dæjpa joekoenlaakan vihkeles aamhtesidie jïh haestiemidie, jïh arktihken dajvese ellieslaakan.
Danne lea dákkár oassálastin mielde čalmmustahttimin Sámedikki barggu riikkaidgaskasaččat, ja maiddá buorideamen oktavuođa Árktisa eará álgoálbmogiiguin.
Dannasinie lea dagkeres #mealtan<adv><der_nomag><n> mealtan Saemiedigkien barkoem gaskenasjovnaale daltesisnie tjelmiestehtedh, jïh aaj gaskesem bueriedidh Árktisen jeatjah aalkoeåålmegigujmie.
Sáttagoddi galledeamen Ruonáeatnama
Saadtehmoenehtse Ruonáeanam goevlelidh
Sámediggepresideanta oassálasttii stáhtačálli Erik Lahnsteina sáttagoddái galledit Ruonáeatnama golggotmánus.
Saemiedigkiepresideente mealtan staatetjaelije Erik Lahnsteinen saadtehmoenehtsasse Ruonáeanam golken goevlelidh.
Áigumuš Sámedikki oassálastimiin lei oččodit lagat ovttasbarggu ealáhusovddidemiin álgoálbmotguovlluin.
Aajkoe Saemiedigkien mealtan lij åådtjedidh *lagat ektiebarkoem jielemeevtiedimmine aalkoeåålmegedajvijste/aalkoeåålmehdajvijste/aalkoeåålmhdajvijste.
Presideanttas lei sáhkavuorru semináras Ruonáeana – Norga Lihtolaččat davvin, álgoálbmogiid beroštumiid birra ja mo dat fuolahuvvojit.
Presideenten lij lahtestimmie seminaaresne Ruonáeana – Nöörje #Latjkoe<n><adj><comp><sg><nom> noerhtene, aalkoeåålmegi ïedtji bïjre jïh guktie dah hoksesuvvieh.
Presideanta deattuhii sakka man deaŧalaš lea hálddašit luondduriggodagaid guoddevaččat ja evttohii ahte ferte ráhkadit njuolggadusaid dasa mo luondduriggodagaid galgá geavahit árktalaš guovlluin.
Presideente alme tjïelkestehti maam vihkele lea reeredh eatnemenræjhkoesvoetide *guoddevaččat jïh uvtedi ahte tjuara njoelkedassh darjodh dïsse guktie eatnemenræjhkoesvoetide edtja arktihken dajvine utnedh.
Presideanttas lei maid čoahkkin Ruonáeatnama riikadikki (landstinget) ovdagottiin ja oassálasttii čoahkkimiidda ealáhus- ja álgoávnnasministariin, finánsaministariin ja oahpahus- ja dutkanministariin.
Presideentesne lij maam tjåanghkoem Ruonáeanan rïjhkedigkiem (*landstinget) *ovdagottiin jïh mealtan tjåanghkojde jieleme- jïh aalkoematerijelleministerinie, #finanse<n><cmp_sgnom><cmp>ministerinie jïh ööhpehtimmie- jïh dotkemeministerinie.
Eará álgoálbmogat guossin
Jeatjah aalkoeåålmegh guessine
Guatemala mayaálbmoga ovddasteaddjit fitne galledeamen Sámedikki.
Guatemalan *mayaálbmoga saadthalmetjh goevlelidh Saemiedigkiem mïnnin.
Čoahkkima fáddán lei oktiigullevašvuohta ja Sámedikki riikkaidgaskasaš álgoálbmotbargu.
Tjåanghkoen aamhtesinie lij *oktiigullevašvuohta jïh Saemiedigkien gaskenasjonaale aalkoeåålmegebarkoe/aalkoeåålmehbarkoe/aalkoeåålmhbarkoe.
Sámediggi, álgoálbmotparlameantan, lea deaŧalaš ovdagovvan mayaálbmogii.
Saemiedigkie, #aalkoeåålmege<n><cmp_sgnom><cmp>#parlamente<n><ess>, lea vihkele åvteguvvine *mayaálbmogii.
Guatemala ambassadevra Norggas lei maid mielde dán čoahkkimis.
Guatemalan *ambassadevra Nöörjesne lij aaj mealtan daennie tjåanghkosne.
Chile mapucheálbmoga ovddasteaddjit fitne maid galledeamen Sámedikki.
Chilen *mapucheálbmoga saadthalmetjh aaj goevlelidh mïnnin Saemiedigkiem.
Čoahkkima fáddán lei oktiigullevašvuohta ja Sámedikki riikkaidgaskasaš álgoálbmotbargu.
Tjåanghkoen aamhtesinie lij *oktiigullevašvuohta jïh Saemiedigkien gaskenasjonaale aalkoeåålmegebarkoe/aalkoeåålmehbarkoe/aalkoeåålmhbarkoe.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 131. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 131. bielie 379 bielesne
Sámediggepresideanta Chiles
Saemiedigkiepresideente Chilesne
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 132. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 132. bielie 379 bielesne
Sámediggepresideanta finai Chiles hállamin ILO-konvenšuvnna nr.
Saemiedigkiepresideente Chilesne håaledh mïnni #ILO-konvensjovne<np><sg><acc> nr.
169 ja álgoálbmogiid konsulterenvuoigatvuođa birra.
169 jïh aalkoeåålmegi konsulteeremereaktan bïjre.
Presideanta muitalii sápmelaččaid vásáhusaid birra kultuvrraid rastásaš ovttasdoaibmamiin Norggas ja Davviriikkain, ja Sámedikki vásáhusaid birra konsultašuvdnašiehtadusain.
Presideente saemiej vaesehtsi bïjre kultuvrh soptsesti *rastásaš *ovttasdoaibmamiin Nöörjesne jïh Noerhtelaantine, jïh Saemiedigkien vaesehtsi bïjre konsultasjovnelatjkojne.
Sáhkavuorustis deattuhii presideanta ahte konsultašuvdnavuoigatvuohta lea deaŧalaš reaidun oažžut stáhtaid iežaset politihkkahábmemis árvvusatnit álgoálbmogiid sierra oainnuid ja beroštusaid álbmogin.
Lahtestimmesne presideente tjïelkestehti ahte konsultasjovnereakta lea vihkele dïrreginie staath åadtjodh jïjtjsh politihkehammoste seahkaridh aalkoeåålmegi sjïere vuajnojde jïh ïedtjh aalmoginie.
Konsultašuvdnaortnet lea mielde nannemin álgoálbmogiid olmmošvuoigatvuođaid.
Konsultasjovneöörnege mealtan aalkoeåålmegi åålmehreaktide nænnoestidh.
Dán mátkkis finai presideanta galledeamen mapucheservodaga Araucanías.
Daennie fealadimmesne presideente mïnni goevlelidh *mapucheservodaga *Araucanías.
Sámi parlamentáralaš ráđđi
Saemien parlamentarihkeles raerie
Sámi parlamentáralaš ráđđi (SPR) lea Suoma, Norgga ja Ruoŧa sámedikkiid gaskasaš parlamentáralaš ovttasbargoorgána.
Saemien parlamentarihkeles raerie (SPR) lea Soemen, Nöörjen jïh Sveerjen saemiedigkiej gasngesadtje parlamentarihkeles ektiebarkoeorgaane.
Ruoššabeale sámit lea bistevaš oasseváldit ráđis.
Russlaantebieliem saemieh lea vihties mealtan raeresne.
SPR galgá fuolahit sápmelaččaid beroštumiid riikkarájiid rastá ja lea sámi jietna riikkaidgaskasaččat.
SPR edtja saemiej ïedtjide hoksedh rïjhkenraejiej rastah jïh lea saemien tjoeje gaskenasjovnaale daltesisnie.
Sámediggái juolluduvvo 500 000 ru SPRii stáhtabušeahta bokte.
Saemiedægkan laeviehtåvva 500 000 kr. SPR:se staatebudsjehten baaktoe.
Juolludeapmi manná dan sámediggái mas lea ráđi čállingoddi.
Laeviehtimmie mænna dan saemiedægkan mesnie lea raerien sekretarijaate.
Iešguđet sámedikkit mákset sáttagottiid čoahkkin- ja ovddastangoluid.
Ovmessie saemiedigkieh saadtehmoenehtsh maeksieh tjåanghkoe- jïh *ovddastangoluid.
Sámi parlamentáralaš ráđđi lea mearridan ođđa doaibmaplána mii bistá 2013 jahkemolsumii.
Saemien parlamentarihkeles raerie orre dahkoesoejkesjem nænnoestamme mij ryöhkoe 2013 jaepiemolsesovvemasse.
SPR mihttomearri lea nannet ráđi ovttasbarggu ja rámmaeavttuid.
SPR:n ulmie lea nænnoestidh raerien ektiebarkoem jïh mierietsiehkieh.
SPR áigu maiddái nannet sámegielaid geavaheami ja sámegieloahpahusa vuođđoskuvllas.
SPR sæjhta aaj saemiengïeli pråvhkoem jïh saemienööhpehtimmiem maadthskuvlesne nænnoestidh.
Okta doaibmabijuin mii galgá čađahuvvot, lea evttohit oktasaš oahppoplána sámegielas ja duojis buot davviriikkain.
Akte råajvarimmieh mij edtja tjïrrehtovvedh, lea ektie learoesoejkesjem saemiengïelesne uvtedidh jïh vætnosne #gaajhke<prn><ind><pl><loc> #noerhte<n><cmp_sgnom><cmp>#rïjhke<n><pl><loc>.
SPR galgá ain bargat dainna ahte ásahuvvo sierra sámi universitehta.
SPR edtja annje dejnie barkedh ahte tseegkesåvva sjïere saemien universiteete.
Maiddái dat bargu ahte oažžut buot davviriikkaid dohkkehit davviriikkalaš sámekonvenšuvnna, galgá jotkojuvvot.
Aaj dïhte barkoe ahte åadtjoejibie gaajhkide noerhterïjhkide dåhkasjehtedh noerhtelaanti saemienkonvensjovnem, edtja #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Norgga beale Sámediggi válddii skábmamánus 2011 badjelasas Sámi parlamentáralaš ráđi jođiheami 16 mánu áigodahkii.
Nöörjen bieliem Saemiedigkie rahkan vaeltieji 2011 bijjeli Saemien parlamentarihkeles raerien öörnemen 16 askh boelhkese.
Sámeparlamentarihkkáriid konferánsa Girkonjárggas
Saemienparamentarihkeri konferaanse Girkonjárgesne
Norgga beale Sámediggi lágidii goalmmát sámeparlamentarihkkáriid konferánssa, mii dán jagi lei Girkonjárggas.
Nöörjen bieliem Saemiedigkie gåalmede saemienparamentarihkeri konferaansem öörni, mij daan jaepien lij Girkonjárgesne.
Suoma, Norgga ja Ruoŧa beale sámedikkit oassálaste, ja Sámi/Kola Suobbar (Ruošša beale sámit) ledje bovdejuvvon ja oassálaste konferánsii.
Soemen, Nöörjen jïh Sveerjen bielien saemiedigkieh mealtan, jïh Saemien/Kola *Suobbar (Russlaanten bieliem saemieh) bööresovveme jïh mealtan konferaansese.
Olles 72 parlamentarihkkára oassálaste konferánsii.
Abpe 72 paramentarihkerh mealtan konferaansese.
Sámeparlamentarihkkáriid konferánssa boađusin lei 24 artihkkala sturrosaš loahppajulggaštus mii dorjojuvvui measta ovttajienalaččat.
Saemienparamentarihkeri konferaansen illedahkine lij 24:n artihkelen *sturrosaš minngiegietjiedeklarasjovne mij dåårjesovvi dallahmasten aktenraeresne.
Julggaštus čuovvola ollu fáttáid mat ledje guovtti ovddit julggaštusain.
Deklarasjovne jïjnje aamhtesidie dåerede mah lin göökten #ovtetje<adj><comp><attr> deklarasjovnine.
Julggaštus lea maid sierra teakstaoassi Ruošša beale sápmelaččaid birra.
Deklarasjovne lea aaj sjïere teeksteboelhke Russlaanten bieliem saemiej bïjre.
Parlamentarihkkárat leat fuolastuvvan Ruošša stáhta álgoálbmotpolitihka geažil ja mo dat gieđahallá Ruošša beale sápmelaččaid.
Paramentarihkerh leah *fuolastuvvan Russlaanten staaten aalkoeåålmegepolitihken/aalkoeåålmehpolitihken/aalkoeåålmhpolitihken dïete jïh guktie dïhte Russlaanten bieliem gïetedalla saemieh.
Danne sii bivdet Norgga, Ruoŧa ja Suoma ovttas ovddidit Ruošša beale sápmelaččaid dili álgoálbmotpolitihkaset bokte.
Dannasinie dah Nöörjem maedtieh, Sveerjen jïh Soemem ektesne Russlaanten bieliem saemiej tsiehkien aalkoeåålmegepolitihken/aalkoeåålmehpolitihken/aalkoeåålmhpolitihken baaktoe evtiedidh.
Konferánssa fáddán lei árbediehtu.
Konferaansen aamhtesinie lij aerpiedaajroe.
Loahppajulggaštusas deattuhuvvui ahte stáhtat leat geatnegahttojuvvon árvvusatnit ja sihkkarastit sámi álbmoga vuoigatvuođa beassat hálddašit iežas árbedieđu ja iežaset árbevirolaš kulturovdanbuktima.
Minngiegietjiedeklarasjovnesne #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> ahte staath leah *geatnegahttojuvvon seahkaridh jïh gorredidh saemien aalmogen reaktam bïesijibie reeredh jïjtjse aerpiedaajroem jïh jïjtjsh aerpiesïejhme kultuvreåvtese buektemem.
ON
ON
Proseassat ovdal ON álgoálbmogiid máilmmikonferánssa 2014
Prosessh aarebi ONEN aalkoeåålmegi eatnemenkonferaansen 2014
Sámediggi oassálasttii ON Álgoálbmotáššiid bistevaš forumii 2011.
Saemiedigkie mealtan ONEN aalkoeåålmegeaamhtesi/aalkoeåålmehaamhtesi/aalkoeåålmhaamhtesi vihties forumese 2011.
Bistevaš forumis bovdii Sámediggi álgoálbmogiid ráhkkaneaddji álgoálbmotkonferánsii 2013 Áltái, ovdal ON Máilmmikonferánssa 2014.
Vihties forumesne Saemiedigkie bööri aalkoeåålmegi ryöjredæjja aalkoeåålmegekonferaansese/aalkoeåålmehkonferaansese/aalkoeåålmhkonferaansese 2013 Áltese, aarebi ONEN eatnemenkonferaansen 2014.
Presideantta bovdehusa duogáš lei ahte ON bealis ii lean jurddašuvvon lágidit formálalaš ráhkkaneami máilmmikonferánsii.
Presideenten *bovdehusa duekie lij ahte ON bielesne idtji leah ussjedovveme öörnedh byjjes ryöjredimmiem eatnemenkonferaansese.
Seammas leat álgoálbmogat ovddastuvvon juohkehaš iežas riikka bokte dán konferánssas.
Seammasïenten leah aalkoeåålmegh *ovddastuvvon fïereguhte jïjtjse rïjhken baaktoe daennie konferaansesne.
Danne livččii váttis álgoálbmogiidda oažžut sáni saji máilmmikonferánssas.
Dannasinie lea geerve aalkoeåålmegidie åadtjodh baakoen sijjien eatnemenkonferaansesne.
Ráhkkaneaddji konferánsa galgá addit álgoálbmogiidda vejolašvuođa digaštallat áššiid ja oktiiordnet árvalusaid ovdal máilmmikonferánssa.
Ryöjredæjja konferaanse edtja aalkoeåålmegidie nuepiem vedtedh aamhtesh digkiedalledh jïh *oktiiordnet åssjelh aarebi eatnemenkonferaansem.
Erenoamáš deaŧalaš lea ahte geahččala ollašuhttit álgoálbmotjulggaštusa ulbmiliid, ja ahte álgoálbmogiid ulbmilat ja áigumušat bohtet ovdan Máilmmi álgoálbmotkonferánssa 2014 loahppadokumeanttas.
Sjïere vihkele lea ahte voejhkele tjïrrehtidh aalkoeåålmegedeklarasjovnen/aalkoeåålmehdeklarasjovnen/aalkoeåålmhdeklarasjovnen ulmieh, jïh ahte aalkoeåålmegi ulmieh jïh aajkoeh fraamme båetieh Eatnemen aalkoeåålmegekonferaansen/aalkoeåålmehkonferaansen/aalkoeåålmhkonferaansen 2014:n minngiegietjietjaatsegistie.
Bistevaš foruma 2011 raporttas sávvojuvvo Sámedikki bovdehus ráhkkaneaddji konferánsii 2013 Áltái.
Vihties forumen 2011:n reektehtsisnie vaajtelåvva Saemiedigkiem #bööredh<vblex><tv><der_h><vblex><imp><p3><sg> ryöjredæjja konferaansese 2013 Áltese.
Maŋŋá leat sihke ON álgoálbmotvuoigatvuođaid áššedovdimekanisma (EMRIP) ja ON olmmošvuoigatvuođaidráđđi (HRC) dahkan dan seammá.
Mænngan dovne ONEN aalkoeåålmegereaktaj/aalkoeåålmehreaktaj/aalkoeåålmhreaktaj aamhtesedabtijemekanisme (EMRIP:m) jïh ONEN åålmehreaktajraerie (*HRC) dorjeme dam #seamma<prn><ind><sg><acc>.
Dál leat ráhkkaneamit Máilmmi álgoálbmotkonferánsii 2014 álggahuvvon.
Daelie leah ryöjredimmieh Eatnemen aalkoeåålmegekonferaansese/aalkoeåålmehkonferaansese/aalkoeåålmhkonferaansese 2014:n aelkiehtovveme.
Lea evttohuvvon ahte álgoálbmogat čađahit regionála proseassaid, ja dan maŋŋá oktasaš proseassa masa regiovnnaid álgoálbmogat oassálastet.
Uvtedovveme ahte aalkoeåålmegh regionaale prosesside tjïrrehtieh, jïh dan mænngan ektie prosessem mïsse regijovnh aalkoeåålmegh mealtan.
Viidáseappot evttohuvvui ahte nammaduvvo oktiiordnenlávdegoddi 2013 ja 2014 várás, mii berrešii ovddastit buot 7 álgoálbmotregiovnna, ja mas galgá leat ovddasvástádus das ahte hábmet oktasaš strategiijaid ja oainnuid.
Vijriehkåbpoe uvtedovvi ahte nommehtåvva *oktiiordnenlávdegoddi 2013:n jïh 2014:n muhteste, mij byöroe *ovddastit gaajhke 7 aalkoeåålmegeregijovnh/aalkoeåålmehregijovnh/aalkoeåålmhregijovnh, jïh mesnie edtja årrodh dïedte desnie ahte ektie strategijide jïh vuajnoeh hammodh.
2011 EMRIP-sešuvnnas lágidii Sámediggi mállásiid, mas digaštallojuvvui álgoálbmogiid ráhkkaneapmi ovdal Máilmmikonferánssa 2014.
2011:n EMRIP-sesjovnesne Saemiedigkie öörni joptsh, mesnie digkiedallesovvi aalkoeåålmegi ryöjredimmie aarebi eatnemenkonferaansen 2014.
7 álgoálbmotregiovnna álgoálbmogat oassálaste.
7 aalkoeåålmegeregijovnh/aalkoeåålmehregijovnh/aalkoeåålmhregijovnh aalkoeåålmegh mealtan.
Boađusin sohpe ráhkadit evttohusdokumeantta, masa earret eará álgoálbmotráhkkaneami strategiijaevttohus váldojuvvo mielde.
Illedahkine darjodh uvtelassetjaatsegem skööpin, mïsse gaskem jeatjah aalkoeåålmegeryöjredimmien/aalkoeåålmehryöjredimmien/aalkoeåålmhryöjredimmien strategijeuvtelasse mealtan vaaltasåvva.
Dát evttohus váldojuvvui ovdan beaivvi maŋŋá, ja das mieđihuvvui čađahit evttohusdokumeantta evttohuvvon proseassa.
Daate uvtelasse fraamme biejjien mænngan vaaltasovvi, jïh desnie tjïrrehtidh uvtelassetjaatsegem nortesovvi uvtedovveme prosessen.
Okta dain strategiijain lea ahte Sámediggi čađaha ráhkkaneaddji álgoálbmotkonferánssa Álttás 2013:s.
Akte dejnie strategijine lea ahte Saemiedigkie ryöjredæjja aalkoeåålmegekonferaansem/aalkoeåålmehkonferaansem/aalkoeåålmhkonferaansem Áltesne tjïrrehte jaepien 2013.
Sámediggi lea ovttas IWGIA:in (International Working Group for Indigenous Affairs) ja Ruonáeatnama ruovttustivrrain bovden čoahkkimii máilmmikonferánssa birra ođđajagimánus 2012, masa buot 7 álgoálbmotregiovnna čoahkkinoassálastit bovdejuvvojit searvat.
Saemiedigkie lea ektesne *IWGIA:im (International *Working Groupen *for In*digenous Affairsen) jïh Ruonáeanan gåetienståvrojne tjåanghkose böörh eatnemenkonferaansen bïjre tsïengelen 2012:m, mïsse gaajhke 7:n aalkoeåålmegeregijovnen/aalkoeåålmehregijovnen/aalkoeåålmhregijovnen #tjåanghkoe<n><cmp_sgnom><cmp>#mealtan<adv><der_nomag><n> bööresuvvieh meatan.
Čoahkkin dollojuvvo Københavnas.
Tjåanghkoe Københavnesne steeresåvva.
Sámi parlamentáralaš ráđi stivra lea nammadan áirasa ovddastit Suoma, Norgga ja Ruoŧa beale sámedikkiid álgoálbmogiid máilmmiviidosaš ráhkkananproseassain, mat čađahuvvojit ovdal ON álgoálbmogiid máilmmikonferánssa 2014:s.
Saemien parlamentarihkeles raerien ståvroe saadthalmetjem nommehtamme *ovddastit Soemen, Nöörjen jïh Sveerjen bielien saemiedigkiej aalkoeåålmegi eatnemevijries ryöjredimmieprosessine, mah aarebi tjïrrehtovvieh ONEN aalkoeåålmegi eatnemenkonferaansen jaepien 2014.
ON Álgoálbmotjulggaštus
ONEN aalkoeåålmegedeklarasjovne/aalkoeåålmehdeklarasjovne/aalkoeåålmhdeklarasjovne
ON julggaštus álgoálbmotvuoigatvuođaid birra dohkkehuvvui 2007:s.
ONEN deklarasjovne aalkoeåålmegereaktaj/aalkoeåålmehreaktaj/aalkoeåålmhreaktaj bïjre jaepien 2007 #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg>.
Máŋga álgoálbmotjulggaštusa artihkkaliin leat juo boahtán fápmui eará čadni juridihkalaš instrumeanttaid bokte, nu go ovdamearkka dihtii ILO konvenšuvnna nr.
Gelliem aalkoeåålmegedeklarasjovnh/aalkoeåålmehdeklarasjovnh/aalkoeåålmhdeklarasjovnh artihkelijstie joe faamose båateme jeatjebem gårredæjja juridihkeles *instrumeanttaid gåaskoejin, dan goh vuesiehtimmien åvteste ILO konvensjovnen nr.
169, ON siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid konvenšuvnna ja ON ekonomalaš, sosiála ja kultuvrralaš konvenšuvnna vuoigatvuođaid bokte, dahje dakkár nationála lágaid bokte go Vuođđolága ja olmmošvuoigatvuođalága.
169, #ON<np><top><pl><nom> sivijle jïh politihkeles reaktaj konvensjovnem jïh ONEM ekonomeles, sosijaale jïh kulturelle konvensjovnen reaktaj baaktoe, jallh dagkeres nasjonaale laaki baaktoe goh Maadthlaakem jïh åålmehreaktanlaakem.
Dasa lassin boahtá álgoálbmotjulggaštusas ovdan riikkaidgaskasaš virolašvuohta, masa lea máilmmiviidosaččat ovttamielalašvuohta ja maid dalle ferte atnit čadni norbman olles máilmmiservodahkii.
Dïsse lissine aalkoeåålmegedeklarasjovneste/aalkoeåålmehdeklarasjovneste/aalkoeåålmhdeklarasjovneste båata fraamme gaskenasjonaales *virolašvuohta, mïsse lea eatnemevijrieh sïemesvoete jïh maam dellie tjuara utnedh gårredæjja normine abpe eatnemensiebriedahkese.
Stáhtat leat geatnegahttán iežaset ovddidit julggaštusa mearrádusaid dievaslaš čađaheami.
Staath leah *geatnegahttán jïjtjemsh deklarasjovnen nænnoestahkide evtiedidh ellies tjïrrehtimmiem.
Sámedikkis lea sierra ovddasvástádus das ahte oainnusmahttit álgoálbmotjulggaštusa ja oažžut dan geavahuvvot juridihkalaččat láidesteaddji ja dohkkehuvvon reaidun.
Saemiedigkien lea sjïere dïedte desnie ahte *oainnusmahttit aalkoeåålmegedeklarasjovnem/aalkoeåålmehdeklarasjovnem/aalkoeåålmhdeklarasjovnem jïh dam åadtjoejibie juridihkeleslaakan åtnasovvedh *láidesteaddji jïh #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> dïrreginie.
Sámediggi oaivvilda ahte ON álgoálbmotjulggaštusa sisdoallu dávista ja ovddasta álgoálbmotrievtti rievttálaš ovdáneami.
Saemiedigkie jeahta ahte ONEN aalkoeåålmegedeklarasjovnen/aalkoeåålmehdeklarasjovnen/aalkoeåålmhdeklarasjovnen sisvege svååroe jïh *ovddasta aalkoeåålmehreaktan reaktoen evtiedimmiem.
Sámediggi oaivvilda ahte ON álgoálbmotjulggaštusa implementerema ferte čalmmustahttit.
Saemiedigkie jeahta ahte ON aalkoeåålmegedeklarasjovnen/aalkoeåålmehdeklarasjovnen/aalkoeåålmhdeklarasjovnen *implementerema tjuara tjelmiestehtedh.
Julggaštusa mearrádusaid nationála ferte čuovvolit riikka lágain ja hálddahuslaš dásis.
Deklarasjovnen nænnoestahki nasjonaales tjuara rïjhken laakine dåeriedidh jïh reerije daltesisnie.
Sámediggi oaidná ahte dárbbašuvvo dieđihit man muddui duođaid bargojuvvo álgoálbmotjulggaštusa artihkkaliid čađahemiin nationála dásis.
Saemiedigkie vuajna ahte daarpesjåvva bïeljelidh man tïjjese #saetnies<adj><pl><gen> barkesåvva aalkoeåålmegedeklarasjovnen/aalkoeåålmehdeklarasjovnen/aalkoeåålmhdeklarasjovnen artihkeli tjïrrehtimmine nasjonaale daltesisnie.
Álgoálbmotjulggaštusa erenoamáš čuovvolanvuogit leat biddjojuvvon ON Álgoálbmogiid bistevaš forumii, ON álgoálbmogiid erenoamášdieđiheaddjái ja ON Álgoálbmotvuoigatvuođaid áššedovdimekanismii, ja daidda ON-orgánaide muđui mat barget álgoálbmotáššiiguin.
Aalkoeåålmegedeklarasjovnen/Aalkoeåålmehdeklarasjovnen/Aalkoeåålmhdeklarasjovnen sjïere dåeriedimmievuekieh leah bïejesovveme ONEN aalkoeåålmegi vihties forumese, ONEN aalkoeåålmegi sjïerebïeljelæjjese jïh ONEN aalkoeåålmegereaktaj/aalkoeåålmehreaktaj/aalkoeåålmhreaktaj aamhtesedabtijemekanismese, jïh dejtie #ON<np><cmp_sgnom><cmp><guio>orgaanide voen mah aalkoeåålmegeaamhtesigujmie/aalkoeåålmehaamhtesigujmie/aalkoeåålmhaamhtesigujmie berkieh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 133. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 133. bielie 379 bielesne
ON erenoamášdieđiheaddji James Anaya raporta sápmelaččaid birra Suomas, Norggas ja Ruoŧas
ONEN sjïerebïeljelæjja James Anaya reektehts saemiej bïjre Soemesne, Nöörjesne jïh Sveerjesne
Árrat jagis 2011 bijai ON erenoamášdieđiheaddji James Anaya ovdan raportta Suoma, Norgga ja Ruoŧa beale sápmelaččaid birra.
Aarehken jaepesne 2011 ON bïeji sjïerebïeljelæjja James Anaya fraamme reektehtsem Soemen, Nöörjen jïh Sveerjen bieliem saemiej bïjre.
Okta su rávvagiin lea ahte Suopma ja Ruoŧŧa dohkkehit ILOkonvenšuvnna nr.
Akte dan bïhkedimmine lea ahte Soeme jïh Sveerje dåhkasjehtedh #ILO<n><acr><cmp>konvensjovnen nr.
169.
169.
Son lea duhtavaš dainna ahte davviriikkalaš sámekonvenšuvnna šiehtadallamat jotkojuvvojit fas 2011:s, ja son rávve davviriikkaid joatkit ja áŋgiruššat garraseappot dainna ahte oažžut sámi álbmoga iešmearrideami čađahuvvot.
Dïhte madtjele dejnie ahte noerhtelaanti saemienkonvensjovnen raarahtallemh viht jaepien 2011 #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl>, jïh dïhte noerhterïjhkide nihtetjæsta jåerhkedh jïh eadtjaldovvedh garrebelaakan dejnie ahte åadtjoejibie saemien aalmogen jïjtjereeremen tjïrrehtovvedh.
Anaya čujuhan raporttas ahte dat oahppu maid sámi mánát ožžot davviriikkain, lea menddo headju.
Anaya reektehtsisnie tjaatsestem ahte dïhte learoe aaj saemien maanah noerhterïjhkijste åadtjoeh, lea ååpsen geerve.
Son rávve davviriikkaid ja sámeparlameanttaid ovttasbargat doaibmabijuid nannemin ođđasis ealáskahttimin sámegiela ja nannemin prográmmaid sámi giela ja kultuvrra oahpaheami várás.
Dïhte noerhterïjhkide nihtetjæsta jïh #saemie<n><cmp_sggen><cmp>#parlamente<n><pl><acc> laavenjostedh råajvarimmieh orresne nænnoestidh saemiengïelem jealajehtedh jïh programmh nænnoestidh saemien gïelen jïh kultuvren ööhpehtimmien muhteste.
Norga rávvejuvvo váldit vuhtii Riddoguolástuslávdegotti loahppajurdagiid ja čađahit beaktilis doaibmabijuid sihkkarastin dihtii guolástanvuoigatvuođaid sámi riddoálbmogii.
Nöörje #nihtetjistedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> vaeltedh gaedtiegöölememoenehtsen minngiegietjieåssjalommesidie Vuehtieji jïh eadtjohke råajvarimmide gorredimmien åvteste tjïrrehtibie göölemereaktide saemien gaedtieaalmogasse.
Erenoamášdieđiheaddji deattuha viidáseappot ahte lágaaddin ja hálddahuslaš doaibmabijut mat addet vejolašvuođa ávkkástallat luondduriggodagaiguin sámi guovlluin, berrejit dávistit relevánta riikkaidgaskasaš standárddaide.
Sjïerebïeljelæjja vijriehkåbpoe tjïelkestahta ahte laakevedteme jïh reerije råajvarimmieh mah nuepiem vedtieh eatnemenræjhkoesvoetigujmie nåhtadibie saemien dajvine, byöroeh svååredh relevaante gaskenasjonaale standardide.
Viidáseappot dovddahii erenoamášdieđiheaddji ahte davviriikkat berrejit, ovttasráđiid sámi parlameanttaiguin, nannet doaibmabijuid maid bokte sáhttá váldit ovdan dálkkádatrievdamiid negatiiva váikkuhusaid sámi álbmogii, ja ahte davviriikkat berrejit geahččalit doalahit boraspiremáddodagaid boazoguohtunguovlluin, dakkár dásis maid boazodoalloservodagat sáhttet gierdat, ja sii berrejit buhtadit ollásit boazodolliide boraspirevahágiid ovddas.
Vijriehkåbpoe sjïerebïeljelæjjam dabtehti ahte noerhterïjhkh byöroeh, *ovttasráđiid saemien #parlamente<n><pl><com>, råajvarimmieh nænnoestidh mej baaktoe maahta fraamme daelhkiejorkestovvemidie vaeltedh negatijve dïedtide saemien aalmogasse, jïh ahte noerhterïjhkh byöroeh voejhkelidh utniehtidh juvremaadtojde bovtsegåatomedajvine, dagkeres daltesisnie maam båatsoesiebriedahkh maehtieh töölledh, jïh dah byöroeh *buhtadit ellieslaakan bovtsesteerijidie juvregoerpi åvteste.
ON erenoamášdieđiheaddji James Anaya raporta Suoma, Norgga ja Ruoŧa beale sápmelaččaid birra biddjojuvvui ovdan ON olmmošvuoigatvuođaráđi 18.
ONEN sjïerebïeljelæjja James Anayan reektehts Soemen, Nöörjen jïh Sveerjen bieliem saemiej bïjre fraamme bïejesovvi ONEN åålmehreaktanraerien 18.
sešuvnnas.
sesjovnesne.
2011:s lea leamaš vuogas geavahit raportta dakkár dokumeantan masa sáhttá čujuhit ja maid sáhttá geavahit maiddái eará oktavuođain, nu go ovdamearkka dihtii sierra artihkalin Sámi parlamentarihkkáriid Girkonjárggajulggaštusas.
jaepien 2011 orreme sjiehtele utnedh reektehtsem dagkeres tjaatseginie mïsse maahta tjaatsestidh jïh maam maahta aaj jeatjah gaskesinie utnedh, dan goh vuesiehtimmien åvteste sjïere artihkelinie Saemien paramentarihkeri Gærhkoenjaarkendeklarasjovnesne.
Álgoálbmotvuoigatvuođaid áššedovdimekanisma
Aalkoeåålmegereaktaj/Aalkoeåålmehreaktaj/Aalkoeåålmhreaktaj aamhtesedabtijemekanisme
Álgoálbmotvuoigatvuođaid áššedovdimekanisma (EMRIP) doallá jahkásaš sešuvnnaid masa Sámediggi oassálastá.
Aalkoeåålmegereaktaj/Aalkoeåålmehreaktaj/Aalkoeåålmhreaktaj aamhtesedabtijemekanisme (EMRIP) jaapetje sesjovnide steerie mïsse Saemiedigkie mealtan.
2011 váldofáttát ledje EMRIP guorahallan álgoálbmogiid vuoigatvuođa birra beassat searvat mearrádusproseassaide ja ON álgoálbmotjulggaštussii.
2011:n åejvieaamhtesh EMRIP:m aalkoeåålmegi reaktan bïjre goerehtalleme bïesedh meatan nænnoestahkeprosesside jïh ON aalkoeåålmegedeklarasjovnese/aalkoeåålmehdeklarasjovnese/aalkoeåålmhdeklarasjovnese.
EMRIP loahpalaš raporta dohkkehuvvui sešuvnnas.
EMRIP:n minngemes reektehts sesjovnesne #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg>.
Das boahtá ovdan EMRIP evttohus Olmmošvuoigatvuođaráđi 18.
Destie fraamme båata EMRIP uvtelasse Åålmehreaktanraerien 18.
sešuvdnii.
sesjovnese.
Čuovvovaš golmma evttohusas lea njuolgga mearkkašupmi Sámedikki riikkaidgaskasaš bargui ovddasguvlui:
Minngebe golmene uvtelassesne lea rïekte mïerhkesjimmie Saemiedigkien gaskenasjonaale barkose rïektes raadtan:
Boahtte jági guorahallama evttohuvvon fáttát ledje joatkit geahčadit álgoálbmogiid vuoigatvuođa oassálastit mearridanproseassaide, muhto dalle daid industriijadoaimmaid oktavuođas mat leat vuođđuduvvon resursaávkkástallamii/ovddideapmái.
#Båetije<adj><sg><gen> jaepien goerehtallemen uvtedovveme aamhtesh lin jåerhkedh vuejnedh aalkoeåålmegi reaktam mealtan nænnoestimmieprosesside, mohte dellie daj industrijedarjomi gaskesisnie mah #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>nåhtadæmman tseegkesovveme/evtiedæmman.
Viidáseappot evttohii EMRIP ahte Olmmošvuoigatvuođaráđđi ávžžuha Váldočoahkkima farggamusat nannet álgoálbmogiid vuoigatvuođa beassat oassálastit ONii, mas earret eará álgoálbmotparlameanttat (nu go Sámediggi) oažžot uhcimusat seamma stáhtusa go NGOat ON vuogádagas.
Vijriehkåbpoe EMRIP:m uvtedi ahte Åålmehreaktanraerie Åejvietjåanghkoem haasta *farggamusat nænnoestidh aalkoeåålmegi reaktam bïesedh mealtan ONESE, mestie gaskem jeatjah #aalkoeåålmege<n><cmp_sgnom><cmp>#parlamente<n><pl><nom> (dan goh Saemiedigkie) unnemeslaakan åadtjodh seamma staatusen goh *NGOat ON systeemeste.
EMRIP ávžžuha Olmmošvuoigatvuođaráđi dohkkehit Norgga beale Sámedikki evttohusa ahte lágidit ráhkkanankonferánssa 2013:s Álttás ja bivdá ahte Váldočoahkkin ja stáhtat sihkkarastet ahte dakkár konferánssa loahppajurdagat váldojuvvojit mielde ON Máilmmikonferánssa 2014 bohtosii.
EMRIP haasta Åålmehreaktanraeriem dåhkasjehtedh Nöörjen bieliem Saemiedigkien uvtelassem ahte ryöjredimmiekonferaansem jaepien 2013 öörnijibie Áltesne jïh maadta ahte Åejvietjåanghkoe jïh staath gorredieh ahte dagkeres konferaansen minngiegietjieåssjalommesh mealtan vaaltasuvvieh ON Eatnemenkonferaansen 2014 illedahkese.
Sámedikkis lei sáhkavuorru mas mii dovddaheimmet doarjaga EMRIP loahpparaportii.
Saemiedigkien lij lahtestimmie mesnie mijjieh dåarjoen EMRIP:m minngiegietjiereektehtsasse dabtehtimh.
Sáhkavuorus ávžžuhii Sámediggi Norgga geassit ruovttoluotta dan jienastanvárrehusa maid dat lei bidjan álgoálbmotjulggaštusa mearrideami oktavuođas.
Lahtestimmesne Saemiedigkie haestieji Nöörjem giesedh bååstede dam gïelevedtemevæhtam maam dïhte bïejeme aalkoeåålmegedeklarasjovnen/aalkoeåålmehdeklarasjovnen/aalkoeåålmhdeklarasjovnen nænnoestimmiem gaskesisnie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 134. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 134. bielie 379 bielesne
Olmmošvuoigatvuođaráđi 18.
Åålmehreaktanraerien 18.
sešuvdna
sesjovne
Olmmošvuoigatvuođaráđi 18.
Åålmehreaktanraerien 18.
sešuvdna dollojuvvui čakčat ja Sámediggi lei mielde go álgoálbmotáššit ON Álgoálbmotvuoigatvuođaid áššedovdimekanismma (EMRIP) ja ON erenoamášdieđiheaddji James Anaya raportta oktavuođas meannuduvvojedje.
sesjovne tjaktje steeresovvi jïh Saemiedigkie lij mealtan goh aalkoeåålmegeaamhtesh/aalkoeåålmehaamhtesh/aalkoeåålmhaamhtesh ONEN aalkoeåålmegereaktaj/aalkoeåålmehreaktaj/aalkoeåålmhreaktaj aamhtesedabtijemekanismen (EMRIP) jïh ONEN sjïerebïeljelæjja James Anaya reektehtsen gaskesisnie gïetedovvin.
Norgga sáttagoddi, masa Sámediggi oassálasttii, bijai ovdan guokte oktasaš sáhkavuoru sáttagottis, mas nubbi sáhkavuorru lei vuosttažettiin erenoamášdieđiheaddji barggu birra 2011:s ja nubbi lei dan birra mo álgoálbmogiid giella ja kultuvra lea deaŧalaš dasa ahte suodjalit álgoálbmogiid identitehta ja čálggu.
Nöörjen saadtehmoenehtse, mïsse Saemiedigkie mealtan, fraamme göökte ektie lahtestimmieh bïeji saadtehmoenehtsisnie, mesnie mubpie lahtestimmie lij voestegh #sjïere<adj><cmp_attr><cmp> bïeljelæjja barkoen bïjre jaepien 2011 jïh mubpie lij dan bïjre guktie aalkoeåålmegi gïele jïh kultuvre vihkele dïsse ahte aalkoeåålmegi identiteetem jïh murriem vaarjelidh.
ON erenoamášdieđiheaddji James Anaya bijai ovdan iežas jahkásaš raportta mii lei industriijafitnodagaid doaimmaid birra álgoálbmotguovlluin dahje dain guovlluin mat gusket álgoálbmotguovlluide.
ONEN sjïerebïeljelæjja James Anaya fraamme bïeji jïjtjse jaapetje reektehtsem mij lij industrijesïelti darjomi bïjre aalkoeåålmegedajvine/aalkoeåålmehdajvine/aalkoeåålmhdajvine jallh dejnie dajvine mah aalkoeåålmegedajvide/aalkoeåålmehdajvide/aalkoeåålmhdajvide dijpieh.
Erenoamášdieđiheaddji áigu joatkit barggus dán suorggis, masa son 2013.s galgá leat ráhkadan njuolggadusaid dahje prinsihpaid dán suorggi birra.
#Sjïere<adj><cmp_attr><cmp> bïeljelæjja sæjhta barkosne jåerhkedh daennie suerkesne, mïsse dïhte 2013.s. edtja dorjeme njoelkedassi jallh prinsïhpi daan suerkien bïjre.
Viidáseappot bijai erenoamášdieđiheaddji ovdan raporttas Suoma, Norgga ja Ruoŧa beale sápmelaččaid birra.
Vijriehkåbpoe sjïerebïeljelæjjam fraamme bïeji reektehtsisnie Soemen, Nöörjen jïh Sveerjen bieliem saemiej bïjre.
Dađibahábut ii šaddan dat oalgelágideapmi dollojuvvot maid Sámiráđđi lei plánen sivas go Olmmošvuoigatvuođaráđi áigeplána rievdaduvvui.
*Dađibahábut idtji sjïdth dïhte åelkieöörneme steeresovvedh maam #Sámiráđđi<np><sg><nom> sjïekesne soejkesjamme goh Åålmehreaktanraerien tïjjesoejkesje jarkestovvi.
Mii leat maŋŋá ožžon dan dieđu ahte dat galgá čađahuvvot goas nu maŋŋá.
Mijjieh libie mænngan åådtjeme dam daajroem dïhte edtja gåessie dan tjïrrehtovvedh mænngan.
Olmmošvuoigatvuođaráđđi ávžžuhii ON-čállingotti ráhkkanahttit dokumeantta daid vugiid birra mo searvvahit álgoálbmotáirasiid oassálastit ON vuogádahkii dain áššiin mat gusket sidjiide.
Åålmehreaktanraerie haestieji #ON<np><cmp_sgnom><cmp><guio>sekretarijaatem båårestidh tjaatsegem daj vuekiej bïjre guktie meatan aalkoeåålmegesaadthalmetjidie/aalkoeåålmehsaadthalmetjidie/aalkoeåålmhsaadthalmetjidie mealtan ON systeemese dejnie aamhtesinie mah dejtie dijpieh.
Vurdojuvvo ahte dán barggus lea njuolgga mearkkašupmi Sámediggái ja ahte Sámedikkis lea beroštus dasa, go dát guoská boahtteáiggi oassálastimii ON-orgánain ja iešheanalaš konsultašuvdnastáhtusii.
Vuartasåvva ahte daennie barkosne lea rïekte mïerhkesjimmie Saemiedægkan jïh ahte Saemiedigkien lea ïedtje dïsse, goh daate dæjpa båetijen aejkien #mealtan<adv><der_nomact><n> #ON<np><cmp_sgnom><cmp><guio>orgaanine jïh stinkes konsultasjovnestaatusasse.
Dát ovdáneapmi dávista Sámedikki mielas ollásit ON álgoálbmotvuoigatvuođaid julggaštusa mearrádusaide, mas earret eará deattastuvvo ahte dárbbašlaš doaibmabijut galget čađahuvvot sihkkarastin dihtii álgoálbmogiid oassálastima daidda riikkaidgaskasaš proseassaide mat gusket sidjiide.
Daate evtiedimmie Saemiedigkien mïelesne svååroe dïevebe ONEN aalkoeåålmegereaktide/aalkoeåålmehreaktide/aalkoeåålmhreaktide deklarasjovnen nænnoestahkide, mesnie gaskem jeatjah tjïerteståvva ahte daerpies råajvarimmieh edtjieh gorredimmien åvteste tjïrrehtovvedh aalkoeåålmegi #mealtan<adv><der_nomact><n> dejtie gaskenasjonaale prosesside mah dejtie dijpieh.
Ráhkkananproseassa plánejuvvon ráhkkanankonferánssa oktavuođas Álttás 2013:s ovdal Máilmmikonferánssa 2014 ii leat namuhuvvon sierra Olmmošvuoigatvuođaráđi 18.
Ryöjredimmieprosesse soejkesjovveme ryöjredimmiekonferaansen gaskesisnie Áltesne jaepien 2013 aarebi Eatnemenkonferaansen 2014:n ij leah moenesovveme sjïere åålmehreaktanraerien 18.
sešuvnna resolušuvdnateavsttas, muhto sii sávvet álgoálbmotoassálastima buresboahtin Máilmmikonferánsii 2014 ja ráhkkananprosessii.
sesjovnen resolusjovneteekstesne, mohte dah #aalkoeåålmege<n><cmp_sgnom><cmp>#mealtan<adv><der_nomact><n> vaajtelieh *buresboahtin Eatnemenkonferaansese 2014:n jïh ryöjredimmieprosessese.
Sámedikki hálddahus
Saemiedigkien reereme
Sámedikki hálddahusas leat váldoáššis golbma sierra rolla álbmotválljejuvvon olbmuide ja álbmogii: Sámedikki parlameantahálddašeapmi Sámediggeráđi politihkalaš čállingoddi Hálddašanáššiid ráhkkaneapmi Sámedikki sierra politihkalaš mearridanorgánaide
Saemiedigkien reeremen leah åejvieaamhtesisnie golme sjïere råållah åålmehveeljesovveme almetjidie jïh aalmogasse: Saemiedigkien #parlamente<n><cmp_sgnom><cmp>reereme Saemiedigkieraerien politihkeles sekretarijaate Reeremeaamhtesi ryöjredimmie Saemiedigkien sjïere politihkeles nænnoestimmieorgaanide
Sámedikkis lea sihke parlameanta, politihkalaš jođiheapmi ja hálddašeapmi čohkkejuvvon ovtta organisašuvdnii.
Saemiedigkien dovne #parlamente<n><sg><nom>, politihkeles öörneme jïh reereme akten organisasjovnese seeptjesovveme.
Sámedikki hálddahusas lea 2011:s čađahuvvon viiddis ođđasisorganiseren.
Saemiedigkien reeremen lea jaepien 2011 tjïrrehtovveme vijries *ođđasisorganiseren.
Hálddahusas leat dál 7 fágaossodaga ja 2 stába:
Reeremen leah daelie 7 faagegoevtesh jïh 2 *stába:
Giellaossodat (GlE) Bajásšaddan- ja oahpahusossodat (BOA) Ealáhus-, kultur- ja dearvvašvuođaossodat (EKD) Vuoigatvuođa- ja riikkaidgaskasašossodat (VUOR) Kulturmuito-, areála- ja birasossodat (KAB) Hálddahusossodat (HÁL) Gulahallanossodat (GUL) Direktevrra bargoveahka (DIR) Dievasčoahkkinbargoveahka (DIS)
Gïelegoevtese (*GLE) Byjjenimmie- jïh ööhpehtimmiegoevtese (BOEN) Jieleme-, kultuvre- jïh healsoengoevtese (*EKD) Reaktan- jïh gaskenasjonaalegoevtese (*VUOR) Kultuvremojhtese-, goelpeneståaroe- jïh byjresegoevtese (*KAB) Reeremegoevtese (*HÁL) Gaskesadtemegoevtese (*GUL) Direktöören barkoefaamoe (*DIR) Dïevestjåanghkoenbarkoefaamoe (DIJJESNE)
Ossodagat barget áššemeannudemiin ja fállet bálvalusaid sihke politihkalaš eiseválddiide ja álbmogii.
Goevtesh aamhtesh gïetedalleminie berkieh jïh dïenesjh faelieh dovne politihkeles åejvieladtjide jïh aalmogasse.
Juohke ossodagas lea erenoamáš ovddasvástádus fágapolitihkalaš čállingoddin Sámediggeráđđái.
Fïerhten goevtesen lea sjïere dïedte #faage<n><cmp_sgnom><cmp> politihken sekretarijaatine Saemiedigkieraaran.
Dievasčoahkkinbargoveagas lea ovddasvástádus lávdegodde- ja dievasčoahkkimiin ja áirasiidda láhčimis.
Dïevestjåanghkoebarkoefaamoen lea dïedte moenehtse- jïh dïevestjåanghkojne jïh saadthalmetjidie laetjedh.
Dievasčoahkkinbargoveahka lea oassi Sámedikki hálddahusas, muhto politihkalaččat gullá dievasčoahkkinjođiheaddji vuollásažžan, iige sámediggeráđi.
Dïevestjåanghkoenbarkoefaamoe lea boelhke Saemiedigkien reeremisnie, mohte politihkeleslaakan dïevestjåanghkoejuhtiehtæjja gåvla vueleginie, ij saemiedigkieraeriem.
Dievasčoahkkinbargoveagas lea hálddahuslaš ovddasvástádus Sámedikki parlamentáralaš doaimmas, maiddái lávdegodde- ja dievasčoahkkimiid plánemis ja čađaheamis.
Dïevestjåanghkoebarkoefaamoen lea reerije dïedte Saemiedigkien parlamentarihkeles darjoemisnie, aaj moenehtse- jïh dïevestjåanghkoej soejkesjimmesne jïh tjïrrehtimmesne.
Dievasčoahkkinbargoveagas leat golbma bargi ja danne fertejit lávdegodde- ja dievasčoahkkimiid oktavuođas oažžut veahki eará ossodagain namuhuvvon čoahkkimiid čállinbálvalusaide, jorgalanbálvalusaide jna.
Dïevestjåanghkoebarkoefaamoen leah golme barkijh jïh dannasinie tjuerieh moenehtse- jïh dïevestjåanghkoej gaskesistie åadtjodh viehkien jeatjah goevtesinie moenesovveme tjåanghkoej tjaelemedïenesjidie, jarkoestimmiedïenesjidie jnv.
Sámedikkis leat kánturbáikkit Snoasas, Ájluovttas, Evenáššis, Olmmáivákkis, Guovdageainnus, Kárášjogas ja Unjárggas.
Saemiedigkien leah kontovresijjieh Snåasesne, Ájluoktesne, Evenesesne, Olmmáivággijjesne, Kautokeinosne, Karasjohkesne jïh Nessebyesne.
Strategiijat 2011 bušeahtas addet gova doaimmas iešguđege politihkka- ja hálddašanguovllus.
Strategijh 2011:n budsjehtesne guvviem darjoemisnie vedtieh *iešguđege politihke- jïh reeremedajvesne.
Bargu áššiid politihkalaččat ovddidemiin ja čuovvolemiin, lassánan hálddašandoaimmat ja vuordámušat servodagas gáibidit kapasitehta ja alla fágalaš gelbbolašvuođa ollu surggiin.
#Barkedh<vblex><tv><imp><p1><du> aamhtesi politihkeleslaakan evtiedimmine jïh dåeriedimmine, læssanamme reeremedarjomh jïh vuartoeh siebriedahkesne kapasiteetem krievieh jïh jolle faageles maahtaldahkem jïjnje suerkine.
Jagi 2011 reviderejuvvon bušeahtas lei várrejuvvon 90 560 000 ru hálddahusa dási doaibmagoluide.
Jaepien 2011 revideeresovveme budsjehtesne bïedtesovveme 90 560 000 kr. reeremen daltesen darjomemaaksojde.
31.12.2011 nammii ledje Sámedikki hálddahusas 137 jahkedoaimma.
31.12.2011 nommese lin Saemiedigkien reeremen 137 jaepiedarjomh.
Tabeallas vuolábealde oidno man ollu leat bargit ja movt dat juohkásit nissonolbmuid ja almmáiolbmuid gaskka.
Tabellen vuelielisnie vååjnoe man jïjnjen leah barkijh jïh guktie dah *juohkásit nyjsenæjjaj jïh almaj gaskemsh.
31.12.2009
31.12.2009
31.12.2010
31.12.2010
31.12.2011
31.12.2011
Jođih.
*Jođih.
Jahkedoaibma oktiibuot
Jaepiedarjome ektiegaajhke
Jođih.
*Jođih.
Jahkedoaibma oktiibuot
Jaepiedarjome ektiegaajhke
Jođih.
*Jođih.
Jahkedoaibma oktiibuot Almmáiolbmot Nissonolbmot Oktiibuot
Jaepiedarjome ektiegaajhke Almah Nyjsenæjjah Ektiegaajhke
Nissonproseanta 65,9
Nyjsenæjjaproseente 65,9
41,7 61,2
41,7 61,2
55,5 63,5 Almmáiproseanta 34,1
55,5 63,5 Almaproseente 34,1
58,3 38,8
58,3 38,8
44,5 36,5
44,5 36,5
Bealit Sámedikkis, bargoaddi ja bargiidorganisašuvnnat, leat ovttasráđiid ásahan Sámedikki bargiid- ja bálkápolitihka, mii earret eará guoská oktavuhtii beliid gaskka.
Bielieh Saemiedigkesne, barkoevedtije jïh barkijiorganisasjovnh, leah *ovttasráđiid tseegkeme Saemiedigkien barkiji- jïh baalhkapolitihkem, mij gaskem jeatjah gaskesasse dæjpa bieliej gaskemsh.
Báikkálaš bálkášiehtadallamiid bokte leat bealit buktán albmosii ja dássen bálkáerohusaid nissonolbmuid ja almmáiolbmuid gaskka, iešguđege virgejoavkkuid siskkobealde.
Dajven baalhkaraarahtallemi baaktoe bielieh byjjesasse buakteme jïh *dássen baalhkajoekehtsidie nyjsenæjjaj jïh almaj gaskemsh, *iešguđege barkoedåehkiej sisnjelen.
Sámediggi lea nu gohčoduvvon “IA-bedrift” ja čuovvu daid njuolggadusaid mat leat mearriduvvon šiehtadusas čáhkkilis bargoeallima birra.
Saemiedigkie dan gohtjesovveme “*IA-*bedrift” jïh dejtie njoelkedassh dåerede mah latjkosne nænnoestovveme *čáhkkilis barkoejielemen bïjre.
Bargit geain leat láhčindárbbut bargosaji ja bargguid ektui ožžot fálaldaga das.
Barkijh giej leah *láhčindárbbut barkoesijjien jïh barkoej muhteste faalenassem destie åadtjoeh.
Dat lokálat maid Sámediggi geavaha galget hábmejuvvot nu ahte olbmot geain lea fuotnánan doaibmanávccat váldojuvvojit vuhtii.
Dïhte *lokálat maam Saemiedigkie åtna edtjieh dan hammoedovvedh ahte almetjh giej lea *fuotnánan darjomefaamoeh vaaltasuvvieh vuehtieji.
Bargiidpolitihkalaš mihttomearrin lea dássedettolaš ahke- ja sohkabeallečoahkkádus, ja olbmuid rekrutteren geain lea minoritehta- ja álgoálbmotduogáš.
#Barkije<n><cmp_plgen><cmp> politihken ulmine lea #daltese<n><cmp_sgnom><cmp> leavloen aaltere- jïh *sohkabeallečoahkkádus, jïh almetjh dåårrehtem giej lea minoriteete- jïh aalkoeåålmegeduekie/aalkoeåålmehduekie/aalkoeåålmhduekie.
Dát váldojuvvo vuhtii buot almmuhemiid ja bargiid rekrutterema oktavuođas.
Daate vaaltasåvva vuehtieji gaajhkide #bæjjoehtidh<n><pl><acc> jïh barkiji dåårrehtimmiem gaskesisnie.
Áššehivvodat Sámedikkis lea lassánan jagis jahkái.
Aamhteseveahka Saemiedigkien jaepesne læssanamme jaapan.
Dasa lassin go duohtavuođas lea dokumeantalohku lassánan, de leat maid ollu áššit, maid Sámediggi meannuda viidon ja váttásmuvvan sakka maŋimuš jagiid.
Dïsse lissine goh rïektesisnie #tjaatsege<n><cmp_sgnom><cmp> låhkoe læssanamme, dellie leah aaj jïjnje aamhtesh, mejtie Saemiedigkie gïetede væjranamme jïh *váttásmuvvan alme minngebe jaepiej.
Govvosat vuolábealde čájehit man ollu dokumeanttat, maid Sámediggi jahkásaččat meannuda journálavuogádaga bokte, leat lassánan ja man ollu áššit meannuduvvojit doarjjahálddašeamis.
Guvvieh vuelielisnie maam vuesiehtieh jïjnje tjaatsegh, mejtie Saemiedigkie fïerhten jaepien gïetede *journálavuogádaga gåaskoejin, læssanamme jïh man jïjnje aamhtesh dåarjoereeremisnie gïetedovvieh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 136. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 136. bielie 379 bielesne
40 000
40 000
Dokumeantalohku
Tjaatsegelåhkoe
33 368
33 368
32 887
32 887
35 000
35 000
29 327
29 327
27 19025 44326 421
27 19025 44326 421
32 288
32 288
30 000
30 000
22 673 19 09219 693
22 673 19 09219 693
23 830
23 830
25 000
25 000
17 95918 933
17 95918 933
20 000
20 000
15 000
15 000
10 000
10 000
5 000
5 000
Dokumeantalohku
Tjaatsegelåhkoe
TS ja DS áššiid ovdáneapmi
*TS jïh *DS aamhtesi evtiedimmie
1 400
1 400
1 278 1 198
1 278 1 198
1 200
1 200
1 126
1 126
1 0061 020
1 0061 020
1 000
1 000
Hástalusat
Haestemh
Sámediggi ásahuvvui dan dihte vai sámiide sihkkarastojuvvošii ovttadássásaš meannudeapmi.
Saemiedigkie dan åvteste tseegkesovvi vuj saemide gorredåvva seammavyörtegs gïetedimmie.
Sámi giella ja kultuvrra leat leamaš álggu rájes Norggas, ja danne das leat seamma vuoigatvuohta suodjaluvvot ja ovddiduvvot go dáža kultuvra ja dárogiella.
Saemien gïele jïh kultuvren aalkoen raejeste orreme Nöörjesne, jïh dannasinie desnie årrodh seamma reakta vaarjelovvedh jïh evtiedovvedh goh daaroen kultuvre jïh daaroengïele.
Dan 20 jagis maid Sámediggi lea doaibman, leat mii olahan ollu.
Dejnie 20 jaepine aaj Saemiedigkie jåhteme, årrodh mijjieh hïnneme jïjnjem.
Riekteovdáneapmi lea positiivvalaččat ovdáneamen ollu surggiin.
Reaktoeevtiedimmie positijvebe/positïjvebe jïjnje suerkine åvtenidh.
Sámi giella ja kultuvra leat ožžon buoret stáhtusa.
Saemien gïele jïh kultuvre buerebe staatusem åådtjeme.
Sámi mánát leat ožžon vuoigatvuođa oažžut oahpahusa sámegielas ja sámegillii.
Saemien maanah reaktam åådtjeme ööhpehtimmiem åadtjodh saemiengïelesne jïh saemiengïelese.
Dattetge leat mis ollu hástalusat.
Darhkan leah mijjesne jïjnje haestemh.
Vuoigatvuođadilli lea buorránan, muhto go Sámedikki doaibmamunni čuovvolit dáid vuoigatvuođaid geavatlaš politihkas measta ii oppa leatge, de jotkojuvvo sámi álbmoga vealaheapmi Norggas.
Reaktantsiehkie buaranamme, mohte goh Saemiedigkiem *doaibmamunni dåeriedidh daejtie reaktah *geavatlaš politihkesne dallahmasten ij abpe leah, dellie #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> saemien aalmogen joekehtsgïetedimmie Nöörjesne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 137. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 137. bielie 379 bielesne
Sámedikkis ferte leat friijavuohta bidjat eavttuid, hábmet ja hálddašit sámepolitihka Norggas.
Saemiedigkien tjuara frïjjevoete bïejedh moenemetsiehkieh, hammoedidh jïh saemienpolitihkem Nöörjesne reeredh.
Ovttasdoaibmanprosedyrat Stuorradikki, ráđđehusa ja Sámedikki gaskka galget sihkkarastit ahte Sámediggi sáhttá gozihit dan rolla.
*Ovttasdoaibmanprosedyrat Stuorradiggijjen, reerenassen jïh Saemiedigkien gaskemsh edtjieh gorredidh ahte Saemiedigkie maahta geehtedh dam råållam.
Konsultašuvdnašiehtadus Sámedikki ja Ráđđehusa gaskka váikkuha dan ahte ovttasdoaibman oassebeliid gaskka lea buorre.
Konsultasjovnelatjkoe Saemiedigkien jïh Reerenassen gaskemsh dam dijpie ahte *ovttasdoaibman boelhkebieliej gaskemsh lea buerie.
Dattetge lea deaŧalaš ahte goappašat bealit dollet konsultašuvdnašiehtadusa, ja vai beliin lea oktasaš áddejupmi movt konsultašuvdnašiehtadus galgá geavahuvvot geavahusas.
Darhkan vihkele ahte gåabpegh bielieh konsultasjovnelatjkoem steerieh, jïh vuj bieline lea ektie goerkese guktie konsultasjovnelatjkoe edtja åtnosne åtnasovvedh.
Sámediggái livčče erenoamáš dárbu oažžut friijavuođa bušeahta dáfus sihkkarastin dihte dan ahte Sámedikkis livčče autoritehta ja álggahanvuoigatvuohta sámepolitihkas.
Saemiedægkan lea sjïere daerpiesvoete frïjjevoetem åadtjodh budsjehten dïete gorredidh åvteste dam ahte Saemiedigkien lea *autoritehta jïh aelkiehtimmiereakta saemienpolitihkesne.
Dán sihkkarastima dihte lea dárbu oažžut sadjái bušeahttaprosedyraid ja jahkásaš bušeahttarámmaid mat dávistit Sámedikki rollii sámepolitihkas.
Daan gorredimmien åvteste lea daerpiesvoete åadtjodh sæjjan budsjehteprosedyjrh jïh jaapetje budsjehtemieride/budsjettmieride mah Saemiedigkiem råållese svååroeh saemienpolitihkesne.
Mii vásihit ahte Sámedikki oassi nationála áŋgiruššamiin ii dávis eará lasáhusaide Stáhtabušeahtas ja lasáhusaide mat čatnasit nationála ođastusaide.
Mijjieh damtijibie ahte Saemiedigkien boelhke nasjonaale eadtjaldovveminie ij jeatjah lisside Staatebudsjehtesne svåårh jïh lisside mah gårredieh nasjonaalen *ođastusaide.
Dát lea čuohcan erenoamážit sámi kultuvrii, museaođastussii ja Kulturloktemii ovdamearkka dihte.
Daate tsavtseme joekoenlaakan saemien kultuvrese, *museaođastussii jïh Kultuvrelutnjemasse vuesiehtimmien åvteste.
Sámi kulturbargu lea mielde addimin gullevašvuođa, loaktima, identitehta ja eallinkvalitehta.
Saemien kultuvrebarkoe mealtan ektiedimmiem vedtedh, murriedimmiem, identiteetem jïh jielemekvaliteetem.
Dasa lassin addet dat deaŧalaš bargosajiid smávva servodagain.
Dïsse lissine dah vedtieh vihkeles barkoesijjide onne siebriedahkine.
Danne lea kultuvra vuoruhuvvon bajás Sámedikkis.
Dannasinie kultuvre bæjjese prijoriteradovveme Saemiedigkesne.
Sámediggi vuorjašuvvá dainna go ohppiidlohku geain lea sámegiella nubbingiellan ain njiedjá.
Saemiedigkie dejnie vaajva goh learohkelåhkoe giej lea saemiengïele mubpiengïeline annje luajhtede.
Oahppit geain lea sámegiella nubbin giellan eai oahpa giela doarvái bures nu ahte šattašedje doaibmi guovttegielagin, ja leat ollu hástalusat mat čatnasit sámegiela oahpahussii, mii dagaha dan ahte ollu oahppit atnet dan liigenoađđin skuvlaárgabeaivvis.
Learohkh giej saemiengïele mubpine gïeline eah gïelem lïerh nuekies hijven dan ahte sjidtieh funksjovnelle #gööktengïeleh<adj><ess>, jïh leah jïjnje haestemh mah saemiengïelen ööhpehtæmman gårredieh, mij dam dorje ahte jïjnje learohkh dam utnieh *liigenoađđin skuvleaarkebiejjien.
Sámediggi háliida jorgalahttit dán ovdáneami earret eará oahpahusmálliid geahčadeami bokte fágas sámegiella nubbingiellan.
Saemiedigkie sæjhta #jarkoestidh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><inf> daam evtiedimmiem gaskem jeatjah ööhpehtimmiegoeri vuejnemen baaktoe faagesne saemiengïele mubpiengïeline.
Olmmošlohku sámi guovlluin njiedjá ain.
Almetjelåhkoe saemien dajvine annje luajhtede.
Erenoamážit nuorra nissonolbmot fárrejit eret.
Joekoenlaakan noere nyjsenæjjah destie juhtieh.
Danne lea deaŧalaš fievrridit dakkár politihka mii geasuhišgoahtá eanet nissonolbmuid sámi guovlluide.
Dannasinie vihkele foeresjidh dagkeres politihkem mij jeenje nyjsenæjjide saemien dajvide giesiegåata.
Okta sivva manne olbmot háliidit ássat sámi ássanguovlluin, lea oktavuohta sohkii ja sámi gillii ja kultuvrii.
Akte sjïeke almetjh mïnnin sïjhtedh saemien veasomedajvine veasodh, lea gaskese slïektese jïh saemien gïelese jïh kultuvrese.
Olbmuin ferte dattetge maiddái leat juoga mainna birget.
Almetji tjuara darhkan aaj årrodh naakene mejnie bïerkenibie.
Eanet áŋgiruššan sámi ealáhusain buktá ássama giliide.
Jeenje eadtjaldovveme saemien jielieminie veasomem byjjide buakta.
Barggolašvuođa oassi vuođđoealáhusain lea njiedjan, seammás leat unnit ođđa ásaheamit ealáhusovddidandoaibmaguovllus.
*Barggolašvuođa boelhke våaromejielieminie luajhtadamme, seammasïenten leah unnebe orre tseegkemh jielemenevtiedimmievierhkiedajvesne.
Sámedikki ealáhuspolitihkas deattuhuvvo eanet báikegottiid ovddideapmi, ođđaháhkan, gelbbolašvuođa ovddidandoaibmabijut ja ealáhushutkan.
Saemiedigkien jielemepolitihkesne #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> jeenje sijjiegedtiej evtiedimmie, orreskååffeme, maahtaldahken evtiedimmieråajvarimmieh jïh jielemehæhtadimmie.
Sámi guovlluin ferte movttiidahttit ásahemiide.
Saemien dajvine tjuara tseegkemidie eadtjaldehtedh.
Seammás ferte vuođđoealáhusaide sihkkarastit buriid rámmaeavttuid.
Seammasïenten tjuara våaromejieliemidie buerie mierietsiehkide gorredidh.
Sámiid eana- ja resursavuoigatvuođaid lága bokte nannen ja vuoigatvuohta ealáhusbargui mearkkaša ollu ássamii sámi guovlluin, sámi kultuvrii ja kulturovddideapmái.
Saemiej eatneme- jïh #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>reaktaj laaken baaktoe nænnoestimmie jïh reakta jielemebarkose krööhkeste jïjnje veasoemasse saemien dajvine, saemien kultuvrese jïh kultuvreevtiedæmman.
Danne leat Sámedikkis stuorra vuordámušat viidáset bargui Sámi vuoigatvuođalávdegotti II čuovvolemiin ja Riddoguolástuslávdegotti čuovvolemiin.
Dannasinie Saemiedigkesne stoere vuartoeh vijrebe barkose Saemien reaktanmoenehtsen II dåeriedimmine jïh Gaedtiegöölememoenehtsen dåeriedimmine.
Sámi servodat lea rievdamin.
Saemien siebriedahke lea jorkestovvedh.
Eanet ja eanet sápmelaččat válljejit ásaiduvvat gávpogiidda ja čoahkkebáikkiide.
Jeenje jïh jeenje saemieh veeljieh orrijidh staaride jïh tjåahkesijjide.
Danne ferte Sámediggi maiddái bargat dan ala ahte šaddet oadjebas ja buorit ássan- ja eallineavttut sámiide gávpogiin, ja ovddidit daid.
Dannasinie tjuara Saemiedigkie aaj dan nelnie barkedh ahte sjïdtih jearsoes jïh buerieh veasome- jïh jielememoenemetsiehkieh saemide staarine, jïh dejtie evtiedieh.
Dát gáibida árjjalaš ja heivehuvvon politihka, ja gáibida buori gulahallama báikkálaš eiseválddiiguin.
Daate kreava eadtjohke jïh sjïehtelovveme politihkem, jïh buerie gaskesadtemem dajven åejvieladtjigujmie kreava.
Plána- ja finánsalávdegotti árvalus
Soejkesje- jïh #finanse<n><cmp_sgnom><cmp>moenehtsen åssjele
Álggahus
Aalkoe
Sámelága § 1-3 vuođul, mas daddjojuvvo ahte “Sámedikki jahkedieđáhus sáddejuvvo Gonagassii” , bidjá Sámediggi ovdan jahkedieđáhusas.
Saemienlaaken § 1-3:n mietie, mesnie jeahtasåvva ahte “Saemiedigkien jaepiebïevnese Gånkese seedtesåvva” , Saemiedigkie beaja fraamme jaepiebïevnesisnie.
Sámedikki jahkedieđáhus, oktan Sámedikki 2011 rehketdoaluin, válddaha Sámedikki politihkalaš ja hálddahuslaš doaimma 2011:s.
Saemiedigkien jaepiebïevnese, oktegh Saemiedigkien 2011:n ryökneminie, buerkeste Saemiedigkien politihkeles jïh reerije darjomen jaepien 2011.
Sámedikki iešguđet doarjjaortnegiid hálddašeapmi válddahuvvo muhtumassii dain kapihttaliin mat gieđahallet guoskevaš fágasuorggi, ja muhtumassii rehketdoalu kommeanttaid vuolde.
Saemiedigkien ovmessie dåarjoeöörnegi reereme buerkieståvva *muhtumassii dejnie kapihtelinie mah sjyöhtehke faagegievliem gïetedellieh, jïh *muhtumassii ryöknemen *kommeanttaid nuelesne.
Sámedikki jahkedieđáhus čujuha maiddái daidda boahttevaš hástalusaide maid Sámediggi ferte dustet.
Saemiedigkien jaepiebïevnese aaj tjaatseste dejtie båetije haestiemidie mejtie Saemiedigkie tjuara dåastodh.
Mearkašumit
Mïerhkesjimmieh
Lávdegotti eanetlohku, Bargiidbellodaga sámediggejoavkku (Bb) lahtut Aina Kristine Kant, Willy Ørnebakk, Ronny Wilhelmsen, Ragnhild Melleby Aslaksen, Norgga sámiid riikasearvvi (NSR) lahtut Ann-Mari Thomassen, Aili Keskitalo, Rolf Johansen, Jarle Jonassen, Árja lahttu Alf Isaksen, Ovddádusbellodaga lahttu (FrP) Arthur Tørfoss ja Sámit Mátta-Norggas lahttu Monica Balto ovddidit čuovvovaš mearkkašumi:
Moenehtsen gellientaale, #Bargiidbellodat<np><sg><gen> saemiedigkiedåehkien (*Bb) lïhtsegh Aina Kristine Kant, Willy Ørnebakk, Ronny Wilhelmsen, Ragnhild Mellebyem Aslaksen, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrien (NSR:n) lïhtsegh Ann-Marien Thomassen, Aili Keskitalo, Rolf Johansen, Jarle Jonassen, Árjan lïhtsege Alf Isaksen, #Ovddádusbellodat<np><sg><gen> lïhtsege (Frp:m) Arthur Tørfoss jïh saemieh Åarjel-Nöörjesne lïhtsege Monica Balton minngebe mïerhkesjimmiem evtiedieh:
Jahkedoaibma 2011
Jaepiedarjome 2011
Siiddus 73 “geahčastat jahkedoaimmain” sáhttá orrut ahte virggiid lohku lea lassánan viehka ollu jagis 2010 jahkái 2011.
Bielesne 73 “gaehkie jaepiedarjoeminie” maahta årrodh ahte barkoej låhkoe læssanamme naa jïjnje jaepesne 2010 jaapan 2011.
Virgelohku ii leat bissovaččat lassánan, muhto lea boađus oanehis áiggi bargguin konkrehta hálddašandoaimmaid geažil.
Ij barkoelåhkoe leah vihtieslaakan læssanamme, mohte illedahke åenehks tïjjen barkojne konkreete reeremedarjomi dïete.
Vuogas livčče dárkileappot čilget maid dát lasáhus mearkkaša.
Sjiehtele eensigåbpoe boejhkelidh maam daate lissie krööhkeste.
Sámedikki bargguide ja resursageavaheapmái váikkuhit hálddahuslaš barggut mat bohtet servodaga beales.
Saemiedigkien barkojde jïh #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>pråvhkose reerije barkoeh dijpieh mah siebriedahken bielesne båetieh.
2011:s lea kulturmuittuid registreren ja daid geahčadeapmi plánejuvvon el-rávdnjelinjás Ofuohta-Báhccavuona ja Báhccavuona-Hammerfeastta gaskka buvttihan ollu doaimmaid geassit 2011.
jaepien 2011 kultuvremojhtesidie registreereme jïh daj vuejneme soejkesjovveme *el-rávdnjelinjás Ofuohta-Báhccavuotnan jïh Báhccavuotna-Hammerfesten gaskemsh buektien jïjnje darjoemidie giesedh 2011.
Sámediggi lea váldán hui ollu olbmuid bargui oanehis áigái, mii dahká sullii 8 jahkedoaimma, sámi kulturmuittuid registreremii dan plánejuvvon linjás Ofuohtas Hammerfestii.
Saemiedigkie vaalteme dan jïjnje almetjidie barkose åenehks tïjjese, mij dorje medtie 8:m jaepiedarjomh, saemien kultuvremojhtesidie registreeremasse dan soejkesjovveme *linjás Ofuohtesne Hammerfestese.
Dasa lassin go dađistaga eanet ásahuvvojit ovdamearkka dihte bieggamillopárkkat lea mearrideaddji dasa ahte šaddá eanet fealtabargu kulturmuittuid ektui.
Dïsse lissine goh ånnetji jeenje vuesiehtimmien åvteste tseegkesuvvieh *bieggamillopárkkat lea nænnoestæjja dïsse ahte sjædta jeenje *fealtabargu kultuvremojhtesi muhteste.
Dát čájeha maid ahte jahkedoaimmat Sámedikkis livčče lassánan.
Daate aaj vuesehte ahte jaepiedarjomh Saemiedigkien læssanamme.
Lávdegotti Bargiidbellodaga sámediggejoavkku (Bb) lahtut, Norgga sámiid riikasearvvi (NSR) lahtut, Árja lahttu Alf Isaksen ja Sámit Mátta-Norggas lahttu ovddidit čuovvovaš mearkkašumi: FrP doarju teakstaoasi "2011 Rehketdoallu" rádjai.
Moenehtsem #Bargiidbellodat<np><sg><gen> saemiedigkiedåehkien (*Bb) lïhtsegh, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrien (NSR:n) lïhtsegh, Árjan lïhtsege Alf Isaksen jïh saemieh Åarjel-Nöörjesne lïhtsege minngebe mïerhkesjimmiem evtiedieh: Frp teeksteboelhkem dåårje "2011:n Ryökneme" raajan.
Váilevaš buseahttameannudeapmi .
Fååtesæjja budsjehtegïetedimmie/budsjettgïetedimmie .
Sámediggi šálloša ahte ii leat vel dakkár čielggadus mii sihkkarasttášii Sámediggái váikkuhanfámu bušeahttaprosessii.
Saemiedigkie gaatelassja ahte ij annje leah dagkeres boejhkehtasse mij Saemiedægkan gorrede soptsestimmiem budsjehteprosessese/budsjettprosessese.
Dat lea duođalaš go Sámedikki ja stáhta gaskasaš ovttasdoaibman lea deaŧalaš sámi iešmearrideami ovdáneapmái.
Dïhte itjmies goh Saemiedigkien jïh staaten gasngesadtje *ovttasdoaibman lea vihkeles saemien jïjtjereeremen evtiedæmman.
Sámediggi oaivvilda ain ahte vuođđo eaktun ovdáneapmái daid hástalusaid ektui mat leat bušeahttaáššis, lea ahte ovttasdoaibman ráđđehusa ja Sámedikki gaskkas nannejuvvo.
Saemiedigkie annje jeahta ahte våarome moenemetsiehkine evtiedæmman daj haestemi muhteste mah leah budsjehteaamhtesisnie/budsjettaamhtesisnie, lea ahte *ovttasdoaibman reerenassen jïh Saemiedigkien gaskesne nænnoeståvva.
Dan ii sáhte juksat bušeahttaáššis konsultašuvdna- dahje šiehtadallanprosedyraid haga gaskal stáhta eiseválddiid ja Sámedikki.
Dam ij maehtieh budsjehteaamhtesem/budsjettaamhtesem jaksedh konsultasjovne- jallh raarahtallemeprosedyjri namhtah gaskesne staaten åejvieladtji jïh Saemiedigkien.
Dát ásahivččii formálalaš vuođu ja rámma daidda gáibideaddji hástalusaide maid ferte dustet iešmearridanvuoigatvuođa ekonomalaš beliid ektui.
Daate byjjes våaromem jïh mieriem tseegkie dejtie krïevije haestiemidie mej tjuara jïjtjereeremereaktam dåastodh ekonomeles bieliej muhteste.
Sámi vuoigatvuođalávdegotti II čuovvoleapmi Sámediggi šálloša váilevaš ovdáneami Sámi vuoigatvuođalávdegotti II čuovvoleami ektui.
Saemien reaktanmoenehtsen II dåeriedimmie Saemiedigkie fååtesæjja evtiedimmiem gaatelassja Saemien reaktanmoenehtsen II dåeriedimmien muhteste.
Sámi vuoigatvuođalávdegoddi geigii čielggadusas juo juovlamánus 2007, ja čuovvolanbargu ii leat ovdánan nu mo lei vurdojuvvon.
Saemien reaktanmoenehtse boejhkehtassesne joe gietskiedi goevesne 2007:m, jïh ij dåeriedimmiebarkoe leah åvtenamme #<adv> goh vuartasovveme.
dutkama várás dain dákterikkiin mat leat ođđasis hávdáduvvon Njávdámii.
dotkemen muhteste dejnie *dákterikkiin mah leah orresne Njávdánasse jöörtesovveme.
Dattetge lea Sámedikki oaidnu ahte čearddalaš identitehta ii sáhte gávdnat genain.
Darhkan lea Saemiedigkien vuajnoe ahte ij etnihkeles identiteete maehtieh #geene<n><sg><com> gaavnedh.
Dakkár dutkama mii almmá man ge haga lohká ahte genehtalaš profiila lea seamma go čearddalaš identitehta, sáhttá buohtastahttit dakkár dutkamiin mii dadjá ahte oaiveskálžohápmi lea seamma go čearda.
Dagkeres dotkemem mij namhtah man gænnah namhtah jeahta ahte *genehtalaš profïjle lea seamma goh etnihkeles identiteete, maahta mohtedidh dagkeres dotkeminie mij jeahta ahte åejjieskibliehaamoe lea seamma goh aarhte.
Muhto sihke genehtalaš Sámedikki guottut sámi bázahasaid dutkama ektui Sámediggi ii leat prinsihpalaš vuođul vuostá DNA-dutkama, ii ge dákteriggedutkama nu guhká go dat dáhpáhuvvá etihkalaš norpmaid vuođul.
Mohte dovne *genehtalaš Saemiedigkien *guottut saemien beetsuvi dotkemen muhteste ij Saemiedigkie leah prinsihpeles mietie vuasta *DNA-dotkemen, ij aaj *dákteriggedutkama dan guhkiem goh dïhte etihken normi mietie sjugniehtåvva.
Danne leat maid sihkkarastán dárbbašlaš ávdnasiid DNA sohkavuođa, álbmotfárremiid ja eará čuolbmačilgehusaid sáhtte čuvgehit DNA-analysaiguin, ja maiddái buohtastahttit dálá álbmogiiguin.
Dannasinie aaj gorredamme daerpies materijelli *DNA *sohkavuođa, aalmogejuhtiemidie jïh jeatjah tjoelmetjïelkestimmide maehtiejin *čuvgehit *DNA-joekehtimmiejgujmie, jïh aaj daaletje aalmogigujmie mohtedidh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 139. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 139. bielie 379 bielesne
Riddoguolástuslávdegoddi Áššedovdijoavku mii čielggadii guolástanvuoigatvuođa olggobealde Finnmárkku dr.
Gaedtiegöölememoenehtse Aamhtesedabtijedåehkie mij tjïelkedi göölemereaktan bæjngolen Finnmaarhken *dr.
juris Carsten Smith jođiheami vuolde, lea čađahan vuđolaš barggu, ja lávdegoddi rámida lávdegotti dan barggu geažil maid sii leat čađahan dán oktavuođas.
*juris Carsten Smith öörnemen nuelesne, våaromes barkoem tjïrrehtamme, jïh moenehtse moenehtsem #girmedh<vblex><iv><indic><pres><p3><sg> dan barkoen dïete maam dah daam gaskesisnie tjïrrehtamme.
Máhttovuođđu riddoálbmoga vuoigatvuođaid birra resurssaide lea áibbas eará go dan mii lei 2005:s go Finnmárkkuláhka dohkkehuvvui.
#Máhtto<np><ant><m><cmp_sgnom><cmp>våarome gaedtieaalmogen reaktaj bïjre #resursse<n><pl><ill> lea aejvie jeatjebe goh dan mij lij jaepien 2005 goh #Finnmárkoláhka<np><sg><nom> #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg>.
Njunuš áššedovdit lea ovttajienalaš evttohusa vuođul nagodan ovddidit evttohusa mii lea vuođđuduvvon sámi guolástanvuoigatvuođaide.
Njuenehke aamhtesedabtijh lea *ovttajienalaš uvtelassen mietie gaegniedamme uvtelassem evtiedidh mij saemien göölemereaktide tseegkesovveme.
Riddoguolástuslávdegotti jođiheaddji Carsten Smith dajai dalle go lávdegotti evttohus geigejuvvui Deanodagas guovvamánu 18.
Gaedtiegöölememoenehtsen juhtiehtæjja Carsten Smith dellie jiehtieji goh moenehtsen uvtelasse Deanodatisnie goevten gietskiedovvi 18.
b 2008 ahte lei sáhka mearrasámi kultuvrra ceavzimis.
b. 2008 ahte lij håaleme mearoesaemien kultuvren bearkadimmesne.
Lávdegoddi lea nannen ahte sámi historjjálaš vuoigatvuođat gávdnojit ja ahte vuoigatvuođaid ferte dohkkehit lágaid bokte.
Moenehtse nænnoestamme ahte saemien historihkeles reaktah gååvnesieh jïh ahte reaktah tjuara laaki baaktoe dåhkasjehtedh.
Lávdegoddi lea viidáseappot evttohan guovlovuđot hálddašanortnegiid.
Moenehtse vijriehkåbpoe uvtedamme dajvevåaromen reeremeöörnegidie.
Lávdegoddi šálloša go Guolástus- ja riddodepartemeanta lea hilgon deaŧalaš rávvagiid Riddoguolástuslávdegotti evttohusas.
Moenehtse gaatelassja goh Gööleme- jïh gaedtiedepartemeente vihkeles bïhkedimmide beelhkeme Gaedtiegöölememoenehtsen uvtelassesne.
2011 rehketdoallu Rehketdoallu čuovvu mielddusin jahkedieđáhussii.
2011:n ryökneme Ryökneme dåerede lissiepaehpierinie jaepiebïevnesasse.
Sáhtášii sávvat dakkár rehketdoalu ovdanbuktima man álkit buohtastahttit bušeahtain, dás maiddái eavttuid ja evttohusaid mat leat boahtán bušeahttabarggus.
Maahta vaajtelidh dagkeres ryöknemen åvtese buektemem maam aelhkebe budsjehtine mohtedidh, daelie aaj moenemetsiehkieh jïh uvtelassh mah budsjehtebarkoste/budsjettbarkoste båateme.
Sámediggi čujuha muđui dasa ahte livččii ávkkálaš oažžut ollislaš visogova das mo Sámediggeráđđi geavaha dan muddenfápmudusa maid dat lea ožžon, mii dahká vejolažžan eará láhkai hálddašit gitta 20 % rádjai várrejuvvon ruđain.
Saemiedigkie voen dïsse tjaatseste ahte aevhkies åadtjodh ellies *visogova desnie guktie Saemiedigkieraerie dam staeriedimmiestillemem åtna maam dïhte åådtjeme, mij dorje #nuepie<vblex><indic><pres><p3><sg> jeatjah vuakan reeredh öövre 20:n % raajan bïedtesovveme beetneginie.
Dakkár ollislaš visogovva buoridivččii jahkedieđáhusa rehketdoallooasi, ja dagahivččii ahte dokumeantta sáhtášii buorebut geavahit Sámedikki doibmii.
Dagkere ellies *visogovva jaepiebïevnesen ryöknemeboelhkem buerede, jïh dorje ahte tjaatsegem maahta buerebelaakan Saemiedigkien darjoemasse utnedh.
Lávdegotti Ovddádusbellodaga lahttu, Arthur Tørfoss ovddidii čuovvovaš mearkkašumi:
Moenehtsem #Ovddádusbellodat<np><sg><gen> lïhtsege, Arthur Tørfoss minngebe mïerhkesjimmiem evtiedi:
Lahttu oaidná ahte doaibmabiddji golut báikediđoštallamiid oktavuođas ledje mannan jagi sullii 4,5 miljon ruvnnu.
Lïhtsege vuajna ahte #darjome<n><cmp_sgnom><cmp> bïejije maaksoeh *báikediđoštallamiid gaskesisnie lin mïnneme jaepien medtie 4,5:n millijovne kråvnah.
Lahttu oaidnu lea ahte go almmolaš eiseválddit gáibidit báikediđoštallamii ja iskkademiid, de berre almmolašvuohta máksit goluid ieš, ii ge noađuhit eanaeaiggáda ja doaibmabiddji dan geažil.
Lïhtsege vuajnoe lea ahte goh byjjes åejvieladtjh krievieh *báikediđoštallamii jïh goerehtimmieh, dellie byöroe byögkelesvoete maaksoeh maeksedh jïjtje, ij aaj *noađuhit eatnemeaajhteren jïh #darjome<n><cmp_sgnom><cmp> bïejije dan dïete.
Beroškeahttá das ležžet dal doaibmabiddjit NČE, gielddat dahje ovttaskasat.
Saaht desnie leah hågkh darjomebïejijh NČE:m, tjïelth jallh *ovttaskasat.
Lahttu háliida ahte mii boahtteáiggis máksit goluid ieža, ja ahte dat váldojuvvo mielde boahttevaš bušeahtaide.
Lïhtsege sæjhta mijjieh båetijen aejkien maaksoeh maeksiejibie jïjtjh, jïh dïhte mealtan vaaltasåvva båetije budsjehtide.
Ii leat makkárge ágga dasa ahte galggašii divrudit dárbbašmeahttumit dakkár prošeavttaid, mat leat ávkin servodahkii.
Ij leah naan *ágga dïsse ahte edtja *divrudit *dárbbašmeahttumit dagkeres prosjeekth, mah nåhtojne siebriedahkese.
Evttohusat
Uvtelassh
Evttohus 1
Uvtelasse 1
Bargiidbellodaga sámediggejoavkku (Bb), Norgga sámiid riikasearvvi (NSR) ja Sámit Mátta-Norggas:
#Bargiidbellodat<np><sg><gen> saemiedigkiedåehkien (*Bb), Nöörjen saemiej rïjhkesiebrien (NSR) jïh Saemieh Åarjel-Nöörjesne:
Siidu 38 bajilčállaga Mariidnaealáhusat vuolde – ođđa teavsttat maŋŋá vuosttaš cealkaga, evttohusa vuosttaš teakstaoasi eará cealkagat doalahuvvojit maŋŋá čuovvovaš teavstta:
Bielie 38 bijjiebaakoeh Marijnejielemh nuelesne – orre teeksth mænngan voestes raajesen, uvtelassen voestes teeksteboelhken jeatjah raajesh mænngan minngebe teeksten utniehtovvieh:
Sámediggi deattuha viidáseappot ahte ferte vuhtiiváldit boares lágaid dán suorggis, ovdamearkka dihtii 1775 mannosaš eanančujuhancealkámuša (Jordutvisningsresolusjonen) mii nanne finnmárkolaččaid vuosttašvuoigatvuođa guolásteapmái.
Saemiedigkie vijriehkåbpoe tjïelkestahta ahte tjuara båeries laakide seatadidh daennie suerkesne, vuesiehtimmien åvteste 1775 asketje #eatneme<n><cmp_sgnom><cmp>#tjaatsestidh<vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> (*Jordutvisningsresolusjonen) mij nænnoste *finnmárkolaččaid voestesreaktam göölemasse.
Sámediggi muittuha ahte Gáivuona duopmu maiddái manná guhkás dan guvlui ahte dovddahit ahte das lea sáhka vieruiduvvanvuoigatvuođas mas báikkálaš guolásteaddjit ožžo buhtadusa, dannego sin guolástanguovlluide lei váddáset beassat go fápmohuksen buvttihii eanet jieŋa vutnii.
Saemiedigkie måjhtajahta ahte Kåfjorden dåapmoe aaj gåhkese mænna dan dajvese ahte dabtehtibie ahte desnie lea håaleme *vieruiduvvanvuoigatvuođas mesnie dajven göölijh refusjovnem åadtjoejin, dannasinie daj göölemedajvide lij geervebe bïesedh goh faamoetseegkeme jeenje jïengem voenese buektiehti.
Sámediggi čujuha viidáseappot dasa ahte oahppa ”friddja guolásteami” birra ii goassege ožžon coavcci Norgga rittus.
Saemiedigkie vijriehkåbpoe dïsse tjaatseste ahte leara ”frijje göölemen” bïjre idtji gåessie gænnah åadtjoeh *coavcci Nöörjem gaedteste.
Duopmu čájeha ahte historjjálaš geavaheapmi mii lea duođaštuvvon rittus báikkálaš vieruiduvvannjuolggadusain, lei hui deaŧalaš mearrádussii.
Dåapmoe vuesehte ahte historihkeles pråvhkoe mij gaedtesne jååhkesjovveme voenges *vieruiduvvannjuolggadusain, lij dan vihkeles nænnoestahkese.
Dáid
Daejtie
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 140. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 140. bielie 379 bielesne
historjjálaš duohtavuođaid ferte maid árvvoštallat Norgga geatnegasvuođaid ektui earret eará ON Álgoálbmotjulggaštusa 37.
historihkeles rïektesidie tjuara aaj Nöörjen dïedti muhteste vierhtiedalledh gaskem jeatjah ON Aalkoeåålmegedeklarasjovnen/Aalkoeåålmehdeklarasjovnen/Aalkoeåålmhdeklarasjovnen 37.
artihkkala vuođul.
artihkelen mietie.
Siidu 38 bajilčállaga Mariidnaealáhusat vuolde – evttohusa 3.
Bielie 38 bijjiebaakoeh Marijnejielemh nuelesne – uvtelassen 3.
cealkagii lasihuvvo sátni historjjálaš ja nu dat šaddá ná:
raajesasse baakoe lissiehtåvva historihkeles jïh dan dïhte naemhtie sjædta:
Sámediggi vuoruha barggu sámiid historjjálaš bivdovuoigatvuođaid, mariidnaresurssaid ja jogaid ja riddo- ja vuotnaguovlluid geavaheami sihkkarastimiin.
Saemiedigkie barkoem prijoriterede saemiej historihkeles væjroereaktaj, #marijne<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><pl><gen> jïh johki jïh gaedtie- jïh voenedajvi pråvhkoen gorredimmine.
Evttohus 2
Uvtelasse 2
Bargiidbellodaga sámediggejoavkku (Bb), Norgga sámiid riikasearvvi (NSR) ja Sámit Mátta-Norggas:
#Bargiidbellodat<np><sg><gen> saemiedigkiedåehkien (*Bb), Nöörjen saemiej rïjhkesiebrien (NSR) jïh Saemieh Åarjel-Nöörjesne:
Lasseevttohus s.
#Lasse<np><ant><m><cmp_sgnom><cmp>uvtelasse s.
8 ovdal “Buoret bálvalus”
8:n aarebi “Buerebe dïenesje”
Váilevaš prosedyrat bušeahttakonsultašuvnnaide.
Fååtesæjja prosedyjrh budsjehtekonsultasjovnide/budsjettkonsultasjovnide.
Sámedikki 2010 jahkedieđáhusas deattuhii Sámediggi garrasit dárbbu oažžut konsultašuvdnaprosedyraid Ráđđehusain bušeahttaáššiid oktavuođas.
Saemiedigkien 2010:n jaepiebïevnesisnie Saemiedigkie tjïelkestehti garrebe daerpiesvoetem åadtjodh konsultasjovneprosedyjri Reerenassine budsjehteaamhtesi/budsjettaamhtesi gaskesisnie.
Sámediggi oinnii dan Ráđđehusa ja Sámedikki gaskasaš konsultašuvdnašiehtadusa lunddolaš joatkkan.
Saemiedigkie dam Reerenassem vuejnieji jïh Saemiedigkien gasngesadtje konsultasjovnelatjkoen iemie jåarhkine.
Sámediggi oaivvilda ain ahte vuođđo eaktun dasa ahte juksat ovdáneami hástalusaid ektui bušeahttaáššiin, lea ahte ráđđehusa ja Sámedikki gaskasaš ovttasdoaibman nannejuvvo.
Saemiedigkie annje jeahta ahte våarome moenemetsiehkine dïsse ahte evtiedimmiem haestemi muhteste jaksedh budsjehteaamhtesinie/budsjettaamhtesinie, lea ahte reerenassen jïh Saemiedigkien gasngesadtje *ovttasdoaibman nænnoeståvva.
Dan ii sáhte juksat konsultašuvdna- dahje šiehtadallanprosedyraid haga gaskal stáhta eiseválddiid ja Sámedikki bušeahttaáššiin.
Dam ij maehtieh jaksedh konsultasjovne- jallh raarahtallemeprosedyjri namhtah gaskesne staaten åejvieladtji jïh Saemiedigkien budsjehteaamhtesinie/budsjettaamhtesinie.
Dat ásahivččii formálalaš vuođu ja rámma daidda gáibideaddji hástalusaide maid ferte dustet iešmearridanvuoigatvuođa ekonomalaš beliid ektui.
Dïhte byjjes våaromem jïh mieriem tseegkie dejtie krïevije haestiemidie mej tjuara jïjtjereeremereaktam dåastodh ekonomeles bieliej muhteste.
Lávdegotti ráva
Moenehtsen bïhkedimmie
Lávdegottis eai leat eanet mearkkašumit dahje evttohusat ja rávve Sámedikki mearridit čuovvovačča:
Moenehtsen eah leah jeenje mïerhkesjimmieh jallh uvtelassh jïh Saemiedigkiem nihtetjæsta nænnoestidh #minngebe<adj><sg><gen>:
Sámediggi doarju muđui Sámediggeráđi árvalusevttohusa.
Saemiedigkie dåårje voen Saemiedigkieraerien åssjeleuvtelassem.
Mearkašumit, Bargiibellodat sámediggejoavkku, áirras Willy Ørnebakk ja Árja lahttu Alf Isaksen ovddidii čuovvovaš mearkkašumi:
Mïerhkesjimmieh, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> saemiedigkiedåehkiem, saadthalmetje Willy Ørnebakk jïh Árjan lïhtsege Alf Isaksen minngebe mïerhkesjimmiem evtiedi:
Sámegiella lea áitojuvvon ja jápmá jus eai geavahuvvo eanet ja váikkuhangaskaoamit giela gáhttemii ja ovddideapmái.
Saemiengïele aajhtasovveme jïh jaama jis eah utnieh jeenje jïh dïedtetsavtshvierhtieh gïelen vaarjelæmman jïh evtiedæmman.
Stáhta eiseválddit fertejit oaidnit man álki orru leamen heaittihit skuvllaid sámi giliin seastin dihtii ruđaid gieldda bealis.
Staaten åejvieladtjh tjuerieh vuejnedh maam aelhkie vååjnoe årrodh illedh skuvli saemien byjjine njoetemen åvteste beetnegh bïedteme bielesne.
Skuvla lea geađgejuolgin sámegiela áimmahuššamis giliin.
Skuvle lea gierkiejuelkine saemiengïelen voebnesjimmesne byjjine.
Sámediggi lea hui balus go nu máŋga vuođđoskuvlla sámi guovlluin leat áitojuvvon heaittihuvvot dahje heaittihuvvon juo.
Saemiedigkie lea dan *balus goh dan gellie maadthskuvlh saemien dajvine aajhtasovveme illesovvedh jallh joe illesovvem.
Sámedikki mielas lea earenoamáš vuorjašuhtti ahte sámi resursaskuvllat dakkár báikkiin gos sámegiella lea rašši, nugo mearrasámi guovlluin, julev- ja lullisámi ja márkosámi guovlluin, heaittihuvvojit ekonomalaš sivaid geažil.
Saemiedigkien mïelesne lea sjïere #vaajvedh<vblex><iv><der_h><vblex><tv><der_nomag><n><sg><nom> ahte saemien #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>skuvlh dagkeres sijjine gusnie saemiengïele hiejjehts, goh mearoesaemien dajvine, luvlie- jïh åarjelsaemien jïh marhkesaemien dajvine, ekonomeles sjïeki dïete illesuvvieh.
Das sáhttá namuhit ahte Billávuona sámi bajásšaddanguovddáš ja Bissojoga bajásšaddanguovddáš Porsáŋggus gielddas, Vátnjavári skovlá Skániid suohkanis, Láhpoluobbala skuvla Guovdageainnus ja Prahke skuvle leat muhtun dain skuvllain maid leat mearridan heaittihit dahje maid áigot heaittihit fargga.
Desnie maahta moenedh ahte Billávuotnan saemien byjjenimmiejarngen jïh Bissojohkan byjjenimmiejarngen Porsangerisnie tjïeltesne, Vátnjavárrijjen skuvle #Skánik<np><top><pl><gen> tjïeltesne, Láhpoluoppalen skuvle Kautokeinosne jïh *Prahke *skuvle årrodh muvhte dejnie skuvline mej nænnoestamme illedh jallh maam sijhtieh rætnoe illedh.
Lea hui šállošahtti go nana sámi gealbobirrasat háddjejuvvojit, sámi mánáid bajásšaddaneavttut hedjonit giliservodagain ja oahppit fertejit gillát guhkes skuvlamátkki geažil gielddaguovddážii oažžun dihtii oahpahusa.
Lea dan *šállošahtti goh nænnoes saemien maahtoebyjresh *háddjejuvvojit, saemien maanaj byjjenimmiemoenemetsiehkieh byjjensiebriedahkine veasjoeh jïh learohkh tjuerieh guhkies skuvlefealadimmien dïete bïedtemejarngese töölledh åadtjomen åvteste ööhpehtimmiem.
Dat danne go gielddat háliidit seastit ruđaid dahje daid geavahit eará láhkai.
Dah dannasinie goh tjïelth sijhtieh beetnegh jallh dejtie njoetedh utnedh jeatjah vuakan.
Dat skuvllat maidda dás čujuhuvvo, leat sámegiela gáhttema ja ovddideami váldoguovddážiin ja skuvllat dárbbašit doarjaga ja mieđiheami gieldda ja stáhta eiseválddiin.
Dah skuvlh mejtie daelie tjaatseståvva, leah saemiengïelen vaarjelimmien jïh evtiedimmien åejviejarngine jïh skuvlh dåarjoem jïh nårtomem daarpesjieh tjïeltem jïh staaten åejvieladtjine.
Máŋga sámegiela leat dan UNESCO listtas, mii čájeha máilmmi áitojuvvon gielaid.
Gellie saemiengïelh leah dennie UNESCOn/UNESCon/Unescon læstosne, mij eatnemem vuesehte aajhtasovveme gïelide.
Skuvllaid giellaovdáneami árvvoštallan čájeha ahte giellaovdáneapmi lea leamaš positiiva ja dat uhcimusat lávdaduvvon sámegielat ja giliservodagat muđui leat ovdáneamen.
Skuvli gïeleevtiedimmien vierhtiedimmie vuesehte ahte gïeleevtiedimmie positijve/positïjve orreme jïh dah unnemeslaakan *lávdaduvvon saemiengïelh jïh byjjensiebriedahkh voen leah åvtenidh.
Dat čájeha ahte giellaovdáneapmi sorjá das ahte skuvllat bissot giliin.
Dïhte vuesehte ahte gïeleevtiedimmie *sorjá desnie ahte skuvlh byjjine årroeh.
Guovddušteapmi nu mo dat orru leamen, dagaha ahte sámegiella fas vásiha hedjoneami ja jápmigoahtá.
*Guovddušteapmi #<adv> goh dïhte #vååjnedh<vblex><iv><prsprc> årroeminie, dorje ahte saemiengïele viht veasjomem damta jïh jaemiegåata.
Sámediggi háliida ahte stáhta eiseválddit čuvvot bures mielde Sámedikki evttohusain ja rávvagiin buot beliid oktavuođas mat gusket sámegielaid gáhttemii ja ovddideapmái ja dan šláddjivuođas mii lea rikkis gielas buot geavahanvugiid dáfus ja sániid ja dajaldagaid geavaheami dáfus sámi ealáhusaid doaimmaheamis ja eará oktavuođain.
Saemiedigkie sæjhta ahte staaten åejvieladtjh hijven mealtan dåeriedieh Saemiedigkien uvtelassine jïh bïhkedimmine gaajhkide bielide gaskesisnie mah dijpieh saemiengïeli vaarjelæmman jïh evtiedæmman jïh dam *šláddjivuođas mij lea ræjhkas/ræjhkoes gïelesne gaajhki pråvhkoevuekiej dïete jïh baakoej jïh jiehtegi pråvhkoen dïete saemien jielemi #darjome<n><der_car><adj><sg><ine> jïh jeatjah gaskesinie.
Sámediggi háliida ahte stáhta eiseválddit veahkehit čađahit doaibmabijuid mat suodjalit daid sámi guovlluid skuvllat mat leat áitojuvvon heaittihuvvot.
Saemiedigkie sæjhta ahte staaten åejvieladtjh viehkiehtieh tjïrrehtidh råajvarimmieh mah dejtie saemien dajvide vaarjelieh skuvlh mah aajhtasovveme illesovvedh.
Evttohus 3, Norgga sámiid riikasearvvi (NSR ) - Sámeálbmotbellodat (Sáb) áirras Geir Tommy Pedersen
Uvtelasse 3, Nöörjh saemiej rïjhkesiebrien (NSR ) - Saemienaalmogekrirrie (*Sáb) saadthalmetje Geir Tommy Pedersen
Teakstaoasi sadjái gáiccaid birra galgá biddjojuvvot:
Teeksteboelhken sijjeste gaajhtsi bïjre edtja bïejesovvedh:
Gáicaealáhus lea nuppástuvvan ja lea nuppástuvvamin dainna lágiin ahte stuorra oassi gáiccain Norggas galget sanerejuvvot, ja ulbmilin lea luottahuhttit muhtun dávddaid maid gáiccat ožžot.
#Gáica<np><cmp_sgnom><cmp>jieleme jorkesamme jïh lea jorkesidh dejnie vuekine ahte stoere boelhke gaajhtsine Nöörjesne edtjieh *sanerejuvvot, jïh ulmine lea #gïeje<n><der_huhtti><vblex><tv><inf> muvhtide fiejlide mejtie gaajhtsh åadtjoeh.
Sámediggi ballá erenoamážit daid doalloheaittihemiid geažil maid sanerenprošeakta mielddisbuktá ja deattuha ahte ferte álggahit ođđa doaibmabijuid mat sihkkarastet viidáset eallinfámolaš gáicaealáhusa.
Saemiedigkie joekoenlaakan bælla daj *doalloheaittihemiid dïete maam *sanerenprošeakta mealtan buakta jïh tjïelkestahta ahte tjuara orre råajvarimmide aelkiehtidh mah gorredieh vijrebe #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp> faamoen gaajhtsejielemem.
III Jienasteapmi
III Gïelevedteme
39 áirasis ledje 37 čoahkis.
39 saadthalmetjh lin 37 tjåengkesne.
Jienasteapmi dahkkojuvvui čuovvovaš vuogi mielde:
Gïelevedteme minngebe vuekien mietie dorjesovvi:
Evttohus 1 mearriduvvui 34 jienain 3 jiena vuostá.
Uvtelasse 1 34 tjoejh nænnoestovvi 3:n tjoejen vuestie.
Evttohus 2 mearriduvvui 34 jienain 3 jiena vuostá.
Uvtelasse 2 34 tjoejh nænnoestovvi 3:n tjoejen vuestie.
Evttohus 3 mearriduvvui 34 jienain 3 jiena vuostá.
Uvtelasse 3 34 tjoejh nænnoestovvi 3:n tjoejen vuestie.
Plána- ja finánsalávdegotti ráva mearriduvvui ovttajienalaččat.
Soejkesje- jïh #finanse<n><cmp_sgnom><cmp>moenehtsen bïhkedimmie aktenraeresne nænnoestovvi.
IV Beavdegirjelasáhusat
IV Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
Daennie aamhtesisnie idtji evtedh buertiegærjalissie.
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat
V Lahtestimmielæstoe jïh replihkh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Ragnhild Melleby Aslaksen, áššejođiheaddji Aili Keskitalo
Lahtestimmie Replihke 1 Ragnhild Mellebyem Aslaksen, aamhtesejuhtiehtæjja Aili Keskitalo
Ann-Mari Thomassen Alf Isaksen Ragnhild Melleby Aslaksen 2 Arthur Tørfoss 3 Geir Tommy Pedersen Ragnhild Melleby Aslaksen Geir Tommy Pedersen 4 Rolf Johansen Ragnhild Melleby Aslaksen Rolf Johansen 5 Willy Ørnebakk Aili Keskitalo Rolf Johansen Ann-Mari Thomassen Willy Ørnebakk 6 Ann-Mari Thomassen Mariann Wollmann Magga Ann-Mari Thomassen 7 Olaf Eliassen Trond Are Anti Rolf Johansen Willy Ørnebakk Olaf Eliassen 8 Geir Johnsen Trond Are Anti
Ann-Mari Thomassen Alf Isaksen Ragnhild Melleby Aslaksen 2 Arthur Tørfoss 3 Geir Tommy Pedersen Ragnhild Mellebyem Aslaksen Geir Tommy Pedersen 4 Rolf Johansen Ragnhild Mellebyem Aslaksen Rolf Johansen 5 Willy Ørnebakkem Aili Keskitalo Rolf Johansen Ann-Marien Thomassen Willy Ørnebakk 6 Ann-Marih Thomassen Mariann Wollmann Magga Ann-Marien Thomassen 7 Olaf Eliassen Trond Are Anti Rolf Johansen Willy Ørnebakkem Olaf Eliassen 8 Geir Johnsen Trond Are Anti
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 142. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 142. bielie 379 bielesne
Geir Tommy Pedersen Silje Karine Muotka Geir Johnsen 9 Per Andersen Bæhr Olaf Eliassen Ronny Wilhelmsen Per Andersen Bæhr 10 Aili Keskitalo 11 Willy Ørnebakk 12 Ronny Wilhelmsen 13 Mariann Wollmann Magga 14 Anders Somby jr.
Geir Tommy Pedersen Silje Karine Muotka Geir Johnsen 9 Per Andersen Bæhr Olaf Eliassen Ronny Wilhelmsen Per Andersen Bæhr 10 Aili Keskitalo 11 Willy Ørnebakk 12 Ronny Wilhelmsen 13 Mariann Wollmann Magga 14 Anders Somby jr.
15 Aili Keskitalo 16 Willy Ørnebakk 17 Alf Isaksen 18 Ann-Mari Thomassen 19 Egil Olli Ragnhild Melleby Aslaksen, áššejođiheaddji Geir Tommy Pedersen, čoahkkinortnegii Alf Isaksen, čoahkkinortnegii Geir Tommy Pedersen, čoahkkinortnegii Rolf Johansen, čoahkkinortnegii
15 Aili Keskitalo 16 Willy Ørnebakk 17 Alf Isaksen 18:n Ann-Marien Thomassenen 19 Egil Olli Ragnhild Mellebyem Aslaksen, aamhtesejuhtiehtæjja Geir Tommy Pedersen, tjåanghkoeöörnegasse Alf Isaksen, tjåanghkoeöörnegasse Geir Tommy Pedersen, tjåanghkoeöörnegasse Rolf Johansen, tjåanghkoeöörnegasse
VI Sámedikki mearrádus
VI Saemiedigkieh nænnoestahke
1 Álggahus
1 aalkoe
Sámediggi lea sámiid álbmotválljen orgána Norggas.
Saemiedigkie saemiej åålmehveeljesovveme orgaanen Nöörjesne.
Juohke njealját jagi válljejit sámit 39 áirasa sámiid gaskkas 7 válgabiires.
#Fïerhte<prn><ind><attr> nealjede jaepien saemieh veeljieh 39:n saadthalmetjen saemiej gaskesne 7 veeljemegievlesne.
Sámediggi galgá nannet sámiid politihkalaš dili ja ovddidit sámiid beroštumiid Norggas, váikkuhit dasa ahte sámi álbmot oažžu dásseárvosaš ja rievttalaš meannudeami ja láhčit dili vai sápmelaččat besset sihkkarastit ja ovddidit iežaset giela, kultuvrra ja servodateallima.
Saemiedigkie edtja nænnoestidh saemiej politihkeles tsiehkiem jïh saemiej ïedtjide Nöörjesne evtiedidh, dïsse dijpedh ahte saemien aalmoge åådtje seammavyörtegs jïh *rievttalaš gïetedimmiem jïh tsiehkiem laetjedh vuj saemieh biesieh gorredidh jïh evtiedidh jïjtjsh gïelem, kultuvrem jïh siebriedahkejieledem.
Sámediggi meannuda áššiid buot servodatsurggiin main erenoamážit lea dadjamuš sápmelaččaide, lassin dasa ahte buktit cealkámušaid ja leahkit gulahallin almmolaš eiseválddiiguin.
Saemiedigkie aamhtesh gïetede #gaajhke<prn><ind><pl><loc> #siebriedahke<n><cmp_sgnom><cmp>#suerkie<n><pl><loc> mejnie joekoenlaakan lea #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> saemide, lissine dïsse ahte #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> buektedh jïh gaskestallijinie byjjes åejvieladtjigujmie.
Sámediggi hálddaša oasi ruđain mat juolluduvvojit sámi áššiide stáhtabušeahta bokte, ja Sámedikki bokte leat sámit Norggas ožžon muhtin muddui eiseválddi kultuvra-, giella-, oahpahus-, kulturmuitosuodjalus- ja ealáhusáššiid meannudit.
Saemiedigkie boelhkem reerie beetneginie mah saemien aamhtesidie staatebudsjehten baaktoe laeviehtovvieh, jïh Saemiedigkien baaktoe saemieh Nöörjeste åådtjeme muvhtese tïjjese #åejvieladtjh<n><sg><gen> kultuvre-, gïele-, ööhpehtimmie-, kultuvremojhtesevaarjelimmie- jïh jielemeaamhtesidie gïetedidh.
Sámedikki jahkedieđáhusas lea Sámedikki politihkalaš ja hálddahuslaš doaimmaid birra 2011:s.
Saemiedigkien jaepiebïevnesisnie Saemiedigkien politihkeles jïh reerije darjomi bïjre jaepien 2011.
Jahkedieđáhus raportere váldomihttomeriid ja oassemihttomeriid čuovvoleami iešguđetge fágasuorggis ja 2011 bušeahta váikkuhangaskaomiid geavaheami birra.
Jaepiebïevnese åejvieulmiemieride reektie jïh boelhkeulmiej dåeriedimmiem ovmessieaaj faagegievlesne jïh 2011:n budsjehten dïedtetsavtshvierhtiej pråvhkoen bïjre.
Sámedikki 2011 rehketdoallu lea mielddusin jahkedieđáhusas.
Saemiedigkien 2011:n ryökneme lea lissiepaehpierinie jaepiebïevnesisnie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 143. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 143. bielie 379 bielesne
Sámediggeválga
Saemiedigkieveeljeme
2011 rievdaduvvoje sámediggeválgga láhkaásahusat.
2011:n saemiedigkieveeljemen njoelkedassh jarkestovvin.
Rievdadusat mielddisbuktet ahte Sámedikki jienastuslohku maiddái hábmejuvvo dalle go leat suohkan- ja fylkkaválggat.
Jorkestimmieh mealtan buektieh ahte Saemiedigkien veeljemelåhkoe aaj dellie hammoedåvva goh leah tjïelte- jïh fylhkenveeljemh.
Dát válgajienastuslohku mearrida makkár suohkanat galget čađahit válgadikki boahtte sámediggeválggas, makkár suohkaniin lea dušše ovdagihtiijienasteapmi ja mandáhttajuohkin válgabiriin.
Daate veeljemeveeljemelåhkoe nænnoste magkeres tjïelth edtjieh veeljemedigkiem tjïrrehtidh #båetije<adj><sg><ine><attr> saemiedigkieveeljemisnie, magkeres tjïelti lea ajve *ovdagihtiijienasteapmi jïh mandaatejuekeme veeljemebyjresine.
Láhkaásahusrievdadeamit leat 2007 dievasčoahkkinmearrádusa čuovvoleamit sámediggeválgga válgaortnega birra.
Njoelkedassejorkestimmieh leah 2007 dïevestjåanghkoenænnoestahkh dåeriedimmieh saemiedigkieveeljemen veeljemeöörnegen bïjre.
2011:s ledje 14 162 olbmo Sámedikki jienastuslogus.
jaepien 2011 lin 14 162 almetjh Saemiedigkien veeljemelåhkosne.
9 ođđa suohkana galget čađahit válgadikki, ja 2013 sámediggeválggas galgá 56 suohkanis čađahuvvot válgadiggi.
9 orre tjïelth edtjieh veeljemedigkiem tjïrrehtidh, jïh 2013:n saemiedigkieveeljemisnie edtja 56 tjïeltesne tjïrrehtovvedh veeljemedigkie.
Mandáhttajuohkin šaddá ná 2013 válggas:
Mandaatejuekeme naemhtie 2013 veeljemisnie sjædta:
Válgabiire 1 Nuortaguovlu: 6 mandáhta, ii rievdda Válgabiire 2 Ávjovárri: 8 mandáhta, manaha ovtta Válgabiire 3 Davveguovlu: 5 mandáhta, manaha 1 Válgabiire 4 Gáisi: 6 mandáhta, ii rievdda Válgabiire 5 Viesttarmearra: 4 mandáhta, manaha ovtta Válgabiire 6 Lullisámi: 4 mandáhta, oažžu ovtta Válgabiire 7 Lulli- Norga: 6 mandáhta, oažžu 2
Veeljemegievlien 1 Luvliedajve: 6 mandaath, ij Veeljemegievliem jorkestovvh 2 Ávjovárri: 8 mandaath, aktem veeljemegievliem mïnnehte 3 Noerhtedajve: 5 mandaath, 1 veeljemegievlieh mïnnehte 4 Gaejsie: 6 mandaath, ij Veeljemegievliem jorkestovvh 5 Viesttarmearra: 4 mandaath, aktem veeljemegievliem mïnnehte 6 åarjelsaemieh: 4 mandaath, aktem veeljemegievliem åådtje 7 åarjel- #Nöörje<n><pl><nom>: 6 mandaath, åådtje 2
Sámeálbmot foanda
Saemienaalmogen fåante
Stuorradiggi lea Sámeálbmotfoanddas várren 75 miljon ru oktasaš buhtadussan daid vahágiid ja eahperievtti ovddas maid dáruiduhttinpolitihkka lea dagahan sámi álbmogii.
Stoerredigkie lea Sámeálbmotfoandesne bïedteme 75 millijovne kr. ektie refusjovnine daj goerpi jïh *eahperievtti åvteste maam daaroedehtemepolitihke saemien aalmogasse dorjeme.
Foandda reanttut váldojuvvoje geavahussii 2008:s ja daid hálddaša Sámediggi.
Fåanten lissiemaaksoeh åtnose jaepien 2008 vaaltasovvin jïh dejtie Saemiedigkie reerie.
Stuorradiggi lea bidjan eaktun ahte sámeálbmotfoanda ii galgga geavahuvvot individuála buhtadussan.
Stoerredigkie bïejeme moenemetsiehkine ahte ij saemienaalmogefåante edtjh åtnasovvedh individuelle refusjovnine.
Jahkásaš reanttuid geavaheapmi mearriduvvo bušeahtas mearrádusa vuođul mas leat vuoruheamit ja áŋgiruššansuorggit válgaáigodahkii, gč.
Jaapetje lissiemaaksoej pråvhkoe budsjehtesne nænnoestahken mietie nænnoeståvva mesnie leah prijoriteradimmieh jïh barkoesuerkieh veeljemeboelhkese, *gč.
ášši 47/09.
aamhtese 47/09.
Jahkái 2011 lei várrejuvvo 5 500 000 ru sámeálbmotfoanddas.
Jaapan 2011 lij bïedtesåvva 5 500 000 kr. saemienaalmogefåantesne.
1 200 000 ru giellaovddidandoaibmabijuide 1 300 000 ru árbedihtui 2 000 000 ru girjjálašvuhtii 800 000 ru giellaprográmmii 200 000 ru systemáhtalaš kártemii árbedieđus
1 200 000 kr. gïeleevtiedimmieråajvarimmide 1 300 000 kr. aerpiedaajrose 2 000 000 kr. litteratuvrese 800 000 kr. gïeleprogrammese 200 000 kr. *systemáhtalaš goerehtallemasse aerpiedaajrosne
Dásseárvu
Seammavyörtegsvoete
Dásseárvu ja dásseárvosašvuohta leat vuođđun Sámedikki doibmii.
Seammavyörtegsvoete jïh seammavyörtegsvoete leah våaroeminie Saemiedigkien darjoemasse.
Sámediggi áigu dan dihte ovddidit dásseárvvu ja ovttadássásašvuođa beroškeahttá sohkabeali, etnisitehta ja seksualálaš sojuid.
Saemiedigkie sæjhta dan åvteste seammavyörtegsvoetem jïh mïrrestallemem saaht evtiedidh slïektebieliem, *etnisitehta jïh *seksualálaš *sojuid.
Dásseárvu guoská buot surggiide servodagas ja galgá leat integrerejuvvon oassi Sámedikki doaimmain.
Seammavyörtegsvoete dæjpa gaajhkide suerkide siebriedahkesne jïh edtja årrodh integreeresovveme boelhke Saemiedigkien darjoeminie.
Vuođđun Sámedikki doaimmaide dásseárvvuin lea iežamet dásseárvodoaibmaplána 2009- 2013 áigodahkii.
Våaroeminie Saemiedigkien darjoemidie seammavyörtegsvoetine lea jïjtjemh seammavyörtegsvoetedahkoesoejkesje 2009- 2013 boelhkese.
Sámediggái lea dehálaš doallat buori gulahallama sámi dásseárvoorganisašuvnnaiguin.
Saemiedægkan vihkele steeredh buerie gaskesadtemem saemien seammavyörtegsvoeteorganisasjovnigujmie.
Juohke jagi leat mis čoahkkimat singuin.
Fïerhten jaepien leah mijjesne tjåanghkoeh dejgujmie.
Čoahkkimiin digaštallojuvvo Sámedikki doarjja organisašuvnnaide ja dábálaš dásseárvopolitihkalaš áššit.
Tjåanghkojne Saemiedigkien dåarjoe digkiedallesåvva organisasjovnide jïh sïejhme #seammavyörtegsvoete<n><cmp_sgnom><cmp> politihken aamhtesh.
Sámedikki mielas lea buorre go organisašuvnnat hástalit Sámedikki dásseárvogažaldagain ja go sii ovddidit dásseárvopolitihkalaš áššiid sámi servodagas muđui.
Saemiedigkien mïelesne buerie goh organisasjovnh Saemiedigkien seammavyörtegsvoetegyhtjelassine haestieh jïh goh dah evtiedieh #seammavyörtegsvoete<n><cmp_sgnom><cmp> politihken aamhtesidie saemien siebriedahkesne voen.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 144. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 144. bielie 379 bielesne
Sámediggi čalmmustahtii riikkaidgaskasaš nissonbeaivvi njukčamánu 8.
Saemiedigkie gaskenasjonaale nyjsenæjjabiejjiem njoktjen tjelmiestehti 8.
beaivvi seammás go lei dievasčoahkkin Kárášjogas.
biejjien seammasïenten goh lij dïevestjåanghkoe Karasjohkesne.
Dát lei vuosttaš geardi go dollojuvvui appellašuvdna nissonbeaivvi birra Sámedikki sárdnestuolus.
Daate voestes aejkie goh steeresovvi *appellašuvdna nyjsenæjjabiejjien bïjre Saemiedigkien prïejhkestovlesne.
Eará čuovvoleapmi doaibmaplánas lea sohkabealiperspektiiva Finnmárkkukommišuvnna barggus.
Jeatjah dåeriedimmie dahkoesoejkesjisnie lea slïektebielienperspektijve #Finnmárkokommišuvdna<np><sg><gen> barkosne.
Sámediggi lea bivdán kommišuvnna leahkit dihtomielalaččat sohkabealiperspektiivva eatnamiid ja luondduresurssa vuoigatvuođaid kártenbarggus Finnmárkkus.
Saemiedigkie maadteme kommisjovnem årrodh #fahkoes<adj><comp><attr> slïektebielienperspektijven eatnemi jïh #eatneme<n><cmp_sggen><cmp>#resursse<n><sg><gen> reaktaj goerehtallemebarkosne Finnmaarhkesne.
Sámedikki mielas lea dan dihte buorre go nissoniid ja dievdduid meahccegeavaheapmi lei okta fáttáin maid guorahalle gulaskuddančoahkkimis Unjárgga gieldda luonddugeavaheami kártemis.
Saemiedigkien mïelesne lea dan åvteste buerie goh nyjsenæjjaj jïh almaj miehtjiepråvhkoe lij akte aamhtesijstie mej govledimmietjåanghkosne goerehtallin Nessebyen tjïelten eatnemenpråvhkoen goerehtallemisnie.
Sámedikkis lea leamaš buorre gulahallan ja buorre ovttasbargu Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanttain maŋimus jagi.
Saemiedigkesne orreme buerie gaskestalleme jïh buerie ektiebarkoe Maanaj-, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanttain minngebe jaepien.
Sámedikkis ja departemeanttas leat leamaš konsulteremat Ráđđehusa dásseárvodoaibmaplána birra sohkabeliid gaskkas.
Saemiedigkien jïh departemeenten orreme konsulteeremh Reerenassen seammavyörtegsvoetedahkoesoejkesjen bïjre slïektebieliej gaskesne.
Doaibmaplánain háliida Ráđđehus buktit eanemus lági mielde čohkkejuvvon politihkalaš mihttomeriid, strategiijaid ja doaibmabijuid sohkabeliid gaskka dásseárvui.
Dahkoesoejkesjinie sæjhta Reerenasse buektedh *eanemus vuekiem mealtan seeptjesovveme politihkeles ulmiej, strategiji jïh råajvarimmiej slïektebieliej gaskemsh seammavyörtegsvoetese.
Min iežamet doaibmaplána lei vuođđun Sámedikki posišuvdnii konsultašuvnnain.
Mijjen jïjtjemh dahkoesoejkesje lij våaroeminie Saemiedigkien posisjovnese konsultasjovnine.
Sámediggái lei dehálaš ahte sámi perspektiiva searvadahttojuvvo doaibmaplánii ja Ráđđehusa viidáset bargui dásseárvvuin.
Saemiedægkan lij vihkele ahte saemien perspektijven *searvadahttojuvvo dahkoesoejkesjasse jïh Reerenassen vijrebe barkose seammavyörtegsvoetine.
Konsultašuvnnaid konkrehta čuovvoleapmi lea ovttasbargoprošeakta Justiisadepartemeanttain veahkaválddi birra lagas oktavuođain ja regionálalaš konferánsa sámi dievdduide ja bártniide.
Konsultasjovni konkreete dåeriedimmie lea ektiebarkoeprosjeekte Justisdepartemeentine *veahkaválddi bïjre gietskies gaskesinie jïh regijovnen konferaanse saemien almide jïh baernide.
Sámediggi doalai maid sáhkavuoru iežamet barggu birra dásseárvoovddasteami Sámedikkis fágasemináras mii lágiduvvui ráđđehusa doaibmaplána ovdanbuktimis.
Saemiedigkie aaj lahtestimmiem steeri jïjtjemh barkoen bïjre *dásseárvoovddasteami Saemiedigkesne faageseminaaresne mij öörnesovvi reerenassen dahkoesoejkesjen åvtese buektiemisnie.
Sámedikkis lea dasa lassin leamaš čoahkkin stáhtačálliin Kirsti Bergstø:in Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanttas.
Saemiedigkien lea dïsse lissine tjåanghkoen staatetjaelijinie orreme Kirsti *Bergstø:in Maanaj-, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanttas.
Čoahkkimis válddii Sámediggi áššin earret eará dan ahte leat unnán sámi geavaheaddjit geat váldet oktavuođa Dásseárvo- ja vealahanáittardeddjiin, ja ahte sámi dásseárvoorganisašuvnnat eai leat searvadahttojuvvon dásseárvodoaimmain davviriikkalaš dásis ja movt sámi perspektiiva sáhtášii searvadahttojuvvot dásseárvolávdegotti bargguide.
Tjåanghkoste Saemiedigkie vaeltieji aamhtesinie gaskem jeatjah dam ahte leah ånnetji saemien utnijh gïeh gaskesem vaeltieh Seammavyörtegsvoete- jïh joekehtsgïetedimmievaaksjovmeorgaanine, jïh ahte eah saemien seammavyörtegsvoeteorganisasjovnh leah *searvadahttojuvvon seammavyörtegsvoetedarjoeminie noerhtelaanti daltesisnie jïh guktie saemien perspektijve maahta *searvadahttojuvvot seammavyörtegsvoetemoenehtsen barkojde.
Eará čuovvolemiid birra min dásseárvodoaibmaplánas gávdná fágakapihttaliin.
Jeatjah dåeriedimmide bïjre mijjen seammavyörtegsvoetedahkoesoejkesjisnie faagekapihtelinie gaavna.
Konsultašuvnnat
Konsultasjovnh
Álbmotrievtti bokte leat Norgga eiseválddit geatnegahttojuvvon konsulteret sápmelaččaiguin áššiin main lea dadjamuš sámi servodahkii.
Åålmehreaktan baaktoe leah Nöörjen åejvieladtjh *geatnegahttojuvvon saemiejgujmie konsulteeredh aamhtesinie mejnie lea #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> saemien siebriedahkese.
Dan sivas leat dahkkon šiehtadusat gaskal stáhta ja Sámedikki movt dát konsultašuvnnat galget čađahuvvot.
Dennie sjïekesne leah dorjeme latjkoeh gaskesne staaten jïh Saemiedigkien guktie daah konsultasjovnh edtjieh tjïrrehtovvedh.
Konsulterenbargovuogit gusket buot áššesurggiide, omd.
@Konsulteret<ex_vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+barkoe<n><cmp_sgnom><cmp>+vuekie<n><pl><nom> dijpieh gaajhkide aamhtesesuerkide, vuesiehtimmien gaavhtan
láhkabargguiguin dahje hálddahuslaš doaimmain main sáhttá dadjamuš sámiid beroštumiide njuolga.
laakebarkoejgujmie jallh reerije darjoeminie mejnie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> maahta saemiej ïedtjide rïekte.
Konsultašuvnnat eai galgga loahpahuvvot nu guhká go Sámediggi ja stáhta oaivvildeaba ahte lea vejolaš olahit soahpamuša.
Eah konsultasjovnh edtjh illesovvedh dan guhkiem goh Saemiedigkie jïh staate jiehtiejægan ahte #buektiehtidh<vblex> hïnnedh latjkoem.
2011:is leat čuovvovaš áššiin čađahuvvon konsultašuvnnat:
2011:sne leah minngebe aamhtesinie tjïrrehtovveme konsultasjovnh:
Dásseárvu
Seammavyörtegsvoete
Dásseárvu 2014.
Seammavyörtegsvoete 2014.
Ráđđehusa doaibmaplána dásseárvvu barggus sohkabeliid gaskkas.
Reerenassen dahkoesoejkesjen seammavyörtegsvoeten barkosne slïektebieliej gaskesne.
Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanta.
Maanaj-, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanta.
Oahpahus
Ööhpehtimmie
Ođđa doavttergrádaoahpuid álggaheami akkrediteren.
Orre dåakteremierielearoej aelkiehtimmiem *akkrediteren.
Máhttodepartemeanta.
Maahtoedepartemeente.
Nuoraidskuvlla dási Stuoradiggedieđáhus.
Noereskuvlen daltesen stoerredigkiebïevnese.
Máhttodepartemeanta.
Maahtoedepartemeente.
Našunála rekrutterenstrategiija sámi alit oahpahussii.
Nasjonaale dåårrehtimmiestrategijem saemien jollebe ööhpehtæmman.
Máhttodepartemeanta.
Maahtoedepartemeente.
Kultuvra
Kultuvre
Sámi kulturviesuid viessoláigoruhtadeapmi.
Saemien kultuvregåetide *viessoláigoruhtadeapmi.
Kulturdepartemeanta.
Kulturdepartemeente.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 145. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 145. bielie 379 bielesne
Ealáhus
Jieleme
Boraspiredilli lullisámi guovlluin.
Juvretsiehkie åarjelsaemien dajvine.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Boazodoalloláhka: Geavahannjuolggadusaid rihkkuma divada láhkaásahus ja láhkaásahus bággosáhkkoheamis.
Båatsoelaake: Pråvhkoenjoelkedassi miedtemen *divada njoelkedasse jïh njoelkedasse *bággosáhkkoheamis.
Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta.
Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente.
Stuoradikki eanandoallo- ja biebmopolitihkalaš dieđáhus.
Stoerredigkien laanteburrie- jïh #beapmoe<n><cmp_sgnom><cmp> politihken bïevnese.
Areálat
Goelpeneståaroeh
132 kV el-fápmolinjá huksen Vevelstad ja Brønnøy suohkaniin.
132 #kV<n><abbr> e.*l-fápmolinjá Vevelstad jïh Brønnøy bigkem tjïeltine.
Oljo- ja energiijadepartemeanta.
Ålja- jïh energijedepartemeente.
Statnetta konsešuvdnaohcan hukset ođđa 420 kV el-fápmolinjá gaskal Báhccavuona ja Hámmárfeastta.
Statnetten konsesjovneohtsemen bigkijibie orre 420:m #kV<n><abbr> e.*l-fápmolinjá gaskesne Báhccavuotnan jïh Hammerfesten.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraate.
Fálesnuori bieggamillo- elfápmorusttega dieđáhus Fálesnuori suohkanis, Finnmárkku fylkkas.
Fálesnuorrin bïegkejårrehtse- *elfápmorusttega bïevnese Fálesnuorrin tjïeltesne, Finnmaarhken fylhkesne.
Fred.
Fred.
Olsen Renewables AS.
Olsen *Renewables AS/as.
280 MW.
280 #MW<n><pl><nom>.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta Fálesrášša bieggamillo- elfápmorusttega dieđáhus Fálesnuori suohkanis, Finnmárkku fylkkas.
Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraaten Fálesráššan bïegkejårrehtse- *elfápmorusttega bïevnese Fálesnuorrin tjïeltesne, Finnmaarhken fylhkesne.
Finnmark Kraft AS.
Finnmarkem Kraft AS/as.
430 MW.
430 #MW<n><pl><nom>.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta Gitni bieggamillo- elfápmorusttega dieđáhus Davvesiidda ja Gáŋgaviikka suohkaniin, Finnmárkku fylkkas.
Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraaten Gidnijjen bïegkejårrehtse- *elfápmorusttega bïevnese Davvesiidan jïh Gáŋgaviikan tjïeltine, Finnmaarhken fylhkesne.
Statkraft Development DA.
Statkraften *Development DA.
750 MW.
750 #MW<n><pl><nom>.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraate.
Kovfjellet bieggamillo- elfápmorusttega dieđáhus, Vefsn suohkanis, Nordlándda fylkkas.
Kovfjelleten bïegkejårrehtse- *elfápmorusttega bïevnese, Vefsnen tjïeltesne, Nordlaanten fylhkesne.
NordNorsk Vindkraft AS.
Nordnorsken Vindkraften AS/as.
57 MW.
57 #MW<n><pl><nom>.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraate.
Stortuva bieggamillo- elfápmorusttega dieđáhus Vefsn suohkanis, Nordlándda fylkkas.
Stortuvan bïegkejårrehtse- *elfápmorusttega bïevnese Vefsnen tjïeltesne, Nordlaanten fylhkesne.
NordNorsk Vindkraft AS.
Nordnorsken Vindkraften AS/as.
70 MW.
70 #MW<n><pl><nom>.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraate.
Seiskallåfjellet bieggamillo- elfápmorusttega dieđáhus, Rødøy suohkanis, Nordlándda fylkkas.
Seiskallåfjelleten bïegkejårrehtse- *elfápmorusttega bïevnese, Rødøy tjïeltesne, Nordlaanten fylhkesne.
Nord-Norsk Vindkraft AS.
Nord-Norsken Vindkraften AS/as.
147 MW.
147 #MW<n><pl><nom>.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraate.
Kvalhovudet bieggamillo- elfápmorusttega dieđáhus, Rødøy suohkanis, Nordlándda fylkkas.
Kvalhovudet bïegkejårrehtse- *elfápmorusttega bïevnese, Rødøy tjïeltesne, Nordlaanten fylhkesne.
Nord-Norsk Vindkraft AS.
Nord-Norsken Vindkraften AS/as.
33 MW.
33 #MW<n><pl><nom>.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraate.
Sjonfjellet dieđáhus Rana ja Nesna suohkaniin no I, Nordlándda fylkkas.
Sjonfjelleten bïevnese Ranan jïh Nesnan tjïeltine nov I, Nordlaanth fylhkesne.
Nord-Norsk Vindkraft AS.
Nord-Norsken Vindkraften AS/as.
436 MW.
436 #MW<n><pl><nom>.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraate.
Sjonfjellet dieđáhus Rana ja Nesna suohkaniin, no II, Nordlándda fylkkas.
Sjonfjelleten bïevnese Ranan jïh Nesnan tjïeltine, nov II, Nordlaanth fylhkesne.
Norsk Grønnkraft AS.
Norsk *Grønnkraft AS/as.
360 MW.
360 #MW<n><pl><nom>.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraate.
Hamnefjell bieggamillo- elfápmorusttega ohcan Báhcavuona suohkanis, Finnmárkku fylkkas.
Hamnefjell bïegkejårrehtse- *elfápmorusttega ohtsemen Báhcavuotnan tjïeltesne, Finnmaarhken fylhkesne.
Statoil ASA.
Statoilen ASA/Asa.
120 MW.
120 #MW<n><pl><nom>.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraate.
Dønnesfjord bieggamillo- elfápmorusttega ohcan Ákŋoluovtta suohkanis, Finnmárkku fylkkas.
Dønnesfjord bïegkejårrehtse- *elfápmorusttega ohtsemen Ákŋoluoktan tjïeltesne, Finnmaarhken fylhkesne.
Vindkraft Nord AS.
Vindkraften Norden AS/as.
10 MW.
10 #MW<n><pl><nom>.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraate.
Raudfjellet bieggamillo- elfápmorusttega ohcan Romssa suohkanis, Romssa fylkkas.
Raudfjelleten bïegkejårrehtse- *elfápmorusttega ohtsemen Romsan tjïeltesne, Romsan fylhkesne.
Norsk Miljøkraft Raudfjell AS.
Norsk Miljøkraften Raudfjell AS/as.
144 MW.
144 #MW<n><pl><nom>.
Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta.
Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraate.
Boraspiredilli Davvi-Trøndelágas.
Juvretsiehkie Noerhte-Tröndelaagesne.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Láhkaásahus giljona birra vuoruhuvvon nálli luonddusuodjalanlágas, ja dasa gullevaš doaibmasuorggis.
Njoelkedasse *giljona bïjre prijoriteradovveme maadtoe eatnemenvaarjelimmielaakesne, jïh nehkelh *gullevaš darjomesuerkesne.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Álbmotmeahccestivra Ráissa álbmotmeahcis ja Ráisduottarháldi suodjemeahcis.
Aalmogenmiehtjieståvroe Ráisan aalmogemiehtjesne jïh Ráisduottarháldi *suodjemeahcis.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Suodjalanguovllu stivra Nordkvaløya-Rebbenesøy suodjemeahcis.
Vaarjelimmiedajven ståvroe *Nordkvaløya-Rebbenesøy *suodjemeahcis.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Álbmotmeahccestivra Ånderdalen álbmotmeahcis.
Aalmogenmiehtjieståvroe Ånderdalenen aalmogemiehtjesne.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Álbmotmeahccestivra Lomsdal- Visten álbmotmeahcis/ Njaarken vaarjelimmiedajve ja Strauman suodjemeahcis.
Aalmogenmiehtjieståvroe Lomsdalen Vistine aalmogemiehtjesne/ Njaarkine *vaarjelimmiedajve jïh Strauman *suodjemeahcis.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Suodjalanguovllu stivra Ittugáissáid suodjemeahcis.
Vaarjelimmiedajven ståvroe *Ittugáissáid *suodjemeahcis.
- Ittugáissáid suodjemeahcci.
- *Ittugáissáid *suodjemeahcci.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Álbmotmeahccestivra - Rohkunbori álbmotmeahcis.
Aalmogenmiehtjieståvroe - Rohkunborrijjen aalmogemiehtjesne.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Stuoradiggedieđáhus petroleumdoaimmaid birra.
Stoerredigkiebïevnese *petroleumdoaimmaid bïjre.
Oljo- ja energiijadepartemeanta.
Ålja- jïh energijedepartemeente.
Sjunkhatten álbmotmeahci hálddašanplána.
Sjunkhattenen aalmogemiehtjien reeremesoejkesje.
Luondduhálddašandirektoráhtta.
Eatnemenreeremedirektoraate.
Vuovdesuodjalus 26 luonddumeahcis Davvi-Trøndelágas.
Skåakevaarjelimmie 26 eatnemenmiehtjesne Noerhte-Tröndelaagesne.
Birasgáhttendepartemeanta.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 146. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 146. bielie 379 bielesne
Dearvvašvuohta, sosiála ja fuolahus
Healsoe, sosijaales jïh hokse
Láhkaásahusa rievdadusárvalus bearráigeahččat biebmoruovttuid ja mánáidsuodjalusinstitušuvnnaid.
Njoelkedassen jorkestimmieåssjele beapmoegåetide jïh maanavaarjelimmieinstitusjovnide vuartasjibie.
Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanta.
Maanaj-, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanta.
Vára váldin sámi divššohasaid dárbbuin ja vuoigatvuođain guovlulaš dearvvašvuođaásahusaid bargodokumeanttain 2012 ovddas.
Vaahran stilleminie saemien #pasient<n><pl><gen> daerpiesvoetine jïh reaktine regionaale healsoeninstitusjovni barkoetjaatseginie 2012:n åvteste.
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta Árvalus ođđa dearvvašvuođaláhkii.
Healsoen- jïh hoksedepartemeente Åssjele orre healsoenlaakese.
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta Árvalus gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusláhkii.
Healsoen- jïh hoksedepartemeente Åssjele tjïelten healsoen- jïh hokselaakese.
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta.
Healsoen- jïh hoksedepartemeente.
Sámi divššohasain vára váldin Našunála dearvvašvuođa- ja fuolahusplánas 2012- 2015.
Saemien #pasient<n><pl><ine> vaahran vaeltemen Nasjonaale healsoen- jïh hoksesoejkesjisnie 2012- 2015.
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta.
Healsoen- jïh hoksedepartemeente.
Stuoradikki gárrenmirkodieđáhusa birra konsultašuvnnat.
Stoerredigkien *gárrenmirkodieđáhusa bïjre konsultasjovnh.
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta.
Healsoen- jïh hoksedepartemeente.
Konsultašuvdna mánáid ovddasteaddji birra, áššin maid mánáidsuodjalus- ja sosiála fylkkalávdegoddi galget meannudit.
Konsultasjovne maanaj saadthalmetjen bïjre, aamhtesinie maam maanavaarjelimmie- jïh sosijaale fylhkenmoenehtse edtjieh gïetedidh.
Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanta.
Maanaj-, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanta.
Váilevaš prosedyrat bušeahttakonsultašuvnnaide.
Fååtesæjja prosedyjrh budsjehtekonsultasjovnide/budsjettkonsultasjovnide.
Sámedikki 2010 jahkedieđáhusas deattuhii Sámediggi garrasit dárbbu oažžut konsultašuvdnaprosedyraid Ráđđehusain bušeahttaáššiid oktavuođas.
Saemiedigkien 2010:n jaepiebïevnesisnie Saemiedigkie tjïelkestehti garrebe daerpiesvoetem åadtjodh konsultasjovneprosedyjri Reerenassine budsjehteaamhtesi/budsjettaamhtesi gaskesisnie.
Sámediggi oinnii dan Ráđđehusa ja Sámedikki gaskasaš konsultašuvdnašiehtadusa lunddolaš joatkkan.
Saemiedigkie dam Reerenassem vuejnieji jïh Saemiedigkien gasngesadtje konsultasjovnelatjkoen iemie jåarhkine.
Sámediggi oaivvilda ain ahte vuođđo eaktun dasa ahte juksat ovdáneami hástalusaid ektui bušeahttaáššiin, lea ahte ráđđehusa ja Sámedikki gaskasaš ovttasdoaibman nannejuvvo.
Saemiedigkie annje jeahta ahte våarome moenemetsiehkine dïsse ahte evtiedimmiem haestemi muhteste jaksedh budsjehteaamhtesinie/budsjettaamhtesinie, lea ahte reerenassen jïh Saemiedigkien gasngesadtje *ovttasdoaibman nænnoeståvva.
Dan ii sáhte juksat konsultašuvdna- dahje šiehtadallanprosedyraid haga gaskal stáhta eiseválddiid ja Sámedikki bušeahttaáššiin.
Dam ij maehtieh jaksedh konsultasjovne- jallh raarahtallemeprosedyjri namhtah gaskesne staaten åejvieladtji jïh Saemiedigkien budsjehteaamhtesinie/budsjettaamhtesinie.
Dat ásahivččii formálalaš vuođu ja rámma daidda gáibideaddji hástalusaide maid ferte dustet iešmearridanvuoigatvuođa ekonomalaš beliid ektui.
Dïhte byjjes våaromem jïh mieriem tseegkie dejtie krïevije haestiemidie mej tjuara jïjtjereeremereaktam dåastodh ekonomeles bieliej muhteste.
Buoret bálvalus
Buerebe dïenesje
Sámediggi bijai 2010 johtui webprošeavtta mas lei ulbmil almmuhit ođđa neahttasiiddu.
Saemiedigkie bïeji 2010:n *johtui *webprošeavtta mesnie lij ulmie orre nehtebieliem bæjjoehtidh.
Mii dagaimet rámmašiehtadusa Making Waves fitnodagain vai dát duohtandahkkojuvvo.
Mijjieh mierielatjkoem darjoejimh *Making *Waves sïeltine vuj daah *duohtandahkkojuvvo.
2011:s leat mii válbmen ovdaprošeavtta, mis leat leamaš olggobealde geahččaleaddjit, ja maiddái ovdánahttán siiddu.
jaepien 2011 libie mijjieh *válbmen åvteprosjeekten, mijjen bæjngolen orreme voejhkelæjjah, jïh aaj evtiedamme bieliem.
Siidu lea heivehuvvon otná gáibádusaide ođđaáigásaš almmolaš neahttasiidui ja siidu almmuhuvvo lulli-, julev-, davvisámegillii já dárogillii ođđajagemánus 2012.
Bielie daanbeajjetje krïevenasside sjïehtelovveme daaletje byjjes nehtebealan jïh bielie bæjjoehtåvva åarjel-, luvlie-, noerhtesaemiengïelese *já daaroengïelesne tsïengelen 2012.
2 Oahpahus
2 ööhpehtimmie
Sámedikki oahpahusbarggu váldomihttomearri lea ahte sámi álbmogis lea máhtolašvuohta, gelbbolašvuohta ja gálggat mat dárbbašuvvojit sámi servodaga ovddideamis.
Saemiedigkien ööhpehtimmiebarkoen åejvieulmiemierie lea ahte saemien aalmogen lea maahtaldahke, maahtaldahke jïh edtjh mah daarpesjovvieh saemien siebriedahken evtiedimmesne.
Dat mearkkaša ahte sámi álbmogis lea duohta vuoigatvuohta oahpahussii sámegielas ja sámegillii.
Dïhte krööhkeste ahte saemien aalmogen lea saetnies reakta ööhpehtæmman saemiengïelesne jïh saemiengïelese.
Olahan dihte dán mihttomeari ferte sámi perspektiiva fuolahuvvot sihke mánáidgárddiin, vuođđooahpahusas ja alit oahpus.
Hïnnedh åvteste daan ulmien tjuara saemien perspektijve hoksesovvedh dovne maanagïertine, maadthööhpehtimmesne jïh jollebe learosne.
Sámedikkis leat iešguđetlágán bargovuogit daid mihttomeriid ollašuhttimis.
Saemiedigkien leah ovmessie barkoevuekieh daj ulmiej tjïrrehtimmesne.
Mii ovttasbargat guovddáš eiseválddiiguin ja fállat dieđuid ja bagadallat sámi oahpahusa birra.
Mijjieh voernges åejvieladtjigujmie laavenjostijibie jïh daajroeh faalijibie jïh saemien ööhpehtimmien bïjre #bijjiedidh<vblex><tv><der_alla><vblex><indic><pres><p1><pl>.
Mii juolludit doarjagiid ja stipeanddaid, hálddašit oahpponeavvobuvttadeami, ráhkadit oahppoplánaid ja sihkkarastit mánáidgárddiid, vuođđooahpahusa, alit oahpu ja dutkama rámmaeavttuid.
Mijjieh dåarjoeh jïh stipeendh laeviehtibie, learoevierhtiedarjomem reerijibie, learoesoejkesjh darjodh jïh maanagïerth gorredidh, maadthööhpehtimmiem, jollebe learoem jïh dotkemen mierietsiehkide.
Mánáidgárddit
Maanagïerth
Ovttasbargu
Ektiebarkoe
Ovttasbargu guovddáš, regiovnnalaš ja báikkálaš eiseválddiiguin ja eará guoskevaš aktevrraiguin sáhttá veahkkin sihkkarastit buriid rámmaeavttuid mánáidgárddiide gos leat sámi mánát.
Ektiebarkoe voernges, regijovnen jïh dajven åejvieladtjigujmie jïh jeatjah sjyöhtehke aktöörigujmie maahta viehkine buerie mierietsiehkide maanagïertide gorredidh gusnie leah saemien maanah.
Sámediggi lea ovttasbargan iešguđetlágan aktevrraiguin áššiid birra mat gusket sámi mánáidgárdesuorgái.
Saemiedigkie ovmessie aktöörigujmie laavenjosteme aamhtesi bïjre mah saemien maanagïertesuarkan dijpieh.
Daid gaskkas lea ásahuvvon foruma guoskevaš fylkkamánniiguin.
Daj gaskesne tseegkesovveme forumen sjyöhtehke fylhkemaenniejgujmie.
Fáttát dán forumis ledje earret eará ođđa ulbmilparagráfa johtuibidjan, pedagogalaš dásseárvobargu mánáidgárddis, ođđa stuoradiggedieđáhus boahtteáiggi mánáidgárddi birra ja Mánáidgárdelágalávdegoddi.
Aamhtesh daennie forumesne lin gaskem jeatjah orre ulmieparagraafen *johtuibidjan, pedagogeles seammavyörtegsvoetebarkoe maanagïertesne, orre stoerredigkiebïevnese båetijen aejkien maanagïerten bïjre jïh Maanagïertelaakenmoenehtse.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 147. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 147. bielie 379 bielesne
Sámediggi lea maiddái oassálastán Máhttodepartemeantta “Mánáidgárdesuorggi njuolggadusčoakkáldagas” gos fáttát ledje pedagogalaš bargit, seammaárvosaš meannudeapmi, bearráigeahčču ja stáhtadoarjja mánáidgárdesuorggis.
Saemiedigkie aaj mealtan Maahtoedepartemeenten “Maanagïertesuerkien njoelkedassetjåanghkosne” gusnie aamhtesh lin pedagogeles barkijh, *seammaárvosaš gïetedimmie, vaaksjome jïh staatedåarjoe maanagïertesuerkesne.
Sámediggi lea gulahallan Sámi allaskuvllain ovdaskuvlaoahpaheaddjiohppui rekruterema birra allaskuvlii, ja gelbbolašvuođaloktema birra bargiide mánáidgárddiin gos leat sámi mánát.
Saemiedigkie saemien jïlleskuvline Gaskestalleme aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtæmman rekruteeremen bïjre jïlleskuvlese, jïh maahtaldahkenlutnjemen bïjre barkijidie maanagïertine gusnie leah saemien maanah.
Sámi allaskuvla háliidii searvevuođašiehtadusa Sámedikkiin viidásit barggu várás.
Saemien jïlleskuvle sïjhti *searvevuođašiehtadusa Saemiedigkine vijrebe barkoen muhteste.
Máhttodepartemeanta lea lunddolaš ovttasbargooasálaš, ja hálddahusdásis leat leamaš čoahkkimat earret eará Sámegielaid doaibmaplána čuovvoleami birra, ođđa stuoradiggedieđáhus boahtteáiggi mánáidgárddi birra, bearráigeahčču mánáidgárddiin, rekruterema, ja iešguđetlágan mánáidgárdeneavvuid jorgalahttima birra.
Maahtoedepartemeente lea iemie #ektiebarkoe<n><cmp_sgnom><cmp>#boelhke<n><adj><sg><nom>, jïh reeremedaltesisnie orreme tjåanghkoeh gaskem jeatjah Saemiengïeli dahkoesoejkesjen dåeriedimmien bïjre, orre stoerredigkiebïevnese båetijen aejkien maanagïerten bïjre, vaaksjome maanagïertine, rekruteeremen, jïh ovmessie maanagïertedïrregi #jarkoestidh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><der_nomact><n><sg><gen> bïjre.
Sámediggái lea dehálaš gulahallat sámi álbmogiin.
Saemiedægkan vihkele gaskestalledh saemien aalmoginie.
Mii leat doallan čoahkkima sámi váhnemiiguin Mátta-Várjjaga sámi váhnenfierpmádaga bokte.
Mijjieh tjåanghkoem saemien eejtegigujmie steereme Åarjel-Várjjaten saemien eejtegevearmadahken baaktoe.
Čoahkkima fáttát ledje mánáidgárdefálaldat sámi mánáide, sámegielat bargiid rekruteret mánáidgárddiide, mánáidgárdesajiid juolludeapmi ja Sámedikki juolludaneavttut.
Tjåanghkoen aamhtesh lin maanagïertefaalenasse saemien maanide, saemiengïeleh barkijidie maanagïertide rekruteeredh, maanagïertesijjiej laeviehtimmie jïh Saemiedigkien laeviehtimmiemoenemetsiehkieh.
Mánáidgárddi nationála váhnenlávdegotti sámi áirras ja Sámediggi oidnet áhte dárbbašuvvo guovttebealat gulahallan ja diehtojuohkin.
Maanagïerten nasjonaale eejtegemoenehtsen saemien saadthalmetje jïh Saemiedigkie vuejnieh *áhte daarpesjåvva *guovttebealat gaskesadtemen jïh bïevnesen.
Dollui čoahkkin váhnenlávdegottiin, ja dat mielddisbuvttii fas ahte ásahuvvui ovttasbargu gaskal Sámedikki ja váhnenlávdegotti.
tjåanghkoe #Steeredh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> eejtegemoenehtsinie, jïh dïhte viht mealtan buektieji ahte ektiebarkoe tseegkesovvi gaskesne Saemiedigkien jïh eejtegemoenehtsen.
Sámediggi háliida maiddái doallat oktavuođa doarjjaoažžuiguin ja lea lágiidan jahkásaš gulahallančoahkkimiid doarjjaoažžuiguin sámi mánáid mánáidgárdefálaldaga birra.
Saemiedigkie sæjhta aaj gaskesem dåarjoeåadtjojigujmie steeredh jïh jaapetje gaskesadtemetjåanghkojde dåarjoeåadtjojigujmie öörneme saemien maanaj maanagïertefaalenassen bïjre.
2011:s leat doallan čoahkkimiid Raavrevijhke, Grong, Snåasa, Røros, Álttá ja Mátta-Várjjaga suohkaniiguin.
jaepien 2011 tjåanghkoeh steereme Raavrhvijhken, Grongen, Snåasen, Plassjen, Áltán jïh Åarjel-Várjjaten tjïeltigujmie.
Daid čoahkkimiid fáttát ledje earret eará sámegielat bargiid rekruteren, prošeaktaruhta ja oahpponeavvut.
Daj tjåanghkoej aamhtesh lin gaskem jeatjah saemiengïeleh barkiji rekruteereme, prosjeektebeetnege/prosjeektebeetneh jïh learoevierhtieh.
Suohkanat dieđihit eanemusat ahte lea váttis rekruteret giellabargiid mánáidgárddiide, ja ahte lea hástalus ruđalaččat gokčat giellabargguid goluid.
Tjïelth bïeljelieh *eanemusat ahte geerve rekruteeredh gïelebarkijidie maanagïertide, jïh ahte haesteme ræjhkaslaakan/ræjhkoeslaakan gïelebarkoej maaksojde gaptjedh.
Finnmárkku fylkkamánni lea bovden Sámedikki čohkkát dásseárvočumppes Finnmárkkus.
Finnmaarhken fylhkemaennie bööreme Saemiedigkiem tjahkasjidh *dásseárvočumppes Finnmaarhkesne.
Dát čumpe galgá vásáhusaid ja báikkálaš dárbbuid vuođul, láhčit dili gelbbolašvuođadoaimmaide, báikkálaš ovdánahttinbargguide ja vásáhusjuohkimii ovddidan dihte dásseárvvu gaskal nieiddaid ja bártniid.
Daate *čumpe edtja vaesehtsi jïh dajven daerpiesvoeti mietie, tsiehkiem maahtaldahkendarjoemidie laetjedh, dajven evtiedimmiebarkojde jïh vaesehtsjuekiemasse evtiedidh åvteste seammavyörtegsvoeten gaskesne nïejti jïh baerniej.
Sii galget maiddái bidjat doaimmaid johtui maid bokte sáhttá oažžut eanet dievdduid mánáidgárddiide.
Dah edtjieh aaj darjomh bïejedh *johtui mej baaktoe maahta jeenje almide åadtjodh maanagïertide.
Kártenbarggus mii čađahuvvui Dásseárvodoaibmaplána mánáidgárddiin ja vuođđooahpahusas 20082010 oktavuođas, bođi ovdan ahte mánáidgárddiin lea unnán systemáhtalaš ja joatkevaš dásseárvobargu.
Goerehtallemebarkosne mij Seammavyörtegsvoetedahkoesoejkesjem maanagïertine tjïrrehtovvi jïh maadthööhpehtimmeste 20082010 gaskesistie, fraamme båetieji ahte maanagïerti lea ånnetji *systemáhtalaš jïh *joatkevaš seammavyörtegsvoetebarkoe.
Vaikko máŋgasat leat dihtomielalaččat dan ektui ahte addit nieiddažiidda ja bártnážiidda seamma vejolašvuođaid mánáidgárddiin, de dat dávjá vajálduvvo árgabeaivvis.
Jalhts *máŋgasat fahkan/fahkoes dan muhteste ahte nïejtetjidie jïh baarnetjidie seamma nuepide vedtedh maanagïertine, dellie dah daamhtah *vajálduvvo aarkebiejjien.
Dán barggu vuolggan, lea Sámediggi searvan dásseárvokonferánssas mánáidgárdesuorggi várás.
Daan barkoen feeleminie, lea Saemiedigkie #meatan<adv><prfprc> seammavyörtegsvoetekonferaansesne maanagïertesuerkien muhteste.
Diehtojuohkin ja bagadallan
Bïevnese jïh bïhkedimmie
2011:s leat doallan 3 fierpmádatčoahkkima mánáidgárdebargiide.
jaepien 2011 3 viermietjåahkoeh maanagïertebarkijidie steereme.
Fierpmádatčoahkkimiin juohkit dieđuid, doppe lea gelbbolašvuođabajideapmi, bagadallan ja fierpmádathuksen.
Viermietjåahkojne daajroeh juekedh, debpene #maahtaldahke<n><cmp_sggen><cmp> bijjiedimmie, #bijjiedidh<vblex><tv><der_alla><vblex><prfprc> jïh vearmadahketseegkemen.
Oktiibuot leat sullii 70 mánáidgárdebargi oassálasttán dáin fierpmádatčoahkkimiin.
Ektiegaajhke leah medtie 70 maanagïertebarkijh mealtan daejnie viermietjåahkojne.
Fáttát leat earret eará leamaš sámegiella, luohti ja máidnasat, DGT mánáidgárddiin, njuolggadusat ja lágat luonddugeavaheamis, bajásšaddan boazodoalus, ja dievddut mánáidgárddiin.
Aamhtesh gaskem jeatjah orreme saemiengïele, *luohti jïh heamturh, *DGT maanagïertine, njoelkedassh jïh laakh eatnemenpråvhkosne, byjjesovveme båatsosne, jïh almah maanagïertine.
Sámi mánáidgárdedoarjaga njuolggadusat rievdaduvvojedje veahá 2012 bušeahtas.
Saemien maanagïertedåarjoen njoelkedassh ånnetji 2012 budsjehtesne jarkestovvin.
Dan oktavuođas leat juohkán dieđuid ja bagadallamiid doarjaga ja juolludannjuolggadusaid birra sihke ođđa ja ovdalaš ohcciide.
Dennie gaskesisnie daajroeh jïh bïhkedimmieh juakeme dåarjoen jïh laeviehtimmienjoelkedassi bïjre dovne orre jïh ovtetje ohtsijidie.
Váhnemat maiddái jearahit Sámedikkis sámi mánáid vuoigatvuođaid birra ja sámi mánáidgárdefálaldagaid birra, ja Sámediggi dávjá bagadallá váhnemiid diekkár áššiid ektui.
Eejtegh aaj Saemiedigkeste gihtjehtieh saemien maanaj reaktaj bïjre jïh saemien maanagïertefaalenassi bïjre, jïh Saemiedigkie daamhtah eejtegh #bijjiedidh<vblex><tv><der_alla><vblex><indic><pres><p3><sg> dagkeres aamhtesi muhteste.
Sámediggi lea oassálasttán konferánssas sámi mánáidgárde- ja skuvladutkama birra Bådådjos ja Julevsámi konferánssas.
Saemiedigkie lea mealtan konferaansesne saemien maanagïerte- jïh skuvledotkemen bïjre #Bådåddjo<np><top><sg><ine> jïh Julevsaemien konferaansesne.
Doppe lei sáhkavuorru Sámedikki rolla birra premissadahkkin sámi ja eará dutkamiin, ja Sámediggeráđi barggu birra Sámedikki oahpahusdieđáhusain.
Debpene lij lahtestimmie Saemiedigkien råållan bïjre *premissadahkkin saemien jïh jeatjah dotkeminie, jïh Saemiedigkieraerien barkoen bïjre Saemiedigkien ööhpehtimmiebïevnesinie.
Sámediggi lea maid leamaš Gïelevierme 2011, lullisámi giellafierpmádat lullisámi guovllus ja Lullisámi konferánssas.
Saemiedigkie aaj orreme *Gïelevierme 2011, åarjelsaemieh gïelevearmadahke åarjelsaemien dajvesne jïh Åarjelsaemien konferaansesne.
Dat fierpmádat lea ovttasbargu gaskal Aajege Rørosas, Gïelem Nastedh Snåasas ja Sámi Giellaguovddážis, Ruoŧa Sámedikkis.
Dïhte vearmadahke lea ektiebarkoe gaskesne Aajegen Plassjesne, *Gïelem *Nastedh Snåasesne jïh Saemien gïelejarngesne, Sveerjen Saemiedigkesne.
Sámedikkis lea leamaš čoahkkin Mánáidgárdelágalávdegottiin.
Saemiedigkien tjåanghkoen maanagïertelaakenmoenehtsinie orreme.
Das ovdanbuvttiimet Sámedikki vásáhusaid ja árvvoštallamiid mánáidgárdesuorggi stivremis.
Desnie Saemiedigkien vaesehtsidie jïh vierhtiedimmiej maanagïertesuerkiem stuvremisnie åvtese buektiejimh.
Mii ovddideimmet maiddái Sámedikki oainnu gustovaš lágaid ektui sámi mánáid ja mánáidgárddiid birra, ja makkár vásáhusat mis go guoská sámi mánáid vejolašvuođaide oažžut mánáidgárdefálaldagaid mii lea heivehuvvon mánáid sámi gillii ja kultuvrii.
Mijjieh aaj Saemiedigkien vuajnoem evtiedimh *gustovaš laaki muhteste saemien maanaj jïh maanagïerti bïjre, jïh magkeres vaesehtsh mijjesne goh dæjpa saemien maanaj nuepide maanagïertefaalenassh åadtjodh mij sjïehtelovveme maanaj saemien gïelese jïh kultuvrese.
Lassin beasai lávdegoddi gullat sámi mánáidgárdehistorjjá birra, ja Sámedikki mánáidgárdedoarjaga birra.
Lissine bïesi moenehtse saemien maanagïertevaajesen bïjre govledh, jïh Saemiedigkien maanagïertedåarjoen bïjre.
Lávdegoddi finai ovtta sámi mánáidgárddis Kárášjogas gos besse humadit mánáidgárdebargiiguin.
Moenehtse mïnni aktene saemien maanagïertesne Karasjohkesne gusnie bïesin maanagïertebarkijigujmie håaledidh.
Sámediggi lea almmuhan guokte almmuhusa mánáidgárdeáigečállagis “Stullán” .
Saemiedigkie gööktem bæjjoehtamme *almmuhusa maanagïerteboelhkeplaeresne “Stullán” .
Fáttát ledje earret eará oahpponeavvoportála Ovttas Aktan Aktesne, Mánáidgárddiid váhnenlávdegoddi, boahttevaš sámediggedieđáhus mánáidgárddiid birra, ja jearahallan muhtun jođiheddjiin ja ovdaskuvlastudeanttain.
Aamhtesh gaskem jeatjah learoevierhtieportaalen Ektesne Aktan Aktesne, Maanagïerti eejtegemoenehtse, båetije saemiedigkiebïevnese maanagïerti bïjre, jïh goerehtalleme muvhtene juhtiehtæjjesne jïh aarhskuvlestudeentine.
Juohke nummáris leat fásta fáttát nugo ođđasat Sámedikkis, dieđut prošeavttaid birra ja ođđa oahpponeavvuid birra.
Fïerhtene nummerisnie leah vihties aamhtesh goh orrebe Saemiedigkesne, daajroeh prosjeekti bïjre jïh orre learoevierhtiej bïjre.
Stullán boahtá buot sámi mánáidgárddiide ja mánáidgárddiide gos leat sámi mánát, ja vel muhtun almmolaš ásahusaide.
Stullán båata gaajhken saemien maanagïertide jïh maanagïertide gusnie leah saemien maanah, jïh annje #muvhte<prn><ind><attr> byjjes institusjovnide.
Prošeakta sámi duhkorasat ja pedagogalaš ávdnasat mánáidgárddiin
Prosjeekte saemien *duhkorasat jïh pedagogeles materijellh maanagïertine
Sámediggi čađahii 2011:s kártema das ahte makkár stoahkanhearvvat ja pedagogalaš ávdnasat mánáidgárddiid leat dál.
Saemiedigkie jaepien 2011 goerehtallemen tjïrrehti desnie ahte magkeres stååkegaevnieh jïh pedagogeles materijellh maanagïerti leah daelie.
Prošeavtta mihttomearri lea ráhkadahttit eanet sámi stoahkanhearvvaid mánáidgárddiid geavahussii.
Prosjeekten ulmie lea #darjodh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><inf> jeenje saemien stååkegaevniej maanagïerti åtnose.
Oktiibuot leat kárten 11 mánáidgárddi gávcci suohkanis.
Ektiegaajhke 11 maanagïerth gaektsene tjïeltesne goerehtalleme.
Ulbmil guossástallamiin lei gávnnahit makkár sámi stoahkanhearvvat ja pedagogalaš ávdnasat sámi mánáidgárddiin leat.
Ulmie *guossástallamiin lij guajhtsadidh magkeres saemien stååkegaevnieh jïh pedagogeles materijellh saemien maanagïertine leah.
Prošeakta lea dál loahpahuvvon, ja lea ráhkaduvvon raporta mas viidásit bargu evttohuvvo.
Prosjeekte daelie illesovveme, jïh dorjesovveme reektehts mesnie vijrebe barkoe uvtedåvva.
Iskkadeapmi čájeha ahte lea dárbu stoahkanhearvvaide ja pedagogalaš ávdnasiidda mat speadjalastet sámi servodaga girjáivuođa.
Goerehtimmie vuesehte ahte lea daerpiesvoete stååkegaevnide jïh pedagogeles materijellide mah saemien siebriedahken gellievoetem #reetsedh<vblex><tv><der_l><vblex><der_st><indic><pret><p2><sg>.
Mánáidgárdebeaivi
Maanagïertebiejjie
Mánáidgárdebeaivi čalmmustahttojuvvo juohke jagi miehtá riikka.
Maanagïertebiejjie #tjelmiestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> fïerhten jaepien mietie rïjhken.
Ulbmil dainna beivviin lea čájehit mánáidgárddi.
Ulmien dejnie biejjine lea vuesiehtidh maanagïertem.
Dan jagi čeaskkutsátni lei Mii máhttit!.
Dan jaepien *čeaskkutsátni lij Mijjieh maehtiejibie!.
Sámediggi lei mielde čalmmustahttime Kárášjoga mánáidgárddiid, doppe lei oahpisteapmi ja diehtojuohkin sámi sisdoalu birra mánáidgárddis.
Saemiedigkie mealtan Karasjohken maanagïertide tjelmiestehtedh, debpene lij *oahpisteapmi jïh bïevnesen saemien sisvegen bïjre maanagïertesne.
Sámi mánáidgárdedoarjaga evalueren
Saemien maanagïertedåarjoem evalueerem
Sámediggi lea, Asplan Viaka evaluerenraportta “Sámedikki mánáidgárdedoarjaga evalueren” čuovvoleapmin, ráhkadan ja mearridan ođđa juolludannjuolggadusaid doarjagiidda mánáidgárddiide gos leat sámi mánát.
Saemiedigkie lea, Asplan Viaken vuarjasjimmiereektehtsen “Saemiedigkien maanagïertedåarjoem evalueereme” dåeriedimmine, dorjeme jïh nænnoestamme orre laeviehtimmienjoelkedasside dåarjojde maanagïertide gusnie leah saemien maanah.
Eavttut rievdaduvvoje nu ahte juohke doarjagis lea sierra mihttomearri, ja eavttut rievddadit doarjagis doarjagii.
Moenemetsiehkieh dan jarkestovvin ahte fïerhtene dåarjosne lea sjïere ulmie, jïh moenemetsiehkieh dåarjosne dåarjose #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><indic><pres><p3><pl>.
Muhto doarjagiin eai leat nu stuora rievdadusat ahte dat čuhcet ohcciide.
Mohte dåarjojne eah leah dan stoere jorkestimmieh dah ohtsijidie gaajesjieh.
Doarjja mánáidgárdeoahpponeavvuide
Dåarjoe maanagïertelearoevierhtide
Sámediggi háliida ahte mánáidgárddiide ráhkaduvvojit oahpponeavvut ja fágagirjjálašvuohta gustovaš mánáidgárderámmaplána vuođul.
Saemiedigkie sæjhta ahte maanagïertide learoevierhtieh jïh faagelitteratuvre dorjesuvvieh *gustovaš maanagïertemieriesoejkesjen mietie.
Danne lei 2011 bušeahtas várrejuvvon 1 500 000 ru dán mihttomearrái.
Dannasinie lij 2011:n budsjehtesne bïedtesovveme 1 500 000 kr. daan ålman.
Bohte 10 ohcama.
10 ohtsemh Båetiejin.
Juolluduvvui 2 186 000 ru guđa prošektii, earret eará interaktiiva girji mánáide, lávllagirjji “Suga Suga Su” ođasteapmi ja ođđaprentosat ja digitála oahpponeavvu.
Laeviehtovvi 2 186 000 kr. govhten prosjeektese, gaskem jeatjah *interaktiiva gærja maanide, laavlomegærjam “Suga Suga Dan” orrestimmie jïh *ođđaprentosat jïh digitaale learoevierhtien.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 149. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 149. bielie 379 bielesne
Doarjja sámi mánáidgárddiide
Dåarjoe saemien maanagïertide
Sámediggi lea mielde sihkkarastime sámi mánáide mánáidgárdefálaldaga mii lea vuođđuduvvon sámi gillii ja kultuvrii.
Saemiedigkie mealtan saemien maanide maanagïertefaalenassem gorredidh mij saemien gïelese jïh kultuvrese tseegkesovveme.
2011 bušeahtas lei várrejuvvon 9 405 000 ru sámi mánáidgárddiide.
2011:n budsjehtesne bïedtesovveme 9 405 000 kr. saemieh maanagïertide.
33 sámi mánáidgárddi ožžo doarjaga, oktiibuot 7 410 200 ru.
33 saemieh maanagïertem åadtjoejin dåarjoen, ektiegaajhke 7 410 200 kr.
28 mánáidgárddi ožžo doarjaga sámegieloahpahussii, oktiibuot 1 315 000 ru.
28 maanagïerth dåarjoem saemienööhpehtæmman åadtjoejin, ektiegaajhke 1 315 000 kr.
Ollislaččat juolluduvvui sámi mánáidgárddiide 8 875 200 ru doarjja.
Ellieslaakan saemien maanagïertide laeviehtovvi 8 875 200 kr. dåarjoe.
Bázii vel 529 800 ru.
Annje baetsieji 529 800 kr.
2011:s bohte veahá unnit ohcama giellaoahpahussii eaŋkilmánáide go 2010:s.
jaepien 2011 båetiejin ånnetji unnebe ohtsemen gïeleööhpehtæmman aelhkiemaanide goh jaepien 2010.
Vuođđooahpahus ja rávisolbmuidoahpahus
Maadthööhpehtimmie jïh geervealmetjiööhpehtimmie
Ovttasbargu
Ektiebarkoe
Sámediggeráđđi lea 2011:s hábmen Sámediggedieđáhusa oahpahusa ja oahpu birra, mii geigejuvvui dievasčoahkkimii skábmamánus.
Saemiedigkieraerie lea jaepien 2011 hammoedamme saemiedigkiebïevnesem ööhpehtimmien jïh learoen bïjre, mij dïevestjåanghkose rahkan gietskiedovvi.
Dát galgá gieđahallojuvvot Sámedikki dievasčoahkkimis 2012:s.
Daate edtja Saemiedigkien dïevestjåanghkosne jaepien 2012 gïetedallesovvedh.
Oahpahusdieđáhusa ulbmil lea čielggadit ja nannet Sámedikki rolla oahpahuspolitihkas.
Ööhpehtimmiebïevnesen ulmie lea tjïelkedidh jïh nænnoestidh Saemiedigkien råållam ööhpehtimmiepolitihkesne.
Dál ii leat Sámedikki váldi ja ovddasvástádus čielggas mii guoská lága bokte mearriduvvon vuoigatvuođaide oahpahusas.
Daelie ij leah Saemiedigkien stilleme jïh dïedte tjïelkes mij laaken baaktoe nænnoestovveme reaktide dæjpa ööhpehtimmesne.
Sámedikki konsulterenriekti addá midjiide dál buoret vejolašvuođa váikkuhit našunála oahpahuspolitihkkii go maid ovdal konsulterenšiehtadus dahkkui 2005:s, lei vejolaš, ja Sámediggi galgá konsulterejuvvot buot oahpahusáššiin mat guoskkahit sámi beroštumiid.
Saemiedigkien konsulteeremereaktoe mijjese daelie vadta buerebe nuepiem dijpedh nasjonaale ööhpehtimmiepolitihkese goh maam aarebi konsulteeremelatjkoe jaepien 2005 dorji, lij buektiehti, jïh Saemiedigkie edtja konsulteeresovvedh #gaajhke<prn><ind><pl><loc> ööhpehtimmieaamhtesine mah saemien ïedtjide sjåavoehtieh.
Dan sivas lea dehálaš ahte Sámediggi searvá áššiide nu árrat go vejolaš, ja buorit ovttasbargovierut guovddáš eiseválddiiguin leat danin hui dehálaččat.
Dennie sjïekesne vihkele ahte Saemiedigkie meatan aamhtesidie dan aareh/aarehke goh buektehte, jïh buerie ektiebarkoevuekieh voernges åejvieladtjigujmie leah dannasinie dan vihkele.
Sámedikkis leat leamaš golbma ovttasbargočoahkkima Máhttodepartemeanttain (MD).
Saemiedigkien orreme golme laavenjostoetjåanghkoeh Maahtoedepartemeentine (M-D/MD).
Dát leat šiehtadallojuvvon, fásta čoahkkimat, gos áigeguovdilis áššit váldojuvvojit bajás sihke mat gusket mánáidgárddiide ja vuođđooahpahussii.
Daah leah raarahtallesovveme, vihties tjåanghkoeh, gusnie daaletje aamhtesh bæjjese vaaltasuvvieh dovne mah maanagïertide jïh maadthööhpehtæmman dijpieh.
Oahpahusdirektoráhtta searvá maid dáidda čoahkkimiidda.
Ööhpehtimmiedirektoraate meatan aaj daejtie tjåanghkojde.
Áigeguovdilis áššit mat 2011:s leat meannuduvvon, leat láhkarievdadus mánáidgárdesuorggis, boahtte Stuoradiggedieđáhus mánáidgárddi boahtteáiggi birra, viidáset meannudeapmi fága- ja diibmojuohkima birra ohppiide geat ožžot sámegieloahpahusa, našunála geahččaleami sámegiellohkama ovdáneapmi, oahpponeavvobuvttadeapmi ja rievdadeapmi/ heiveheapmi oahppoplánain dárogielas ohppiide geain lea sámegiella vuosttašgiellan ja oahppoplánat sámegielas vuosttašgiellan ja sámegielas nubbingiellan.
Daaletje aamhtesh mah jaepien 2011 gïetedovveme, leah laakejorkestimmie maanagïertesuerkesne, #Båetije<adj><sg><nom> stoerredigkiebïevnese maanagïerten båetijen aejkien bïjre, vijrebe gïetedimmie faage- jïh tæjmoejuekemen bïjre learoehkidie gïeh saemienööhpehtimmiem åadtjoeh, nasjonaale pryövenassen #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>lohkemen evtiedimmie, learoevierhtiedarjome jïh jorkestimmie/ sjïehtedimmie learoesoejkesjijstie daaroengïeleste learoehkidie giej lea saemiengïele voestesgïeline jïh learoesoejkesjh saemiengïelesne voestesgïeline jïh saemiengïelesne mubpiengïeline.
Sámediggi lea maid čuvvon fásta ovttasbargočoahkkimiid mat Oahpahusdirektoráhtas ja Máhttodepartemeanttas leat stáhtalaš oahpahushálddahusain, dás oaivvilduvvot oahpahusdirektevrrat buot fylkkain riikkas.
Saemiedigkie aaj dåeriedamme vihties laavenjostoetjåanghkojde mah Ööhpehtimmiedirektoraatesne jïh Maahtoedepartemeentesne leah staateles ööhpehtimmiereereminie, daelie ööhpehtimmiedirektöörh jeahtasovvijibie #gaajhke<prn><ind><pl><loc> fylhkine rïjhkesne.
Doppe digaštallojuvvojit áigeguovdilis mánáidgárde- ja oahpahusáššit.
Debpene digkiedallesuvvieh daaletje maanagïerte- jïh ööhpehtimmieaamhtesh.
Sámediggi ovttasbargá maid eará aktevrraiguin oahpahusáššiin.
Saemiedigkie aaj jeatjah aktöörigujmie laavenjostoe ööhpehtimmieaamhtesine.
Sámediggi lea oassálastán čoahkkimiin fylkkamánniiguin golmma davimus fylkkas ja Oahpahusdirektoráhtain, ja doppe čájehii Sámediggi oahpponeavvoportála prošeavtta Ovttas/Aktan/Aktesne ja fága- ja diibmojuogu raportta.
Saemiedigkie mealtan tjåanghkojne fylhkemaenniejgujmie golmen noerhtemes fylhkesne jïh Ööhpehtimmiedirektoraatine, jïh debpene Saemiedigkie vuesiehti learoevierhtieportaalen prosjeekten Ektesne/Aktan/Aktesne jïh faage- jïh #tæjmoe<n><cmp_sgnom><cmp>#jåakoe<n><sg><gen> reektehtsem.
Goappašiid prošeavttaid birra boahtá eanet maŋŋelis kapihttalis.
Gåabpegi prosjeekti bïjre båata jeenje *maŋŋelis kapihtelistie.
Sámediggi lea oassálastán hálddahuslaš ovttasbargojoavkkus gaskal Norgga ja Ruoŧa, Máhttodepartemeanta miellahtuiguin ja Norgga oahpahusdirektoráhtain, Ruoŧa Utbildingsdepartementet ja Skolverket, Sameskolstyrelsen, ja Norgga Sámediggi.
Saemiedigkie mealtan reerije ektiebarkoedåehkesne gaskesne Nöörjen jïh Sveerjen, Maahtoedepartemeente lïhtsegigujmie jïh Nöörjen ööhpehtimmiedirektoraatine, Sveerjen *Utbildingsdepartementet jïh *Skolverket, *Sameskolstyrelsen, jïh Nöörjen Saemiedigkie.
Ovttasbargojoavku galgá hábmet ovttasbargošiehtadussii árvalusa gaskal Norgga ja Ruoŧa sámegieloahpahusa birra, gos lulli- ja julevsámegielat deattuhuvvojit.
Ektiebarkoedåehkie edtja ektiebarkoelatjkose åssjelem hammoedidh gaskesne Nöörjen jïh Sveerjen saemienööhpehtimmien bïjre, gusnie åarjel- jïh julevsaemiengïelh #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl>.
Vejolaš ovttasbargu Suomain davvisámegiela searvadahttima birra sáhttá maŋŋil guorahallojuvvot.
Kaanne ektiebarkoe Soemine noerhtesaemiengïelen *searvadahttima bïjre maahta mænngan goerehtallesovvedh.
Sámediggi lea oassálastán gelbbolašvuođaforumis, mii lea ovttasbargoforum gaskal Finnmárkku fylkkamánni, Finnmárkku fylkkasuohkana, Oahppolihtu, Suohkaniid guovddášlihtu, Sámi joatkkaskuvllaid stivrra, Sámi allaskuvlla ja Sámedikki.
Saemiedigkie mealtan maahtaldahkenforumesne, mij ektiebarkoeforume gaskesne Finnmaarhken fylhkemaennien, Finnmaarhken fylhketjïelten, Studijesiebrien, Tjïelti voerngeslatjkoen, Saemien jåarhkeskuvli ståvroen, Saemien jïlleskuvlen jïh Saemiedigkien.
Čoahkkimiid mihttomearri lea diehtojuohkin iešguđet plánaid birra ja oktasaš hástalusaid birra mat gusket oahpahussii ja ohppui.
Tjåanghkoej ulmie lea bïevnesen ovmessie soejkesji bïjre jïh ektie haestemi bïjre mah ööhpehtæmman dijpieh jïh lyöri.
Dán čoahkkimis muitaluvvui ođđa ruhtadanmodealla birra mánáidgárdesuorggis, ja oahpaheddjiid logu birra geat leat váldán joatkkaoahpu Finnmárkkus Našunála strategiija kvalitehta oahpahussii olis.
Daennie tjåanghkosne orre beetnehdåarjoemaallen bïjre soptsestovvi maanagïertesuerkesne, jïh lohkehtæjjaj låhkoen bïjre gïeh jåarhkelïerehtimmiem Finnmaarhkeste vaalteme Nasjonaale strategijen kvaliteeten ööhpehtæmman dïere.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 150. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 150. bielie 379 bielesne
Fáddán ledje maid našunála bearráigeahčču vuođđoskuvllas ja ođđa struktuvrra barggu plánat joatkkaskuvllaide Finnmárkkus.
Aamhtesinie lin aaj nasjonaale vaaksjome maadthskuvlesne jïh orre struktuvren barkoen soejkesjh jåarhkeskuvlide Finnmaarhkesne.
Dasa lassin oaččui forum vuđolaš čilgema “Ny Giv” birra, mii lea miehtá riikka áŋgiruššanprošeakta vuođđoskuvlla ja joatkkaskuvlla rasttildeami birra.
Dïsse lissine forumem våaromes boejhkehtassen åadtjoeji “*Ny *Giv” bïjre, mij lea abpe rïjhken eadtjaldovvemeprosjeekte maadthskuvlen jïh jåarhkeskuvlen restiedimmien bïjre.
Forum beasai gullat makkár suohkanat dás leat mielde, ja ahte maiddái min guokte sámi joatkkaskuvlla lea dán prošeavttas mielde.
Forume bïesi govledh magkeres tjïelth daelie leah mealtan, jïh ahte aaj mijjen göökte saemieh jåarhkeskuvlen lea daennie prosjeektesne mealtan.
Sámedikki evttohusa mielde lea Laila Aleksandersen Nutti nammaduvvon sámegielat áirrasin vuođđooahpahusa váhnenlávdegoddái áigodahkii 2012- 2015.
Saemiedigkien uvtelassen mietie lea Laila Aleksandersen Nutti nommehtovveme saemiengïeleh saadthalmetjinie maadthööhpehtimmien eejtegemoenehtsasse boelhkese 2012- 2015.
Dát lávdegoddi lea našunála lávdegoddi váhnemiidda ja váhnemiiguin geain leat mánát skuvllas ja lea Gonagas stáhtaráđis mii nammada njealji jahkái hávális.
Daate moenehtse lea nasjonaale moenehtse eejtegidie jïh eejtegigujmie giej leah maanah skuvlesne jïh lea Gånka staateraeresne mij njieljien jaapan nommehte *hávális.
Lávdegottis leat jođiheaddji, nubbinjođiheaddji, vihtta lahtu ja guokte várrelahtu.
Moenehtsisnie leah juhtiehtæjjam, mubpieåvtehke, vïjhte lïhtsegh jïh göökte sæjjasadtjh.
Stuoradiggedieđáhus nuoraidskuvlla dási birra
Stoerredigkiebïevnese noereskuvlen daltesen bïjre
Ráđđehus geigii cuoŋománu 2011 ođđa dieđáhusa Stuoradiggái nuoraidskuvladási birra, St.
Reerenasse gietskiedi voerhtjen 2011:n orre bïevnesem Stoerredægkan noereskuvledaltesen bïjre, #S<n><abbr><sg><gen>t.
meld.
*meld.
22 (2010 – 2011) Motvering – Mestring – Muligheter.
22 (2010 – 2011) *Motvering – *Mestring – *Muligheter.
Proseassas lea Sámediggi buktán cealkámušaid, ja lea leamaš hálddahuslaš konsulteren gaskal Máhttodepartemeanta ja Sámediggeráđi.
Prosessesne lea Saemiedigkie buakteme #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom>, jïh orreme reerije gaskesne konsulteereme Maahtoedepartemeente jïh Saemiedigkieraeriem.
Konsultašuvnna ulbmil lei ahte sámi oahppis váldo vára ođđa Stuoradiggedieđáhusas.
Konsultasjovnen ulmie lij ahte saemien learoehkistie vaahran orre stoerredigkiebïevnesistie vååltoe.
Dieđáhusas lea earret eará árvaluvvon geavahussii váldit válljenfága, ja Oahpahusdirektoráhtta lea sádden dán árvalusa gulaskuddamii.
Bïevnesisnie gaskem jeatjah åtnose nåålesovveme vaeltedh veeljemefaagem, jïh Ööhpehtimmiedirektoraate seedteme daam åssjelem govledæmman.
Sámediggi áigu čuovvolit sihke dán árvalusa ja dieđáhusa viidásit čuovvoleami.
Saemiedigkie sæjhta dåeriedidh dovne daam åssjelem jïh bïevnesen vijrebe dåeriedimmiem.
Ođđa gelbbolašvuođagáibádusat sámegiel oahpahusas
Orre maahtaldahkenkrïevenassh saemiengïeleh ööhpehtimmesne
Máhttodepartemeanta lea dieđihan ahte sii leat váldán vuhtii Sámedikki cealkámuša mielde oahpahusláhkii ja priváhtaskuvlaláhkii, mii guoská gelbbolašvuođagáibádussii sámegiela oahpahusas.
Maahtoedepartemeente bïeljelamme dah vaalteme Saemiedigkiem #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> mietie vuehtieji ööhpehtimmielaakese jïh privaateskuvlelaakese, mij maahtaldahkenkrïevenassese saemiengïelen ööhpehtimmesne dæjpa.
Dát mearkkaša ahte biddjojit seamma gáibádusat gelbbolašvuhtii oahpaheddjiide beroškeahttá galget go sii oahpahit sámegiela vuosttašgiellan dahje sámegiela nubbingiellan.
Daate krööhkeste ahte seamma krïevenassh byöjoeh maahtaldahkese lohkehtæjjide saaht edtjieh goh dah saemiengïelem voestesgïeline ööhpehtieh jallh saemiengïelem mubpiengïeline.
Sámediggi árvvoštallá ahte ohppiin geain lea sámegiella nubbingiellan, maid lea riekti oažžut oahpahusa mas lea buorre kvalitehta ja lea duhtavaš go dát váldo mielde láhkabarggus.
Saemiedigkie vierhtiedalla ahte learohki giej lea saemiengïele mubpiengïeline, maam lea reaktoe ööhpehtimmiem åadtjodh mesnie lea buerie kvaliteete jïh madtjele goh daate mealtan laakebarkoste vååltoe.
Diehtojuohkin ja nevvodeapmi
Bïevnese jïh *nevvodeapmi
Sámediggi addá čađat dieđuid ja ráđiid váhnemiidda ja skuvllaide iešguđet lágan áššiid birra oahpahussuorggis.
Saemiedigkie vadta tjïrrehth daajroej jïh raeriej eejtegidie jïh skuvlide ovmessie dagkeres aamhtesi bïjre ööhpehtimmiesuerkesne.
Erenoamážit lea váhnemat ja skuvllat olggobealde sámegiela hálddašanguovllu geat váldet oktavuođa.
Joekoenlaakan lea eejtegh jïh skuvlh ålkolen saemiengïelen reeremedajven gïeh gaskesem vaeltieh.
Earret eará leat gažaldagat leamaš sámegieloahpahusa rievtti birra priváhta skuvllain.
Gaskem jeatjah gyhtjelassh saemienööhpehtimmien reaktoen bïjre orreme privaate skuvline.
Sámediggi oažžu dávjá organisašuvnnaid, universitehtaid ja skuvlaeiseválddiid eará riikkain guossái, geat háliidit dieđuid earret eará oahpahusvuogádaga birra Norggas, Sámedikki rolla ja válddi birra, guovttegielalašvuođa birra, skuvllaid ruhtadeami birra ja erenoamážit sámegielat oahpponeavvobuvttadeami birra.
Saemiedigkie daamhtah organisasjovnh åådtje, universiteeth jïh skuvleåejvieladtji jeatjah rïjhkijste guassan, gïeh daajroeh gaskem jeatjah sijhtieh lïerehtimmieöörnegen bïjre Nöörjesne, Saemiedigkien råållam jïh vaeltien bïjre, gööktengïelehvoeten bïjre, skuvli beetnehdåarjoen bïjre jïh joekoenlaakan saemiengïeleh learoevierhtiedarjomen bïjre.
Sámediggi juohká dieđuid oahpponeavvoportála Ovttas.no bokte, ja Sámi oahpponeavvoguovddáža bokte.
Saemiedigkie juaka daajroej learoevierhtieportaalen Ovttas.no:n baaktoe, jïh Saemien learoevierhtiejarngen baaktoe.
Sámi oahpponeavvoguovddáš váldá vuostá gussiid ja luoiká oahpponeavvuid, addá dieđuid ođđa oahpponeavvuid birra neahtas ja almmuha daid.
Saemien learoevierhtiejarnge #<adv> guessieh dåastohte jïh learoevierhtieh meata, daajroeh orre learoevierhtiej bïjre vadta gaskeviermesne jïh dejtie bæjjohte.
Sámediggi lea joatkkán ortnegiin háhkat nuvttá oahpponeavvuid skuvllaide geat oahpahit sámegillii dahje sámegiela ja mánáidgárddiide gos leat sámi mánát.
Saemiedigkie lea öörneginie jåarhkam skååffedh namhtah learoevierhtieh skuvlide gïeh saemiengïelese ööhpehtieh jallh saemiengïelem jïh maanagïertide gusnie leah saemien maanah.
Dáid sáhttá diŋgot lágádusain.
Daejtie maahta berteminie dangkodh.
Oahppoplánat
Learoesoejkesjh
Oahppoplánaid dáfus lea Sámedikki ovddasvástádus ja rolla vuoigaduvvon oahpahuslágas.
Learoesoejkesji dïete lea Saemiedigkien dïedte jïh råålla *vuoigaduvvon ööhpehtimmielaakesne.
Sámediggi addá lága mielde láhkaásahusaid oahppoplánaide sámegieloahpahussii vuođđoskuvllas ja joatkkaoahpahussii ja oahppoplánaide erenoamáš sámi fágaide joatkkaoahpahusas.
Saemiedigkie laakem mealtan vadta njoelkedassi learoesoejkesjidie saemienööhpehtæmman maadthskuvlesne jïh jåarhkeööhpehtæmman jïh learoesoejkesjidie sjïere saemien faagide jåarhkeööhpehtimmesne.
Láhkaásahusat galget leat viidodat- ja resursarámmaid siskkobealde maid departemeanta lea mearridan.
Njoelkedassh edtjieh årrodh goelpeneståaroe- jïh #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>mieriej sisnjelen maam departemeente nænnoestamme.
Láhkaásahus geatnegahttá maid addit oahpahusa sámiid ja sámi giela, kultuvrra ja servodateallima birra.
Njoelkedasse *geatnegahttá aaj ööhpehtimmiem vedtiejibie saemiej jïh saemien gïelen, kultuvren jïh siebriedahkejieleden bïjre.
Rámmaid siskkobealde maid departemeanta buktá, hábme Sámediggi láhkaásahusa dákkár oahpahusa sisdollui.
Mieriej sisnjelen aaj departemeente buakta, Saemiedigkie hammode njoelkedassem dagkeres ööhpehtimmien sisvegasse.
Departemeanta addá láhkaásahusaid eará erenoamáš oahppoplánaide oahpahussii sámi guovlluin ja ohppiide geain lea sámegieloahpahus, olggobealde sámi guovllu.
Departemeente vadta njoelkedassi jeatjah sjïere learoesoejkesjidie ööhpehtæmman saemien dajvine jïh learoehkidie giej lea saemienööhpehtimmie, ålkolen saemien dajven.
Sámediggi sáhttá maid ovttasráđiid departemeanttain hábmet árvalusa dáidda láhkaásahusaide.
Saemiedigkie maahta aaj *ovttasráđiid departemeentine åssjelem hammoedidh daejtie njoelkedasside.
Dán vuođul lea Sámediggi 2011:s dahkan čuovvovaččat mii guoská oahppoplánaide: Máhttodepartemeanta lea bidjan johtui hábmenbarggu válljenfága oahppoplánain nuoraidskuvladásis.
Daan mietie lea Saemiedigkie jaepien 2011 minngebelaakan dorjeme mij learoesoejkesjidie dæjpa: Maahtoedepartemeente bïejeme *johtui hammoebarkoem veeljemefaagen learoesoejkesjinie noereskuvledaltesisnie.
Oahpahusdirektoráhtta lea ožžon barggu hábmet oahppoplánaid.
Ööhpehtimmiedirektoraate åådtjeme barkoem hammoedidh learoesoejkesjh.
Sámediggi lea árvalan lahtuid fágajoavkkuide ja lea ožžon lahtuid máŋgga jovkui.
Saemiedigkie lïhtsegh faagedåehkide nååleme jïh lïhtsegh gellien dåahkan åådtjeme.
Oahpahusdirektoráhtta lea 2010 rievdadan dárogiela dábálaš oahppoplána áššiide mat gusket lohkamii ja fidnoohppui.
Ööhpehtimmiedirektoraate lea 2010 jarkestamme daaroengïelen sïejhme learoesoejkesjen aamhtesidie mah lohkemasse jïh gïehtelimmielearose dijpieh.
Sámediggi lea 2011:s sádden gulaskuddamii árvalusa oahppoplána rievdadeapmái sámegielas vuosttašgiellan ja sámegielas nubbingiellan.
Saemiedigkie lea jaepien 2011 seedteme govledæmman åssjelen learoesoejkesjen jorkestæmman saemiengïelesne voestesgïeline jïh saemiengïelesne mubpiengïeline.
Ovttasbarggu bokte Oahpahusdirektoráhtain sáddejuvvui maiddái rievdadus dárogiela oahppoplánas ohppiide geain lea sámegiella vuosttašgiellan gulaskuddamii.
Ektiebarkoen baaktoe Ööhpehtimmiedirektoraatine aaj seedtesovvi jorkestimmie daaroengïelen learoesoejkesjisnie learoehkidie giej lea saemiengïele voestesgïeline govledæmman.
Gulaskuddancealkámušaid čoahkkáigeassu lea dahkkon, ja viidáset meannudeapmi oahppoplánaid rievdademiin lea jođus.
#Govledimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><gen> tjohkehtehteme dorjeme, jïh vijrebe gïetedimmie learoesoejkesji jorkestimmine lea *jođus.
Rievdadusat bohtet gustot boahtte skuvlajagi rájis.
Jorkestimmieh båetieh davvodh #båetije<adj><sg><gen> skuvlejaepien raejeste.
Oahpahusdirektoráhtta lea maid bidjan johtui viiddit reviderema oahppoplánain dárogielas, servodatfágas, luonddufágas, matematihkas ja eŋgelasgielas vai buot dát fágat oktiibuot sáhttet mielddisbuktit buori ovdáneami ohppiid vuođđogálggaid ovdáneamis olles oahpahusáigái.
Ööhpehtimmiedirektoraate aaj bïejeme *johtui vijrebe revideeremem learoesoejkesjinie daaroengïelesne, ektievuekiefaagesne, eatnemeaamhtsesne, matematihkesne jïh englaantengïelesne vuj gaajhke daah faagh ektiegaajhke maehtieh mealtan buektedh bueriem evtiedimmien learohki maadthmaahtoej evtiedimmesne abpe ööhpehtimmietïjjese.
Sámediggi lea árvalan lahtuid bargojoavkkuide mat barget oahppoplánaid rievdadeami evttohusain.
Saemiedigkie lïhtsegh barkoedåehkide nååleme mah berkieh learoesoejkesji jorkestimmien uvtelassine.
Sámediggi lea čuovvolan ávžžuhusa rievdadit oahppoplána servodatfágas – sámegiella ja luonddufága
Saemiedigkie dåeriedamme haestemem jarkestidh learoesoejkesjem ektievuekiefaagesne – saemiengïele jïh eatnemeaamhtse
Sámediggi lea mearridan oahppoplána muorraduodjefágas ja čoarve- dákte- ja metállafágas Jo3 fidnooahpus.
Saemiedigkie learoesoejkesjem moerevætnoefaagesne nænnoestamme jïh tjåervie- *dákte- jïh *metállafágas Jå3:n gïehtelimmielearosne.
Viidáseappot lea Sámediggi mearridan dohkkehit doahpaga fágareive loahppagelbbolašvuohtan duodjefágain.
Vijriehkåbpoe lea Saemiedigkie nænnoestamme dåhkasjehtedh lahtesem faageprievie minngiegietjiemaahtaldahkine vætnoefaagine.
Fága- ja diibmojuohku
Faage- jïh #tæjmoe<n><cmp_sgnom><cmp>#jåakoe<n><sg><nom>
Fága- ja diibmojuohku ohppiide geain lea oahpahus sámegillii lea digaštallojuvvon máhttodepartemeanttain go Máhttolokten- sámegiella biddjui johtui ja diibmolasiheamis 2008:s.
Faage- jïh #tæjmoe<n><cmp_sgnom><cmp>#jåakoe<n><sg><nom> learoehkidie giej lea ööhpehtimmie saemiengïelese maahtoedepartemeentine digkiedallesovveme goh Maahtoelutnjeme- saemiengïele byöji *johtui jïh tæjmoelissesne jaepien 2008.
Sámediggi lea máŋgga gearddi cuiggodan ahte diibmolohku ja dárogiela oahppoplánas ohppiide geain lea sámegiella nubbingiellan, eai leat ovttaládje, ja lea dan sivas bivdán sierra oahppoplána dárogielas (vuosttašgiellan) ohppiide geain lea sámegiella nubbingiellan.
Saemiedigkie lea gellien aejkien åajvahtahteme ahte tæjmoelåhkoe jïh daaroengïelen learoesoejkesjisnie learoehkidie giej lea saemiengïele mubpiengïeline, eah leah *ovttaládje, jïh lea dennie sjïekesne maadteme sjïere learoesoejkesjem daaroengïelesne (voestesgïeline) learoehkidie giej lea saemiengïele mubpiengïeline.
Ášši lea meannuduvvon álgokonsultašuvnnain 2009:s, ja dalle sohpe ásahit 6 olbmo bargojoavkku, golmmas departemeanttas ja golmmas Sámedikkis.
Aamhtese aalkoekonsultasjovnine gïetedovveme jaepien 2009, jïh dellie tseegkedh 6 almetjh skööpin barkoedåehkiem, golmesne departemeentesne jïh golmesh Saemiedigkesne.
Joavku geigii ođđajagimánu 2011 raportta fága- ja diibmojuohkima birra ohppiide geain lea sámegieloahpahus.
Dåehkie tsïengelem gietskiedi 2011:n reektehtsen faage- jïh tæjmoejuekemen bïjre learoehkidie giej lea saemienööhpehtimmie.
Raporta ovddida doaibmabijuid mat galget buoridit oahpahusa organiserema sidjiide ja evttoha rievdademiid oahpahuslágas, oahpahuslága láhkaásahusas, oahppoplánain dárogielas ja sámegielas ja rievdademiid fága- ja diibmojuohkimis.
Reektehts råajvarimmieh evtede mah edtjieh bueriedidh ööhpehtimmien öörnemem dejtie jïh jorkestimmieh ööhpehtimmielaakesne uvtede, ööhpehtimmielaakem njoelkedassesne, learoesoejkesjinie daaroengïelesne jïh saemiengïelesne jïh jorkestimmiej faage- jïh tæjmoejuekiemisnie.
Sámediggeráđđi meannudii raportta miessemánu 2011, ja doarjjui evttohusaid mat bohtet ovdan raporttas.
Saemiedigkieraerie reektehtsem gïetedi suehpeden 2011:n, jïh uvtelassh dåarjoeji mah fraamme reektehtsistie båetieh.
Viidáset cealká Sámediggeráđđi ahte lea hoahppu oažžut áigái fága- ja diibmojuohkima mii dagaha álkibun skuvllaide organiseret sámegieloahpahusa, muhto ahte árvalusat sáddejuvvojit gulaskuddamii ovdal Sámediggi sáhttá searvat ášši loahpalaš konsultašuvnnaide.
Vijrebe Saemiedigkieraerie jeahta ahte lea fuehpie åadtjodh tïjjese faage- jïh tæjmoejuekemem mij dorje aelhkiebinie skuvlide öörnedh saemienööhpehtimmiem, mohte ahte åssjelh govledæmman aarebi seedtesuvvieh Saemiedigkie maahta meatan aamhtesen minngemes konsultasjovnide.
Máhttodepartemeanttas lea váldi mearridit eanas rievdademiid mat evttohuvvojit raporttas.
Maahtoedepartemeenten lea stilleme jeenjemes jorkestimmide nænnoestidh mah reektehtsisnie uvtedovvieh.
Oahpahusdirektoráhta lea Departemeanta gohččuma mielde juovlamánus 2011:s sádden reivve muhtin suohkaniidda ja fylkkasuohkaniidda, ja bivdán cealkámuša guovddáš doaibmabijuide raporttas.
Ööhpehtimmiedirektoraate departemeente gåhtjomen mietie goevesne jaepien 2011 seedteme prieviem muvhtide tjïeltide jïh fylhketjïeltide, jïh maadteme #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> voernges råajvarimmide reektehtsisnie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 152. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 152. bielie 379 bielesne
Cealkámušaid vuođul áigu direktoráhtta sáddet formálalaš gulaskuddanreivve fága- ja diibmojuohkima birra ohppiin geain lea sámegieloahpahus.
#Jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><gen> mietie sæjhta direktoraate byjjes govledimmieprieviem seedtedh faage- jïh tæjmoejuekemen bïjre learohki giej lea saemienööhpehtimmie.
Golggotmánu 2011 sáddii Oahpahusdirektoráhtta gulaskuddamii fága- ja diibmojuohkima dárogielas ja eŋgelasgielas fidnofágalaš oahpahusprográmmain joatkkaoahpusas.
Golken 2011:n Ööhpehtimmiedirektoraate seedti govledæmman faage- jïh tæjmoejuekemem daaroengïelesne jïh englaantengïelesne barkoefaagi ööhpehtimmieprogrammine *joatkkaoahpusas.
Raportta evttohusaid vuođul, lea Sámediggi hábmen vuogádaga fága- ja diibmojuohkima birra ohppiid várás geain lea sámegiella fidnofágalaš oahpahusprográmmas ja vuogádagaid Jo3 lasáhusa dábálaš lohkangelbbolašvuhtii ohppiide geat leat váldán fidnofágalaš oahpahusprográmma JO1 ja Jo2, ja dán vuođul buktán cealkámuša.
Reektehtsen uvtelassi mietie, lea Saemiedigkie hammoedamme systeemem faage- jïh tæjmoejuekemen bïjre learohki muhteste giej saemiengïele barkoefaagi ööhpehtimmieprogrammesne jïh systeemi #jå3<n><acr><sg><nom> lissien sïejhme studijemaahtose learoehkidie gïeh barkoefaagi ööhpehtimmieprogrammem vaalteme JÅ1:N jïh Jå2:n, jïh daan mietie buakteme #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc>.
Ohcanvuđot doarjagat
Ohtsemevåaromen dåarjoeh
Dábálaš oahpponeavvut vuođđooahpahussii
Sïejhme learoevierhtieh maadthööhpehtæmman
Sámediggi galgá veahkehit dasa ahte sámi oahpponeavvut buvttaduvvojit dálá oahppoplánaid vuođul.
Saemiedigkie edtja dïsse viehkiehtidh ahte saemien learoevierhtieh daaletje learoesoejkesji mietie dorjesuvvieh.
2011:s lei várrejuvvon 13 325 107 ruvnno dábálaš oahpponeavvuide vuođđooahpahussii.
jaepien 2011 bïedtesovveme 13 325 107 kråvnah sïejhme learoevierhtide maadthööhpehtæmman.
Dát lei maŋŋil reviderejuvvon bušeahta ja ruovttoluottageassimiid maŋŋil.
Daate lij mænngan revideeresovveme budsjehten jïh gåetiengïejengiesemi mænngan.
Ledje boahtán 62 ohcama dábálaš oahpponeavvuid buvttadeapmái.
Båateme 62:n ohtsemen sïejhme learoevierhtiej darjoemasse.
Dáin ožžo 31 doarjaga.
Daejstie 31 dåarjoeh åadtjoejin.
Oahpponeavvut ledje sihke girjjit, filmmat, cd ja neahttaresurssat.
Learoevierhtieh lin dovne gærjah, jielieguvvieh, *cd jïh #gaskeviermie<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><pl><nom>.
Ođđaseamos oahpponeavvuin leat earret eará lullisámegielat oahpponeavvut vuosttaš giellan 3.
Orremes learoevierhtine leah gaskem jeatjah åarjelsaemiengïelh learoevierhtieh voestes gïeline 3.
ceahkkái, julevsámegielat šáŋgárlohkangirji nuoraidskuvladássái ja okta girji davvisámegillii/ dárogillii šattuid birra mánáidgárddi ja 1.- 7.- luohkáid várás.
tseahkan, julevsaemiengïelh *šáŋgárlohkangirji noereskuvledaltesasse jïh akte gærja noerhtesaemiengïelese/ daaroengïelese sjædtoej bïjre maanagïerten jïh 1.- 7.- klaassi muhteste.
Válmmasbuvttaduvvon oahpponeavvuid juohku lea ná 2011:s:
#Gaervies<adj><cmp_attr><cmp> dorjesovveme learoevierhtiej #jåakoe<n><sg><nom> lea naemhtie jaepien 2011:
Giella lohku Davvisámegillii Julevsámegillii Lullisámegillii Submi
Gïele låhkoe Noerhtesaemiengïelese Julevsaemiengïelese Åarjelsaemiengïelese Beetnehveahka
Dáin loguin lea mielde doarjja juolluduvvon 12 ođđasisprentemii oahpponeavvuin.
Daejnie låhkojne mealtan dåarjoe laeviehtovveme 12 *ođđasisprentemii learoevierhtine.
Erenoamážit heivehuvvon oahpponeavvut
Joekoenlaakan sjïehtelovveme learoevierhtieh
Doarjja erenoamážit heivehuvvon oahpponeavvuide vuoruhuvvo sisa dieđihuvvon, ovttaskas dárbbuide ja oahpponeavvuide čalmmehemiid ja bealjehemiid várás ja sin váste geain leat matematihkka- ja čállin-/ lohkanváttisvuođat ja kárten- ja nevvodanmateriálaide.
Dåarjoe joekoenlaakan sjïehtelovveme learoevierhtide sïjse prijoriteradåvva bïeljelovveme, oktegs daerpiesvoetide jïh learoevierhtide tjelmehti jïh #bieljehts<adj><pl><gen> muhteste jïh dejtie giej leah matematihke- jïh tjaeleme-/ lohkemedåeriesmoerh jïh goerehtalleme- jïh *nevvodanmateriálaide.
Erenoamážit heivehuvvon oahpponeavvuide lei várrejuvvon 1 940 101 ruvnno.
Joekoenlaakan sjïehtelovveme learoevierhtide bïedtesovveme 1 940 101 kråvnah.
Midjiide bohte 17 ohcama, ja guđas dain ožžo juolluduvvot doarjaga.
Mijjese 17 ohtsemh båetiejin, jïh govhtesh dejstie åadtjoejin laeviehtovvedh dåarjoem.
Doaibmabijut nannendihti oahpponeavvobuvttadeami 2011 bušeahtas lei várrejuvvon 4 000 000 ruvdno jorgalit matematihkkagirjjiid vuođđoskuvlla várás.
Råajvarimmieh *nannendihti learoevierhtiedarjomen 2011:n budsjehtesne bïedtesovveme 4 000 000 kråvna matematihkevierhtieh maadthskuvlen muhteste jarkoestieh.
Matematihkkagirjjit leat davvisámegillii válbmasat 5.
Matematihkevierhtieh noerhtesaemiengïelese #gaervies<adj><pl><nom> 5.
-7.
-7.
luohkáide, jagi ovdal go lei plánejuvvon.
klaasside, jaepien aarebi goh soejkesjovveme.
Girjjit 1.- 4.
Gærjah 1.- 4.
luohkáide álggahuvvojit ođđajagis 2012 buot golmma sámegillii.
klaasside orrejaepesne aelkiehtovvieh 2012 gaajhkide golme saemiengïelide.
Ájluovtta skuvla lea čađahan pilohtaprošeavtta Resursaskuvla julevsámegiel oahpponeavvobuvttadeamis.
Ájluoktan skuvle tjïrrehtamme pilovteprosjeekten #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>skuvle *julevsámegiel learoevierhtiedarjoemisnie.
Sii leat ráhkadan oahpponeavvuid julevsámegillii, earret eará bargogirjjiid dálá oahppogirjjiide.
Dah learoevierhtieh julevsaemiengïelese dorjeme, gaskem jeatjah barkoegærjaj daaletje learoegærjide.
Skuvla ii leat háliidan joatkit oahpponeavvobuvttademiin, oahpaheaddjidili dihte skuvllas.
Ij skuvle leah sïjhteme learoevierhtiedarjoeminie jåerhkedh, lohkehtæjjatsiehkien åvteste skuvlesne.
Prošeakta lea dál loahpahuvvon.
Prosjeekte daelie illesovveme.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 153 siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 153 bielie 379 bielesne
Sámi oahpponeavvoportála
Saemien learoevierhtieportaale
Sámediggi lea ovttasbargguin “Senter for IKT i opplæringen” ráhkadan oahpponeavvoportála sámi oahpponeavvuid várás interneahtas.
Saemiedigkie ektiebarkojne “Senter *for *IKT #i<n><abbr><sg><acc> *opplæringen” dorjeme learoevierhtieportaalem saemien learoevierhtiej muhteste gaskeviermesne.
Oahpponeavvoportála lea ožžon nama Ovttas|Aktan|Aktesne.
Learoevierhtieportaale nommem Ektesne åådtjeme|Aktan|Aktesne.
2011 bušeahtas lei várrejuvvon 3 500 000 ruvdno oahpponeavvoportálii.
2011:n budsjehtesne bïedtesovveme 3 500 000 kråvna learoevierhtieportaalese.
Oahpponeavvoportála Ovttas|Aktan|Aktesne rahppojuvvui almmolaččat Guovdageainnus čakčamánu 26.
Learoevierhtieportaalen Ektesne|Aktan|Aktesne byjjeslaakan Kautokeinosne geehpehtovvi skïereden 26.
b.
b.
2011, ja dan oktavuođas lágiduvvui almmuhankonferánsa, gosa ledje bovdejuvvon logaldallit ja sárdnideaddjit.
2011, jïh dennie gaskesisnie bæjjoehtimmiekonferaanse öörnesovvi, gosse lin bööresovveme #lohkehtalledh<vblex><der_nomag><n><pl><nom> jïh saerniedæjjah.
Sámediggeráđđi rabai ja doalai sáhkavuoru Ovttas|Aktan|Aktesne dehálašvuođas.
Saemiedigkieraerie geehpehti jïh lahtestimmiem Ektesne steeri|Aktan|Aktesne *dehálašvuođas.
Almmuheami oktavuođas dollui maid oahpponeavvočájálmas gos earret eará sámi lágádusat ja Giellatekno Romssa universitehtas ledje čájeheaddjit.
Bæjjoehtimmien gaskesisnie aaj #steeredh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> learoevierhtievuesiehtimmie gusnie gaskem jeatjah saemien bertemh jïh Giellateknon Romsan universiteeten lin vuesiehtæjjah.
Seammás lágiduvvoje bargoseminárat áigeguovdilis fáttáin konferánsaoassálastiide.
Seammasïenten barkoeseminaarh öörnesovvin daaletje aamhtesinie #konferaanse<n><cmp_sgnom><cmp>#mealtan<adv><der_nomag><n>.
Prošeavtta doaimmahus bargá čađat oahpporesurssaid almmuhemiin, ja lea dássážii bidjan dieđuid badjel 800 resurssa birra portálii.
Prosjeekten #dijpedh<vblex><imp><p3><sg> barka tjïrrehth #learoe<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><pl><gen> bæjjoehtimmine, jïh daan raajan bïejeme daajroeh aatsolen 800 #resursse<n><pl><nom> bïjre portaalese.
Lassin prošeaktajođiheaddjái leat vihtta bargi doaimmahusas, ja doppe gávdno lulli-, julev- ja davvisámegielat gelbbolašvuohta.
Lissine prosjeektejuhtiehtæjjese leah vïjhte barkijh *doaimmahusas, jïh debpene gååvnese åarjel-, luvlie- jïh noerhtesaemiengïelh maahtaldahke.
Prošeavtta nuppi fásas leat guokte oahpponeavvopilohta buvttadeami vuolde.
Prosjeekten mubpien *fásas leah göökte *oahpponeavvopilohta darjomen nuelesne.
Pilohtat ráhkaduvvojit luonddufága váste nuoraidskuvlla dássái ja servodatfága váste gaskadássái.
*Pilohtat eatnemeaamhtsese dorjesovvih noereskuvlen daltesasse jïh ektievuekiefaagese gåhkaldahkedaltesasse.
Oahpponeavvopilohtaid buvttadeamis ovttasbargá prošeakta muhtin oahpponeavvočálliiguin.
*Oahpponeavvopilohtaid darjoemisnie prosjeekte laavenjostoe muvhtigujmie learoevierhtietjaelijigujmie.
Gelbbolašvuođalokten
Maahtaldahkenlutnjeme
Stipeanda ohppiide geain lea sámegiella fágan joatkkaskuvllas
Stipeende learoehkidie giej lea saemiengïele faagine jåarhkeskuvlesne
Sámediggi áigu lasihit logu ohppiin joatkkaskuvllas geat válljejit sámegiela vuosttašgiellan erenoamážit ja muđui oahpahusa sámegielas.
Saemiedigkie sæjhta låhkoem lissiehtidh learoehkinie jåarhkeskuvlesne gïeh saemiengïelem voestesgïeline veeljieh joekoenlaakan jïh voen ööhpehtimmien saemiengïelesne.
2011 bušeahtas lei danin várrejuvvon 2 400 000 ruvnno stipeanddaide ohppiide geain lea sámegiella fágan joatkkaskuvllas.
2011:n budsjehtesne dannasinie bïedtesovveme 2 400 000 kråvnah stipeendide learoehkidie giej lea saemiengïele faagine jåarhkeskuvlesne.
522 oahppi ožžo juolluduvvot stipeandda.
522 learohkh åadtjoejin laeviehtovvedh stipeendem.
Tabeallas vuolábealde boahtá ovdan stipeandda sturrodat, bušeahttageavaheapmi gielladásiid gaskka, sihke ruvdnon ja proseantan, ja obbalaš geavaheapmi 2011:s:
Tabellen vuelielisnie fraamme båata stipeenden ståaroe, budsjehtepråvhkoe/budsjettpråvhkoe gïeledaltesi gaskemsh, dovne kråvnine jïh proseentine, jïh *obbalaš pråvhkoe jaepien 2011:
Gielladássi
Gïeledaltese
Galle ohcama Máksojuvvon juohke oahppái ru.
Gellien ohtsemh Maaksasovveme fïerhtese learoehkasse kr.
Bušeahttageavaheapmi ruvnnuin Bušeahttaoassi proseanttain Sámegiella vuosttašgiellan
Budsjehtepråvhkoe/Budsjettpråvhkoe kråvnine Budsjehteboelhke/Budsjettboelhke proseentine Saemiengïele voestesgïeline
5 810 1 313 060 54,2 % Sámegiella nubbingiellan 171 4 360 745 560 30,8 % Sámegiella amasgiellan 125 2 905 363 125 15,0 % Oktiibuot 2 421 745 100,0 %
5 810 1 313 060 54,2 % Saemiengïele mubpiengïeline 171 4 360 745 560 30,8:n % Saemiengïele ammesgïeline 125 2 905 363 125 15,0 % Ektiegaajhke 2 421 745 100,0 %
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 154 siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 154 bielie 379 bielesne
Govvosis vuolábealde oaidná stipeanddaid juohkima iešguđet oahppojoavkkuide jagiin 2009, 2010 ja 2011:
Guvvien vuelielisnie stipeendi juekemem vuajna ovmessie learoedåehkide jaepine 2009, 2010:n jïh 2011:n:
2011 525 oahppi
2011 525 learohkh
2010 437 oahppi
2010 437 learohkh
2009 461 Oahppi
2009 461 learohkh
Vuosttašgiella Nubbingiella Amasgiella
Voestesgïele Mubpiengïele Ammesgïele
Váikkuhangaskaoamit maid Sámediggi hálddaša
Dïedtetsavtshvierhtieh aaj Saemiedigkie reerie
Verdde-prošeakta
Båanta-prosjeekte
Sámediggi lea 2011 várren 250 000 ruvnno verddeprošektii.
Saemiedigkie lea 2011:n bïedteme 250 000 kråvnah båantaprosjeektese.
Mihttun dákkár prošeavttain lea čohkket mánáid, nuoraid ja vuorasolbmuid oktasaš prošektii main iešguđet lágan doaluin čohkkejit sámi, dáru ja kvena kultuvrraid.
Vuepsine dagkeres prosjeektine lea maanah seeptjedh, noeride jïh båeriesalmetji ektie prosjeektese mejstie ovmessie dagkeres arrangemeenteste seeptjieh saemien, daaroengïelen jïh kveenen kultuvride.
Sámediggi lea maid gulahallan Álttá ja Guovdageainnu suohkaniiguin, ja goappašat suohkanat leaba áigon searvat prošektii.
Saemiedigkie aaj gaskestalleme Áltán jïh Kautokeinon tjïeltigujmie, jïh gåabpegh tjïelth sïjhteme meatan prosjeektese.
Dát guokte suohkana leaba dál ásaheame ovttasbarggu.
Daah göökte tjïelth daelie ektiebarkoem tseegkedh.
Suohkanat leaba soahpan hábmet oktasaš prošeaktaválddahusa, mii lea vuođđun viidáset barggus.
Tjïelth hammoedidh latjkeme #ektie<adj><sg><nom> *prošeaktaválddahusa, mij våaroeminie vijrebe barkosne.
Čállin- ja lohkanveahkki vuorrasit sápmelaččaide
Tjaeleme- jïh lohkemeviehkie båarasåbpoe saemide
Sámediggi lea várren 250 000 ruvnno ásahit pilohtaprošeavtta mii fállá čállin- ja lohkanveahki vuorrasit sápmelaččaide.
Saemiedigkie bïedteme 250 000 kråvnah tseegkedh pilovteprosjeektem mij faala tjaeleme- jïh lohkemeviehkien båarasåbpoe saemide.
Pilohtaprošeakta lea álggos oaivvilduvvon čađahuvvot suohkaniin sámegiela hálddašanguovllu siskkobealde Finnmárkkus, ja ruđat leat juolluduvvon Guovdageainnu suohkanii.
Pilovteprosjeekte aalkoelisnie jeahtasovveme tjïeltine tjïrrehtovvedh saemiengïelen reeremedajven sisnjelen Finnmaarhkesne, jïh beetnegh Kautokeinon tjïeltese laeviehtovveme.
Giellaprográmma – sámeálbmot foanda
Gïeleprogrammen – saemienaalmoge fåante
Sámediggi lea várren 800 000 ruvnno Sámi allaskuvlla 5- jagáš giellaprográmma čuovvoleapmái, mas olahusjoavku leat rávisolbmot geat áigot oahppat sámegiela.
Saemiedigkie 800 000 kråvnah bïedteme Saemien jïlleskuvlen #5<num><arab><cmp_splitr> jaapetjen gïeleprogrammen dåeriedæmman, mesnie *olahusjoavku leah geervealmetjh gïeh sijhtieh saemiengïelem lïeredh.
Dássážii leat dán prošeavttas boahtán buorit bohtosat.
Daan raajan leah daennie prosjeekteste båateme buerie illedahkh.
Oktiibuot leat 112 rávisolbmo álgán sámegielohppui dán guovtti jagis go prošeakta lea bistán, ja 51 olbmo leat čađahan ja nagodan eksámeniid.
Ektiegaajhke leah 112 geervealmetjh saemienööhpehtæmman aalkeme daejnie göökte jaepine goh prosjeekte ryöhkeme, jïh 51 almetjh tjïrrehtamme jïh gaegniedamme eksaamenh.
Oahpahusmetodaid ektui lea prošeakta ollen alla dássái.
*Oahpahusmetodaid moenemetseahkan prosjeekte jolle daltesasse hïnneme.
Sámi allaskuvla lea dál ohcame ovttasbargoguimmiid sihke lulli- ja bihtánsámi guovlluin.
Saemien jïlleskuvle daelie laavenjostoeguejmieh ohtsedh dovne åarjel- jïh pijtesaemien dajvine.
Julevsámi guovllus lea Árran- julevsáme guovdásj/ lulesamisk senter fállan rávisolbmuidoahpu, muhto giellaprošeakta sáhttá maid heivehuvvot sin dárbbuid mielde.
Julevsaemien dajvesne lea Árran- julevsaemien *guovdásj/ *lulesamisk *senter faaleme geerveööhpehtimmiem, mohte gïeleprosjeekte maahta aaj sjïehtelovvedh daj daerpiesvoeti mietie.
Dán čuovvoleamis lea Sámedikkis leamaš čoahkkin Sámi allaskuvllain, gos earret eará digaštallojuvvui movt sáhttit olahit mihttomeari ahte nu ollu rávisolbmot go vejolaš, besset čađahit sámegieloahpahusa.
Daennie dåeriedimmesne lea Saemiedigkien orreme tjåanghkoem Saemien jïlleskuvline, gusnie gaskem jeatjah digkiedallesovvi guktie maehtiejibie ulmiem hïnnedh ahte dan jïjnje geervealmetjh goh buektiehtibie, biesieh saemienööhpehtimmiem tjïrrehtidh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 155 siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 155 bielie 379 bielesne
Alit oahppu
Jollebe learoe
Ođđa reviderejuvvon rámmaplána ovdaskuvlaoahpaheaddjiohppui
Orre revideeresovveme mieriesoejkesjen aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtæmman
Sámedikkis lea okta fásta lahttu plánalávdegottis mii bargá ođđa reviderejuvvon rámmaplánain ovdaskuvlaoahpaheaddjioahpus.
Saemiedigkien lea akte vihties lïhtsege soejkesjemoenehtsisnie mij orre revideeresovveme mieriesoejkesjinie aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtimmesne barka.
Olahan dihtii mihttomeari ahte buot alit oahput ja dutkamat váldet vára sámi perspektiivvas, de lea leamaš dehálaš ahte lea okta fásta lahttu lávdegottis.
Åvteste ulmiem hïnnem ahte gaajhke jollebe learoeh jïh dotkemh vaahram saemien perspektijveste vaeltieh, dellie orreme vihkele ahte lea akte vihties lïhtsege moenehtsisnie.
Rámmaplánalávdegottis lea leamaš rabas digaštallan dan birra ahte maid áiggis áigái leat meannudeame.
Mieriensoejkesjemoenehtsen gaahpode orreme dan bïjre digkiedalleme ahte aaj tïjjesne tïjjese leah gïetedidh.
Moanat gulaskuddancealkámuša leat boahtán sisa maiguin rámmaplánalávdegoddi sáhttá ávkkástallat iežaset barggus.
Gellieh #govledimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> sïjse båateme mejgujmie mieriesoejkesjemoenehtse maahta nåhtadidh jïjtjsh barkosne.
Dasa lassin lea okta fágajoavku mii bargá buohtalaga rámmaplánalávdegottiin ođđa rámmaplána sisdoalu árvalusain.
Dïsse lissine lea akte faagedåehkie mij barka *buohtalaga mieriensoejkesjemoenehtsinie orre mieriesoejkesjen sisvegen åssjelinie.
Našunála rekruterenstrategiija sámi alitohppui
Nasjonaale rekruteeremestrategijem saemien plaavelearose
Máhttodepartemeanta attii Sámi allaskuvlii 2009:s barggu ásahit, jođihit ja čađahit čállingoddedoaimma našunála bargojoavkkus man ulbmil lea hábmet strategiija sámi alitoahpu rekruteremii, ja mas lea erenoamáš dehálaš sámi oahpaheaddjioahppu já sámi gielat.
Maahtoedepartemeente Saemien jïlleskuvlese jaepien 2009 vedtieji barkoen tseegkedh, öörnedh jïh tjïrrehtidh sekretarijaatedarjomem nasjonaale barkoedåehkesne man ulmie lea hammoedidh strategijem saemien plaavelearoen rekruteeremasse, jïh mesnie lea sjïere vihkeles saemien lohkehtæjjaööhpehtimmie *já saemien gïelh.
Bargolávdegotti árvalus válbmanii loahpageahčen 2010.
Barkoemoenehtsen åssjele minngiegietjesne dorjesovvi 2010.
Sámedikkis lea álggus 2011 leamaš konsulteren Máhttodepartemeanttain bargolávdegotti árvalusa birra našunála rekruterenstrategiijain sámi alitohppui.
Saemiedigkien aalkoevisnie 2011 konsulteereme maahtoedepartemeentine orreme barkoemoenehtsen åssjelen bïjre nasjonaale rekruteeremestrategijine saemien plaavelearose.
Bealálaččat bođiiga ovttaoaivilii maŋimus konsulterenčoahkkimis movt defineret sámi alitoahpu.
#Bielie<n><adj><der_aadv><adv> aktenraeresne båetiejigan minngebe konsulteeremetjåanghkoste guktie saemien plaavelearoem defineerijibie.
Das deattuhuvvui ahte sámi alitoahppu lea oahppočađaheapmi mas ipmárdus ja máhttu sámi giela ja kultuvrra birra leat guovddážis.
Desnie #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> ahte saemien plaavelearoe lea learoetjïrrehtimmie mesnie goerkese jïh maahtoe saemien gïelen jïh kultuvren bïjre #voernges<adj><sg><ine> årrodh.
Dán strategiija sisdoallu lea dasto sámi alitoahppu nu go (1) profešuvdnaoahput main oahpahus čađahuvvo davvi-, julev- dahje lullisámegillii ja/dahje dáid gielaid oahppu, ja (2) oahppu sámi girjjálašvuođa, servodateallima, árbedieđu, historjjá ja kultuvrra fáttáid gaskkas, beroškeahttá oahpahusgiela.
Daan strategijen sisvege lea dehtie minngede saemien plaavelearoe dan goh (1) *profešuvdnaoahput mejnie ööhpehtimmie tjïrrehtåvva noerhte-, luvlie- jallh åarjelsaemiengïelese jïh/jallh daaj gïeli learoe, jïh (2) learoe saemien litteratuvren, siebriedahkejieleden, aerpiedaajroen, vaajesen jïh kultuvren aamhtesi gaskesne, saaht ööhpehtimmiegïelen.
Sámediggi oaččui maid dohkkehuvvot rievdadusárvalusa rekruteret olbmuid mat eai leat sámegielagat, čuovvovaš teaksta gusto:
Saemiedigkie aaj åadtjoeji #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jorkestimmieåssjelem almetjh rekruteeredh eah mah leah saamastallije, minngebe teekste dovve:
Ovdalaš dáruiduhttinpolitihkka lea mielddisbuktán ahte odne leat unnán olbmot geain lea gelbbolašvuohta sámi gielain Norggas.
Ovtetje daaroedehtemepolitihke mealtan buakteme ahte daenbiejjien leah ånnetji almetjh giej lea maahtaldahke saemien gïeline Nöörjesne.
Dan sivas lea čielga dárbu lasihit olbmuid logu geat máhttet sihke čállit ja lohkat sámi gielaid.
Dennie sjïekesne lea tjïelke daerpiesvoete almetji låhkoem lissiehtidh gïeh maehtieh dovne tjaeledh jïh saemien gïelide jiehtedh.
Dát lea dehálaš máŋgga ášši dihte, earret eará ealáskahttit, váraváldit ja ovdánahttit sámi giela ja kultuvrra, muhto maiddái dan dihte ahte sihkkarastit buori hálddašeami, álbmoga riektesihkarvuođa, ja maiddái vai olbmuin lassána máhttu sámi giela ja kultuvrra birra.
Daate vihkele gellien aamhtesen åvteste, gaskem jeatjah jealajehtedh, vaahranstillemh jïh saemien gïelem jïh kultuvrem evtiedidh, mohte aaj dan åvteste ahte buerie reeremem gorredidh, aalmogem #reaktoe<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoetem, jïh aaj vuj almetjinie maahtoe læssene saemien gïelen jïh kultuvren bïjre.
Soahpamuš dahkkui maid das ahte Sámediggeráđđi bovdejuvvo čoahkkimii gaskal Máhttodepartemeanta ja Sámi oahpaheaddjioahpporegiovnna, mas regiovdna oažžu ovddasvástádusa vuoruhit doaibmabijuid 2011 našunála rekruterenstrategiijas.
Latjkoe aaj desnie dorji ahte Saemiedigkieraerie tjåanghkose gaskesne bööresåvva Maahtoedepartemeente jïh Saemien lohkehtæjjaööhpehtimmieregijovnem, mesnie regijovne dïedtem åådtje prijoriteradidh råajvarimmiej 2011 nasjonaale rekruteeremestrategijesne.
Dialoga sámi oahpaheaddjioahpporegiovnnain
Gaskestallemem saemien lohkehtæjjaööhpehtimmieregijovnine
Sámediggi lea searvan čoahkkimii gaskal Máhttodepartemeanta ja Sámi oahpaheaddjioahpporegiovnna (7.
Saemiedigkie meatan tjåanghkose gaskesne Maahtoedepartemeente jïh Saemien lohkehtæjjaööhpehtimmieregijovnen (7.
regiovdna).
regijovne).
Sámi oahpaheaddjioahpporegiovnnas leat čuovvovaš allaskuvllat ja universitehtat searvvis: Sámi allaskuvla, Finnmárkku allaskuvla, Romssa universitehta, Nordlándda universitehta ja Davvi-Trøndelága universitehta.
Saemien lohkehtæjjaööhpehtimmieregijovnesne leah minngebe jïlleskuvlh jïh universiteeth siebresne: Saemien jïlleskuvle, Finnmaarhken jïlleskuvle, Romsan universiteete, Nordlaanten universiteete jïh Noerhte-Tröndelaagen universiteete.
Čoahkkima agenda lei regiovnna oktasaš bargosuorggit ja hástalusat ovddos guvlui, ja rekruteren lei okta fáttáin.
Tjåanghkoen *agenda lij regijovnen ektie barkoesuerkieh jïh haestemh *ovddos dajvese, jïh rekruteereme lij akte aamhtesijstie.
Sámediggi buvttii ovdan makkár dárbbut leat boahtán albmosii lassioahpus ja joatkkaoahpus oahpaheddjiide geat oahpahit sámegillii ja sámi fáttáin.
Saemiedigkie fraamme buektieji magkeres daerpiesvoeth byjjesasse båateme lissielearoste jïh jåarhkelïerehtimmeste lohkehtæjjide gïeh saemiengïelese jïh saemien aamhtesinie ööhpehtieh.
Sámediggi bovdejuvvui searvat buot čoahkkimiidda regiovnna institušuvnnaid gaskka.
Saemiedigkie bööresovvi meatan gaajhkide tjåanghkojde regijovnen institusjovni gaskemsh.
Sámediggi lea maid oassálastán čoahkkimii gaskal Oahpahusdirektoráhta ja 7.
Saemiedigkie aaj mealtan tjåanghkose gaskesne ööhpehtimmiedirektoraaten jïh 7.
regiovnna, gos joatkkaoahppofálaldat oahpaheddjiide 2012- 2015 digaštallojuvvui.
regijovnem, gusnie jåarhkelïerehtimmiefaalenasse lohkehtæjjide 2012- 2015 digkiedallesovvi.
Doppe mearriduvvui ahte regiovdna sádde oktasaš ohcama Oahpahusdirektoráhtii, makkár doaimmaid sii háliidit mielde
Debpene nænnoestovvi ahte regijovne ektie ohtsemem Ööhpehtimmiedirektoraatese seedtie, magkeres darjomh dah mealtan sijhtieh
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 156 siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 156 bielie 379 bielesne
“Kompetanse for kvalitet” , mii lea našunála strategiija lassiohppui ja joatkkaohppui.
“*Kompetanse *for *kvalitet” , mij lea nasjonaale strategijen lissielearose jïh jåarhkelïerehtæmman.
Barggu jođiha Sámi allaskuvla.
Barkoem Saemien jïlleskuvle öörnie.
Sámediggi oassálasttii 7.
Saemiedigkie mealtan 7.
regiovnna rekruterenjoavkku čoahkkimis Romssas.
regijovnem rekruteeremedåehkien tjåanghkosne Romsesne.
Váldoulbmil joavkku barggus lei vuoruhit doaimmaid našunála rekruterenstrategiija siskkobealde sámi alitoahpus ja evttohit movt 2011 ruđat galget geavahuvvot.
Åejvietsiehkie dåehkien barkosne lij darjomh prijoriteradidh nasjonaale rekruteeremestrategijen sisnjelen saemien plaavelearosne jïh uvtedidh guktie 2011:n beetnegh edtjieh åtnasovvedh.
Gelbbolašvuođalokten oahpaheddjiide
Maahtaldahkenlutnjeme lohkehtæjjide
Sámi allaskuvla lea hábmen lohkanplána ovttastuvvon lassi-/ joatkkaoahpu prinsihpaid oahpahussii – sámegiella, muhto allaskuvla lea maŋŋonan čađahemiin.
Saemien jïlleskuvle lohkemesoejkesjem hammoedamme ektiedovveme lissie-/ jåarhkelïerehtimmien prinsïhpi ööhpehtæmman – saemiengïele, mohte jïlleskuvle tjïrrehtimmine suajmanamme.
Sámediggi lea sádden ruđaid Sámi allaskuvlii, mat galget gokčat oasi skuvlaeaiggáda olggosgoluin sadjásašolbmui dan botta go oahpaheaddjit ja eará bargit oassálastet oahpus.
Saemiedigkie beetnegh Saemien jïlleskuvlese seedteme, mah edtjieh boelhken skuvleaajhterem gaptjedh *olggosgoluin *sadjásašolbmui dan aejkien goh lohkehtæjjah jïh jeatjah barkijh mealtan learosne.
Sámediggi lea kárten gelbbolašvuođadárbbu sámegiel oahpaheddjiin ja oahpaheddjiin sámi skuvllain.
Saemiedigkie maahtaldahkendaerpiesvoetem saemiengïeleh lohkehtæjjine goerehtalleme jïh lohkehtæjjine saemien skuvline.
Eanemus dárbu lea loktet gelbbolašvuođa sámegielas, earret eará čállit ja lohkat, guovttegielatpedagogihkka ja buriid oahpahanmodeallaid geavahit sámegieloahpahusas.
*Eanemus daerpiesvoete lea lutnjedh maahtaldahkem saemiengïelesne, gaskem jeatjah tjaeledh jïh jiehtedh, gööktengïelehpedagogihke jïh buerie ööhpehtimmiemaallide saemienööhpehtimmesne utnedh.
Lassin dasa lea dárbu lasihit gelbbolašvuođa árbedieđu searvadahttima birra luonddufágas, servodatfágas, matematihkas ja eará fágain.
Lissine dïsse lea daerpiesvoete lissiehtidh maahtaldahken aerpiedaajroen *searvadahttima bïjre eatnemeaamhtsesne, ektievuekiefaagesne, matematihkesne jïh jeatjah faagine.
Matematihkas lea maid dárbu loktet gelbbolašvuođa sámegiela fáganamahusaid birra ja praktihkalaš metodaid geavaheami birra.
Matematihkesne lea maam daerpiesvoete maahtaldahkem lutnjedh saemiengïelen faagelahtesi bïjre jïh praktihkeles *metodaid pråvhkoen bïjre.
Viidáset lea dárbu loktet gelbbolašvuođa earret eará eŋgelasgielas, duojis, máŋggakultuvrrat ipmárdusas ja álgoálbmotpedagogihkas.
Vijrebe lea daerpiesvoete maahtaldahkem lutnjedh gaskem jeatjah englaantengïelesne, vætnosne, *máŋggakultuvrrat goerkesisnie jïh aalkoeåålmegepedagogihkesne/aalkoeåålmehpedagogihkesne/aalkoeåålmhpedagogihkesne.
Našunála gelbbolašvuođaloktenstrategiijas váldo dušše ráddjejuvvon oassi gelbbolašvuođaloktema dárbbus mielde, oahpaheddjiide sámi skuvllain ja sámegiel oahpaheddjiide.
Nasjonaale maahtaldahkenlutnjemestrategijeste ajve vååltoe geehtestovveme boelhke maahtaldahkenlutnjemen daerpiesvoeteste mealtan, lohkehtæjjide saemien skuvlijste jïh saemiengïeleh lohkehtæjjide.
Miellahtuid nammadeapmi rámmaplánalávdegoddái ođđa oahpaheaddjiohppui 8 -13
Lïhtsegi nommehtimmie mieriesoejkesjemoenehtsasse orre lohkehtæjjaööhpehtæmman 8 -13
Máhttodepartemeanta jearaldaga maŋŋil lea Sámediggi nammadan áirasiid rámmaplánalávdegoddái (RPL/RPU) ođđa oahpaheaddjiohppui 8.
Maahtoedepartemeente gyhtjelassen mænngan lea Saemiedigkie nommehtamme saadthalmetjh mieriesoejkesjemoenehtsasse (*RPL/RPU) orre lohkehtæjjaööhpehtæmman 8.
– 13.
– 13.
RPL/ RPU 1, integrerejuvvon lektor/ adjunktaoahpuide ja PPU nammaduvvui ráđđeaddi Kevin Johansen.
*RPL/ RPU 1, integreeresovveme lektore/ adjunktelearojde jïh *PPU nommehtovvi raeriestæjja Kevin Johansen.
RPL/ RPU 2, golmma jagi fágaoahpaheaddjiohppui praktihkalaš ja estehtalaš fágain, nammaduvvui professor Frode Fjellheim ja RPL/ RPU 3, fidnooahpuid oahpaheaddjiohppui ja PPU- Y nammaduvvui Rektor Ellen Inga O. Hætta.
*RPL/ RPU 2, golmen jaepien faagelohkehtæjjaööhpehtæmman praktihkeles jïh estetihkeles faagine, nommehtovvi professore Frode Fjellheim jïh *RPL/ RPU 3, gïehtelimmielearoej lohkehtæjjaööhpehtæmman jïh *PPU- *Y nommehtovvi Rektore Ellen Inga O./o. Hætta.
Sámediggái lea dehálaš ahte našunála oahpuin lea álgoálbmotperspektiiva ja ahte buot fágain lea sámi sisdoallu, nu go maiddái lea boahtán mielde našunála vuođđoskuvlla oahpaheaddjiohppui.
Saemiedægkan vihkele ahte nasjonaale learojne lea aalkoeåålmegeperspektijve/aalkoeåålmehperspektijve/aalkoeåålmhperspektijve jïh ahte #gaajhke<prn><ind><pl><loc> faagine lea saemien sisvege, dan goh aaj mealtan båateme nasjonaale maadthskuvlen lohkehtæjjaööhpehtæmman.
Stipeanda alit ohppui
Stipeende jollebe lyöri
Sámediggi áigu láhčit dili nu ahte sámegielat fágaolbmot rekruterejuvvojit iešguđet fágasuorgái.
Saemiedigkie sæjhta tsiehkiem laetjedh dan ahte saemiengïeleh faagealmetjh ovmessie faagegeavlan rekruteeresuvvieh.
2011 bušeahtas lei várrejuvvon 2 350 000 ruvnno alit oahpu stipeanddaide.
2011:n budsjehtesne bïedtesovveme 2 350 000 kråvnah jollebe learoen stipeendide.
Ledje boahtán 189 ohcama.
Båateme 189 ohtsemh.
130 oahppái juolluduvvui stipeanda, oktiibuot 2 354 200 ruvnno.
130 learohkh stipeende laeviehtovvi, ektiegaajhke 2 354 200 kråvnah.
Tabealla vuolábealde čájeha juohkimiid gaskal oahpu, galle ohcama juolluduvvon ja ruđaid juohkima:
Tabellen vuelielisnie juekemh gaskesne learoen vuesehte, gellien ohtsemen laeviehtovveme jïh beetnegi juekemen:
Juohkin Galle ohcama Galle juolluduvvon Ruvnno
Juekeme Gellien ohtsemh Gellien laeviehtovveme kråvnah
Oahpaheaddjioahppu ja ovdaskuvlaoahpaheaddjioahppu main lea sámegiella fágajoavkkus Alit oahppu lulli-, julev- dahje davvisámegielas.
Lohkehtæjjaööhpehtimmie jïh aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtimmie mejnie lea saemiengïele faagedåehkesne Alijjh learoe åarjel-, luvlie- jallh noerhtesaemiengïelesne.
2 253 400 Alit oahppu oahpponeavvopedagogihkas Dulkaoahppu sámi dulkkaide ja jorgaleddjiide 100 800 Joatkkaoahppu sámi mánáidgárdesuorggis Rehabiliterenstipeanda Vuoruhemiid olggobealde (j.n.a.) Submi 2 354 200
2 253 400 jollebe learoeh learoevierhtiepedagogihkesne Toelhkelearoe saemien toelhkide jïh jarkoestæjjide 100 800 jåarhkelïerehtimmie saemien maanagïertesuerkesne *Rehabiliterenstipeanda Prijoriteradimmiej bæjngolen (j.n.a.) Beetnehveahka 2 354 200
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 157 siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 157 bielie 379 bielesne
Sin gaskkas geat ohce stipeandda alit ohppui lulli-, julev- ja davvisámegielas lea juohkin ná:
Daj gaskesne gïeh stipeendem jollebe learose ohtsin åarjel-, luvlie- jïh noerhtesaemiengïelesne lea juekeme naemhtie:
Giellajoavku Galle ohcama Juohku proseanttaid mielde Juohku ruđa mielde
Gïeledåehkie Gellien ohtsemen #Jåakoe<n><sg><nom> proseenti mietie #Jåakoe<n><sg><nom> beetnegen mietie
Davvisámegiella 56,7 % 1 587 900 Julevsámegiella 14,9 % 274 500 Lullisámegiella 28,4 % 391 000 Submi 100,0 % 2 253 400
Noerhtesaemiengïele 56,7 % 1 587 900 julevsaemiengïele 14,9:n % 274 500 åarjelsaemiengïele 28,4:n % 391 000 beetnehveahka 100,0 % 2 253 400
Govus vuolábealde čájeha movt 2011 juolluduvvon stipeanddat leat juhkkojuvvon vuoruhuvvon stipeandaortnegiid gaskkas.
Guvvie vuelielisnie vuesehte guktie 2011:n laeviehtovveme stipeendh prijoriteradovveme stipendeöörnegi gaskesne #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Dutkan
Dotkeme
Kandidáhtat dutkanráđi divišuvdnastivrraide
Kandidaath dotkemeraerien divisjovneståvrojde
Norgga dutkanráđđi lea bovden Sámedikki evttohit kandidáhta divišuvdnastivrraide 2011-2015 áigodahkii.
Nöörjen dotkemeraerie Saemiedigkiem bööreme uvtedidh kandidaaten divisjovneståvrojde jaepiej 2011-2015 boelhkese.
Dutkanráđis leat njeallje divišuvdnastivrra: dieđadivišuvdna, Innovašuvdnadivišuvdna, energiija- resurssa ja birasdivišuvdna ja servodat- ja dearvvašvuođadivišuvdna.
Dotkemeraeresne leah njieljie divisjovneståvroeh: daajroedivisjovne, Innovasjovnedivisjovne, energije- #resursse<n><sg><gen> jïh byjresedivisjovne jïh siebriedahke- jïh healsoendivisjovne.
Dat mii deattuhuvvo go divišuvdnamiellahtut nammaduvvojit, lea earret eará áddejupmi dutkamis divišuvnna fágasuorggis ja beroštupmi dutkanstrategalaš bargui, beroštupmi máŋgga divišuvnna ovddasvástádusas, vásihusduogáš ja persovnnalaš iešvuođat.
Dïhte mij #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> goh divisjovnelïhtsegh nommehtovvieh, lea gaskem jeatjah goerkese dotkemisnie divisjovnen faagegievlesne jïh ïedtje *dutkanstrategalaš borki, ïedtje gellien divisjovnen dïedtesne, dååjrehtsduekien jïh persovnele *iešvuođat.
Muđui deattuhuvvojit ovttastusas sohkabealedeaddu, geográfalaš juohkin ja ahkeviidodat.
Voen gaskesisnie #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p2><sg> slïektebielienleavloe, geograafeles juekeme jïh aalteregoelpeneståaroe.
Máhttodepartemeanta lea nammadan professor Nils Oskala, Sámi Allaskuvllas ovtta divišuvdnastivrii áigodahkii suoidnemánu 1.
Maahtoedepartemeente professorem nommehtamme Nils Oskalen, Saemien jïlleskuvlesne akten divisjovneståvrose boelhkese snjaltjen 1.
b.
b.
2011 rájis miessemánu 31.
2011 raejesne suehpeden 31.
b.
b.
2015 rádjái.
2015:n raajan.
Son lea energiija-, resurssa- ja dálkkádatdivišuvnnas.
Dïhte lea energije-, #resursse<n><cmp_sggen><cmp_splitr> jïh daelhkiedivisjovnesne.
Lea vuosttaš geardi go Sámedikkis lea sámi ovddasteaddji ovtta divišuvdnastivrrain.
Lea voestes aejkie goh Saemiedigkesne lea saemien saadthalmetje akten divisjovneståvrojne.
Dáinna oaidnit mii vejolašvuođa oažžut sámi perspektiivva vuhtiiváldojuvvot, ja sámi perspektiiva nannejuvvo dutkanráđis.
Daejnie mijjieh vuejniejibie nuepiem saemien perspektijvem åadtjodh seatadovvedh, jïh saemien perspektijve dotkemeraeresne nænnoeståvva.
Sámi dutkan ja alitoahpu lávdegoddi
Saemiem goerehtem jïh plaavelearoen moenehtse
Butenschønlávdegoddi, man professora Nils Butenschøn jođiha, lea lávdegoddi mii lea vuođđuduvvon guorahallandihti ovdánahttindovdomearkkaid, dárbbuid ja mihttomeriid sámi dutkamis ja álgoálbmotdutkamis, maiddái strategalaš ovttasbarggu rámmaid, institušuvdna- ja fierpmádathuksema.
#Butenschøn<np><cmp_sgnom><cmp>moenehtse, maam professore Nils Butenschøn öörnie, lea moenehtse mij tseegkesovveme *guorahallandihti @ovdánahttit<ex_vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+domtese<n><cmp_sgnom><cmp>+væhta<n><pl><gen>, daerpiesvoeth jïh ulmieh saemien dotkemisnie jïh aalkoeåålmegedotkemisnie/aalkoeåålmehdotkemisnie/aalkoeåålmhdotkemisnie, aaj strategeles ektiebarkoen mieriej, institusjovne- jïh vearmadahketseegkemem.
Dát lea njuolggo čuovvoleapmi vuoruhuvvon doaibmabijus stuoradiggedieđáhusas no.
Daate lea ryöktesth dåeriedimmie prijoriteradovveme råajvarimmesne stoerredigkiebïevnesisnie nov.
28 (2007- 2008) Sámepolitihkka (St.meld.
28 (2007- 2008) Saemienpolitihke (S./s.t.*meld.
nr.
nr.
28 (2007-2008) Samepolitikken), Sámedikki institušuvdnadieđáhusas ja okta doaibmabijuin Maid Sámediggi ja departemeanta soabaiga Stuoradiggedieđáhusas no.
28 (jaepiej 2007-2008) *Samepolitikken), Saemiedigkien institusjovnebïevnesisnie jïh akte råajvarimmijste Mejtie Saemiedigkie jïh departemeente Stoerredigkiebïevnesisnie latjkajigan nov.
30 (2008- 2009) Klima for forskning.
30 (2008- 2009) Klimem *for *forskning.
Lávdegoddi galgá maid guorahallat rekrutterendili sámi alitoahpuide vuođđun servodatovdáneapmái ja dasa ahte hukset nanu dutkanbirrasiid.
Moenehtse edtja aaj dåårrehtimmietsiehkiem saemien plaavelearojde goerehtalledh våaroeminie siebriedahkeevtiedæmman jïh dïsse ahte nænnoes dotkemebyjresidie bigkh.
Dán oktavuođas lea Našunála rekruterenstrategiija sámi alitohppui (strategiija 2011- 2014), maid Sámediggi ja departemeanta soabaiga guovvamánu 2011 maŋŋil konsulteremiid, dehálaš dokumeanta
Daennie gaskesisnie lea Nasjonaale rekruteeremestrategije saemien plaavelearose (strategije 2011- 2014), maam Saemiedigkie jïh departemeente latjkajigan goevten 2011:n mænngan konsulteeremi, vihkeles tjaatsege
Máhttodepartemeanta nammadii lávdegotti ja mandáhta maŋŋil konsultašuvnnaid Sámedikkiin.
Maahtoedepartemeente moenehtsem jïh mandaatem mænngan nommehti konsultasjovnh Saemiedigkine.
Sámediggeráđis lei čoahkkin lávdegottiin bargguid álggus, gos Sámediggeráđđi jearai hástalusaid birra mat leat sámi servodagas viiddis perspektiivvas.
Saemiedigkieraerien lij tjåanghkoe moenehtsinie barkoej aalkoevisnie, gusnie Saemiedigkieraerie haestemi bïjre gihtji mah leah saemien siebriedahkesne vijries perspektijvesne.
Lávdegottis lei cealkámuškonferánsa Nordlándda universitehtas čakčamánus, gos várrepresideanta Laila Susanne Vars doalai sáhkavuoru sámi dutkama ja alitoahpu birra.
Moenehtsen lij #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><cmp_sgnom><cmp>konferaanse Nordlaanten universiteetesne skïereden, gusnie mubpieåvtehke Laila Susanne Vars lahtestimmiem steeri saemien dotkemen jïh plaavelearoen bïjre.
Lávdegoddi galgá geiget iežaset čielggadusa miessemánu 2012.
Moenehtse edtja gietskiedidh jïjtjsh boejhkehtassem suehpeden 2012.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 158 siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 158 bielie 379 bielesne
Regionála dutkanfoanda
Regionaale dotkemefåante
Davvi- Norgga dutkanfoanda:
Noerhte- Nöörjen dotkemefåante:
Eva Josefsen lea nammaduvvon Sámedikki lahttu Davvi- Norgga foandastivrii áigodahkii 2012 – 2015, su várrelahttu lea Kevin Johansen.
Eva Josefsen nommehtovveme Saemiedigkien lïhtsege Noerhte- Nöörjen fåanteståvrose boelhkese 2012 – 2015, dan sæjjasadtje lea Kevin Johansen.
Gaska- Norgga dutkanfoanda:
Gåhkaldahke- Nöörjen dotkemefåante:
Arnt Erik Tjønna lea nammaduvvon Sámedikki lahttu Gaska- Norgga foandastivrii áigodahkii 2012 – 2015, su várrelahttu lea Nora Marie Bransfjell.
Arnt Erik *Tjønna nommehtovveme Saemiedigkien lïhtsege Gåhkaldahke- Nöörjen fåanteståvrose boelhkese 2012 – 2015, dan sæjjasadtje lea Nora Marie Bransfjell.
Akkreditereneavttut ođđa doavttergrádaoahpuid álggaheapmái
*Akkreditereneavttut orre dåakteremierielearoej aelkiehtæmman
Máhttodepartemeanttas ja Sámedikkis leat leamaš konsultašuvnnat akkreditereneavttuid birra doavttergrádaoahpuid álggaheamis.
Maahtoedepartemeenten jïh Saemiedigkien orreme konsultasjovnh *akkreditereneavttuid bïjre dåakteremierielearoej aelkiehtimmesne.
Bealálaččat šiehtaiga čuovvovaččat:
#Bielie<n><adj><der_aadv><adv> minngebelaakan sjïehtigan:
Láhkaásahusa rievdadeamis váldo čuovvovaš teaksta mielde departemeantta mearkkašumiide ođđa láhkaásahustekstii: Máhttodepartemeanta diehtá ahte dát gáibádus sáhttá mielddisbuktit erenoamáš hástalusaid Sámi allaskuvlii dan sivas go allaskuvlla ulbmil lea dan duohken ahte sáhttá rekrutteret bargiid ja doavttergrádakandidáhtaid main lea sámegiel gelbbolašvuohta.
Njoelkedassen jorkestimmeste minngebe teekste vååltoe mealtan departemeenten mïerhkesjimmide orre njoelkedasseteekstese: Maahtoedepartemeente daajra ahte daate krïevenasse maahta sjïere haestiemidie mealtan buektedh Saemien jïlleskuvlese dennie sjïekesne goh jïlleskuvlen ulmie lea dan duekesne ahte maahta barkijh jïh dåakteremieriekandidaatide dåårrehtidh mejnie lea saemiengïeleh maahtaldahke.
Dál lea jođus stuorit guorahallan sámi dutkama birra ja alitoahpu birra mii earret eará galgá čielggadit movt Sámi allaskuvla sáhttá ovdánit.
Daelie lea *jođus stoerebe saemien dotkemen bïjre goerehtalleme jïh plaavelearoen bïjre mij gaskem jeatjah edtja tjïelkedidh guktie Saemien jïlleskuvle maahta åvtenidh.
Dán čielggadeami čuovvoleami oktavuođas áigu máhttodepartemeanta ovttasráđiid Sámedikkiin ja Sámi allaskuvllain guorahallat lea go dárbu erenoamážit heivehit njuolggadusaid vai allaskuvla sihkkarastojuvvošii buori ovdáneami.
Daan salkehtimmien dåeriedimmien gaskesisnie maahtoedepartemeente sæjhta *ovttasráđiid Saemiedigkine jïh Saemien jïlleskuvline goerehtalledh lea goh daerpiesvoete joekoenlaakan njoelkedassh sjïehtehtidh vuj jïlleskuvle buerie evtiedimmiem gorredåvva.
Jus 2011:s boahtá ohcan Sámi allaskuvllas gos ohcet akkrediteret ođđa doavttergrádaoahpu, de áigu Máhttodepartemeanta váldit oktavuođa lávdegottiin mii guorahallá sámi dutkamiid ja alitoahpuid.
Jis jaepien 2011 båata ohtsemen Saemien jïlleskuvleste gusnie ohtsih *akkrediteret orre dåakteremierielearoem, dellie sæjhta Maahtoedepartemeente gaskesem moenehtsinie vaeltedh mij saemien dotkemidie jïh plaavelearojde goerehtalla.
Dán dahká vai oažžu dieđuid lávdegotti veardádallamiid birra das movt Sámi allaskuvla buoremusat sáhttá ovdánit.
Daam dorje vuj daajroeh åådtje moenehtsen #mohtedidh<vblex><tv><der_alla><vblex><der_nomact><n><pl><gen> bïjre destie guktie Saemien jïlleskuvle bööremeslaakan maahta åvtenidh.
Dan maŋŋil áigu departemeanta gulahallat Sámedikkiin ja Sámi allaskuvllain guorahallandihti lea go dárbu rievdadit láhkaásahusa mii guoská Sámi allaskuvlii.
Dan mænngan sæjhta departemeente Saemiedigkine gaskestalledh jïh Saemien jïlleskuvline *guorahallandihti lea goh daerpiesvoete njoelkedassem jarkestidh mij Saemien jïlleskuvlese dæjpa.
Stivralahtuid nammadeapmi Sámi Allaskuvlii áigodagas 2011 - 2015
Ståvroelïhtsegi nommehtimmie Saemien jïlleskuvlese boelhkesne 2011 - 2015
Čuovvovaš olbmot leat nammaduvvon stivralahttun borgemánu 1.
Minngebe almetjh ståvroelïhtseginie mïetsken nommehtovveme 1.
b.
b.
2011 rájis suoidnemánu 31.
2011 raejesne snjaltjen 31.
b.
b.
2015 rádjái: Gunn-Britt Retter, Vuonnabahta, su persovnnalaš várrelahttu lea Outi Susanna Länsman, Anár, Suopma (sámediggi nammadan) Roger Skarvik, Áltá, su persovnnalaš várrelahttu lea Ánde Somby, Romsa (Sámediggi nammadan)
2015:n raajan: Gunn-Britt Retter, Vuonnabahta, dan persovneles sæjjasadtje lea Outi Susanna Länsman, Anár, Soeme (saemiedigkie nommehtamme) Roger Skarvik, Áltá, dan persovneles sæjjasadtje lea Ánde Somby, Romsa (Saemiedigkie nommehtamme)
3 Giella
3 gïele
Sámi álbmogis galgá leat vejolašvuohta ja riekti geavahit iežaset giela.
Saemien aalmogen edtja årrodh nuepie jïh reaktoe utnedh jïjtjsh gïelem.
Giela seailluheapmi ja ovddideapmi lea guovddáš oassi sámi kultuvrra boahtteáiggis.
Gïelen vaarjelimmie jïh evtiedimmie lea voernges boelhke saemien kultuvren båetijen aejkien.
Danne lea Sámedikkis váldoulbmilin ahte giella geavahuvvo aktiivvalaččat ja lea oidnosis almmolašvuođas.
Dannasinie Saemiedigkesne åejvietsiehkine ahte gïele eadtjohkelaakan åtnasåvva jïh lea vuajnose byögkelesvoetesne.
Dat giellaarenat mat dál gávdnojit, fertejit bisuhuvvot ja ovdánahttot, ja ferte láhččit dili vai ođđa giellaarenat ásahuvvojit.
Dah gïelesijjieh mah daelie gååvnesieh, tjuerieh #tjöödtjestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïh #evtiedidh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><inf>, jïh laetjijh tjuara tsiehkiem vuj orre gïelesijjieh tseegkesuvvieh.
Dain guovlluin gos sámegiella lea hearkkes dilis, doppe fertet bargat giellaealáskahttimin.
Dejnie dajvine gusnie saemiengïele lea viesjies tsiehkesne, debpene tjoerijibie barkedh gïelejealajimmine.
Dain guovlluin gos sámegiella lea beaivválašgiella, doppe fertet dihtomielalaččat ain ovddos guvlui sámástit.
Dejnie dajvine gusnie saemiengïele lea #biejjie<n><adj><cmp_attr><cmp>gïele, debpene tjoerijibie fahkoeslaakan annje *ovddos dajvese saemiestidh.
Sámediggi bargá iešguđetládje joksat dáid ulbmiliid.
Saemiedigkie joekehtslaakan barka jaksedh daejtie ulmieh.
Mii juohkit doarjagiid suohkaniidda ja fylkasuohkaniidda vai sidjiide galgá leat vejolaš bálvalit álbmoga sámegillii.
Mijjieh dåarjoeh tjïeltide jïh fylhketjïeltide juekiejibie vuj dejtie #buektiehtidh<vblex> edtja hoksehtidh aalmogem saemiengïelese.
Mii doarjut sámi giellaguovddážiid ja doarjut maid sihke dakkár giellaprošeavttaid mat leat sámi giela hálddašanguovllus, ja maiddái daid mat leat olggobealde.
Mijjieh saemien gïelejarngide dåarjoejibie jïh aaj dåarjoejibie dovne dagkeres gïeleprosjeektide mah leah saemien gïelen reeremedajvesne, jïh aaj dejtie mah leah bæjngolen.
Sámediggi maid rávve ja bagadallá sámi tearpmaid ja báikenamaid birra.
Saemiedigkie aaj nihtetjæsta jïh #bijjiedidh<vblex><tv><der_alla><vblex><indic><pres><p3><sg> saemien teermi jïh sijjienommi bïjre.
Dán barggus lea dárbu ovttasbargat ráđđehusain, fylkasuohkaniiguin, suohkaniiguin ja sámegiela fágabirrasiiguin.
Daennie barkosne lea daerpiesvoete laavenjostedh reerenassine, fylhketjïeltigujmie, tjïeltigujmie jïh saemiengïelen faagebyjresigujmie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 159 siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 159 bielie 379 bielesne
Ovttasbargu
Ektiebarkoe
Sámediggi lea 2011:s oassálastán seminárain, konferánssain ja čoahkkimiin main fáddá lea leamaš sámegiela dilli ja boahttevaš hástalusat.
Saemiedigkie lea jaepien 2011 #mealtan<adv><prfprc> seminaarine, konferaansine jïh tjåanghkojne mejnie aamhtese saemiengïelen tsiehkie orreme jïh båetije haestemh.
Diekkár giellafágalaš deaivvadeamit leat dehálaččat go dalle besset iešguđetge fágabirrasat čoahkkanit ja juogadit vásáhusaid.
Dagkeres gïelefaageles gaavnesjimmieh vihkele goh dellie biesieh ovmessieaaj faagebyjresh tjåanghkenidh jïh vaesehtsh joekedidh.
Dasa lassin leat diekkár čoahkkaneamit giellaarenat almmolašvuođas.
Dïsse lissine leah dagkeres tjåanghkenimmieh gïelesijjieh byögkelesvoetesne.
Sámediggi lea erenoamáš movttet go lullisámi giellabirrasis dál leat ásahan giellafierpmádaga, ja mii oassálastit maid doppe.
Saemiedigkie lea sjïere #feejjene<adj><sg><nom> goh åarjelsaemien gïelebyjresisnie daelie gïelevearmadahkem tseegkeme, jïh mijjieh mealtan aaj debpene.
Lullisámegiela fierpmádatčoahkkin čohkke buot lullisámi ásahusaid mat barget giellaoahpahusain.
Åarjelsaemiengïelen viermietjåahkoe seeptjie gaajhken åarjelsaemien institusjovnh mah gïeleööhpehtimmine berkieh.
Dát fierpmádatčoahkkimat lágiduvvojit máŋgii jagis, ja lullisámegiela oahpahusbarggut leat guovddáš fáttát dáin čoahkkanemiin.
Daah viermietjåahkoeh #gellie<num><sg><ill> jaepesne öörnesuvvieh, jïh åarjelsaemiengïelen ööhpehtimmiebarkoeh leah voernges aamhtesh daejnie tjåanghkenidh.
Sámedikki giellakonferánsa
Saemiedigkien gïelekonferaanse
Sámediggi lágidii giellakonferánssa 2011:s.
Saemiedigkie gïelekonferaansem jaepien 2011 öörni.
Fáddán lei sámegiela čalmmustahttin ja geavaheapmi.
Aamhtesinie lij saemiengïelen tjelmiestehteme jïh pråvhkoe.
Diekkár konferánsa lea dehálaš čalmmustahttindihti sámegielaid almmolašvuođas.
Dagkeres konferaanse lea vihkeles *čalmmustahttindihti saemiengïeli byögkelesvoetesne.
Konferánsa lea maid dehálaš giellaarena.
Konferaanse lea aaj vihkeles gïelesijjie.
Konferánsa dulkojuvvui buot sámegielaide ja dárogillii.
Konferaanse doelhkestovvi gaajhkide saemiengïelide jïh daaroengïelese.
Konferánssas ledje 160 oasseváldi.
Konferaansesne lin 160 #mealtan<n><pl><nom>.
Sámediggi lea ožžon buriid máhcahemiid konferánssa maŋŋel ja oaidná dárbbu lágidit giellakonferánssaid duos dás ain.
Saemiedigkie åådtjeme bueride #jarkedh<vblex><iv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><pl><gen> konferaansen mænngan jïh daerpiesvoetem vuajna gïelekonferaansh öörnedh duesnie daelie annje.
Danne áigu Sámediggi lágidit giellakonferánssaid dássedit.
Dannasinie sæjhta Saemiedigkie gïelekonferaansh öörnedh *dássedit.
Sámedikki giellastivra
Saemiedigkien gïeleståvroe
Sámedikki giellastivra ásahuvvui jagi 2001.
Saemiedigkien gïeleståvroe jaepien tseegkesovvi 2001.
Giellastivrra bargohivvodat maŋemus jagiid čájeha ahte sis eai leat šat nu hirbmat olu barggut.
Gïeleståvroen barkoeveahka minngebe jaepiej vuesehte ahte daj eah leah vielie dan alme jïjnje barkoeh.
Sivvan dasa leat ahte giellapolitihkalaš bargguid rámmat leat rievdan dan rájes go dat álggahuvvui.
Sjïekine dïsse libie ahte gïelepolitihkeles barkoej mierieh dan raejeste jorkestovveme goh dïhte aelkiehtovvi.
Sámedikki hálddahusas lea gelbbolašvuohta nanusnuvvan.
Saemiedigkien reeremen lea maahtaldahke *nanusnuvvan.
Leat máŋga ođđa bargi boahtán geain lea nana gelbbolašvuohta, ja dat guoská buot sámi gielaide.
Leah gellie orre barkijh båateme giej lea nænnoes maahtaldahke, jïh dïhte dæjpa gaajhken saemien gïelide.
Leat máŋga ođđa suohkana sámegiela hálddašanguovllus, ja leat ásahuvvon ođđa sámi giellaguovddážat.
Leah gellie orre tjïelth saemiengïelen reeremedajvesne, jïh tseegkesovveme orre saemien gïelejarngh.
Dat mearkkaša ahte Sámedikkis leat dál eanet aktevrrat geaiguin sáhttá ságastit giellahástalusaid birra.
Dïhte krööhkeste ahte Saemiedigkesne leah daelie jeenje aktöörh giejgujmie maahta gïelehaestemi bïjre gaskestalledh.
Sámediggi lea maid ožžon buori ovttasbarggu guovddáš eiseválddiiguin.
Saemiedigkie aaj åådtjeme buerie ektiebarkoem voernges åejvieladtjigujmie.
Konsultašunšiehtadus lea dehálaš ovdamearkan dasa.
Konsultasjovnelatjkoe lea vihkele vuesiehtimmine dïsse.
Dát rievdadeamit leat dagahan min bargovuogi mihá eanet proseassabealušteaddjin.
Daah jorkestimmieh dorjeme mijjen barkoevuekiem sagki jeenje prosessevaarjelæjjine.
Go giellastivra ii leat dan beaivválaš doaimmas mielde, de lea leamaš váddáset váldit sin searvái.
Goh ij gïeleståvroe leah dennie fïerhtenbeajjetje darjoemisnie mealtan, dellie orreme geervebe vaeltedh dejtie seabran.
Sámedikki mielas ii leat dárbu sierra ráđđeaddi orgánii giellaáššiid várás, ja danne lea mearridan heaittihit Sámedikki giellastivrra 31.12.2011 rájes.
Saemiedigkien mïelesne ij leah daerpiesvoete sjïere raeriestæjjan orgaanese gïelegyhtjelassi muhteste, jïh dannasinie nænnoestamme illedh Saemiedigkien gïeleståvroem 31.12.2011 raejeste.
Davviriikkalaš ovttasbargu
Noerhtelaanti ektiebarkoe
Norgga, Ruoŧa ja Suoma Sámedikkit leat Sámi parlamentáralaš ráđi bokte čielggadanprošeavtta davviriikkaid oktasaš sámegiela dutkan- ja ámmát/resursaguovddáža ásaheamis.
Nöörjen, Sveerjen jïh Soemen saemiedigkieh Saemien Parlamentarihkeles raerien baaktoe salkehtimmieprosjeektem noerhterïjhki ektie saemiengïelen dotkeme- jïh funksjovne/vierhtiejarngen tseegkemisnie.
Čielggadanprošeavtta raporta lea addon Sámi parlamentáralaš ráđđái.
Tjïelkedimmieprosjeekten reektehts vodteme Saemien parlamentarihkeles raaran.
Lea maid sáddejuvvon ruhtadanohcan Interreg IV A Davvi dán prošektii.
Aaj seedtesovveme beetnehdåarjoeohtseme Interreg IV A./a. Noerhte daan prosjeektese.
Davviriikkaid sámegiela dutkan- ja ámmát/resursaguovddážis galget leat giellafágalaš barggut nugo giellagáhtten, giellaovddideapmi, giellanormeremat, nammabálvalusat ja dieđut sámegielfágalaš gažaldagain.
Noerhtelaanth saemiengïelen dotkeme- jïh funksjovnen/vierhtiejarngesne edtjieh årrodh gïelefaageles barkoeh goh gïelevaarjelimmie, gïeleevtiedimmie, gïelenormeeradimmieh, nommedïenesjh jïh daajroeh saemienfaagen gyhtjelassine.
Prošeaktaáigodagas galget buot sámedikkit háhkat bistevaš ruhtadeami vai guovddáš šattalii bissovaš giellaguovddážiin jagi 2014 rájes.
Prosjeekteboelhkesne edtjieh gaajhkh saemiedigkieh vihties beetnehdåarjoem skååffedh vuj jarnge vihties gïelejarngine sjædta jaepien 2014 raejeste.
Sámediggi lea hui mieđas nannet davviriikkalaš sámi giellaovttasbarggu, vai ovttas sáhttit bargat giellaovddidemiin ja giellanannemiin.
Saemiedigkie lea dan hååneskisnie noerhtelaanti saemien gïeleektiebarkoem nænnoestidh, vuj ektedh maehtedh gïeleevtiedimmine jïh gïelenænnoestimmine barkedh.
Ráđđehusa sámegielaid doaibmaplána
Reerenassen saemiengïeli dahkoesoejkesje
Ráđđehusa sámegielaid doaibmaplána ođasmahttojuvvo jahkásaččat.
Reerenassen saemiengïeli dahkoesoejkesje fïerhten jaepien orreståvva.
Guovvamánus ovdanbuvttii Ođasmáhttin-, hálddahus- ja girkodepartemeanta 2010 stáhtusa ja makkár vuoruheamit galget lea 2011:s.
Goevtesne åvtese buektieji Orremaehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartemeente 2010 staatush jïh magkeres prijoriteradimmieh edtjieh lea jaepien 2011.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 160. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 160. bielie 379 bielesne
Departemeantta deattuhii ahte dehálaš boađus dán rádjái lei arvat eambbo diđolašvuohta sámegielaid birra, sihke almmolaš eiseválddiin ja muđuige servvodagas.
Departemeenten tjïelkestehti ahte vihkeles illedahke daan raajan lij doestedh jeenje voerkesvoete saemiengïeli bïjre, dovne byjjes åejvieladtjine jïh voen aaj siebriedahkesne.
Doaibmaplána lea juhkkojuvvon golmma váldokapihttaliidda: OAIDNIT, OAHPPAT, GEAVAHIT, main doaibmabijut leat iešguđetge dásiin juhkkojuvvon.
Dahkoesoejkesje golmen åejviekapihtelidie #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>: VUEJNEDH, LÏEREDH, UTNEDH, mejnie råajvarimmieh leah ovmessieaaj daltesinie #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Sámediggi lea bargagoahtán daiguin bargguiguin maidda lea ovddasvástádus ja bargá viidáset daiguin bargguiguin mat leat álggahuvvon.
Saemiedigkie barkegåateme #dïhte<prn><dem><pl><com> barkoejgujmie mejtie lea dïedte jïh barka vijrebe #dïhte<prn><dem><pl><com> barkoejgujmie mah aelkiehtovveme.
Sámedikkis lea ovddasvástádus čađahit iešguđet lágan doaibmabijuid doaibmaplánas, sihke akto ja ovttas eará departemeanttaiguin ja ásahusaiguin.
Saemiedigkien lea dïedte tjïrrehtidh ovmessie dagkeres råajvarimmide dahkoesoejkesjisnie, dovne oktegh jïh ektesne jeatjah departemeentigujmie jïh institusjovnigujmie.
Sámedikki loahpalaš dieđáhus 2011 ovddas válbmana álgogeahčen jagi 2012.
Saemiedigkien minngemes bïevnese 2011:n åvteste dorjesåvva *álgogeahčen jaepien 2012.
Elgå skuvla
Elgåen skuvle
Elgå skuvla lea bargagoahtán lullisámi giella ja oahpahus resursaguovddáža ásahemiin.
Elgåen skuvle barkegåateme åarjelsaemien gïele jïh ööhpehtimmie vierhtiejarngen tseegkeminie.
Sámediggi lea čoahkkinasttán sihke Elgå skuvllain, Engerdal suohkaniin ja Ođasmáhttin, hálddahus- ja girkodepartemeanttain sihke hálddahuslaš ja politihkalaš dásis.
Saemiedigkie lea tjåanghkenem dovne Elgåen skuvline, Eengerdaelien tjïeltine jïh Orremaehtiejinie, reereme- jïh gærhkoedepartemeentine dovne reerije jïh politihkeles daltesisnie.
Sámediggi bargá viidáset dáinna áššiin ja vuordimis čovdojuvvo boahttevaš organiseren 2012 mielde.
Saemiedigkie barka vijrebe daejnie aamhtesinie jïh vuertedh #tjuevtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> båetije öörneme 2012:n mealtan.
Terminologalaš ovttasbargu
*Terminologalaš ektiebarkoe
Sámediggi bargá ovttas Ruoŧa sámedikkiin nannet julevsámegiela.
Saemiedigkie ektesne Sveerjen saemiedigkine barka nænnoestidh julevsaemiengïelem.
Lea mearriduvvon dollojuvvot julevsámi giellakonferánsa Johkamohkis, Ruoŧas, guovvamánus 2012.
Nænnoestovveme steeresovvedh julevsaemien gïelekonferaanse Johkamohkkijjesne, Sveerjesne, goevten 2012.
Konferánssa fátta lea ee.
Konferaansen *fátta lea gaskem jeatjah
giela ealáskahttin, oahpahus ja dutkan – ja konferánsa galgá gávdnat boahtteáigge áigumušaide čovdosiid.
gïelen jealajimmien, ööhpehtimmie jïh goerehtem – jïh konferaanse edtja båetijen aejkien aajkojde tjoevtenjh gaavnedh.
Sámedikkis lea buorre gulahallan julevsámi-dáro/dáro-julevsámi sátnegirjji čálliin ja áigumuš lea almmustahttit sátnegirjji digitálahámis.
Saemiedigkesne buerie gaskestalleme luvliesaemien-daaroengïelen/daaroengïelen-julevsaemien baakoegærjam tjaeliejinie jïh aajkoe lea *almmustahttit baakoegærjan digitaalehaamosne.
Áigumuš lea soabadit ođđajagis 2012 ja almmuhit girjji ođđajagimánus/guovvamánus.
Aajkoe lea latjkedh orrejaepesne 2012:m jïh bæjjoehtidh gærjam tsïengelen/goevten.
Sámedikki lea oassalastan Norgga giellaráđi terminogiijakursii ja -seminárii.
Saemiedigkien lea *oassalastan Nöörjen gïeleraeriem *terminogiijakursii jïh -seminaarese.
Semináras ledje ovdan tearbmabarggu vuođđodieđut, oahppu fágagiela birra, doahpagat, meroštallamat ja eará praktihkalaš tearbmabarggut.
Seminaaresne lin fraamme teermebarkoen våaromedaajroeh, learoe faagegïelen bïjre, lahtesh, aerviedimmieh jïh jeatjah praktihkeles teermebarkoeh.
Sámediggi lea oassalastan Kárášjogas Giellagiella forumii, mii lea fierpmádatčoahkkin sámi hálddašanguovllu suohkaniid giellabargiide.
Saemiedigkie lea *oassalastan Karasjohkesne Giellagiella forumese, mij lea viermietjåahkoem saemien reeremedajven tjïelti gïelebarkijidie.
Čoahkkimis ságastallui giellafágalaš áššiin mat leat ávkkálaččat giellabarggus.
Tjåanghkosne gïelefaageles aamhtesinie soptsestolli mah aevhkies gïelebarkosne.
Sámi giellaguovddážat
Saemien gïelejarngh
Sámediggi attii 2011:s doaibmadoarjaga 10 sámi giellaguovddážii.
Saemiedigkie jaepien 2011 vedtieji darjomedåarjoen 10 saemieh gïelejarngese.
Sámediggi oaivvilda, ahte sámi giellaguovddážat barget buori barggu go čalmmustahttet sámegiela iežaset doaibmaguovllus, Sámedikki doarjjaortnega vuođul.
Saemiedigkie jeahta, ahte saemien gïelejarngh buerie barkoem berkieh goh saemiengïelem tjelmiestehtieh jïjtjsh vierhkiedajvesne, Saemiedigkien dåarjoeöörnegen mietie.
Giellaguovddážat leat mielde ráhkadeamen giellaarenaid, mat leat earenomáš dehálaččat ovddideamis sámegiela geavaheami guovlluin gos giella lea rašes dilis.
Gïelejarngh mealtan gïelesijjieh darjodh, mah leah sjïere vihkele evtiedimmesne saemiengïelen pråvhkoem dajvine gusnie gïele lea hiejjehts tsiehkesne.
Sámediggi oaidná ahte máŋggain dain guovddážiin lea hui seammálágan doaibma jagis jahkái, muhto dulko dan nu ahte giellaguovddážat áiggi mielde ožžot hámi ja sisdoalu man nala barget.
Saemiedigkie vuajna ahte gelline dejnie jarngine lea dan aktelaaketje darjome jaepesne jaapan, mohte dam dan doelhkeste ahte gïelejarngh tïjjen mietie haamoem jïh sisvegem åadtjoeh man nelnie barkih.
Sámediggi oaidná dehálažžan ahte giellaguovddážat čađa áiggi árvvoštallet iežaset doaimmaid nu ahte sáhttet fállat buriid fálaldagaid ja doaimmaid nugo álbmot háliida.
Saemiedigkie vuajna vihkielinie ahte gïelejarngh tjïrrh tïjjen jïjtjsh darjomh vierhtiedellieh dan ahte maehtieh buerie faalenasside jïh darjomh faaledh goh aalmoge sæjhta.
Sámedikkis lea ulbmil oččodit eanet ealli ja aktiivvalaš sámegielarenaid.
Saemiedigkien lea ulmie åådtjedidh jeenje jielije jïh eadtjohke #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>sijjide.
Danin juolludii Sámediggi doaibmadoarjaga Omasvuona giellaguovddážii doaibmajahkái 2011.
Dannasinie Saemiedigkie laeviehti darjomedåarjoem Omasvuotnan gïelejarngese darjomejaapan 2011.
Omasvuona giellaguovddáš rahppui almmolaččat jagis 2010 ja leamaš ruhtaduvvon ja hálddašuvvon prošeaktan.
Omasvuotnan gïelejarnge byjjeslaakan #geehpehtidh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> jaepien 2010 jïh orreme laeviehtovveme jïh reeresovveme prosjeektine.
Sámediggi oaidná dehálažžan ahte Omasvuona giellaguovddážii sihkkarastojuvvojit prošeaktaruđat prošeaktaáigodahkii dasságo guovddáš oažžu vuođđodoarjaga Sámedikkis.
Saemiedigkie vuajna vihkielinie ahte Omasvuotnan gïelejarngese prosjeektebeetnegh gorredovvieh prosjeekteboelhkese jarngen åadtjoje våaromedåarjoem Saemiedigkesne nehkele.
Sámediggi oassálastá jahkásaš giellaguovddašdeaivvadeamis.
Saemiedigkie mealtan jaapetje gïelevoerngesgaavnesjimmesne.
Sámedikki mielas lea dehálaš deaivat giellaguovddážiid gullan dihte maid dat barget ja makkár hástalusaid sii deivet iežaset bargguin.
Saemiedigkien mïelesne vihkele dieviedidh gïelejarngh govledh åvteste maam dah berkieh jïh magkeres haestemh dah dieviedieh jïjtjsh barkojne.
Dán jagi giellaguovddašdeaivvadeamis lei Evenášis.
Daan jaepien gïelevoerngesgaavnesjimmesne lij Evenesesne.
Sámediggi lea bidjan johtui barggu guorahallat daid sámi giellaguovddážiid mat ožžot vuođđodoarjaga Sámedikkis.
Saemiedigkie bïejeme *johtui barkoem goerehtalledh dejtie saemien gïelejarngide mah våaromedåarjoem Saemiedigkeste åadtjoeh.
Sámediggi háliida dainna guorahallamin oaččut vel buoret gova dan doarjaga geavaheamis maid giellaguovddážat ožžot Sámedikkis.
Saemiedigkie dejnie sæjhta goerehtalledh annje åadtjoeh buerebe guvvien dam dåarjoem pråvhkoste maam gïelejarngh Saemiedigkeste åadtjoeh.
Guorahallamis galgá čielggaduvvot leago doarjja veahkehan joksat ulbmila ja makkár čuoggát vejolaččat leat eastadan dan.
Goerehtallemisnie edtja tjïelkedovvedh dåarjoe viehkiehtamme jaksedh ulmiem jïh magkeres tsiehkieh #nuepie<vblex><indic><pres><p3><sg> dam jeereme.
Sámediggi galgá atnit ávkin guorahallanbohtosiid buoridan dihte sámi giellaguovddážiid hálddašeami.
Saemiedigkie edtja utnedh nåhtojne goerehtallemeilledahki bueriedidh åvteste saemien gïelejarngi reeremem.
Guorahallan guoská giellaguovddážiidda mat ožžo vuođđodoarjaga Sámedikkis áigodagas 2006-2010.
Goerehtalleme gïelejarngide dæjpa mah våaromedåarjoem Saemiedigkeste åadtjoejin boelhkeste 2006-2010.
Dehálaš guorahallamis šaddá gažaldat dálá giellaguovddážiid doaibmaguovllu viiddideapmi.
Vihkeles goerehtallemisnie sjædta gyhtjelasse daaletje gïelejarngi vierhkiedajven vijriedimmie.
Dat lea ášši, man ee.
Dïhte aamhtese, maam gaskem jeatjah
Álttá sámi giellaguovddáš lea váldán bájas Sámedikkiin.
Áltán saemien gïelejarnge vaaresem Saemiedigkine vaalteme.
Sámedikki guovttegielalašvuođadoarjja
Saemiedigkien gööktengïelehvoetendåarjoe
Sámediggi lea 1993 rájes juolludan guovttegielalašvuođadoarjagiid daid gielddaide ja fylkkagielddaide, mat áiggis áigái leat gullan sámegiela hálddašanguvlui.
Saemiedigkie lea 1993:n raejeste laeviehtamme gööktengïelehvoetendåarjojde #dïhte<prn><dem><pl><ine><attr> tjïeltide jïh fylhketjïeltide, mah tïjjesne tïjjese saemiengïelen reeremedajvese govleme.
Doarjjaortnega mihttomearri lea ahte sámegiela hálddašanguovllu álbmot galgá oažžut bálvalusaid sámegillii, ja addit suohkaniidda vejolašvuođa aktiivvalaččat bargat sámegiela ovdánahttinbargguiguin.
Dåarjoeöörnegen ulmie lea ahte saemiengïelen reeremedajven aalmoge edtja dïenesjh åadtjodh saemiengïelese, jïh tjïeltide nuepiem vedtedh eadtjohkelaakan saemiengïelen evtiedimmiebarkoejgujmie barkedh.
Guovttegielalašvuođa juolludaneavttuid rievdadeamit
Gööktengïelehvoeten laeviehtimmiemoenemetsiehkiej jorkestimmieh
Sámediggi čađahii 2009:s árvvoštallama sámegiela hálddašanguovllu gielddaid ja fylkkagielddaid guovttegielalašvuođadoarjaga geavaheamis.
Saemiedigkie jaepien 2009 tjïrrehti vierhtiedimmiem saemiengïelen reeremedajven tjïelti jïh fylhketjïelti gööktengïelehvoetendåarjoen pråvhkosne.
Dán árvvoštallamis bođii ovdan earret eará dat, ahte guovttegielalašvuođadoarjaga juolludaneavttut berrešedje rievdaduvvot.
Daennie vierhtiedimmeste fraamme båetieji gaskem jeatjah dïhte, ahte gööktengïelehvoetendåarjoen laeviehtimmiemoenemetsiehkieh byöroeh jarkestovvedh.
Ođđa meroštallannjuolggadusat ja juolludaneavttut leat leamaš gulaskuddamis.
Orre aerviedimmienjoelkedassh jïh laeviehtimmiemoenemetsiehkieh govledimmesne orreme.
Sámedikki dievasčoahkkin dohkkehii guovttegielalašvuođadoarjaga ođđa juolludaneavttuid njukčamánus 2011.
Saemiedigkien dïevestjåanghkoe gööktengïelehvoetendåarjoen orre laeviehtimmiemoenemetsiehkide dåhkasjehti njoktjesne 2011.
Guovttegielalašvuođadoarjja ii stivrejuvvo šat goluid mielde nugo ovdal, muhto baicce ulbmiliid mielde.
Ij gööktengïelehvoetendåarjoe vielie stuvrh maaksoej mietie goh aarebi, mohte buerebh ulmiej mietie.
Doarjja juogaduvvo golmma oasis sámegiela hálddašanguovllu gielddaide.
Dåarjoe golmene boelhkesne joekedåvva saemiengïelen reeremedajven tjïeltide.
Dán ođđa málles lea vuođđooassi, bálvalanoassi ja ovddidanoassi hálddašanguovllu gielddaid várás.
Daennie orre goeresne lea våaromeboelhke, hoksehtimmieboelhke jïh evtiedimmieboelhke reeremedajven tjïelti muhteste.
Sámegiela hálddašanguovllu fylkkagielddaide lea guovtteoasat málle, mas lea vuođđo- ja bálvalanoassi ja ovddidanoassi.
Saemiengïelen reeremedajven fylhketjïeltide lea *guovtteoasat goere, mesnie lea våarome- jïh hoksehtimmieboelhke jïh evtiedimmieboelhke.
Sámegielaid dilli lea hui iešguđetlágan sámegiela hálddašanguovllu gielddain ja fylkkagielddain.
Saemiengïeli tsiehkie lea dan ovmessie saemiengïelen reeremedajven tjïeltine jïh fylhketjïeltine.
Danin lea Sámediggi ráhkadan individuála ovttasbargošiehtadusa juohke gielddain ja fylkagielddain das, mo gielddat/fylkagielddat áigot ovddidit, nannet ja ovdánahttit sámegiela.
#Dïhte<prn><dem><ess> lea Saemiedigkie dorjeme individuelle ektiebarkoelatjkoem fïerhtine tjïeltine jïh fylhketjïeltine desnie, guktie tjïelth/fylhketjïelth sijhtieh evtiedidh, nænnoestidh jïh saemiengïelem evtiedidh.
Individuála ovttasbargošiehtadusaid vuođđun leat Sámelága giellanjuolggadusat, mat galget sihkkarastit dan, ahte sámegiela hálddašanguovllu gielddaid ja fylkkagielddaid ássiin lea vuoigatvuohta geavahit, seailluhit, ovdánahttit ja nannet sámegielaid geavaheami almmolaš oktavuođain.
Individuelle ektiebarkoelatjkoej våaroeminie leah Saemienlaaken gïelenjoelkedassh, mah edtjieh dam gorredidh, ahte saemiengïelen reeremedajven tjïelti jïh fylhketjïelti årroji lea reakta utnedh, vaarjelidh, evtiedidh jïh saemiengïeli pråvhkoem byjjes gaskesinie nænnoestidh.
Sámegiela hálddašanguovllus sámegiella ja dárogiella leat dásseárvosaš gielat.
Saemiengïelen reeremedajvesne saemiengïele jïh daaroengïele leah seammavyörtegs gïelh.
Dát mearkkaša dan, ahte buohkain lea vuoigatvuohta bálvaluvvot sámegillii go sii váldet oktavuođa sámegiela hálddašanguovllu almmolaš ásahusaide.
Daate dam krööhkeste, ahte gaajhkesi lea reakta hoksehtovvedh saemiengïelese goh dah gaskesem vaeltieh saemiengïelen reeremedajven byjjes institusjovnide.
Sámediggi lea doallan diehtojuohkinčoahkkimiid buot gielddaiguin ja fylkkagielddaiguin sámegiela hálddašanguovllus guovttegielalašvuođa doarjaga ođđa juolludaneavttuid birra.
Saemiedigkie bïevnesetjåanghkojde steereme gaajhki tjïeltigujmie jïh fylhketjïeltigujmie saemiengïelen reeremedajvesne gööktengïelehvoeten dåarjoen orre laeviehtimmiemoenemetsiehkiej bïjre.
Dát čoahkkimat láhče dehálaš vuođu viidáset bargui ovttasbargošiehtadusaid hábmemis.
Daah tjåanghkoeh vihkeles våaromem vijrebe barkose laetjiejin ektiebarkoelatjkoej hammosne.
Sámediggi dáhtui čakčat gielddain ja fylkkagielddain cealkámušaid ja evttohusaid individuála ovttasbargošiehtadusaide.
Saemiedigkie tjaktje sïjhti tjïeltine jïh fylhketjïeltine #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> jïh uvtelassh individuelle ektiebarkoelatjkojde.
Ovttasbargošiehtadusat hábmejuvvojit sierra juohke gielddain ja fylkkagielddain iešguhtege gieldda ja fylkkagieldda cealkámuša vuođul.
Ektiebarkoelatjkoeh hammoedovvieh sjïere fïerhtine tjïeltine jïh fylhketjïeltine ovmessie tjïelten aaj jïh fylhketjïelten #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> mietie.
Sámediggi lea gulahallan gielddaiguin ja fylkkagielddaiguin ovttasbargošiehtadusaid sisdoalu ja hámi birra.
Saemiedigkie tjïeltigujmie jïh fylhketjïeltigujmie gaskestalleme ektiebarkoelatjkoej sisvegen jïh haamoen bïjre.
Dát bargu lea ádjánan guhkit go Sámediggi árvvoštalai.
Daate barkoe guhkieslaakan fïjneme goh Saemiedigkie vierhtiedalli.
Muhtun gielddat/fylkkagielddat leat dieđihan, ahte eai geargga dáinna bargguin ovdal loahpageahčen 2011.
Muvhth tjïelth/fylhketjïelth bïeljelamme, ahte eah galhkah daejnie barkojne aarebi minngiegietjesne 2011.
Ovttasbargošiehtadusat galget dohkkehuvvot politihkalaččat sihke gieldda/fylkagieldadásis ja Sámediggeráđis.
Ektiebarkoelatjkoeh edtjieh politihkeleslaakan #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> dovne tjïelten/fylhketjïeltedaltesisnie jïh Saemiedigkieraeresne.
Dat mearkkaša dan, ahte ovttasbargošiehtadusaid vuolláičállin maŋŋona.
Dïhte dam krööhkeste, ahte ektiebarkoelatjkoej *vuolláičállin suajmene.
Sámedikki mihttomearrin lea oktasaččat vuolláičállit ovttasbargošiehtadusaid Sámedikki dievasčoahkkimis guovvamánu 2012:s.
Saemiedigkien ulmine lea #ektie<adj><pl><nom> *vuolláičállit ektiebarkoelatjkojde Saemiedigkien dïevestjåanghkosne goevten jaepien 2012.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 162. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 162. bielie 379 bielesne
Suohkaniid guovttegielalašvuođadoarjaga geavaheami raporteren
Tjïelti gööktengïelehvoetendåarjoen pråvhkoen reektem
2010 ovddas raporterejit suohkanat ahte guovttegielalašvuođaruhta lea geavahuvvon earret eará bálvalussii, bargiid oahpahussii, jorgaleapmái, galbemii ja sámegiela visuálalaš čalmmusteapmái.
2010:n åvteste tjïelth reektieh ahte gööktengïelehvoetenbeetnege/gööktengïelehvoetenbeetneh gaskem jeatjah åtnasovveme dïenesjasse, barkiji ööhpehtæmman, jarkoestæmman, *galbemii jïh saemiengïelem visuaalelaaketje vååjnesasse bïejemasse.
Sámediggi oaidná suohkaniid ja fylkasuohkaniid raporttain ahte hálddašansuohkaniin ja fylkasuohkaniin leat iešguđetlágan hástalusat ja čuolmmat.
Saemiedigkie tjïelth vuajna jïh fylhketjïelti reektehtsinie ahte reeremetjïelti jïh fylhketjïelti leah ovmessie haestemh jïh tjoelmh.
Suohkaniin leat iešguđetlágan dárbbut sámegiela nannen- ja ovddidanbargguin ja geavahit ruđaid iešguđetládje.
Tjïelti leah ovmessie daerpiesvoeth saemiengïelen nænnoestimmie- jïh evtiedimmiebarkojne jïh beetnegh joekehtslaakan utnieh.
Muhtun suohkanat geavahit olu ruđa bálvalit álbmoga sámegillii.
Muvhth tjïelth jïjnje beetnegem utnieh hoksehtidh aalmogen saemiengïelese.
Seammás lea eará suohkaniin dárbu buoridit álbmoga ja bargiid sámegielgelbbolašvuođa jus galggašii šaddat dárbu sámegielbálvalussii.
Seammasïenten lea jeatjah tjïelti daerpiesvoete aalmogem bueriedidh jïh barkiji saemiengïelemaahtaldahkem jis edtja sjïdtedh daerpiesvoete #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>dïenesjasse.
Ovttasbargošiehtadusat gaskal Sámedikki ja suohkaniid leat buorit reaiddut sámegielbargguiguin, go ovttasbargošiehtadusat leat individuála ja heivehuvvon iešguđetge suohkana hástalusaide ja dainnalágiin sáhttá ráhkadit heivvolaš ja sierra doaibmabijuid dáidda suohkaniidda.
Ektiebarkoelatjkoeh gaskesne Saemiedigkien jïh tjïelti leah buerie dïrregh #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>barkoejgujmie, goh ektiebarkoelatjkoeh individuelle jïh sjïehtelovveme ovmessieaaj tjïelten haestiemidie jïh *dainnalágiin maahta darjodh sjiehteles jïh sjïere råajvarimmide daejtie tjïeltide.
2010:s Raavrhvijhke suohkan ozai beassat fárrui sámegiela hálddašanguvlui, ja vurdojuvvui ahte dat galggai dáhpáhuvvat 1.1.2012 rájes.
jaepien 2010 Raavrhvijhken tjïelte ohtsi bïesedh gujmie saemiengïelen reeremedajvese, jïh vuartasovvi dïhte edtji 1.1.2012:n raejeste sjugniehtovvedh.
Liikká 2012 stáhtabušeahtas eai lean várrejuvvon ruđat dasa, mii lei Sámediggeráđi mielas šállošahtti.
Lïjhke 2012 staatebudsjehtesne idtjin leah bïedtesovveme beetnegh dïsse, mij lij Saemiedigkieraerien mïelesne *šállošahtti.
Sámediggi lea dan dihte duhtavaš go Stuoradikki suohkan- ja hálddašankomitéa lea buktán mearkkašumi 2012 Stádabušehttii mas daddjo ahte Raavrhvijhke jođánepmosit berre beassat sámi hálddašanguvlui.
Saemiedigkie lea dan åvteste madtjele goh Stoerredigkien tjïelte- jïh *hálddašankomitéa mïerhkesjimmiem 2012 staatebudsjehtese buakteme mesnie jyöhtoe ahte Raavrhvijhke radtjoesommeslaakan byöroe saemien reeremedajvese bïesedh.
Romssa suohkan lei maiddái sádden ohcama beassat fárrui sámegiela hálddašanguvlui, muhto gesii dan maŋŋá eret, man Sámediggeráđi šálloša.
Romsan tjïelte aaj seedteme ohtsemem bïesedh gujmie saemiengïelen reeremedajvese, mohte dan mænngan giesieji destie, man Saemiedigkieraerien gaatelassja.
Ášši bohciidahtii stuorra digaštallama Romssas ja muđui Sámis.
Aamhtese stoere digkiedimmiem Romsesne #bïhtsegidh<vblex><iv><der_caus><vblex><indic><pret><p3><sg> jïh voen Saemesne.
Sámediggi lea maid oassálastán dán digaštallamii, sihke jearahallamiid bokte ja kronihkaiguin.
Saemiedigkie aaj mealtan daan digkiedæmman, dovne byjrehtimmiej baaktoe jïh *kronihkaiguin.
Fylkasuohkaniid guovttegielalašvuođadoarjaga raporteren
Fylhketjïelti gööktengïelehvoetendåarjoem reektem
2010 ovddas raporterejit fylkasuohkanat ahte guovttegielalašvuođaruhta lea geavahuvvon earret eará bálvalussii, jorgaleapmái, galbemii ja sámegiela visuálalaš čalmmusteapmái.
2010:n åvteste fylhketjïelth reektieh ahte gööktengïelehvoetenbeetnege/gööktengïelehvoetenbeetneh gaskem jeatjah åtnasovveme dïenesjasse, jarkoestæmman, *galbemii jïh saemiengïelem visuaalelaaketje vååjnesasse bïejemasse.
Sámediggi oaidná fylkasuohkaniid raporttain ahte fylkasuohkaniin leat iešguđetlágan hástalusat ja čuolmmat.
Saemiedigkie fylhketjïelti reektehtsinie vuajna ahte fylhketjïelti leah ovmessie haestemh jïh tjoelmh.
Fylkasuohkaniin leat iešguđetlágan dárbbut sámegiela nannen- ja ovddidanbargguin ja geavahit ruđaid iešguđetládje.
Fylhketjïelti leah ovmessie daerpiesvoeth saemiengïelen nænnoestimmie- jïh evtiedimmiebarkojne jïh beetnegh joekehtslaakan utnieh.
Muhtun fylkasuohkanat geavahit olu ruđa bálvalit álbmoga sámegillii, muhto eará fylkasuohkaniin ges lea dárbu buoridit sámegiela- ja kulturgelbbolašvuođa.
Muvhth fylhketjïelth jïjnje beetnegem utnieh hoksehtidh aalmogen saemiengïelese, mohte jeatjah fylhketjïelti jis lea daerpiesvoete bueriedidh saemiengïelen- jïh kultuvremaahtaldahkem.
Ovttasbargošiehtadusat gaskal Sámedikki ja fylkasuohkaniid guovttegielalašvuođaruđa geavaheamis leat buorit reaiddut sámegielbargguiguin, go ovttasbargošiehtadusat leat individuála ja heivehuvvon iešguđetge fylkasuohkana hástalusaide ja dainnalágiin sáhttá ráhkadit sierra heivehuvvon doaibmabijuid fylkasuohkaniidda.
Ektiebarkoelatjkoeh gaskesne Saemiedigkien jïh fylhketjïelti gööktengïelehvoetenbeetnegen pråvhkosne leah buerie dïrregh #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>barkoejgujmie, goh ektiebarkoelatjkoeh individuelle jïh sjïehtelovveme ovmessieaaj fylhketjïelten haestiemidie jïh *dainnalágiin maahta darjodh sjïere sjïehtelovveme råajvarimmide fylhketjïeltide.
Sámi giellaiskkadeapmi
Saemien gïelegoerehtimmie
Sámediggi oaivvilda ahte dárbbašuvvo eanet systematiserejuvvon diehtu iešguhtege sámegiela geavaheami birra, vai livččii vejolaš hábmet rivttes giellapolitihka dál ja boahtte áiggis.
Saemiedigkie jeahta ahte daarpesjåvva jeenje *systematiserejuvvon daajroe ovmessie saemiengïelen aaj pråvhkoen bïjre, vuj #buektiehtidh<vblex> hammoedidh rïektes gïelepolitihkem daelie jïh #båetije<adj><sg><ine><attr> tïjjesne.
Danin Sámediggi lea mearridan čađahit riikkaviidosaš giellaiskkadeami ovttas Ođasmahttin-, hálddahus – ja girkodepartemeanttain.
#Dïhte<prn><dem><ess> Saemiedigkie nænnoestamme tjïrrehtidh *riikkaviidosaš gïelegoerehtimmiem ektesne Orrestehteme-, reereme – jïh gærhkoedepartemeentine.
Giellaiskkadeapmi gokčá maiddái daid báikkiid ja gávpogiid, mat leat sámegiela hálddašanguovllu olggobealde.
Gïelegoerehtimmie aaj gaptja dejtie sijjieh jïh staarh, mah leah saemiengïelen reeremedajven ålkolen.
Giellaiskkadeami ulbmilin lea čielggadit gallis máhttet lulli-, julev ja davvisámegiela njálmmálaččat ja čálalaččat, makkár oktavuođain sámegiella geavahuvvo, ja man olu sámegiella geavahuvvo gulahallangiellan mánáidgárddis, skuvllas, barggus, astoáiggis, báikkálaš servodagas ja eaktodáhtolaš dahje politihkalaš bargguin.
Gïelegoerehtimmien ulmine lea tjïelkedidh #gellie<num><sg><ine> maehtiejih åarjel-, luvlien jïh noerhtesaemiengïelen njaalmeldh jïh tjaaleldh, magkeres gaskesinie saemiengïele åtnasåvva, jïh man jïjnje saemiengïele gaskesadtemegïeline maanagïertesne åtnasåvva, skuvlesne, barkosne, *astoáiggis, dajven siebriedahkesne jïh #moenemetsiehkie<n><cmp_sgnom><cmp> vajtelen jallh politihkeles barkojne.
Nordlandsforskning AS čađaha giellaiskkadeami ovttasráđiid Norut Alta AS:in.
Nordlandsforskningen AS/as gïelegoerehtimmiem tjïrrehte *ovttasráđiid Norut Áltá AS:ine/as:ine.
Sámediggi lea maid mielde ovttasbarggus.
Saemiedigkie lea aaj mealtan ektiebarkosne.
Iskkadeamis geavahuvvojit sihke kvantitatiivalaš ja kvalitatiivalaš metodat.
Goerehtimmesne åtnasuvvieh dovne *kvantitatiivalaš jïh *kvalitatiivalaš *metodat.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 163. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 163. bielie 379 bielesne
Jearahallanskovvi sáddejuvvo jagi ođđajagi- ja guovvamánu áigge boastta mielde oktiibuot 5000 olbmui, geat leat čálihuvvon Sámedikki jienastuslohkui.
Byjrehtimmieskjeema seedtesåvva jaepien orrejaepien- jïh goevten tïjjen påasten mietie ektiegaajhke 5000 almetjasse, gïeh Saemiedigkien veeljemelåhkose tjaeliehtovveme.
Dasa lassin čađahuvvojit čiekŋalis jearahallamat 12 gielddas sámegiela hálddašanguovllu olggobealde ja siskkobealde, sihke lulli-, julev- ja davvisámegielat guovlluin.
Dïsse lissine gïengeles byjrehtimmieh tjïrrehtovvieh 12 tjïeltesne saemiengïelen reeremedajven ålkolen jïh sisnjelen, dovne åarjel-, luvlie- jïh noerhtesaemiengïelh dajvine.
Čiekŋalis jearahallamat čađahuvvojit čuovvovaš gielddain: Aarborte, Bådåddjo, Divttasvuotna, Fálesnuorri, Gáivuotna, Guovdageaidnu, Oslo, Plassje, Romsa, Skánit, Snåasa ja Unjárga.
Gïengeles byjrehtimmieh minngebe tjïeltine tjïrrehtovvieh: Aarporte, #Bådåddjo<np><top><sg><nom>, Divttasvuotna, Fálesnuorri, Kåfjord, Kautokeino, Oslove, Plassje, Romsa, #Skánit<np><top><pl><nom>, Snåase jïh Nesseby.
Dutkit váldet oktavuođa maiddái iešguđetlágan institušuvnnaide ja organisašuvnnaide.
Dotkijh gaskesem aaj vaeltieh ovmessie institusjovnide jïh organisasjovnide.
Dán láhkai gártejuvvo, man ollugat hálddašit sámegiela iešguđetge suorggis, man ollu sámegiella geavahuvvo, makkár giellaválljejumiid vánhemat dahket mánáid ektui, ja man ollugat sáhtášedje jurddašit oahppat sámegiela.
Daan nemhtie *gártejuvvo, maam jïjnjesh saemiengïelem reerieh ovmessieaaj suerkesne, man jïjnje saemiengïele åtnasåvva, magkaridie gïeleveeljemidie eejtegh maanaj muhteste darjoeh, jïh man jïjnjesh maehtieh ussjedidh lïeredh saemiengïelem.
Sámi giellaiskkadeami bohtosat galget gárvánit cuoŋománu 2012:s ja dat leat oaivvilduvvon Sámedikki giellapolitihka vuođđun boahtteáiggis servodaga buot surggiin sihke stáhta, guovllu ja gieldda dásis.
Saemien gïelegoerehtimmien illedahkh edtjieh dorjesovvedh voerhtjen jaepien 2012 jïh dah årrodh jeahtasovveme Saemiedigkien gïelepolitihken våaroeminie båetijen aejkien siebriedahken #gaajhke<prn><ind><pl><loc> suerkine dovne staaten, dajven jïh tjïelten daltesisnie.
Bohtosat galget geavahuvvot Sámedikki gielladieđáhusa hábmemii ja daid doaibmabijuid hábmemii ja čađaheapmái, mat laktásit sámegielaid seailluheapmái ja ovddideapmái.
Illedahkh edtjieh åtnasovvedh Saemiedigkien gïelebïevnesen hammose jïh daj råajvarimmiej hammose jïh tjïrrehtæmman, mah *laktásit saemiengïeli vaarjelæmman jïh evtiedæmman.
Sámi terminologiija
Saemien terminologije
Sámediggi vástida beaivválaččat gažaldagaide sámegiela birra.
Saemiedigkie biejjieladtje gyhtjelasside vaestede saemiengïelen bïjre.
Gažaldagat leat sámegiela sániid ja namahusaid geavaheamis, tearpmaid, báikenamaid, ásahusaid namaid, dieđáhustávvaliid birra ja eará giellagažaldagaid, mat bohtet álbmogis, muhto maid ásahusas siskkáldasat.
Gyhtjelassh leah saemiengïelen baakoej jïh lahtesi pråvhkosne, teermi, sijjienommi, institusjovni nommi, bïevnesetaavlaj bïjre jïh jeatjah gïelegyhtjelasside, mah aalmogistie båetieh, mohte maam institusjovnesne sisnjielisnie.
Lea áibbaš čielggas ahte servvodagas lea dárbu daidda ráđiide maid ožžot Sámedikkis giela várás.
Lea ohtsedh tjïelkes ahte siebriedahken lea daerpiesvoete dejtie raeride mejtie Saemiedigkeste åadtjoeh gïelen muhteste.
Sámediggi addá danin sihke ráđiid ja veahkeha jorgalemiiguin davvi-, julev- ja lullisámegillii, sihke siskkobealde ja olggobealde ásahusa.
Saemiedigkie dannasinie vadta dovne raerieh jïh jarkoestimmiejgujmie viehkehte noerhte-, luvlie- jïh åarjelsaemiengïelese, dovne sisnjelen jïh ålkolen institusjovnen.
Sámediggi lea ráhkadan tearbmalisttuid dain sierranas tearbmaprošeaktamateriálain mat leat boahtán sisa ja maid Sámediggi lea ruhtadan.
Saemiedigkie teermelæstojde dorjeme dejnie sjïere teermeprosjeektematerijaaline mah sïjse båateme jïh maam Saemiedigkie laeviehtamme.
Sámi giellalávdegotti tearbmajoavkkut leat dađistaga dohkkehan listtuid ee.
Saemien gïelesijjiegedtien teermedåehkieh ånnetji dåhkasjahteme læstoeh gaskem jeatjah
bátnedikšuntearpmaid, šaddonamahusaid ja servodatfágatearpmaid
baeniegïetedallemeteermi, sjædtoelahtesidie jïh ektievuekiefaageteermide
Sámedikkis lea ovttas Sámi giellalávdegottiin leamas davviriikkalaš davvisámegiela tearbmajoavku čoahkkin.
Saemiedigkien ektesne Saemien gïelesijjiegedtine orreme noerhtelaanti noerhtesaemiengïelem teermedåehkie tjåanghkoen.
Čoahkkimis gieđahallojuvvui Riika-antikvára kulturmuitodatabása, Askeladdena tearbmalistu, mii lei jorgaluvvon dárogielas davvisámegillii.
Tjåanghkosne gïetedallesovvi *Riika-antikvára *kulturmuitodatabása, Askeladdenen teermelæstoe, mij daaroengïelesne jarkoestovveme noerhtesaemiengïelese.
Listu lea dál dohkkehuvvon.
Læstoe daelie #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Sámediggi háliida, ahte ohcanprográmma áiggi mielde boahtá maid lulli- ja julevsámegillii daningo dat nanne vejolašvuođa váldit atnui min iežamet giela ođđa arenain.
Saemiedigkie sæjhta, ahte ohtsemeprogrammen tïjjen mietie aaj båata åarjel- jïh julevsaemiengïelese juhkoe dïhte nuepiem nænnoste vaeltedh åtnose mijjen jïjtjemh gïelen orre sijjine.
Sámediggi lea árvvoštallan maid máŋggaid eará sátnelisttuid, mat gullet suohkanlaš bálvalusaide.
Saemiedigkie lea vierhtiedimmie aaj gelliej jeatjah baakoelæstoej, mah tjïelten dïenesjidie guvlieh.
Dat leat leamaš dakkárat, ahte ii leat leamaš dárbu dan árvvoštallat davviriikkalaš dásis.
Dah dagkerh orreme, ahte ij leah daerpiesvoete dam noerhtelaanti daltesisnie vierhtiedalledh.
Sámi giellalávdegotti lullisámegiela tearbmajoavku lea gieđahallan ja dohkkehan lullisámegiela suohkanlaš ja fylkkasuohkanlaš tearpmaid, boazodoallohálddahusa tearpmaid ja vuođđoskuvlla servodatfága tearpmaid.
Saemien gïelemoenehtsen åarjelsaemiengïelem teermedåehkie gïetedalleme jïh dåhkasjahteme åarjelsaemiengïelen tjïelten jïh fylhketjïelten teermi, båatsoereeremen teermi jïh maadthskuvlen ektievuekiefaagen teermh.
Sámedikki tearbmalisttuid logahallan, čájeha ahte eanas listtut leat dušše davvisámegillii.
Saemiedigkien teermelæstoej #jiehtedh<vblex><tv><der_halla><vblex><der_nomact><n><sg><gen>, vuesehte ahte jeenjemes læstoeh leah ajve noerhtesaemiengïelese.
Daid galggašii maid jorgalit julev- ja lullisámegillii.
Dejtie edtja aaj jarkoestidh luvlie- jïh åarjelsaemiengïelese.
Bargu gávdnat jorgaleddjiid namuhuvvon sámi giellaguovlluin lea váttis, danin go leat unnán giellabargit dain guovlluin.
#Barkedh<vblex><tv><imp><p1><du> gaavnedh jarkoestæjjah moenesovveme saemien gïeledajvine geerve, dannasinie goh leah ånnetji gïelebarkijh dejnie dajvine.
Sámediggi bargá viidáseappot ásahit ođđa ja buoret sátne- ja tearbmadatabáŋkku.
Saemiedigkie vijriehkåbpoe barka tseegkedh orre jïh buerebe baakoe- jïh *tearbmadatabáŋkku.
Das galgá šaddat álkit, viidát ja beroštahtti ohcanreaidu buohkaide, geat barget sámegielain, sihke studeanttaide, ohppiide, jorgaleddjiide, journalisttaide ja eará giellabargiide.
Desnie edtja sjïdtedh aelhkebe, vijrebe jïh #aabparidh<vblex><iv><der_caus><vblex><tv><prsprc> ohtsemedïrrege gaajhkesidie, gïeh saemiengïeline berkieh, dovne studeentide, learoehkidie, jarkoestæjjide, journalistide jïh jeatjah gïelebarkijidie.
Sámi servodat vuordá, ahte Sámedikkis lea dakkár fálaldat.
Saemien siebriedahke vuarta, ahte Saemiedigkien lea dagkeres faalenasse.
Sámi báikenamat
Saemien sijjienommh
Sámediggi lea nevvon journalisttaid, suohkaniid ja eará berošteddjiid sámi báikenamain.
Saemiedigkie lea dïrregen journalisti, tjïelth jïh jeatjah aabparæjjide saemien sijjienommine.
Lea leamaš diehtojuohkin mearriduvvon ja dohkkehuvvon sámegiel čállivuogi birra mii guoská almmolaš čujuhusaide, báikenamaide, giliide, suohkana luottaide, gáhtaide jna.
Orreme bïevnesen nænnoestovveme jïh #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> saemiengïeleh tjaelijevuekien bïjre mij byjjes årromesijjide dæjpa, sijjienommide, byjjide, tjïelten gïejide, gaatenidie jnv.
Sámediggi lea ovttas báikenammakonsuleanttain nevvon nammaáššiin, ee.
Saemiedigkie lea ektesne sijjienommekonsuleentine dïrregen nommeaamhtesinie, gaskem jeatjah
Romssa ja Finnmárkku ođđa álbmotmehciin ja luonddumehciin.
Romsan jïh Finnmaarhken orre aalmogemiehtjine jïh eatnemenmiehtjine.
Lea maid evttohan sámi nama Bådåddjo doallovistái.
Aaj uvtedamme saemien nommem #Bådåddjo<np><top><sg><gen> *doallovistái.
Sámediggi lea maid nevvon muhtun báikenamain Guovdageainnu suohkanis, ja muhtun eará báikenamain ja riikarádjemearkkain Lierne ja Namsskogan suohkaniin.
Saemiedigkie lea aaj dïrrege muvhtene sijjienommesne Kautokeinon tjïeltesne, jïh muvhtene jeatjah sijjienommesne jïh rïjhkeraejievæhtine Liernen jïh Namsskoganen tjïeltine.
Sámediggi lea muđui nevvon Gáivuona ja Návuona bálddalaš báikenamain.
Saemiedigkie lea voen dïrrege Kåfjorden jïh Návuotnan *bálddalaš sijjienommine.
Omasvuona suohkan lea mearridan ovcci sámi báikenama.
Omasvuotnan tjïelte uktsie saemieh sijjienommen nænnoestamme.
Sámediggi lea nevvon Stáda geaidnodoaimmahat Davviregiovnna movt muhtun báikenamaid Álttás čállá sámegillii, báikenamaid maid áigot galbbaide bidjat.
Saemiedigkie lea dïrrege Staaten #geajnoe<n><cmp_sgnom><cmp> #darjome<n><der_car><adj><comp><attr> noerhteregijovnen guktie muvhtide sijjienommide Áltesne saemiengïelesne tjaala, sijjienommh mejtie sïjhtih sjeltide bïejedh.
Sámediggi lea hui mielas dasa ahte suohkanat ja earát geavahišgohtet sámi báikenamaid.
Saemiedigkie lea dan mïelesne dïsse ahte tjïelth jïh jeatjebh saemien sijjienommide utniegåetieh.
Dát váikkuha dasa ahte sámi báikenamat bohtet oidnosii ja geavahuvvojit.
Daate dïsse dijpie ahte saemien sijjienommh vååjnesasse båetieh jïh åtnasuvvieh.
Sámediggi lea maid leamaš oktavuođas eará suohkaniiguin sámi báikenamaid galbema birra.
Saemiedigkie aaj gaskesisnie jeatjah tjïeltigujmie saemien sijjienommi *galbema bïjre.
Sámediggi leage movttet go Bådåddjo lea válljen geavahit sámi báikenama gávpotgalbbas.
Saemiedigkie #feejjene<adj><sg><nom> goh #Bådåddjo<np><top><sg><nom> veeljeme utnedh saemien sijjienommem staaresjeltesne.
Sámedikki mielas lea dehálaš ahte sámi giella oidno dain guovlluin gos giella lea hearkkes dilis.
Saemiedigkien mïelesne vihkele ahte saemien gïele vååjnoe dejnie dajvine gusnie gïele lea viesjies tsiehkesne.
Gonagas Stáhtaráđis lea nannen Divttasvuona suohkana sámi báikenama.
Gånka Staateraerien nænnoestamme Divttasvuotnan tjïelten saemien sijjienommem.
Sámediggi lea maid movttet go Hábmera suohkan lea ožžon dohkkehuvvot sámi báikenamas.
Saemiedigkie lea aaj #feejjene<adj><sg><nom> goh Hábmeren tjïelte åådtjeme #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> saemien sijjienommesne.
Sámediggi lea veahkehan goappašat báikenamaid čállinvugiin.
Saemiedigkie gåabpegh sijjienommide tjaelemevuekine viehkiehtamme.
Sámediggi lea Norgga giellaráđiin ságastallan Barentsábi oljobohkanbáikkiin namaid.
Saemiedigkie lea Nöörjen gïeleraerine soptsestalleme Barentsáhpijjem åljabååremdimmiesijjine nommh.
Lea sávaldat ahte gávdnojit sámi namat dan logahallamis mas leat evttohuvvon namat oljobohkan-báikkiin ja eará installašuvnnat Barentsábis.
Lea sjaavnjoe ahte saemien nommh gååvnesieh dennie #jiehtedh<vblex><tv><der_halla><vblex><der_nomact><n><sg><ine> mesnie leah uvtedovveme nommh åljabååremdimmie-sijjine jïh jeatjebe *installašuvnnat Barentsáhpijjesne.
Sámi namat Barentsábis lea mielde čalmmustahttime sámegiela.
Saemien nommh Barentsáhpijjesne mealtan saemiengïelem tjelmiestehtedh.
Sámediggi lea ságastallame Kulturdepartemeanttain, rievdadit 7.§ láhkaásahusas máŋggagielat namaid geavaheami birra, nu ahte ii sáhte válljet eret sámi namaid sámi guovlluin.
Saemiedigkie lea Kulturdepartemeentine soptsestalledh, 7.§ njoelkedassesne gelliengïeleh nommide jarkestidh pråvhkoen bïjre, dan ahte ij maehtieh destie saemien nommide veeljedh saemien dajvine.
Sámediggi lea digitalisereme ovddeš sámi nammanevvohaga boares báber- ja kaseahttaarkiivva.
Saemiedigkie lea digitaliseeredh ovtetje saemien *nammanevvohaga båeries paehpere- jïh kasehtevåarhkoem.
Dát mearkkaša govvet áššebáhpiriid, čohkkejuvvon listtuid ja eará dokumeanttaid arkiivvas, ja dološ kaseahtaid digitaliseret.
Daate krööhkeste guvviedidh aamhtespaehperh, seeptjesovveme læstojde jïh jeatjah tjaatsegidie arkijvesne, jïh #dæjpeladtje<adj><sg><nom> *kaseahtaid digitaliseerijibie.
Dát leat divrras dokumentašuvnnat ja kulturmuittut mat eai ábut láhppot.
Daah dovre vihtiestimmieh jïh kultuvremojhtesh eah mah viehkehth tjaajanidh.
Ohcanvuđot doarjagat sámegielprošeavttaide ja doarjagat sámeálbmot foanddas
Ohtsemevåaromen dåarjoeh #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>prosjeektide jïh dåarjoeh saemienaalmoge fåantesne
Sámedikkis leat guokte ohcanvuđot doarjjaortnegat sámegielprošeavttaide 2011 bušeahtas, oktiibuot 10 201 000 ruvnno ovddas.
Saemiedigkien leah göökte ohtsemevåaromh dåarjoeöörnegh #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>prosjeektide 2011 budsjehtesne, ektiegaajhke 10 201 000:n kråvnan åvteste.
Dát leat jurddahuvvon giellaprošeavttaide sihke siskkobealde ja olggobealde sámegielaid hálddašanguovllu.
Daah årrodh #åssjalommes<n><der_huvva><vblex><iv><imp><p1><sg> gïeleprosjeektide dovne sisnjelen jïh ålkolen saemiengïeli reeremedajven.
Dasa lassin lea várrejuvvon 1 200 000 ruvnno giellaovddideapmái sámeálbmotfoanddas.
Dïsse lissine bïedtesovveme 1 200 000 kråvnah gïeleevtiedæmman saemienaalmogefåantesne.
Dán guovtti ortnega ulbmilin lea nannet ja lasihit sámegiela geavaheami.
Daaj göökte öörnegi #ulmie<n><pl><ess> lea nænnoestidh jïh lissiehtidh saemiengïelen pråvhkoem.
Dán jagáš juolludemiin lea lullisámegiella deattuhuvvon, ja bohtege ollu doarjjaohcamat lullisámi guovllus.
Daan jaapetjen laeviehtimmine åarjelsaemiengïele #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>, jïh jïjnje dåarjoeohtsemh båetiejin åarjelsaemien dajveste.
Addui doarjja ee.
dåarjoe Vodti gaskem jeatjah
Sámegielgursii, servvodatfága tearpmaid ovddideapmái, lullisámegiela dokumentašuvdnii, lullisámi grammatihkkii ja sátnegirjjiide, mánáidspealuid ráhkadeapmái, lullisámi biibbaljorgaleapmái ja giellaleirii.
Saemienkursese, ektievuekiefaage teermi evtiedæmman, åarjelsaemiengïelen vihtiestæmman, åarjelsaemien grammatihkese jïh baakoegærjide, maanajspïeli darjoemasse, åarjelsaemien *biibbaljorgaleapmái jïh *giellaleirii.
Lea maid addon doarjja lágidit giellaarenaid gos giella gullo ja geavahuvvo, mánáide, nuoraide ja rávisolbmuide, erenoamážit dain guovlluin gos giella ii gullo almmolaččat.
Aaj vodteme dåarjoe gïelesijjieh öörnedh gusnie gïele govlesåvva jïh åtnasåvva, maanide, noeride jïh geervealmetjidie, joekoenlaakan dejnie dajvine gusnie ij gïele byjjeslaakan govlesovvh.
Lea maid addon doarjja sámegiela čalmmustahttimii almmolašvuođas.
Aaj vodteme dåarjoe saemiengïelen tjelmiestehtiemasse byögkelesvoetesne.
Ii boahtán ohcan ođđa jienaid bidjat mánáid- ja nuoraidfilmmaide.
Ij båateme ohtsemen orre tjoejide bïejedh maanaj- jïh noerijielieguvvide.
Sámediggái bohte ohcamat mat gusket vuođđoskuvlla mánáid giellanannemii nugo lohkangursii ja leaksoveahkkái.
Saemiedægkan ohtsemh båetiejin mah dijpieh maadthskuvlen maanaj gïelenænnoestæmman goh lohkemekursese jïh leaksoeveahkan.
Dát eai ožžon doarjaga go gullet oahpahuslága ulbmiliidda.
Idtjin daah dåarjoem åadtjoeh goh ööhpehtimmielaakem ulmide guvlieh.
Ohcamat oahpponeavvoráhkadeapmái ja oahpahusvugiide maid hilgojuvvojedje.
Ohtsemh learoevierhtiedarjoemasse jïh lïerehtimmievuekide aaj beelhkesovvin.
Ohcamat giellanannemii mánáidgárddiin ja ohcamat kulturdoaimmaide maid hilgojuvvojedje go dat lea doaimmat maid eará almmolaš bušeahttaboasttat galget gokčat.
Ohtsemh gïelenænnoestæmman maanagïertine jïh ohtsemh kultuvredarjoemidie aaj beelhkesovvin goh dïhte darjomh mejtie jeatjah byjjes budsjehtepåasth/budsjettpåasth edtjieh gaptjedh.
Govus vuolábealde čájeha doarjjajuolludemiid juogadeami suohkaniid mielde, sámegiela hálddašanguovllu siskkobealde, jagiid 2009-2011.
Guvvie vuelielisnie dåarjoelaeviehtimmiej joekedimmiem vuesehte tjïelti mietie, saemiengïelen reeremedajven sisnjelen, jaepiej 2009-2011.
Diagrámma vuolábealde čájeha prošeaktadoarjagiid juogadeami fylkkaid mielde, mat leat olggobealde sámegiela hálddašanguovllu, jagi 2011.
*Diagrámma vuelielisnie prosjeektedåarjoej joekedimmiem vuesehte fylhki mietie, mah leah ålkolen saemiengïelen reeremedajven, jaepien 2011.
4 Kultuvra
4 kultuvre
Sámedikki váldomihttomearrin sámi kultuvrrain lea oažžut ealli ja juohkelágan sámi dáidda- ja kultureallima.
Saemiedigkien åejvieulmiemierine saemien kultuvrine lea åadtjodh jielije jïh ovmessie saemien tjeahpoe- jïh kultuvrejielemem.
Nana ja árjjalaš sámi deaivvadansajit, kulturásahusat ja museat váikkuhit ealli báikegottiid gos olbmot háliidit ássat.
Nænnoes jïh eadtjohke saemien gaavnesjimmiesijjieh, kultuvreinstitusjovnh jïh museumh dyjre/dyre dijpieh sijjiegedtiej gusnie almetjh sijhtieh veasodh.
Mii oaidnit man deaŧalaččat rikkis sámi dáiddalaš ja kultuvrralaš dáhpáhusat, valáštallandoaimmat, kulturdoaimmat mánáide ja nuoraide ja buorre bibliotehkafálaldat leat.
Mijjieh vuejniejibie maam vihkielåbpoe ræjhkas/ræjhkoes saemien *dáiddalaš jïh kulturelle deahpadimmieh, svïhtjemedarjomh, kultuvredarjomh maanide jïh noeride jïh buerie gærjagåetiefaalenasse leah.
Okta deaŧaleamos váikkuhangaskaomiin min kulturpolitihka juksamis, leat ekonomalaš váikkuhangaskaoamit.
Akte vihkielommes dïedtetsavtshvierhtine mijjen kultuvrepolitihken jaksemisnie, leah ekonomeles dïedtetsavtshvierhtieh.
Mii addit doarjaga sámi museaide, kulturorganisašuvnnaide, girjebussiide, govvasárggusráidduide, girjjálašvuhtii, musihkkii, mánáide ja nuoraide ja sámi dáiddáriidda.
Mijjieh dåarjoem saemien museumide vedtiejibie, kultuvreorganisasjovnide, gærjabusside, guvvieguvvieraajrojde, litteratuvrese, musihkese, maanide jïh noeride jïh saemien tjiehpijidie.
Mii bargat ovttas ollu aktevrraiguin nugo sámi organisašuvnnaiguin, ásahusaiguin, guovddáš, regionála ja báikkálaš eiseválddiiguin ja ovttaskas olbmuiguin.
Mijjieh ektesne jïjnje aktöörigujmie barkijibie goh saemien organisasjovnigujmie, institusjovnigujmie, jarnge, regionaale jïh voenges åejvieladtjigujmie jïh oktegs almetjigujmie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 166. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 166. bielie 379 bielesne
Ovttasbargu
Ektiebarkoe
Sámediggi oaidná ahte lea dárbu gulahallat guovddáš ja báikkálaš eiseválddiiguin ja eará aktevrraiguin sámi kultuvrra suodjalan- ja nannenbarggu oktavuođas.
Saemiedigkie vuajna ahte lea daerpiesvoete gaskestalledh voernges jïh dajven åejvieladtjigujmie jïh jeatjah aktöörigujmie saemien kultuvren vaarjelimmie- jïh nænnoestimmiebarkoen gaskesisnie.
Sámedikkis lea maiddái lávga ovttasbargu sámi kulturásahusaiguin ja kulturorganisašuvnnaiguin, sihke fásta čoahkkimiid bokte ja doarjagiid bokte maid mii juolludit.
Saemiedigkien lea aaj lïhke ektiebarkoe saemien kultuvreinstitusjovnigujmie jïh kultuvreorganisasjovnigujmie, dovne vihties tjåanghkoej baaktoe jïh dåarjoej baaktoe maam mijjieh laeviehtibie.
Dán ovttasbarggu birra válddahuvvo lagabuidda sierra fáddákapihttaliin.
Daan ektiebarkoen bïjre buerkieståvva *lagabuidda sjïere aamhtesekapihtelinie.
Sámedikkis leat juohke jahkebealis hálddahusa dásis oktavuođačoahkkimat Kulturdepartemeanttain, gos guorahallat áigeguovdilis áššiid.
Saemiedigkien leah fïerhtene bieliejaepesne reeremen daltesisnie gaskesentjåanghkoeh Kulturdepartemeentine, gusnie daaletje aamhtesidie goerehtallijibie.
Ovdamearkka dihte leat áššit nugo huksenáššit, mas mielde maiddái Nuortasámi musea ja Beaivváš Sámi Našunálateáhter teáhtera ođđa visti, kulturpolitihkalaš čielggadanlávdegoddi, jagi 2012 stáhtabušeahtta, Norga-Ruošša kulturovttasbargu, doarjja sámi valáštallanulbmiliidda, ja Norgga kulturráđi ovddasvástádusa váldin sámi museain guorahallojuvvon 2011:s.
Vuesiehtimmien åvteste leah aamhtesh goh tseegkemeaamhtesh, mesnie mealtan aaj Luvliesaemien museumen jïh Beaivvášen saemien nasjonaaleteaateren teaateren orre gåetie, #kultuvre<n><cmp_sgnom><cmp> politihken tjïelkedimmiemoenehtse, jaepien 2012 staatebudsjehte, Nöörje-Russlaanten kultuvreektiebarkoe, dåarjoe saemien svïhtjemeulmide, jïh Nöörjen kultuvreraerien dïedten stilleminie saemien museumine jaepien 2011 goerehtallesovvem.
Departemeanta ja Sámediggi galledii maiddái Nuortasámi musea ja Savio-musea ovtta dákkár čoahkkima oktavuođas.
Departemeente jïh Saemiedigkie aaj goevleli Luvliesaemien museumem jïh Savio-museumem aktene dagkeres tjåanghkoem gaskesisnie.
Sámediggi lea váldán oktavuođa Kulturdepartemeanttain go guoská boahttevaš bargui kulturpolitihkain maŋŋá 2014.
Saemiedigkie gaskesem Kulturdepartemeentine vaalteme goh båetije barkose dæjpa kultuvrepolitihkine mænngan 2014.
Njukčamánus 2011 nammadii stáhtaráđđi lávdegotti dán barggu ektui.
Njoktjesne 2011:n staateraerie nommehti moenehtsen daan barkoen muhteste.
Sámediggái ii lean dieđihuvvon dán lávdegotti ásaheami birra ja dan mandáhta birra.
Saemiedægkan idtji leah bïeljelovveme daan moenehtsen tseegkemen bïjre jïh dan mandaaten bïjre.
Maŋŋá go Sámediggi lei váldán oktavuođa Kulturdepartemeanttain, de bohte golbma ovddasteaddji 2014 Kulturčielggadusas Kárášjohkii skábmamánus 2011.
Mænngan goh Saemiedigkie gaskesem Kulturdepartemeentine vaalteme, dellie golme saadthalmetjh båetiejin 2014:n Kultuvreboejhkehtasseste Karasjohkese rahkan 2011.
Dán čoahkkimis beasai Sámediggi ovddidit iežas hástalusaid boahtteáiggi kulturpolitihka ektui.
Daennie tjåanghkosne bïesi Saemiedigkie evtiedidh jïjtjse haestemh båetijen aejkien kultuvrepolitihken muhteste.
Sámediggi ja 2014 Kulturčielggadus galget doallat oktavuođa viidáseappot dán deaŧalaš barggu oktavuođas.
Saemiedigkie jïh 2014:n Kultuvreboejhkehtasse edtjieh gaskesem steeredh vijriehkåbpoe daan vihkeles barkoen gaskesisnie.
Stáhta arkiiva, bibliotehka ja museaguovddáš, ABM-utvikling, leat 01.01.11 rájes biddjojuvvon Norgga kulturráđi vuollásažžan.
Staaten arkijve, gærjagåetie jïh museumejarnge, ABM-utvikling, leah 01.01.11 raejeste bïejesovveme Nöörjen kultuvreraerien vueleginie.
Sámedikkis lea leamaš čoahkkin direktevrrain Anne Aasheimain gos ságastallojuvvui makkár ovddasvástádus Norgga kulturráđis lea sámi museaide.
Saemiedigkien tjåanghkoen direktöörine orreme Anne Aasheimine gusnie soptsestallesovvi magkeres dïedte Nöörjen kultuvreraeresne lea saemien museumide.
Norgga kulturráđis galgá ain leat dát ovddasvástádus ja háliida jeavddalaččat doallat oktavuođačoahkkimiid Sámedikkiin.
Nöörjen kultuvreraerien edtja annje årrodh daate dïedte jïh sæjhta jaabnan gaskesentjåanghkojde Saemiedigkine steeredh.
Dien oktavuođas ságastuvvui maiddái dávvirdihtorvuođu Primusa sámi veršuvnna ovddideami birra.
Duennie gaskesisnie aaj gaskestallesovvi aatedaatamasjijnevåaromen *Primusa saemien versjovnen evtiedimmien bïjre.
Sámediggi lea dahkan hálddahuslaš ovttasbargošiehtadusa Sámi girkoráđiin.
Saemiedigkie reerije ektiebarkoelatjkoem Saemien gærhkoeraerine dorjeme.
Šiehtadusa áigumuššan lea doallat jahkásaš oktavuođačoahkkima hálddahusa dásis, man ulbmilin lea gulahallat áššiid birra maidda lea oktasaš beroštupmi, ja man oktavuođas sáhttá lonuhallat fágalaš dieđuid dárbbu mielde ja čilget daid.
Latjkoen aajkojne lea steeredh jaapetje gaskesentjåanghkoem reeremen daltesisnie, man ulmine lea aamhtesi bïjre gaskestalledh mejtie lea ektie ïedtje, jïh man gaskesisnie maahta faageles daajrojde #låtnodh<vblex><tv><der_alla><vblex><inf> daerpiesvoeten mietie jïh dejtie boejhkelidh.
Sámi ásahusat
Saemien institusjovnh
Sámediggi addá njuolggodoarjaga Sámedikki bušeahta bokte sámi kulturviesuide ja kulturgaskkustanásahusaide, sámi festiválaide, sámi valáštallanorganisašuvnnaide, sámi teáhteriidda, sámi publikašuvnnaide, girjebussiide ja sámi museaide.
Saemiedigkie rïektedåarjegem Saemiedigkien budsjehten baaktoe vadta saemien kultuvregåetide jïh kultuvrebuektemeinstitusjovnide, saemien festivaalide, saemien svïhtjemeorganisasjovnide, saemien teaateridie, saemien *publikašuvnnaide, gærjabusside jïh saemien museumide.
Doarjja addojuvvo lagat eavttuid mielde bušeahtas.
Dåarjoe vadtasåvva *lagat moenemetsiehkiej mietie budsjehtesne.
Ovttas muhtun kulturbargiiguin de leat sámi kulturásahusat ja – organisašuvnnat vuođđun ealli ja juohkelágan sámi dáidda- ja kultureallimii.
Ektesne muvhtigujmie kultuvrebarkijigujmie dellie leah saemien kultuvreinstitusjovnh jïh – organisasjovnh våaroeminie jielije jïh ovmessie saemien tjeahpoe- jïh kultuvrejieliemasse.
Sámediggi doallá jeavddalaččat oktavuođačoahkkimiid sámi kulturásahusaiguin ja – organisašuvnnaiguin mat ožžot doarjaga Sámedikki bušeahta bokte.
Saemiedigkie jaabnan gaskesentjåanghkojde steerie saemien kultuvreinstitusjovnigujmie jïh – organisasjovnigujmie mah dåarjoem Saemiedigkien budsjehten baaktoe åadtjoeh.
Čoahkkimiin gulahallat nubbi nuppi doaimmaid birra ja fágalaččat ságastallat, ja maid fáddán lávejit leat bušeahtta ja diehtojuohkin ja ságastallan áigeguovdilis áššiid birra.
Tjåanghkojne gaskestallijibie #sinsitniem<prn><res><attr> sinsitnien darjomi bïjre jïh faageleslaakan soptsestallijibie, jïh maam aamhtesinie provhkoeh årrodh budsjehte jïh bïevnesen jïh gaskestallemen daaletje aamhtesi bïjre.
Sámediggi lea 2011:s joatkán Sámediggeráđi sámi ásahusdieđáhusa čuovvoleami.
Saemiedigkie lea jaepien 2011 jåarhkeme saemiedigkieraerien saemien institusjovnebïevnesen dåeriedimmiem.
Das boahtá ovdan ahte ásahusat fertejit čađahit organiserenproseassaid man vuođul ráhkadit organisašuvdnahámi mii lea heivehuvvon dan almmolaš rollii mii sis lea njuolggodoarjaga bokte Sámedikkis, ja ahte dat váldoáššis galget leat organiserejuvvon vuođđudussan.
Destie fraamme båata ahte institusjovnh tjuerieh öörnemeprosesside tjïrrehtidh man mietie organisasjovnehaamoem darjoeh mij sjïehtelovveme dan byjjes råållese mij daj lea rïektedåarjegen baaktoe Saemiedigkesne, jïh dah åejvieaamhtesisnie edtjieh öörnesovveme *vuođđudussan.
Erenoamáš ákkaid vuođul sáhttet organiserejuvvot oasussearvin.
Sjïeren *ákkaid mietie maehtieh öörnesovvedh *oasussearvin.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 167. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 167. bielie 379 bielesne
Sámediggi lea lágidan semináraid stivralahtuide maid Sámediggi lea nammadan sámi kulturásahusaid sierra stivrraide.
Saemiedigkie seminaari ståvroelïhtsegidie öörneme mejtie Saemiedigkie nommehtamme saemien kultuvreinstitusjovni sjïere ståvrojde.
Semináras ohppe stivralahtut makkár barggut sis leat ja makkár vuordámušat leat sidjiide go leat stivralahttun.
Seminaaresne ståvroelïhtsegh lïerin magkeres barkoeh daj leah jïh magkeres vuartoeh leah dejtie goh årrodh ståvroelïhtseginie.
Sámedikki mielas lea deaŧalaš buoridit sin gelbbolašvuođa geat čohkkájit Sámedikki nammadan stivralahttun, ja áigu lágidit ođđa seminára jagis 2012.
Saemiedigkien mïelesne vihkele bueriedidh dejtie maahtaldahken gïeh Saemiedigkiem nommehtamme ståvroelïhtseginie tjahkasjieh, jïh sæjhta orre seminaarem öörnedh jaepesne 2012.
Kulturdepartemeanttain lea dollojuvvon hálddahuslaš konsultašuvdna ođđa sámi kulturviesuid viessoláigoruhtadeami birra.
Kulturdepartemeenti steeresovveme reerije konsultasjovne orre saemien kultuvregåetiej *viessoláigoruhtadeami bïjre.
Dainna vuolggasajiin go ođđa huksenprošeavttaid bargovuogi sáhttá juohkit guovtti sadjái ovddasvástádusa vuođul ja fápmudusa vuođul, de sohppojuvvui bargovuohki viessoláigoruhtadeapmái ođđa sámi kulturviesuide.
Dejnie feelemesijjine goh orre tseegkemeprosjeekti barkoevuekiem maahta göökten sæjjan dïedten mietie juekedh jïh stillemen mietie, dellie barkoevuekie latjkasovvi *viessoláigoruhtadeapmái orre saemien kultuvregåetide.
Bargovuogis váldojuvvo vuolggasadji stáhta viessoláigoortnegis.
Barkoevuekeste feelemesijjie vaaltasåvva staaten *viessoláigoortnegis.
Dat lea ceahkkálastojuvvon bargovuohki, ja ovddasvástádus juogaduvvo Sámedikki ja Kulturdepartemeantta gaskka, evttohusaid, mearrádusaid bušeahtalaš váikkuhusaid ektui dan oktavuođas go ođđa viessoláigoruhtadeapmi váldojuvvo atnui sámi kulturviesuid várás.
Dïhte lea *ceahkkálastojuvvon barkoevuekie, jïh dïedte joekedåvva Saemiedigkien jïh Kulturdepartemeenten gaskemsh, uvtelassi, nænnoestahki budsjehten dïedti muhteste dennie gaskesisnie goh orre *viessoláigoruhtadeapmi åtnose vaaltasåvva saemien kultuvregåetiej muhteste.
Sámi kulturviesut ja kulturgaskkustanásahusat
Saemien kultuvregåetieh jïh kultuvrebuektemeinstitusjovnh
Sámediggi deaivvada dávjá sámi kulturviesuid ovddasteddjiiguin guorahallan dihte áššiid mat gusket ásahusdieđáhusa ja áigeguovdilis áššiid čuovvoleapmái.
Saemiedigkie daamhtah gaavnesje saemien kultuvregåetiej saadthalmetjigujmie goerehtalledh åvteste aamhtesh mah dijpieh institusjovnebïevnesen jïh daaletje aamhtesi dåeriedæmman.
Sámi kulturviesut leat deaŧalaččat sámi kultureallima oainnusmahttimis ja doibmet sámi kultuvrra ovddidanarenan.
Saemien kultuvregåetieh vihkele saemien kultuvrejielemem *oainnusmahttimis jïh juhtieh saemien kultuvren evtiedimmiesijjine.
Sámediggi lea 2011:s sirdán Sáčča sámi viesu njuolga doarjjapoasttas Sámedikki bušeahtas ohcanvuđot postii “Sámi deaivvadansajit” .
Saemiedigkie lea jaepien 2011 jåhteme Sážžán saemien gåetien rïekte dåarjoepåastesne Saemiedigkien budsjehtesne ohtsemevåaromen påastese “Saemien gaavnesjimmiesijjieh” .
Dát sirdojuvvui ásahusdieđáhusa vuođul, gos čuožžu ahte Sámediggeráđđi sáhttá bidjat čielga gáibádusa buot ásahusaid ja organisašuvnnaid doibmii mat ožžot njuolgadoarjaga Sámedikki bušeahta bokte.
Daate institusjovnebïevnesen mietie jåhtasovvi, gusnie tjåådtje ahte Saemiedigkieraerie maahta bïejedh tjïelke krïevenassen gaajhkide institusjovnide jïh organisasjovni darjoemasse mah rïektedåarjoem Saemiedigkien budsjehten baaktoe åadtjoeh.
Sámedikkis lea leamaš čoahkkin Sáčča sámi viesuin ovdal dan.
Saemiedigkien tjåanghkoem orreme Sážžán saemien gåetine aarebi dan.
Čoahkkimis ságastuvvui earret eará Sámedikki doarjjaortnega mihttomeriid ja eavttuid birra.
Tjåanghkosne gaskem jeatjah gaskestallesovvi Saemiedigkien dåarjoeöörnegen ulmiej jïh moenemetsiehkiej bïjre.
Sámediggi nammada stivralahtuid sámi kulturviesuide ja kulturgaskkustanásahusaide.
Saemiedigkie ståvroelïhtsegidie saemien kultuvregåetide jïh kultuvrebuektemeinstitusjovnide nommehte.
Árran julevsáme guovdásja vuođđudusa stivrii áigodahkii 2011-2015 lea Sámediggi nammadan Siv Sara ja várrelahttun fas Johan Daniel O. Hætta.
Aernien julevsaemien *guovdásja *vuođđudusa ståvrose boelhkese jaepiej 2011-2015 lea Saemiedigkie nommehtamme Siv Saram jïh sæjjasadtjine viht Johan Daniel O./o. Hættam.
Davviálbmogiid guovddáža stivrii lea Sámediggi nammadan Hilde Anita Nyvoll ja várrelahttun joatká Nils Olaf Larsen.
Noerhteaalmogi jarngen ståvrose lea Saemiedigkie nommehtamme Hilde Anita Nyvollem jïh sæjjasadtjine jåarhka Nils Olaf Larsen.
Sámedikkis lea leamaš čoahkkin Sijti Jarngein guovddáža organisašuvdnarievdadanbarggu birra.
Saemiedigkien tjåanghkoem orreme Sijtijjen *Jarngein jarngen organisasjovnejorkestimmiebarkoen bïjre.
Guovddáš lea ožžon ođđa njuolggadusaid, maid vuođul Sámediggi lea ožžon stivrasaji.
Jarnge orre njoelkedasside åådtjeme, mej mietie Saemiedigkie ståvroesijjiem åådtjeme.
Sámediggi lea nammadan John Kappfjell Sijti Jarnge stivralahttun áigodahkii 2012-2016.
Saemiedigkie nommehtamme John Kappfjellen Sijtijjen Jarngem ståvroelïhtseginie boelhkese 2012-2016.
Várdobáiki
Várdobáiki
Várdobáiki álggahii ođđasis organiserema 2009:s organisašuvdnaprošeavtta bokte masa Sámediggi attii doarjaga.
Várdobáiki orresne öörnemem aelkiehti jaepien 2009 organisasjovneprosjeekten baaktoe mïsse Saemiedigkie dåarjoem vedtieji.
Dát dahkkui maiddái Sámediggeráđi ásahusdieđáhusa vuođul.
Daate aaj Saemiedigkieraerien institusjovnebïevnesen mietie dorji.
Proseassa čađa leat čađahuvvon čoahkkimat Sámedikki ja Várdobáikki gaskka ođđa stivren- ja organisašuvdnahámi válljema birra.
Prosessen tjïrrh leah tjïrrehtovveme tjåanghkoeh Saemiedigkien jïh Várdobáikijjen gaskemsh orre stuvreme- jïh organisasjovnehaamoen veeljemen bïjre.
Ođđasisorganiserenprošeavtta raportta vuođul 2010:s lea mearriduvvon ahte bovdejuvvo vuođđudusa ásaheapmái.
*Ođđasisorganiserenprošeavtta reektehtsen mietie jaepien 2010 nænnoestovveme ahte bööresåvva *vuođđudusa tseegkemasse.
Danne lea Sámediggi bovdejuvvon searvat Várdobáikki sámi guovddáža vuođđudusa ásaheapmái.
Dannasinie lea Saemiedigkie bööresovveme meatan Várdobáikijjen saemien jarngen *vuođđudusa tseegkemasse.
Romssa ja Norlándda fylkkasuohkanat leat maiddái bovdejuvvon searvat mielde vuođđudeaddjin.
Romsan jïh #Norlánda<np><top><sg><gen> fylhketjïelth aaj bööresovveme meatan mealtan tseegkijinie.
Oslo sámi viessu
Osloven saemien gåetie
Sámi viesu searvi lea álggahan ođđasis organiserenproseassa Sámedikkeráđi ásahusdieđáhusa vuođul.
Saemien gåetien siebrie orresne öörnemeprosessem aelkiehtamme Saemiedigkienraerien institusjovnebïevnesen mietie.
Jos sámi ásahusaid galggaš sáhttit ovddidit viidáseappot, ja jos dat galget sáhttit deavdit dan ulbmila mii dain lea, ahte dain galgá lea viiddis ja searvvaheaddji doaibma, de lea dárbu ođđasis árvvoštallat stivra- ja organisašuvdnavuogi.
Jis saemien institusjovnide edtja maehtedh vijriehkåbpoe evtiedidh, jïh jis dah edtjieh maehtedh dievhtedh dam ulmiem mij dejnie lea, ahte dejnie edtja lea vijries jïh #meatan<adv><der_h><vblex><tv><prsprc> darjome, dellie daerpiesvoete #orre<adj><sg><loc> vierhtiedalledh ståvroe- jïh organisasjovnevuekiem.
Sámedikki árvvoštallama mielde lea vuođđudushápmi heivvoleamos organisašuvdnavuohki eanaš sámi kulturásahusaide.
Saemiedigkien vierhtiedimmien mietie lea *vuođđudushápmi sjiehtielommes organisasjovnevuekie jeenjemes saemien kultuvreinstitusjovnide.
Earret eará dan geažil go dat:
Gaskem jeatjah dan dïete goh dah:
Addá oadjebasvuođa das ahte ásahusa árvvut dollojuvvojit čoahkis Sihkkarastá dan ahte mearridanváldi lea ásahusa iežas orgánain.
Tjïrkesvoetem desnie vadta ahte institusjovnen aarvoeh tjåengkesne steeresuvvieh dam Gorrede ahte nænnoestimmiereaktah lea institusjovnen jïjtjse orgaanine.
Goziha dan ahte lea veahá gaska doarjjaaddi ja hálddašandási gaskkas.
dam Geehtie ahte lea ånnetji gåhkaldahke dåarjoevedtijen jïh reeremedaltesen gaskesne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 168. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 168. bielie 379 bielesne
Sámediggi lea lohpidan leat okta Oslo sámi viesu vuođđudusa ásaheddjiid gaskkas.
Saemiedigkie dåajvoehtamme årrodh akte Oslove saemien gåetien *vuođđudusa tseegkiji gaskesne.
Buorre lea go sihke Oslo gielda ja Akershus fylkkagielda bovdejuvvojit searvat mielde ásaheaddjin.
Buerie lea goh dovne Osloven tjïelte jïh Akershusen fylhketjïelte bööresuvvieh meatan mealtan tseegkijinie.
Saemien Sijte
#Saemie<np><sg><top><gen> Sïjte
Stáhta huksenfitnodat, Kulturdepartemeantta barggahanreivviid vuođul, lea ráhkadan huksenprográmma, analyseren duktasaji ja ráhkadahttán ovdaprošeavtta Saemien Sijte ođđa vistái.
Staaten tseegkemesïelte, Kulturdepartemeenten #barkedh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>prieviej mietie, tseegkemeprogrammem dorjeme, joekehtahteme *duktasaji jïh #darjodh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><prfprc> åvteprosjeektem #Saemie<np><sg><top><gen> Sïjte orre gåatan.
Ovdaprošeakta čájeha ahte šaddá gelddolaš ja hui erenoamáš ođđa visti.
Åvteprosjeekte vuesehte ahte sjædta gieltegs jïh dan sjïere orre gåetie.
Vistti arkitektuvra iešalddis sáhttá geasuhit.
Gåetien arkitektuvre oktegh maahta giesedh.
Prošeakta lea bisson addojuvvon areálarámmaid siskkobealde, ja das lea mealgat unniduvvon energiijamihttomearri.
Prosjeekte vadtasovveme goelpeneståaroemieriej sisnjelen orreme, jïh desnie lea *mealgat unniedovveme energijeulmie.
Vistái galget boahtit kantuvrrat Saemin Sijtei, Sámediggái, Boazodoallohálddahussii ja Snoasa suohkanii.
Gåatan edtjieh båetedh kontovrh *Saemin Sïjtese, Saemiedægkan, Båatsoereeremasse jïh Snåasen tjïeltese.
Prošeavttas leat čuovvovaš servodatmihttomearit: Saemien Sijte musea ja kulturguovddáš galgá duođaštit, suodjalit, ovdánahttit ja ovddidit máttasámi identitehta, giela ja kultuvrra.
Prosjeektesne leah minngebe siebriedahkeulmieh: #Saemie<np><sg><top><gen> Sïjten museume jïh kultuvrejarnge edtja jååhkesjidh, vaarjelidh, evtiedidh jïh åarjelsaemien identiteetem evtiedidh, gïelem jïh kultuvrem.
Guovddáš sáhttá šaddat arenan ja čoahkkinbáikin, ja dasto doaibmat sámi dutkan- ja gaskkustanásahussan.
Jarnge maahta sjïdtedh sijjine jïh tjåanghkoesijjine, jïh dehtie minngede juhtiejibie saemien dotkeme- jïh buektemeinstitusjovnine.
Guovddáža doaibma sáhttá leat mielde addimin sierra olahusjoavkkuide eanet máhtu ja áddejumi máttasámi kultuvrra ja leahkima birra.
Jarngen darjome maahta mealtan årrodh vedtedh sjïere *olahusjoavkkuide jeenje maahtoen jïh goerkesem åarjelsaemien kultuvren jïh årromen bïjre.
Sámediggi lea dovddahan ahte Sámediggi váldá badjelasas ovddasvástádusa doaibmat láigolažžan daid areálain maid vuođđudus Saemien Sijte galgá geavahit, dainna eavttuin ahte Sámediggi bušeahtas bokte oažžu gokčojuvvot buot viessoláigogoluid ja jus maŋŋá bajidit láigomáksomeriid.
Saemiedigkie lea vihte ahte Saemiedigkie bijjeli dïedtem vaalta juhtedh *láigolažžan dej goelpeneståarojne mejtie #tseegkedh<vblex><tv><imp><p3><sg> #Saemie<np><sg><top><gen> Sïjte edtja utnedh, dejnie moenemetsiehkine ahte Saemiedigkie budsjehten baaktoe åådtje gaptjesovvedh #gaajhke<prn><ind><nom> *viessoláigogoluid jïh jis mænngan bijjiedibie *láigomáksomeriid.
Sámediggi lea earret eará deattuhan čuovvovaš ákkaid prošeavtta duohtan dahkama ektui ovdaprošeavtta vuođul: Visti doaibmá arkitektonálaš čikŋan ja šaddá eahpitkeahttá geahččan veara visti dán guovllus.
Saemiedigkie gaskem jeatjah tjïelkestahteme minngebe *ákkaid prosjeektem #saetnies<adj><ess> darjomen muhteste åvteprosjeekten mietie: Gåetie jåhta *arkitektonálaš rïeseginie jïh #geakasjidh<vblex><tv><vabess> sjædta gïehtjedidh seatadigke/seatadihke gåetie daennie dajvesne.
Dát addá buori vejolašvuođa deattuhit, čalmmustit ja oainnusmahttit máttasámi kultuvrra árvvolaš vuogi mielde, mas sáhttá leat stuorra ávki Snoasai ja guvlui oppalaččat.
Daate buerie nuepiem vadta tjïelkestehtedh, vååjnesasse bïejedh jïh *oainnusmahttit åarjelsaemien kultuvrem dovrehke vuekien mietie, mesnie maahta årrodh stoere nåhtoe Snåasese jïh dajvese ellieslaakan.
Dát dávista bures ráđđehusa áŋgiruššansurggiide Kulturloktemis mas visuála dáidda, arkitektuvra ja design deattuhuvvojit.
Daate hijven reerenassem svååroe barkoesuerkide Kultuvrelutnjemisnie mesnie *visuála tjeahpoe, arkitektuvre jïh designe #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl>.
Geasuheaddji visti gos leat buorit bargodilit váikkuha positiivvalaččat rekrutteremii oažžut deaŧalaš virggiide olbmuid máttasámi guovllus, ja lea danne mielde nannemin fágabirrasa máttasámi giela ja kultuvrra ektui.
Giesije gåetie gusnie leah buerie barkoetsiehkieh positijvelaakan/positïjvelaakan dijpie dåårrehtæmman vihkeles barkojde almetjh åadtjodh åarjelsaemien dajveste, jïh lea dannasinie mealtan faagebyjresem nænnoestidh åarjelsaemien gïelen jïh kultuvren muhteste.
Museadoaibma čájáhusaiguin ja gullevaš bagadanbájiin sámi duodjái duođašta máttasámi kultuvrra árvvolaš ja ealli vugiin.
Museumedarjome vuasahtallemigujmie jïh *gullevaš *bagadanbájiin saemien vætnose åarjelsaemien kultuvrem jååhkesje dovrehke jïh dyjre/dyre vuekine.
Oktii lokaliseren eará almmolaš doaimmaiguin main leat sámiidguoski doaimmat, oktiibuot lea buorre fágalaš movttiidahttin buohkaide.
Ikth *lokaliseren jeatjah byjjes darjomigujmie mejnie leah #saemie<n><cmp_plgen><cmp> dïjpije darjomh, ektiegaajhke lea buerie faageles eadtjaldehtemen gaajhkesidie.
Sámi teáhterat
Saemien teaaterh
Sámi teáhterat leat deaŧalaš arenat kulturvásiheapmái ja kulturgaskkusteapmái, ja sámegiela geavaheapmái ja oainnusmahttimii.
Saemien teaaterh leah vihkeles sijjieh kultuvredamtemasse jïh kultuvrebuektiemasse, jïh saemiengïelen pråvhkose jïh *oainnusmahttimii.
Beaivváš Sámi Našunálateáhter lea guhká oččodan sierra teáhtervistti Guovdageidnui.
Beaivvášen saemien nasjonaaleteaatere guhkiem åådtjedamme sjïere teaateregåetiem Kautokeinose.
Teáhtera stivra lea mielas ahte Stáhta huksendoaimmahat váldá badjelasas ovddasvástádusa teáhtervistti huksemis, ja ávžžuha Sámedikki sáddet barggahanreivve Stáhta huksendoaimmahahkii.
Teaateren ståvroe mïelesne ahte Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> bijjeli dïedten teaateregåetiem vaalta tseegkemistie, jïh haasta Saemiedigkiem seedtedh #barkedh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>prieviem Staaten *huksendoaimmahahkii.
Sámediggi lea bivdán Stáhta huksendoaimmahaga bargat ođđa teáhtervistti plánemiin, mii doaisttážii lea ráddjejuvvon prográmmabarggu čađaheapmái.
Saemiedigkie Staatem maadteme *huksendoaimmahaga barkedh orre teaateregåetien soejkesjimmine, mij *doaisttážii geehtestovveme programmebarkoen tjïrrehtæmman.
Stáhta huksendoaimmahat lea ráhkadan huksenprográmma evttohusa.
Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> dorjeme tseegkemeprogrammen uvtelassem.
Sámedikki áigumuššan lea ahte Stáhta huksendoaimmahat váldá ovddasvástádusa barggu joatkimis dassážii go ođđa visti ceggejuvvo, ja maŋŋá ovddasvástádusa ođđa vistti doaimmas.
Saemiedigkien aajkojne lea ahte Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> dïedten barkoem jåerhkiemistie vaalta gosk goh orre gåetie tseegkesåvva, jïh mænngan dïedten orre gåetien darjoemisnie.
Dat sorjá das ahte nagodit go Sámediggi ja Kulturdepartemeanta soahpat ahte prošeakta lea oassi sámi ođđa kulturviesuid viessoláigoruhtadanortnegis ja ruhtaduvvo dan badjel.
Dah *sorjá desnie ahte gaegniedieh goh Saemiedigkie jïh kulturdepartemeente latjkajibie ahte prosjeekte lea boelhke saemien orre kultuvregåetide *viessoláigoruhtadanortnegis jïh dan bijjelen laeviehtåvva.
Åarjelhsaemien Teatere lea mearridan ođđa stivren- ja organisašuvdnahámi mii goziha dieđáhusa áigumušaid.
Åarjelhsaemien Teatere nænnoestamme orre stuvreme- jïh organisasjovnehaamoem mij bïevnesen aajkojde geehtie.
Dát lea dahkkojuvvon Sámediggeráđi sámi ásahusovddidandieđáhusa vuođul.
Daate dorjesovveme Saemiedigkieraerien saemien institusjovnenevtiedimmiebïevnesen mietie.
Sámediggi lea ovttas eará beliiguin bovdejuvvon oasussearvvi, Åarjelhsaemien Teatere N O/s vuođđudeapmái.
Saemiedigkie lea ektesne jeatjah bieliejgujmie bööresovveme *oasussearvvi, Åarjelhsaemien Teateren N./n. O./o./s. tseegkemasse.
Vuođđudančoahkkin lea guovvamánus 2012.
Tseegkemetjåanghkoe goevten 2012.
Sámi festiválat
Saemien festivaalh
Sámi festiválat leat deaŧalaččat sámi kultuvrra ja álgoálbmotkultuvrra oainnusmahttimii, gaskkusteapmái ja ovddideapmái.
Saemien festivaalh vihkele saemien kultuvrem jïh aalkoeåålmegekultuvrem/aalkoeåålmehkultuvrem/aalkoeåålmhkultuvrem *oainnusmahttimii, buektiemasse jïh evtiedæmman.
Sámedikkis leat jeavddalaččat čoahkkimat festiválaid ovddasvástideddjiiguin gulahallan dihte nubbi nuppi birra ja áigeguovdilis áššiid birra ságastallama dihte.
Saemiedigkien leah jaabnan tjåanghkoeh festivaali tjåadtjoehtæjajgujmie gaskestalledh åvteste #sinsitniem<prn><res><attr> sinsitnien bïjre jïh daaletje aamhtesi bïjre gaskestallemen åvteste.
Márkomeanu stivra lea čilgen Sámediggái festiválaid rievdadusaid birra.
Márkomeannun ståvroe Saemiedægkan boejhkelamme festivaali jorkestimmiej bïjre.
Sii leat maiddái bivdán oažžut sierra buvttadeaddjivirggi festivála oktavuhtii.
Dah aaj maadteme åadtjodh sjïere darjojebarkoen festivaalem gaskesasse.
Sámedikkis, Romssa fylkkasuohkanis ja Márkomeanuin lea leamaš oktasaš čoahkkin festivála hástalusaid birra.
Saemiedigkesne, Romsan fylhketjïelten jïh Márkomeannujne orreme ektie tjåanghkoen festivaalen haestemi bïjre.
Čoahkkimis ságastallojuvvui sierra čovdosiid hástalusaid birra.
Tjåanghkosne soptsestallesovvi sjïere tjoevtenji haestemi bïjre.
Márkomeannu váldá dáid mielde viidáset barggus festivála ovddidemiin.
Márkomeannu daejtie mealtan vaalta vijrebe barkoste festivaalem evtiedimmine.
Riddu Riđđu-festiválas ledje 20 jagi ávvudoalut geassit 2011.
Riddu Fropmeh-festivaalesne/Fropmehke-festivaalesne lin 20 jaepieh heevehtimmie giesedh 2011.
Festivála lea ovdánan miehtá máilmmi álgoálbmotmusihka deaŧalaš arenan, ja sámi dáiddáriid ja girječálliid deaŧalaš gaskkustanlávdin.
Festivaale abpe åvtenamme eatnemen aalkoeåålmegemusihken/aalkoeåålmehmusihken/aalkoeåålmhmusihken vihkeles sijjine, jïh saemien tjiehpiji jïh tjaeliji vihkele *gaskkustanlávdin.
Ávvudeami oktavuođas rahppojuvvui Davviálbmogiid guovddáža ođđa visti.
Heevehtimmien gaskesisnie geehpehtovvi Noerhteaalmogi jarngen orre gåetie.
Sámediggi lea ovttas Romssa fylkkasuohkaniin, Gáivuona suohkaniin ja ráđđehusain leamaš mielde ruhtadeamen ođđa vistti.
Saemiedigkie ektesne Romsan fylhketjïeltine, Kåfjorden tjïelti jïh reerenassine mealtan orreme orre gåetiem laeviehtidh.
Guovdageainnu filbmafestivála ii leat ožžon máksot Sámedikkis njuolgadoarjaga 2011:s.
ij Kautokeinon jielieguvviefestivaale leah åådtjeme mååksedh Saemiedigkesne rïektedåarjoen jaepien 2011.
Váilevaš raporterema geažil ii leat Sámediggi máksán njuolggodoarjaga, ja lea gáibidan ruđaid ruovttoluotta festiválas.
Fååtesæjja reektemen dïete ij leah Saemiedigkie maakseme rïektedåarjegem, jïh beetnegh bååstede krïeveme festivaalesne.
Dán vuođul váldojuvvo dát filbmafestivála eret Sámedikki 2012 bušeahta njuolggodoarjagis 2012:s.
Daan mietie vaaltasåvva daate jielieguvviefestivaale destie Saemiedigkien 2012 budsjehth rïektedåarjegistie jaepien 2012.
Guovdageainnu musihkkafestivála ávvudii 2011 beassážiid áiggi 40- jagi doaluiguin.
Kautokeinon musihkefestivaale heevehti 2011 påaski tïjjen #40<num><arab><cmp_splitr> jaepien arrangemeentine.
Ávvudeami oktavuođas dollojuvvojedje ávvukonsearttat, MM heargevuodjimat ja Beaivváš Sámi Našunálateáhtera 30- jagi ávvudeapmi.
Heevehtimmien gaskesisnie steeresovvin *ávvukonsearttat, M-M/MM *heargevuodjimat jïh Beaivvášen saemien nasjonaaleteaateren #30<num><arab><cmp_splitr> jaepien heevehtimmie.
Kárášjoga festiválat leat fas dadjan ahte Sámedikkis galgá leat fásta lahttu stivrras jagi 2011 rájes.
Karasjohken festivaalh viht jeahteme ahte Saemiedigkien edtja årrodh vihties lïhtsege ståvrosne jaepien 2011 raejeste.
Dat leat rievdadišgoahtán njuolggadusaid nu ahte dat dávistit Vuođđudusláhkii.
Dah njoelkedassh dan #jarkestidh<vblex><tv><der_inchl><vblex><prfprc> dah svååroeh *Vuođđudusláhkii.
Bargguin galget leat geargan 2012 jahkečoahkkima rádjai.
Barkojne edtjieh galhkeme 2012:n jaepietjåanghkoen raajan.
Sámediggi lea nammadan Laila Østby-Paulsen Kárášjoga festiválaid stivrii áigodahkii 2011-2013, ja Rosie Holmestrand lea várrelahttu.
Saemiedigkie nommehtamme Laila #Østby<np><cmp_sgnom><cmp><guio>Paulsen Karasjohken festivaali ståvrose boelhkese jaepiej 2011-2013, jïh Rosie Holmestrand lea sæjjasadtje.
Girjebusset
Gærjabussh
Sámi girjebusset dievasmahttet bibliotehkabálvalusaid guovlluin gos sámit ásset bieđgguid, ja lea deaŧalaš oassi barggus bibliotehkabálvalusaid fállamis buohkaide.
Saemien gærjabussh gærjagåetiedïenesjidie dajvine illieh gusnie saemieh bårrode veasoeh, jïh lea vihkeles boelhke barkosne gærjagåetiedïenesji faalemisnie gaajhkesidie.
2011:s oaččui maiddái Mátta- Romssa girjebusse doaibmadoarjaga Sámedikkis.
jaepien 2011 aaj åadtjoeji #Åarjel<n> Romsan gærjabussen darjomedåarjoem Saemiedigkeste.
Dál ožžot čieža sámi girjebusse doaibmadoarjaga Sámedikkis.
Daelie tjïjhtje saemieh åadtjoeh gærjabussen darjomedåarjoem Saemiedigkeste.
Divttasvuona suohkan oaččui investerendoarjaga ođđa girjebusse oastimii 2011:s.
Divttasvuotnan tjïelte investeeremedåarjegen orre gærjabussem åadtjoeji åestiemasse jaepien 2011.
Sámedikki girjerádju lágidii International Indigenous Librarians Foruma njukčamánus 2011.
Saemiedigkien gærjagåetie International öörni In*digenous *Librarians Forumem njoktjesne 2011.
Dát forum lea lágiduvvon juohke nuppi jagi 1999 rájes.
Daate forume öörnesovveme #fïerhte<prn><ind><attr> #mubpie<adj><ord><sg><ill><attr> jaepien 1999 raejeste.
2001:s lágidii foruma Sámi girjerádju Johkamohkis.
jaepien 2001 forumem öörni Saemien gærjagåetie Johkamohkkijjesne.
Foruma ulbmilin lea buoridit diehtojuohkima, čoakkáldagaid ja bálvalusa minoritehtaide dan bokte ahte vuođđudit fierpmádaga ja juogadit vásihusaid iešguđetlágán álgoálbmogiid gaskka.
Forumen ulmine lea bueriedidh bïevnesem, tjåanghkoeh jïh dïenesjem minoriteetide dan baaktoe ahte vearmadahkem tseegkijibie jïh dååjrehtsh ovmessie aalkoeåålmegi gaskemsh joekedidh.
Sámi museat
Saemien museumh
Sámediggi lea čađahan dárboiskkadeami buot sámi museaid ektui.
Saemiedigkie daerpiesvoetegoerehtimmiem tjïrrehtamme gaajhken saemien museumi muhteste.
Das boahtá ovdan ahte sámi museat leat ain huksendásis.
Destie fraamme båata ahte saemien museumh leah annje tseegkemedaltesisnie.
Dattetge leat dat ovdánan ja šaddan nana sámi gelbbolašvuođa ásahussan sámi servodagas.
Darhkan leah dah åvtenamme jïh sjïdteme nænnoes saemien maahtaldahkem institusjovnine saemien siebriedahkesne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 170. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 170. bielie 379 bielesne
Sámediggi vuoruha sámi museaid bušeahtas.
Saemiedigkie prijoriterede saemien museumi budsjehtesne.
Guovddáš eiseválddiid, fylkkagielddaid ja gielddaid juolludusat eai leat gal lassánan ja leat beanta jávkamin, liikká vaikko lea celkojuvvon ahte ovddasvástádus gullá nationála, guovlulaš ja báikkálaš dásiide go lea sáhka sámi museain.
Voernges åejvieladtji, fylhketjïelti jïh tjïelti *juolludusat eah leah hågkh læssanamme jïh leah *beanta jaavoelidh, lïjhke jalhts jeahtasovveme ahte dïedte gåvla nasjonaale, regionaale jïh dajven daltesidie goh lea håaleme saemien museumine.
Dan geažil lea sámi museain váttis ovddidit nu ollu ja nanosmuvvat ain eanet, ja sáhttit čiekŋudit eanet báikkálaš ja guovllu kulturhistorjái.
Dan dïete lea saemien museumi geerve evtiedidh dan jïjnjem jïh *nanosmuvvat annje jeenje, jïh maehtiejibie gïengelåbpoe båetedh jeenje dajven jïh dajvem kultuvrevaajesasse.
Dárboiskkadeapmi lea vuođđun dan museapolitihkalaš čilgehussii mii galgá ovddiduvvot jagi 2013 álggus.
Daerpiesvoetegoerehtimmie lea våaroeminie dan #museume<n><cmp_sgnom><cmp> politihken tjïelkestæmman mij edtja evtiedovvedh jaepien 2013 aalkoevisnie.
Norgga álbmotmusea álgaga mielde ahte fievrridit ruovttoluotta osiid sámi čoahkkádusain sámi museaide, lea Sámediggi álggahan čielggadit iešguđege beliid dáid ruovttoluotta fievrrideamis.
Nöörjen aalmogemuseume *álgaga mealtan ahte bååstede boelhkh foeresjidh saemien *čoahkkádusain saemien museumide, lea Saemiedigkie aelkiehtamme tjïelkedidh *iešguđege bielieh daaj bååstede juhtiemisnie.
Go daid galgá ruovttoluotta fievrridit de gáibiduvvo earret eará fágalaččat dohkálaš rádjan ja čájáhus.
Goh dejtie edtja bååstede foeresjidh dellie gaskem jeatjah krïevesåvva faageleslaakan #dåhkasjidh<vblex><prfprc><attr> öörneme jïh vuasahtalleme.
Čielggadeami oktavuođas geahčaduvvojit maiddái makkár resurssat dárbbašuvvojit dán proseassas.
Salkehtimmien gaskesisnie aaj vuajnasuvvieh magkeres #resursse<n><pl><nom> daarpesjovvieh daennie prosessesne.
Vurdojuvvo ahte čielggadus gárvánivččii jagi 2012 álgo jahkebealis.
Vuartasåvva ahte boejhkehtasse dorjesåvva jaepien 2012 bieliejaepesne åålkoe.
Njeallje musea mat leat Deanu musea, Várjjat sámi musea, Savio-musea ja Nuortasámi musea leat ain nannenproseassas.
Njieljie museumh mah Deatnun museume, Várjjaten saemien museume, Savio-museume jïh Luvliesaemien museume annje årrodh nænnoestimmieprosessesne.
Bealit barget láigo- ja doaibmašiehtadusaid ásahemiin, nu ahte vuođđudus formálalaččat sáhttá váldit doaimma badjelii.
Bielieh berkieh *láigo- jïh darjomelatjkoej tseegkeminie, dan ahte #tseegkedh<vblex><tv><imp><p3><sg> byjjeslaakan maahta darjomem vaeltedh bijjeli.
Nuortasámi museavisti ii leat gárvvistuvvon ollásit.
Luvliesaemien ij museumegåetie leah ellieslaakan illesovveme.
Stáhta huksenfitnodat bargá váilevašvuođaid divvumiin visttis vai dat sáhttá dohkkehuvvot ja váldojuvvot geavahussii almmolaččat.
Staaten tseegkemesïelte #fååtesidh<vblex><tv><prsprc><der_vuota><n><pl><gen> davvoeminie gåetesne barka vuj dïhte maahta #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïh åtnose vaaltasovvedh byjjeslaakan.
Musea rahpandáhton ja vuođđočájáhus ii leat mearriduvvon, muhto dat mearriduvvo jagi 2012 álggus.
Ij museumen geehpehtimmiedaatoe jïh våaromevuasahtalleme leah nænnoestovveme, mohte dïhte nænnoeståvva jaepien 2012 aalkoevisnie.
Sámi dáiddamusea
Saemien tjeahpoemuseume
Sámediggi lea 2009:s bivdán Stáhta huksendoaimmahaga čađahit Sámi dáiddamusea prográmmabarggu.
Saemiedigkie lea jaepien 2009 maadteme staatem *huksendoaimmahaga tjïrrehtidh Saemien tjeahpoemuseumen programmebarkoem.
Dat bargu galgá dahkkojuvvot lávga ovttasbargguin RiddoDuottarMuseain/ Sámi dáiddamusean, mii eaiggáduššá rusttega.
Dïhte barkoe edtja lïhke ektiebarkojne dorjesovvedh RiddoDuottarMuseatisnie/ Saemien tjeahpoemuseumine, mij bægkoem åtna.
Stáhta huksendoaimmahat lea čađahan barggu, ja lea sádden Sámi dáiddamusea prošeavtta huksenprográmma.
Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> barkoem tjïrrehtamme, jïh seedteme Saemien tjeahpoemuseume prosjeekten tseegkemeprogramme.
Huksenprográmmas leat mielde earret eará dilleanalysa ja prográmmaplána.
Tseegkemeprogrammesne leah mealtan gaskem jeatjah tsiehkiejoekehtimmiem jïh programmesoejkesjem.
Sámi dáiddamusea galgá ásahuvvot RiddoDuottarMuseat dáláš vistái, ja dan vistti ođđa oassái.
Saemien tjeahpoemuseume edtja tseegkesovvedh RiddoDuottarMuseat daaletje gåatan, jïh dan gåetien orre boelhkese.
Bargu mii guoská eaiggátvuhtii, hálddašeapmái, doibmii ja dáláš rusttega bajásdoallamii ii leat vuos loahpahuvvon.
Barkoe mij aajhterevoetese dæjpa, reeremasse, darjoemasse jïh daaletje bægkoen *bajásdoallamii ij voestegh leah illesovveme.
Stáhta huksendoaimmahat lea dattetge dovddahan positiivvalaš miellaguottu dan ektui ahte olles rusttet sáhttá gullat Stáhta huksendoaimmahaga bargui maŋŋá go ođđa visti lea gárvvis, ja go dáláš visti lea divoduvvon/ođastuvvon.
Staaten #tseegkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> lea darhkan vihte positijve/positïjve mïeleroehtse dan muhteste ahte abpe bægkoe maahta Staatem govledh *huksendoaimmahaga barkose mænngan goh orre gåetie gaervies, jïh goh daaletje gåetie #staeriedidh<vblex><tv><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc>/orrestovveme.
Plánejuvvo barggahančoahkkin gos geahčadit huksenprográmma ja prošeavtta stáhtusa.
#barkedh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>tjåanghkoe Soejkesjåvva gusnie tseegkemeprogrammem jïh prosjeekten staatusem vuejnedh.
Girjjálašvuohta
Litteratuvre
Sámi girjjálašvuođa ja musihka/luđiid oastinortnet lea álggahuvvon 2011:s.
Saemien litteratuvren jïh musihken/*luđiid åestemeöörnege jaepien 2011 aelkiehtovveme.
Sámi dáiddárráđđi hálddaša ortnega Sámedikki ovddas.
Saemien tjiehpijeraerie öörnegem Saemiedigkien åvteste reerie.
Lávdegoddi mii galgá árvvoštallat dieđihuvvon dahkosiid musihka ja girjjálašvuođa oktavuođas lea nammaduvvon, njuolggadusaid mielde.
Moenehtse mij edtja vierhtiedalledh bïeljelovveme *dahkosiid musihkem jïh litteratuvren gaskesisnie nommehtovveme, njoelkedassi mietie.
Davviriikkaid ráđi girjjálašvuođa sámi guovllu árvvoštallanlávdegoddi lea evttohan ovtta sámi girječálli ja ovtta sámi dahkosa girjjálašvuođabálkkašupmái 2011:s.
Noerhtelaanti raerien litteratuvrem saemien dajven vierhtiedimmiemoenehtse aktem saemien tjaelijem jïh aktem saemien uvtedamme *dahkosa litteratuvrenåasese jaepien 2011.
Dat leat Rawdna Carita Eira dahkosiin ruohta muzetbeallji ruohta / löp svartöra löp.
Dah leah #Rawdna<np><ant><f><attr> Carita Eira *dahkosiin hajken *muzetbeallji hajken / *löp *svartöra *löp.
Lávdegottis leat leamaš mielde Line Merete Skarvik, Elli-Sivi Näkkäläjärvi ja John Erling Utsi.
Moenehtsisnie mealtan orreme Line Merete Skarvik, Elli-Sivi Näkkäläjärvi jïh John Erling Utsi.
Musihkka
Musihke
Sámediggi lea ain dorjon prošeavtta Sápmi music.
Saemiedigkie annje dåårjeme prosjeektem Saemie *music.
Sápmi music addá ovtta sámi artistii vejolašvuođa olles jagi ovddidit iežas artistan promoterema, turnedoaimma, skearruid báddema bokte jna.
Saemie *music aktem saemien artistese vadta nuepien abpe jaepiem evtiedidh jïjtjemse artistine *promoterema, *turnedoaimma, *skearruid *báddema jnv. gåaskoejin
Ovttasbargu Sápmi musicain lea oassi ovttasbargošiehtadusas mii lea Sámedikki ja Finnmárkku fylkkagieldda gaskka.
Ektiebarkoe Saemie *musicain lea boelhke ektiebarkoelatjkosne mij lea Saemiedigkien jïh Finnmaarhken fylhketjïelten gaskemsh.
Prošeakta oaččui ruđaid jagi 2011 reviderejuvvon bušeahta bokte.
Prosjeekte beetnegh åadtjoeji jaepien 2011 revideeresovveme budsjehten baaktoe.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 171. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 171. bielie 379 bielesne
Mediafálaldat
Meedijefaalenasse
Sámediggi lea ságastallan sámi mediafálaldaga birra Kulturdepartemeanttain.
Saemiedigkie saemien meedijefaalenassen bïjre soptsestalleme Kulturdepartemeentine.
Áššit mat leat váldojuvvon ovdan departemeanttain leat Riikkaidgaskasaš sámi filbmaguovddáš, sámi mánáid-tv, erenoamážit julev- ja máttasámegillii, tv-prográmmaid sámegillii teksten, rekrutteremiin áŋgiruššan oažžut nuorra sámi mediaolbmuid, sámi filmmaid dubben ja speallofilmmaid teksten.
Aamhtesh mah fraamme vaaltasovveme departemeentijste årrodh Gaskenasjonaale saemien jielieguvviejarngen, saemien *mánáid-tv, joekoenlaakan luvlie- jïh åarjelsaemiengïelese, tv-programmi saemiengïelese *teksten, dåårrehtimmijste eadtjaldovveme noere saemien meedijealmetjidie åadtjodh, saemien jielieguvvide *dubben jïh spïelejielieguvviej *teksten.
Bealit sohpe ain gulahallat dáid áššiid birra.
Bielieh annje gaskestalledh latjkajin daaj aamhtesi bïjre.
Departemeanta ja Samediggi leat maiddái soahpan ahte innovatiivvalaš prošeavttaiguin nugo Nuoraj-tv berre jotkojuvvot ja geavahuvvot ovdamearkan čuovvoleapmái go guoská sámegiela geavaheapmái mediain.
Departemeente jïh Saemiedigkie aaj latjkeme ahte innovatijven prosjeektigujmie goh *Nuoraj-*tv byöroe #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïh åtnasovvedh vuesiehtimmine dåeriedæmman goh saemiengïelen pråvhkose dæjpa meedijinie.
Deaŧalaš lea doarjut nuorra sámi mediaolbmuid dainna jurdagiin ahte joatkit Nuoraj-tv:in ja rekrutteret dasa.
Vihkele lea dåarjodh noere saemien meedijealmetjidie dejnie åssjalommesinie ahte jåerhkedh *Nuoraj-*tv:im jïh dïsse dåårrehtibie.
Nuoraj-tv oažžu njuolggodoarjaga Sámedikki 2012 bušeahta rájes.
*Nuoraj-*tv rïektedåarjegem åådtje Saemiedigkien 2012:n budsjehten raejeste.
Sámi girkoáššit
Saemien gærhkoeaamhtesh
Sámediggi searvvai Girkočoahkkimii cuoŋománus 2011 Tønsberggas.
Saemiedigkie meatan Gærhkoetjåanghkose voerhtjen 2011 *Tønsberggas.
Dán čoahkkimis mearriduvvui sámi girkoeallima strategiijaplána.
Daennie tjåanghkosne nænnoestovvi saemien gærhkoejielemen strategijesoejkesje.
Sámediggi meannudii dán plána 2010:s ja buvttii dasa cealkámuša.
Saemiedigkie daam soejkesjem gïetedi jaepien 2010 jïh dïsse #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> buektieji.
Sámediggái lea deaŧalaš ahte sámi dimenšuvdna vuhtii váldojuvvo Norgga girkus, ja oaivvilda ahte mearriduvvon strategiijaplána lea buorre vuolggasadji dan oččodeapmái.
Saemiedægkan vihkele ahte saemien dimesjovne vuehtieji Nöörjen gærhkoste vaaltasåvva, jïh jeahta ahte nænnoestovveme strategijesoejkesje lea buerie feelemesijjie dan åådtjedæmman.
Valáštallan
Svïhtjeme
Sámediggi háliida ahte sámi nuorat barget viššalit kultuvrrain ja valáštallamiin.
Saemiedigkie sæjhta ahte saemiem noerh rudtjebe/rudtjegåbpoe kultuvrine berkieh jïh svïhtjedh.
Movttidahttin dihte lea Sámediggi 2011:s addán njeallje 25 000 ruvdnosaš stipeandda njealji nuorra kulturbargái ja valáštallái.
Eadtjaldehtedh åvteste lea Saemiedigkie jaepien 2011 vadteme njieljie 25 000:m *ruvdnosaš stipeendh njieljien noere kultuvrebarkijasse jïh svïhtjijasse.
Kultur- ja valáštallanstipeanda 2011:s addojuvvui čuovvovaččaide; Christer Kjønsø Karlsenii (karate), Silje Westgård (čuoigan), Marie Sofie H. Hætta (spábbačiekčan) ja Marja Helene Fjellheim Mortensson (musihkka).
Kultuvre- jïh svïhtjemestipeende jaepien 2011 #minngebe<adj><pl><ill> vadtasovvi; Christeren *Kjønsø Karlsenasse (*karate), Silje Westgård (tjoejkeme), Marie Sofie H./h. Hættan (raavratjïektjemen) jïh Marja Helene Fjellheimem Mortenssonen (musihke).
Sámediggi doaivu ahte stipeanda lea mielde movttiidahttimin dáid nuoraid, ja earáid, bargat viidáseappot kultuvrrain ja valáštallamiin.
Saemiedigkie håhkesje ahte stipeende mealtan daejtie eadtjaldehtedh noeride, jïh jeatjabidie, vijriehkåbpoe barkijibie kultuvrine jïh svïhtjedh.
Sámediggi oažžu jahkásaččat speallanruđaid Kulturdepartemeanttas.
Saemiedigkie fïerhten jaepien spealadimmiebeetnegidie åådtje Kulturdepartemeenteste.
Doarjaga ulbmilin lea doarjut erenoamáš sámi valástallandoaimmaid bisuheami ja viidáseappot ovddidit erenoamáš sámi valáštallandoaimmaid árbevirolaš sámi kultuvrra ovddideami oassin.
Dåarjoen ulmine lea dåarjodh sjïere saemien *valástallandoaimmaid tjöödtjestehtemem jïh vijrebh sjïere saemien svïhtjemedarjoemidie evtiedieh aerpiesïejhme saemien kultuvren evtiedimmien boelhkine.
Doarjja galgá geavahuvvot vuosttažettiin mánáid- ja nuoraid doaimmaide.
Dåarjoe edtja voestegh åtnasovvedh maanaj- jïh noeri darjoemidie.
Sámediggi lea dán vuođul juolludan buot speallanruđaid 2011:s Sámiid valáštallanlihttui, SVL-N.
Saemiedigkie lea daan mietie laeviehtamme gaajhkide spealadimmiebeetnegidie jaepien 2011 Saemiej svïhtjemelatjkose, SVL:ine.
Organisašuvdna lea geavahan ruđaid sámi valáštallama láhčima ovddideapmái mánáide ja nuoraide, ja erenoamážit lea deattuhuvvon heargevuodjima ja njoarostallama ovdánahttin.
Organisasjovne beetnegh åtneme saemien svïhtjemen *láhčima evtiedæmman maanide jïh noeride, jïh joekoenlaakan #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> *heargevuodjima jïh *njoarostallama evtiedimmien.
Sámediggi lea 2011:s ain juohkán doaibma- ja aktivitehtadoarjaga golmma sámi valáštallanorganisašuvnnaide.
Saemiedigkie lea jaepien 2011 annje juakeme darjome- jïh *aktivitehtadoarjaga golmen saemien svïhtjemeorganisasjovnide.
Dat golbma organisašuvnna mat ožžot njuolga doarjaga Sámedikkis leat Sámiid valáštallanlihttu-Norga (SVL-N), Sámi spábbačiekčanlihttu (SSL) ja Sámi HeargevuodjinLihttu (SHL).
Dah golme organisasjovnh mah rïekte dåarjoem åadtjoeh Saemiedigkien årrodh Saemiej @valáštallat<ex_vblex><iv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+latjkoe<n><cmp_sgnom><cmp><guio>+Nöörje<np><top><sg><nom> (SVL-N:m), Saemien raavratjïektjemelatjkoe (*SSL) jïh Saemien *HeargevuodjinLihttu (*SHL).
Sámediggi gulahallá lávga sámi valáštallanorganisašuvnnaiguin, ja lea beroštupmi ahte dat ovttas galget láhčit valáštallandoaimmaid maiguin gozihuvvo sihke govdodat- ja njunušdássi.
Saemiedigkie lïhke saemien svïhtjemeorganisasjovnigujmie gaskestalla, jïh lea ïedtje dah ektesne edtjieh svïhtjemedarjoemidie laetjedh mejgujmie geehtesåvva dovne *govdodat- jïh #njuenehke<n><cmp>daltese.
Sámi nuorat servet juohke nuppi jagi Arctic Winter Games (AWG) nammasaš doaluide.
Saemien noerh meatan #fïerhte<prn><ind><attr> #mubpie<adj><ord><sg><ill><attr> jaepien Arcticen Winteren Gamesen (AWG) *nammasaš arrangemeentese.
AWG doalut leat árktalaš guovlluid nuoraid valáštallan- ja kulturdoalut.
AWG:n arrangemeente leah arktihken dajvi noeri svïhtjeme- jïh kultuvrearrangemeente.
2011:s lea leamaš fokus sámiid searvama ráhkkaneapmái AWG doaluin Whitehorses Canádas 2012:s.
jaepien 2011 fokusem orreme saemiej #meatan<adv><der_nomact><n> ryöjredæmman AWG arrangemeentesne Whitehorsesne #Kanáda<np><top><sg><ine> jaepien 2012.
AWG guovddáš árvvut leat kultuvrra ja kulturáddejumi goziheapmi, ustitvuohta ja iežas ja earáid árvvus atnin.
AWG:n voernges aarvoeh leah kultuvren jïh kultuvregoerkesen geehteme, *ustitvuohta jïh jïjtjse jïh jeatjebi aarvosne utnemen.
Sámediggi oaivvilda ahte dát leat deaŧalaš bealit sámi nuoraide go sii galget deaivvadit eará álgoálbmotnuoraiguin ja eará árktalaš guovlluid nuoraiguin.
Saemiedigkie jeahta daah leah vihkeles bielieh saemien noeride goh dah edtjieh jeatjah #aalkoeåålmehnoere<n><pl><com> gaavnesjidh jïh jeatjah arktihken dajvi noerigujmie.
Sámi dáiddáršiehtadus
Saemien tjiehpijelatjkoe
Sámediggi ja Sámi Dáiddárráđđi leat dahkan ovttasbargošiehtadusa 2004:s mii mearkkaša dan ahte bealit šiehtadallet jahkásaččat sámi dáiddáršiehtadusa rámma.
Saemiedigkie jïh saemien tjiehpijeraerie ektiebarkoelatjkoem jaepien 2004 dorjeme mij dam krööhkeste ahte bielieh fïerhten jaepien raarahtellieh saemien tjiehpijelatjkoen mierien.
Borgemánus 2011 sohpe bealit ahte dáiddáršiehtadusa rámma 2012:s galgá leat 6 295 000 ru.
Mïetskesne 2011:n bielieh latjkajin ahte tjiehpijelatjkoen mierie jaepien 2012 edtja årrodh 6 295 000 kr.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 172. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 172. bielie 379 bielesne
Dás lei lassáneapmi 380 000 ru jagi 2011 dáiddáršiehtadusa ektui.
Daelie lij læssanimmie 380 000 kr. jaepien 2011 tjiehpijelatjkoen muhteste.
Šiehtadussii gullet čuovvovaš doaibmabijut: dáiddafoanda 700 000 ru stipeanda sámi dáiddáriidda 2 450 000 ru doaibmadoarjja sámi dáiddárorganisašuvnnaide ja Sámi dáiddárráđđái 2 150 000 ru sámi govvadáidaga ja dáiddadujiid oastinortnet 370 000 ru fágalaš bagadeapmi 275 000 ru čájáhusbuhtadus 50 000 ru čáppagirjjálašvuođa, luđiid ja musihka oastinortnet 300 000 ru
Latjkose minngebe råajvarimmieh guvlieh: tjeahpoefåante 700 000 kr. stipeende saemien tjiehpijidie 2 450 000 kr. darjomedåarjoe saemien tjiehpijeorganisasjovnide jïh saemien tjiehpijeraaran 2 150 000 kr. saemieh guvvietjeahpoen jïh tjeahpoevætnoej åestemeöörnege 370 000 kr. faageles buerkiestimmie 275 000 kr. vuasahtallemerefusjovne 50 000 kr. heevehtslitteratuvren, *luđiid jïh musihken åestemeöörnege 300 000 kr
Sámi dáiddárráđđi hálddaša dáid ruđaid mat leat šiehtadusas, spiehkastahkan lea govvadáidaga ja dáiddaduoji oastinortnet, maid RiddoDuottarMuseat hálddaša.
Saemien tjiehpijeraerie daejtie beetnegh reerie mah latjkosne, *spiehkastahkan lea guvvietjeahpoen jïh tjeahpoevætnoen åestemeöörnege, maam RiddoDuottarMuseat reerie.
Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegoddi
Saemiedigkien noerepolitihken moenehtse
Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegoddi (SNPL) doaibmá oktavuohtalađasin sámi nuoraid ja Sámedikki gaskka, muhto maiddái gulaskuddaninstánsan ja ”goziheaddji” Sámedikki guovdu nuoraidáššiid oktavuođas.
Saemiedigkien noerepolitihken moenehtse (SNPL) jåhta *oktavuohtalađasin saemien noeri jïh Saemiedigkien gaskemsh, mohte aaj #govledimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#instanse<n><ess> jïh ”geehtijen” Saemiedigkien gaskoeh noeriaamhtesi gaskesisnie.
Dieinna lágiin sáhttá SNPL veahkehit Sámedikki nuoraidprofiila ja nuoraidpolitihka hábmemis.
Duejnie vuekine maahta SNPL viehkiehtidh Saemiedigkien noeriprofïjle jïh noerepolitihken hammosne.
SNPL:s leat leamaš guhtta čoahkkima 2011:s.
SNPL:sne orreme govhte tjåanghkoeh jaepien 2011.
SNPL lea searvan maiddái sierra konferánssaide ja semináraide, ja lea doallan sáhkavuoruid ja searvan paneladigáštallamiidda muhtun oktavuođain.
SNPL meatan aaj sjïere konferaanside jïh seminaaride, jïh lahtestimmieh steereme jïh meatan #paneele<n><cmp_sgnom><cmp>digkiedallemidie muvhtene gaskesisnie.
Dasto lea SNPL juohkán dieđuid valáštallandoaluin ja lea galledan sierra joatkkaskuvllaid juohkin dihte dieđuid SNPL, Sámedikki ja Sámedikki jienastuslohkui čáliheami birra.
Dehtie minngede SNPL:m daajroej svïhtjemearrangemeentesne juakeme jïh sjïere jåarhkeskuvlide goevlelamme juekedh åvteste daajroej SNPL, Saemiedigkien jïh Saemiedigkien veeljemelåhkose #tjaeledh<vblex><tv><der_h><vblex><der_nomact><n><sg><gen> bïjre.
SNPL lei mielde lágideamen nuoraidseminára ja bargobáji Riddu Riđđu festiválas.
SNPL mealtan noeriseminaarem öörnedh jïh *bargobáji Riddu Riddum festivaalesne.
Čoahkkimis mii dollojuvvo jahkásaččat SNPL ja Mánáidáittardeaddji gaskka ledje fáddán sámi áššit nugo oahpponeavvut, davviriikkalaš ovttasbargu ja sámi mánáid demokráhtalaš searvan.
Tjåanghkosne mij fïerhten jaepien steeresåvva SNPL:n jïh Maanajvaaksjovmeorgaanen gaskemsh lin aamhtesinie saemien aamhtesh goh learoevierhtieh, noerhtelaanti ektiebarkoe jïh saemien maanaj demokraateles/demokrateles #meatan<adv><der_nomact><n>.
SNPL lei mielde lágideamen Sámi parlamentáralaš ráđi nuoraidseminára Suoločielggis Suomas.
SNPL mealtan öörnedh Saemien parlamentarihkeles raeriem noeriseminaare Suoločielgijjesne Soemesne.
Konferánssa fáddán ledje árbedieđut ja turisma.
Konferaansen aamhtesinie lin aerpiedaajroeh jïh *turisma.
Ovdalis gielda- ja fylkkadikkeválgga ávžžuhii SNPL iežas bloggas ja FB:s nuoraid geavahit jienastanvuoigatvuođaset.
Åvtelisnie tjïelte- jïh fylhkedigkienveeljeme SNPL haestieji jïjtjse *bloggas jïh *FB:#s<n><abbr><sg><acc> noeri gïelevedtemereaktam utnedh.
SNPL áigu čuovvolit geahččalanortnega evaluerema mii guoská 16 jahkásaččaid jienastanvuoigatvuhtii válljejuvvon gielddain, SNPL barggu ektui vuolidit ahkeráji Sámedikki jienastanlohkui čáliheapmái.
SNPL sæjhta dåeriedidh pryövenasseöörnegen vuarjasjimmiem mij 16:n #jaapetje<adj><pl><gen> gïelevedtemereaktese veeljesovveme tjïeltine dæjpa, SNPL barkoen muhteste aaltereraejiem Saemiedigkien gïelevedtemelåhkose badtehtidh #tjaeledh<vblex><tv><der_h><vblex><der_nomact><n><sg><ill>.
Ovttas Suoma ja Ruoŧa sámedikki nuoraidráđiiguin lágidii SNPL miniseminára Sámi parlamentáralaš ráđi (SPR) nuoraidpolitihka birra.
Ektesne Soemen jïh Sveerjen saemiedigkien noeriraeriejgujmie SNPL:m öörni *miniseminára Saemien parlamentarihkeles raerien (SPR) noerepolitihken bïjre.
Nuoraidráđit bukte cealkámuša maiddái sámi parlamentarihkkáriid konferánssa loahppadokumentii, ja sis lei sierra áššeovddidus oktasaš sámi nuoraidráđi ásaheapmái Sámi parlamentáralaš ráđi oktavuhtii.
Noeriraerieh #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> aaj buektiejin saemien paramentarihkeri konferaansen minngiegietjietjaatsegasse, jïh dejnie lij sjïere *áššeovddidus ektie saemien noeriraerien tseegkemasse Saemien parlamentarihkeles raerien gaskesasse.
Dat mearriduvvui maŋŋá Sámi parlamentáraláš ráđis.
Dïhte mænngan saemien nænnoestovvi *parlamentáraláš raeresne.
SNPL jođiheaddji lei mielde dán jagáš sešuvnnas álgoálbmogiid Bissovaš Forumis.
SNPL:n juhtiehtæjja lij mealtan daan jaapetje sesjovnesne aalkoeåålmegi Vihties Forumisnie.
Doppe čadnui oktavuohta earret eará UN Indigenous Youth Caucus nammasaš organisašuvnnain.
Debpene gaskese #gårredidh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> gaskem jeatjah *UN *Indigenous Youth Caucus *nammasaš organisasjovnine.
Nuoraid váldečielggadus lea lávdegoddi mii galgá čielggadit nuoraid válddi ja searvama servodagas.
Noeri *váldečielggadus lea moenehtse mij edtja tjïelkedidh noeri vaeltien jïh #meatan<adv><der_nomact><n> siebriedahkeste.
Ráđđehus lea nammadan lávdegotti.
Reerenasse moenehtsem nommehtamme.
SNPL lea buktán cealkámuša čielggadussii.
SNPL #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> boejhkehtassese buakteme.
Sii válde ovdan earret eará dan movt negatiivvalaš mediabeaggin sámi áššiid hárrái, sáhttá dagahit ahte sámi mánáide ja nuoraide šaddá váttis oččodit váikkuhanfámu sámi áššiide.
Dah fraamme gaskem jeatjah vaeltiejin dam guktie negativjeladtje meedijesåaltjen saemien aamhtesi gaavhtan, maahta darjodh ahte saemien maanide jïh noeride sjædta geerve åådtjedidh soptsestimmiem saemien aamhtesidie.
Dákko čujuhedje sii áššái Romssa suohkanis sámigiela hálddašanguvlui laktima ektui.
Daagkoe dah tjaatsestin aamhtesasse Romsan tjïeltesne saemiengïelen reeremedajvese *laktima moenemetseahkan.
Sámi nuoraid áŋgiruššan sáhttá buktit stuorra noađi ovttaskas olbmuide.
Saemien noeri eadtjaldovveme maahta stoere maajsoem buektedh oktegs almetjidie.
Lávdegotti raporta ovddiduvvui 2011 juovlamánus.
Moenehtsen reektehts evtiedovvi 2011 goevesne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 173. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 173. bielie 379 bielesne
Ohcanvuđot váikkuhangaskaoamit kultuvrii
Ohtsemevåaromen dïedtetsavtshvierhtieh kultuvrese
Doarjja musihkkaalmmuhemiide
Dåarjoe musihkebæjjoehtimmide
Dainna ortnegiin háliida Sámediggi lasihit doaibmabijuid sámi musihkkaalmmuhemiid siskkobealde, ja dieinna lágiin sihkkarastit sámi musihka oažžuma.
Dejnie öörneginie sæjhta Saemiedigkie råajvarimmieh lissiehtidh saemien musihkebæjjoehtimmiej sisnjelen, jïh duejnie vuekine gorredidh saemien musihken åadtjomem.
Jagi 2011 bušeahtas lei várrejuvvon 1 900 000 ru musihkkaalmmuhemiide.
Jaepien 2011 budsjehtesne bïedtesovveme 1 900 000 kr. musihkebæjjoehtimmide.
1 962 000 ru juolluduvvui doarjja musihkkaalmmuhemiide ja 30 prošeavtta gaskkas ožžo 13 prošeavtta doarjaga.
1 962 000 kr. dåarjoe laeviehtovvi musihkebæjjoehtimmide jïh 30:n prosjeekten gaskesne 13 prosjeekth åadtjoejin dåarjoem.
Ohcamat ledje oktiibuot 5 495 000 ru ovddas.
Ohtsemh lin ektiegaajhke 5 495 000:n #kr<n><abbr><sg><gen> åvteste.
Dán jagi vuoruhuvvojedje earret eará mánáid musihkka ja nuorra artisttaid musihkkaalmmuheamit.
Daan jaepien gaskem jeatjah prijoriteradovvin maanaj musihke jïh noere artisti musihkebæjjoehtimmieh.
Earret eará ledje Lars Ante Kuhmunen, Rolffa, Alit Boazu, Elin Kåven, Ivvár, Axel Ante sin searvvis geat ožžo doarjaga Sámedikkis dán ortnega bokte.
Gaskem jeatjah lin Lars Ante Kuhmunen, Rolffa, Alijjh Bovtse, Elin Kåven, Ivvár, Axel Ante daj siebresne gïeh dåarjoem Saemiedigkeste åadtjoejin daan öörnegen baaktoe.
Doarjja girjjálašvuhtii
Dåarjoe litteratuvrese
Dainna ortnegiin háliida Sámediggi láhčit diliid nu ahte sáhtášedje eanet almmuhit sámi girjjálašvuođa.
Dejnie öörneginie sæjhta Saemiedigkie tsiehkieh dan laetjedh ahte maehtieh jeenje saemien litteratuvrem bæjjoehtidh.
Jagi 2011 bušeahtas lei várrejuvvon 4 586 000 ru girjjálašvuhtii.
Jaepien 2011 budsjehtesne bïedtesovveme 4 586 000 kr. litteratuvrese.
2 586 000 ru juolluduvvui ohcanvuđot váikkuhangaskaomiid bokte kultuvrii, ja 2 000 000 ru addojuvvui Sámeálbmotfoandda bokte.
2 586 000 kr. laeviehtovvi ohtsemevåaromen dïedtetsavtshvierhtiej baaktoe kultuvrese, jïh 2 000 000 kr. Sámeálbmotfoandan baaktoe vadtasovvi.
Midjiide bohte 63 ohcama maid gaskkas 24 ohcamii juolluduvvui doarjja.
Mijjese 63 ohtsemh båetiejin mej gaskesne 24 ohtsemasse dåarjoe laeviehtovvi.
Oppalaččat addojuvvui doarjja čáppagirjjálašvuhtii 64 %, fágagirjjálašvuhtii 24 % ja jietnagirjjiide 12 %.
Ellieslaakan dåarjoe vadtasovvi heevehtslitteratuvrese 64 %, faagelitteratuvrese 24 % jïh tjoejegærjide 12 %.
Sámediggái lea leamaš deaŧalaš addit doarjaga sihke julev-, mátta- ja davvisámegillii.
Saemiedægkan orreme vihkele vedtedh dåarjoem dovne luvlie-, #åarjel<n> jïh noerhtesaemiengïelese.
3 prošektii addojuvvui doarjja bálddalagaid almmuhemiiguin, 15 prošektii davvisámegillii, 3 julevsámegillii ja 3 máttasámegillii.
3 prosjeekth dåarjoe vadtasovvi *bálddalagaid bæjjoehtimmiejgujmie, 15 prosjeektese noerhtesaemiengïelese, 3 julevsaemiengïelese jïh 3 åarjelsaemiengïelese.
Mánáid ja nuoraid kulturdoaibmabijut
Maanaj jïh noeri kultuvreråajvarimmieh
Sámediggi háliida láhčit diliid máŋggalágan kulturdoaimmaide mánáide ja nuoraide.
Saemiedigkie sæjhta tsiehkieh laetjedh gelliesåarhts kultuvredarjoemidie maanide jïh noeride.
Danne lei 2011:s várrejuvvon 2 130 000 ru kulturdoaibmabijuide mánáide ja nuoraide, maŋŋá reviderema ja maŋŋá go doarjjalohpádusat gessojuvvojedje ruovttoluotta.
Dannasinie lij jaepien 2011 bïedtesovveme 2 130 000 kr. kultuvreråajvarimmide maanide jïh noeride, mænngan revideeremen jïh mænngan goh dåarjoedååjvehtsh bååstede geasasovvin.
2 615 000 ru juolluduvvui iešguđetlágán prošeavttaide.
2 615 000 kr. ovmessie prosjeektide laeviehtovvi.
Ohcamat ledje oktiibuot boahtán 5 607 000 ru ovddas.
Ohtsemh ektiegaajhke 5 607 000:n #kr<n><abbr><sg><gen> åvteste båateme.
62 ohcama gaskkas juolluduvvui 34 prošektii doarjja.
62 ohtsemh gaskesne 34 prosjeektese laeviehtovvi dåarjoe.
Guokte ohcama sáddejuvvojedje ruovttoluotta almmá realitehta meannudeami haga.
Göökte ohtsemh bååstede seedtesovvin namhtah realiteeten gïetedimmien namhtah.
Sámediggi addá doarjagiid ollu máŋggalágan prošeavttaide mat leat láhččojuvvon sámi mánáid ja nuoraid várás.
Saemiedigkie dåarjoeh vadta jïjnje gelliesåarhts prosjeektide mah laatjasovveme saemien maanaj jïh noeri muhteste.
Earret eará lea addojuvvon doarjja máŋgga musihkkadoaibmabijuide maidda mánát ja nuorat servet ja main sáhttet leat árjjalaččat mielde oahppamin musihka.
Gaskem jeatjah vadtasovveme dåarjoe gellien musihkeråajvarimmide mejtie maanah jïh noerh meatan jïh mejnie eadtjohkes maehtieh mealtan musihkem lïeredh.
Dás sáhttit namuhit juoigankurssa heivehuvvon mánáide ja nuoraide, idola sámi mánáide ja nuoraide, konseartta/vávváteáhtera, nu gohčoduvvon Jienaš.
Daelie maehtiejibie joejkemekursem moenedh sjïehtelovveme maanide jïh noeride, *idola saemien maanide jïh noeride, *konseartta/*vávváteáhtera, dan gohtjesovveme tjoejetjen.
Sámediggi oaidná maiddái ahte ohcamat sámi teáhterdoibmii lassánit.
Saemiedigkie aaj vuajna ahte ohtsemh saemien teaateredarjoemasse læssanieh.
Eará kulturdoaibmabijut
Jeatjah kultuvreråajvarimmieh
Sámediggi háliida ahte leat girjás sámi kultuvrralaš doaimmat.
Saemiedigkie sæjhta ahte leah trablehke saemien kulturelle darjomh.
Danne lei 2011:s várrejuvvon 4 226 000 ru eará kulturdoaibmabijuide, maŋŋá reviderema ja go doarjjalohpádusat gessojuvvojedje ruovttoluotta.
Dannasinie lij jaepien 2011 bïedtesovveme 4 226 000 kr. jeatjah kultuvreråajvarimmide, mænngan revideeremen jïh goh dåarjoedååjvehtsh bååstede geasasovvin.
4 243 000 ru juolluduvvui doarjja prošeavttaide.
4 243 000 kr. dåarjoe laeviehtovvi prosjeektide.
Oktiibuot ohccojuvvui prošeavttaide 14 610 000 ru.
Ektiegaajhke prosjeektide ohtsesovvi 14 610 000 kr.
Bohte oktiibuot 171 ohcama, ja daid gaskkas ožžo 89 prošeavtta doarjaga.
Båetiejin ektiegaajhke 171 ohtsemh, jïh daj gaskesne 89 prosjeekth åadtjoejin dåarjoem.
17 prošeavtta eai realitehta meannuduvvon, ja 2 ohcama gesse ohccit ieža ruovttoluotta.
idtjin 17 prosjeekth realiteeten gïetedh, jïh 2 ohtsemh ohtsijh giesiejin jïjtjh bååstede.
Sámediggi oaidná ahte ohcamat Sámi álbmotbeaivvi čalmmusteapmái lassánit man oktavuođas doarjjaoažžut leat miehtá Sámi.
Saemiedigkie vuajna ahte ohtsemh Saepmien åålmehbiejjien vååjnesasse bïejemasse læssanieh man gaskesisnie dåarjoeåadtjojh abpe saemien årrodh.
Sámediggi addá doarjaga maiddái festiválaid artisttaid bálkkáide, sihke unna ja stuorra festiválaide dán ortnega bokte.
Saemiedigkie dåarjoem aaj vadta festivaali artisti baalhkide, dovne onne jïh stoere festivaalide daan öörnegen baaktoe.
Dasto oaidná Sámediggi ahte duodjeprošeavttat lassánit ja eanet ja eanet olbmot háliidit lágidit kurssaid.
Dehtie minngede Saemiedigkie vuajna ahte vætnoeprosjeekth læssanieh jïh jeenje jïh jeenje almetjh sijhtieh kursh öörnedh.
Lágiduvvojit maiddái ollu stuorra kulturdoalut main Sámediggi lea stuorra ruhtadeaddji.
Aaj öörnesuvvieh jïjnje stoere kultuvrearrangemeente mejnie Saemiedigkie lea stoere laeviehtæjja.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 174. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 174. bielie 379 bielesne
Sámegielat sárggusgovvaráiddut
Saemiengïeleh guvvieraajroeh
Sámediggi háliida ahte almmuhuvvojit sámegielat sárggusgovvaráiddut.
Saemiedigkie sæjhta ahte saemiengïeleh guvvieraajroeh bæjjoehtovvieh.
Jagi 2011 bušeahtas lei várrejuvvon 460 000 ru dán ulbmilii.
Jaepien 2011 budsjehtesne bïedtesovveme 460 000 kr. daan ålman.
Bohte guokte ohcama, mas nubbái juolluduvvui 460 000 ru.
göökte ohtsemh Båetiejin, mesnie måbpan laeviehtovvi 460 000 kr.
Sámi girjelágádusat
Saemien gærjabertemh
Sámediggi áigu láhčit diliid nu ahte šaddet árjjalaš sámi lágádusat.
Saemiedigkie sæjhta tsiehkieh laetjedh dan ahte sjidtieh eadtjohke saemien bertemh.
Jagi 2011 bušeahtas lei danne várrejuvvon 2 750 000 ru daidda.
Jaepien 2011 budsjehtesne lij dannasinie bïedtesovveme 2 750 000 kr. dejtie.
Oktiibuot juolluduvvui 2 956 000 ru.
Ektiegaajhke laeviehtovvi 2 956 000 kr.
Bohte guhtta ohcama.
govhte ohtsemh Båetiejin.
Olles submi mii lea várrejuvvon sámi lágádusaide juogaduvvo lágádusaide vuođđodoarjjan, aktivitehtadoarjjan ja doarjjan vuovdaleapmái ja juohkimii.
Abpe beetnehveahka mij saemien bertemidie bïedtesovveme bertemidie joekedåvva våaromedåarjojne, *aktivitehtadoarjjan jïh dåarjojne doekemasse jïh juekiemasse.
Váiddameannudeapmi dagahii dan ahte bušeahtas šattai liigegeavaheapmi.
Klååkemegïetedimmie dam darjoeji ahte budsjehtesne sjïdti *liigegeavaheapmi.
Sámediggi lea duhtavaš go lágádusat mat devdet juolludaneavttuid leat nannosat, ja go gávpejohtu lea badjel 500 000 ru ja go sámegielat almmuheamit leat unnimusat 75 % bruttogávpejođus nugo gáibiduvvo juolludaneavttuid mielde.
Saemiedigkie madtjele goh bertemh mah laeviehtimmiemoenemetsiehkide nænnoes dievhtieh, jïh goh *gávpejohtu lea aatsolen 500 000 kr. jïh goh saemiengïeleh bæjjoehtimmieh unnemes 75:m % *bruttogávpejođus goh laeviehtimmiemoenemetsiehkiej mietie krïevesåvva.
Sámi deaivvadanbáikkit
Saemien gaavnedimmiesijjieh
Sámedikki mielas lea deaŧalaš ahte leat deaivvadanbáikkit mat doibmet sámi giela ja kultuvrra gaskkustan- ja ovdánahttinarenan.
Saemiedigkien mïelesne vihkele ahte leah gaavnedimmiesijjieh mah juhtieh saemien gïelen jïh kultuvren buekteme- jïh evtiedimmiesijjine.
Jagi 2011 bušeahtas lei danne várrejuvvon 1 1750 000 ru sámi deaivvadanbáikkiide.
Jaepien 2011 budsjehtesne lij dannasinie bïedtesovveme 1 1750 000 kr. saemieh gaavnedimmiesijjide.
Oktiibuot bohte 13 ohcama 2 334 000 ru ovddas.
Ektiegaajhke båetiejin 13:n ohtsemen 2 334 000:n #kr<n><abbr><sg><gen> åvteste.
Buohkat eai ožžon doarjaga dán ortnega bokte, go ohcciin eai lean doaimmat mat gusket mánáide, nuoraide ja vuorrasiidda.
Gaajhkesh idtjin dåarjoem åadtjoeh daan öörnegen baaktoe, goh ohtsiji idtjin leah darjomh mah maanide dijpieh, noeride jïh #båeries<adj><pl><ill>.
Doarjja addojuvvui guđa deaivvadanbáikái oktiibuot 852 050 ru ovddas maid gaskkas 3 deaivvadanbáikkis lei oktasaš duodjebádji.
Dåarjoe govhten gaavnedimmiesæjjan vadtasovvi ektiegaajhke 852 050:n #kr<n><abbr><sg><gen> åvteste maam gaskesne 3 gaavnedimmiesijjesne lij #ektie<adj><sg><nom> *duodjebádji.
Dasa lassin leat 3 deaivvadanbáikkis doaibmabijut mat njuolga čatnasit doaimmaide mat gusket mánáide, nuoraide ja vuorrasiidda.
Dïsse lissine leah 3 gaavnedimmiesijjesne råajvarimmieh mah rïekte darjoemidie gårredidh mah maanide dijpieh, noeride jïh #båeries<adj><pl><ill>.
Deaivvadanbáikkit, mat ožžo doarjaga dán ortnega bokte, leat seamma go 2010:s.
Gaavnedimmiesijjieh, mah dåarjoem åadtjoejin daan öörnegen baaktoe, leah seamma goh jaepien 2010.
Investerendoarjja sámi girjebussiide
Investeeremedåarjege saemien gærjabusside
Sámediggi áigu bisuhit ja viiddidit sámi girjebussefálaldaga.
Saemiedigkie sæjhta tjöödtjestehtedh jïh saemien gærjabussefaalenassem vijriedidh.
Jagi 2011 bušeahtas lei danne várrejuvvon 2 500 000 ru sámi girjebussiid oastimii.
Jaepien 2011 budsjehtesne lij dannasinie bïedtesovveme 2 500 000 kr. saemieh gærjabussi åestiemasse.
Vuoruhemiin oidno ahte sámi girjebusset julevsámi guovllus leat vuoruhuvvon.
Prijoriteradimmine vååjnoe ahte saemien gærjabussh julevsaemien dajvesne prijoriteradovveme.
Olles várrejuvvon submi manai Divttasvuona suohkanii, mas lea girjebussefálaldat julevsámi guovllus.
Abpe bïedtesovveme beetnehveahka Divttasvuotnan tjïeltese mïnni, mesnie lea gærjabussefaalenasse julevsaemien dajvesne.
Sis lea maiddái ovttasbargu lagaš gielddaiguin Ruoŧa bealde.
Daj lea aaj ektiebarkoe gietskies tjïeltigujmie Sveerjen bieleste.
5 Ealáhusat
5 jielemh
Sámedikki váldomihttomearrin ealáhusaid oktavuođas lea ahte mii dáhttut nana ja juohkelágan ealáhuseallima mii vuhtii váldá sámi kultuvrra, luonddu ja birrasa sámi guovlluin.
Saemiedigkien åejvieulmiemierine jielemi gaskesisnie lea mijjieh sïjhtijibie nænnoes jïh ovmessie jielemejielemem mij vuehtieji saemien kultuvrem vaalta, eatnemem jïh byjresem saemien dajvijste.
Mii fertet bisuhit dan barggolašvuođa mii juo lea sierra ealáhusaid siskkobealde.
Mijjieh tjoerijibie dam tjöödtjestehtieh *barggolašvuođa mij joe lea sjïere jielemi sisnjelen.
Sámi guovlluin lea stuorra eretfárren, erenoamážit nissonolbmuid gaskkas.
Saemien dajvine lea stoere olkesejuhteme, joekoenlaakan nyjsenæjjaj gaskesne.
Danne mii sávvat eanet nissonolbmuid fitnodateaiggádin ja ealáhusdoallin.
Dannasinie mijjieh jeenje nyjsenæjjide sïelteaajhterinie vaajtelibie jïh jielemesteerijinie.
Dát sáhttá váikkuhit nana ja ealli servodagaide gos olbmot háliidit ássat.
Daate maahta dijpedh nænnoes jïh dyjren/dyren siebriedahkide gusnie almetjh sijhtieh veasodh.
Sámedikkis leat máŋggalágan bargovuogit movt dáid mihttomeriid juksat.
Saemiedigkien leah gelliesåarhts barkoevuekieh guktie daejtie ulmieh jaksijibie.
Mii gulahallat viidát stáhta eiseválddiiguin, sihke čoahkkimiin, konsultašuvnnain ja ealáhusšiehtadallamiin sierra ealáhusaid hárrái.
Mijjieh vijrieslaakan staaten åejvieladtjigujmie gaskestallijibie, dovne tjåanghkojne, konsultasjovnine jïh jielemeraarahtalleminie sjïere jielemi gaavhtan.
Mii gulahallat maiddái ealáhusorganisašuvnnaiguin, gielddaiguin ja doarjjaohcciiguin.
Mijjieh aaj jielemeorganisasjovnigujmie gaskestallijibie, tjïeltigujmie jïh dåarjoeohtsijigujmie.
Sámi ealáhusat gáibidit dávjá stuorra areálaid.
Saemien jielemh daamhtah stoere goelpeneståarojde krievieh.
Ollu barggus maid Sámediggi dahká eanavuoigatvuođaiguin lea oassi sámi ealáhusovddideami rámmaeavttuin.
Jïjnje barkosne maam Saemiedigkie eatnemereaktajgujmie dorje lea boelhke saemien jielemeevtiedimmien mierietsiehkine.
Sámedikki ealáhusovddidandieđáhus
Saemiedigkien jielemenevtiedimmiebïevnese
Sámediggi lea ráhkadan ealáhusovddidandieđáhusa.
Saemiedigkie jielemenevtiedimmiebïevnesem dorjeme.
Ealáhusovddidanbarggu váldomihttomearrin lea háhkat nana ja juohkelágan ealáhuseallima, dakkár ealáhuseallima mii vuođđuduvvo sámi kultuvrii, lundui ja birrasii, ja mii váldá daid vuhtii, ja maid háhkat dakkár ealáhuseallima mii lea vuođđun ceavzilis báikegottiide gos olbmot háliidit ássat.
Jielemenevtiedimmiebarkoen åejvieulmiemierine lea skååffedh nænnoes jïh ovmessie jielemejielemem, dagkeres jielemejielemem mij saemien kultuvrese tseegkesåvva, eatnamasse jïh byjresasse, jïh mij dejtie vaalta vuehtieji, jïh maam dagkeres jielemejielemem skååffijibie mij våaroeminie gaarsje sijjiegedtide gusnie almetjh sijhtieh veasodh.
Dán dieđáhusas leat vihtta áŋgiruššansuorggi vuoruhuvvon.
Daennie bïevnesisnie leah vïjhte barkoesuerkieh prijoriteradovveme.
Dat lea rámmaeavttut vuođđoealáhusain, geasuheaddji báikegottit, kulturealáhusat, ja innovašuvdna, dutkan ja árvoháhkan.
Dïhte mierietsiehkieh våaromejielieminie, giesije sijjiegedtieh, kultuvrejielemh, jïh innovasjovne, dotkeme jïh aarvoeskååffeme.
Maŋimuš áŋgiruššansuorgi lea gelbbolašvuođalokten ja ođđahutkamat.
Minngebe barkoesuerkie lea maahtaldahkenlutnjeme jïh orrehæhtadimmieh.
Boahtteáiggi ealáhuspolitihkas biddjojuvvo eanet fuomášupmi kulturealáhusaide ja sámi kultuvrii.
Båetijen aejkien jielemepolitihkesne jeenje åssjalommes bïejesåvva kultuvrejieliemidie jïh saemien kultuvrese.
Sámediggi lea válljen bidjat sámi mátkeealáhusaid ja duoji doahpagii kulturealáhusat.
Saemiedigkie veeljeme bïejedh saemien fealadimmiejieliemidie jïh vætnoem lahtesasse kultuvrejielemh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 175. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 175. bielie 379 bielesne
Ealáhusdieđáhusa mihttomearit ja strategiijat leat heivehuvvon doaibmabijuid bokte 2012 bušeahtas.
Jielemebïevnesen ulmieh jïh strategijh råajvarimmiej baaktoe sjïehtelovveme 2012 budsjehtesne.
Sámediggeráđđi lea juo mearridan prográmmačilgehusa lotnolasealáhusaid árvoháhkanprográmmii ja sámi mátkeealáhusaide.
Saemiedigkieraerie joe nænnoestamme programmetjïelkestimmiem *lotnolasealáhusaid aarvoeskååffemeprogrammese jïh saemien fealadimmiejieliemidie.
Sámediggi lea ráhkadahttán ovddidananalysa 22 gielddas sámi guovlluin.
Saemiedigkie evtiedimmiejoekehtimmiem 22 tjïeltesne #darjodh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><prfprc> saemien dajvine.
Analysa lea vuođđun bargui ealáhusovddidandieđáhusain.
Joekehtimmie lea våaroeminie barkose jielemenevtiedimmiebïevnesinie.
Dát čájeha ahte sámi guovlluin leat stuorra hástalusat ollu surggiin.
Daate vuesehte ahte saemien dajvine leah stoere haestemh jïjnje suerkine.
Dát hástalusat leat earret eará gánnáhahttivuođa bisuheami, innovašuvnnaid ja ásaheaddjidávjodaga ja ahtanuššama oktavuođas ealáhuseallimis.
Daah haestemh leah gaskem jeatjah *gánnáhahttivuođa tjöödtjestehtemen, innovasjovni jïh *ásaheaddjidávjodaga jïh *ahtanuššama gaskesisnie jielemejieliemisnie.
Sámi guovlluin leat hástalusat maiddái ássama bisuhemiin.
Saemien dajvine leah haestemh aaj veasomen tjöödtjestehtieminie.
Dan geažil go unnit riegádit mánát ja olbmot fárrejit distrivttain stuorát čoahkkebáikkiide.
Dan dïete goh onnh reakadieh maanah jïh almetjh distriktijste stoerebe tjåahkesijjide juhtieh.
Dat mii lea buorre lea dat go oahppodássi eanaš sámi guovlluin lea buoret go sámi guovlluid olggobealde.
Dïhte mij buerie lea dïhte goh learoedaltese jeenjemes saemien dajvine buerebe goh saemien dajvi ålkolen.
Raporta čájeha ahte eanaš sámi guovllut geasuhit unnán ássansaji ektui, muhto buorebuččat fitnodatgeasuheami ektui.
Reektehts vuesehte ahte jeenjemes saemien dajvh giesieh ånnetji årromedajven muhteste, mohte #buerie<adj><comp><der_dimin><adj><pl><nom> sïeltegiesemen muhteste.
Dat čájeha maiddái ahte ollu sámi guovlluin leat buoret bálvalusat nugo gávppašeami, idjadeami, bálvalusaid ja doaimmaid ektui.
Dïhte aaj vuesehte ahte jïjnje saemien dajvine leah buerebe dïenesjh goh åesiestimmien, jïjjedimmien, dïenesji jïh darjomi muhteste.
Sámediggi áigu ráhkadahttit ođđa analysa ovdáneamis sámi guovlluid gielddain.
Saemiedigkie sæjhta orre joekehtimmiem #darjodh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><inf> evtiedimmesne saemien dajvi tjïeltine.
Dát lea viiddiduvvon guoskat maiddái guovtti máttasámi gildii.
Daate vijriedovveme aaj dïjpedh göökten åarjelsaemien tjïeltese.
Analysa galgá eanet bidjat guovddážii innovašuvnnaid, sisafárrema ja oahppodási.
Joekehtimmie edtja jeenje jarngese innovasjovnh bïejedh, sïjsejuhtemem jïh learoedaltesem.
Ovttasbargu
Ektiebarkoe
Stuorradiggedieđáhus ođđa eanadoallo- ja biebmopolitihka birra
Stoerredigkiebïevnese orre laanteburrie- jïh beapmoepolitihken bïjre
Sámediggi lea buktán cealkámuša stuorradiggedieđáhussii ođđa eanadoallo- ja biebmopolitihka birra.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> stoerredigkiebïevnesasse buakteme orre laanteburrie- jïh beapmoepolitihken bïjre.
Cealkámušas deattuhii Sámediggi ahte dieđáhusas livčče galgan addit buoret ekonomalaš eavttuid boanddaide, sihkkarastit rekrutterema eanadollui ja addit eavttuid juohkelágan doallostruktuvrii miehtá riikka.
#Jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> Saemiedigkie tjïelkestehti ahte bïevnesisnie edtjeme vedtedh buerebe ekonomeles moenemetsiehkide båantide, dåårrehtimmiem laantebårran gorredidh jïh moenemetsiehkieh vedtedh ovmessie *doallostruktuvrii abpe rïjhken.
Sámediggi háliidii maiddái ahte dieđáhusas livčče galgan deattuhit árktalaš eanadoalu ja ahte dat gulašii davviguovlopolitihka siskkobeallái.
Saemiedigkie aaj sïjhti ahte bïevnesisnie edtjeme arktihken laanteburriem tjïelkestehtedh jïh dïhte noerhtedajvepolitihkem gåvla *siskkobeallái.
Sámediggi evttohii regionaliseret eanadoallopolitihka, meahci buorebut geavahit sávzaguohtumii ja áŋgiruššat mátkeealáhusaiguin.
Saemiedigkie uvtedi *regionaliseret laanteburriepolitihkem, miehtjiem buerebelaakan sïrvegåatoemasse utniejibie jïh fealadimmiejielemigujmie eadtjaldovvijibie.
Sámediggi bivddii viiddiduvvon rollaid sámi guovlluid eanadoallopolitihka oktavuođas doppe gos konsultašuvdnašiehtadus galgá adnojuvvot.
Saemiedigkie vijriedovveme råållide maedtieji saemien dajvi laanteburriepolitihken gaskesisnie debpene gusnie konsultasjovnelatjkoe edtja åtnasovvedh.
Sámediggi bođii árrat proseassas stuorradiggedieđáhusain diehtit ahte dan sadjái go ráhkadit sierra boazodoallodieđáhusa, válddahuvvo boazodoallu dán dieđáhusas.
Saemiedigkie aarehken prosesseste stoerredigkiebïevnesijstie båetieji daejredh ahte dan sijjeste goh sjïere båatsoebïevnesem darjodh, båatsoe buerkieståvva daennie bïevnesisnie.
Ovdáneami vuođul ovddit stuorradiggedieđáhusa rájes boazodoalu birra ja daid ollu hástalusaid geažil mat boazodoalus leat dál ovddabealde, bivddii Sámediggi ahte ráhkaduvvošii sierra dieđáhus boazodoalu birra.
Evtiedimmien mietie #ovtetje<adj><comp><attr> stoerredigkiebïevnesen raejeste båatsoen bïjre jïh daj jïjnje haestemi dïete mah båatsosne leah daelie åvtelisnie, Saemiedigkie maedtieji ahte sjïere bïevnese dorjesåvva båatsoen bïjre.
Sámedikki oaivila mielde lea deaŧalaš vuđolaččat ja ollislaččat meannudit buot beliid ealáhusas.
Saemiedigkien aarvoen mietie lea vihkele veele jïh ellieslaakan gïetedidh gaajhkide bielide jieliemisnie.
Sámediggi searvvai muhtun čoahkkimiidda ja konsultašuvdnačoahkkimiidda Eanadoallodepartemeanttain.
Saemiedigkie meatan muvhtide tjåanghkojde jïh konsultasjovnetjåanghkojde Laanteburriedepartemeentine.
Sámedikki ektui lea proseassa unnán searvvaheaddji, sihke boazodoalu ja eanadoalu dáfus.
Saemiedigkien muhteste lea prosesse ånnetji #meatan<adv><der_h><vblex><tv><der_nomag><n>, dovne båatsoen jïh laanteburrien dïete.
Loahpalaš dieđáhusas mii ovddiduvvui juovlamánus 2011 oaidnit ahte Sámedikki cealkámušat eanadoalu birra leat unnán váldojuvvon mielde.
Minngemes bïevnesisnie mij goevesne evtiedovvi 2011:n vuejnedh ahte Saemiedigkien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> laanteburrien bïjre ånnetji mealtan vaaltasovveme.
Dat mat leat váldojuvvon mielde leat earret eará árktalaš eanadoallu, eanadoallu miehtá riikka ja eanadoallopolitihka regionaliseren.
Dah mah mealtan vaaltasovveme gaskem jeatjah arktihken laanteburrie, laanteburrie abpe rïjhken jïh laanteburriepolitihken *regionaliseren.
Stuorradiggedieđáhusas ii leat sámi guovlluid eanadoallu namuhuvvon.
Stoerredigkiebïevnesisnie ij leah saemien dajvi laanteburrie moenesovveme.
Dat makkár rolla Sámedikkis galggašii leat maid ii leat váldojuvvon mielde dieđáhusas.
Dah magkeres råålla Saemiedigkien edtja årrodh maam ij leah mealtan vaaltasovveme bïevnesistie.
Nugo sámi eanadoalloberoštumiide maid Sámediggi lea ovddidan konsultašuvnnain, de gávdnat unnán Sámedikki cealkámušaid boazodollui stuorradiggedieđáhusas.
Goh saemien laanteburrieïedtjide aaj Saemiedigkie konsultasjovnine evtiedamme, dellie gaavnijibie ånnetji Saemiedigkien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> båatsose stoerredigkiebïevnesisnie.
Vaikko stuorradiggedieđáhus dál lea gárvvis, de áigu Sámediggi ain bargat dan ala ahte Stuorradiggi váldá stuorát ovddasvástádusa boazodoalus ja ráhkada sierra stuorradiggedieđáhusa boazodoalu birra.
Jalhts stoerredigkiebïevnese daelie gaervies, dellie sæjhta Saemiedigkie annje dan nelnie barkedh ahte Stuorradiggi stoerebe dïedtem båatsoste vaalta jïh sjïere stoerredigkiebïevnesem båatsoen bïjre dorje.
Sámedikki mielas lea duođalaš ášši go konsultašuvnnat doaibmabijuid birra Stuorradikki eanadoallo- ja biebmopolitihkalaš dieđáhusas eai goassige formálalaččat loahpahuvvon.
Saemiedigkien mïelesne lea itjmies aamhtese goh konsultasjovnh råajvarimmiej bïjre Stuorradiggijjen laanteburrie- jïh #beapmoe<n><cmp_sgnom><cmp> politihken bïevnesisnie eah gossege byjjeslaakan illh.
Sámediggi áigu čuovvut ášši Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta ektui, mas lea ovddasvástádus dán áššis, ja Ođasmahttin-, hálddahus- ja girkodepartemeantta ektui, man departemeanttas lea ovddasvástádus sámi áššiin.
Saemiedigkie sæjhta aamhtesem dåeriedidh Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten muhteste, mesnie lea dïedte daennie aamhtesisnie, jïh Orrestehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartemeenten muhteste, man departemeenten lea dïedte saemien aamhtesinie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 176. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 176. bielie 379 bielesne
Mariidnaealáhusat
Marijnejielemh
Sámit lea bivdán guliid nu guhká go gávdnojit historjjálaš gáldut.
Saemieh guelieh maadteme dan guhkiem goh historihkeles gaaltijh gååvnesieh.
Sámediggi deattuha viidáseappot ahte ferte vuhtiiváldit boares lágaid dán suorggis, ovdamearkka dihtii 1775 mannosaš eanančujuhancealkámuša (Jordutvisningsresolusjonen) mii nanne finnmárkolaččaid vuosttašvuoigatvuođa guolásteapmái.
Saemiedigkie vijriehkåbpoe tjïelkestahta ahte tjuara båeries laakide seatadidh daennie suerkesne, vuesiehtimmien åvteste 1775 asketje #eatneme<n><cmp_sgnom><cmp>#tjaatsestidh<vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> (*Jordutvisningsresolusjonen) mij nænnoste *finnmárkolaččaid voestesreaktam göölemasse.
Sámediggi muittuha ahte Gáivuona duopmu maiddái manná guhkás dan guvlui ahte dovddahit ahte das lea sáhka vieruiduvvanvuoigatvuođas mas báikkálaš guolásteaddjit ožžo buhtadusa, dannego sin guolástanguovlluide lei váddáset beassat go fápmohuksen buvttihii eanet jieŋa vutnii.
Saemiedigkie måjhtajahta ahte Kåfjorden dåapmoe aaj gåhkese mænna dan dajvese ahte dabtehtibie ahte desnie lea håaleme *vieruiduvvanvuoigatvuođas mesnie dajven göölijh refusjovnem åadtjoejin, dannasinie daj göölemedajvide lij geervebe bïesedh goh faamoetseegkeme jeenje jïengem voenese buektiehti.
Sámediggi čujuha viidáseappot dasa ahte oahppa ”friddja guolásteami” birra ii goassege ožžon coavcci Norgga rittus.
Saemiedigkie vijriehkåbpoe dïsse tjaatseste ahte leara ”frijje göölemen” bïjre idtji gåessie gænnah åadtjoeh *coavcci Nöörjem gaedteste.
Duopmu čájeha ahte historjjálaš geavaheapmi mii lea duođaštuvvon rittus báikkálaš vieruiduvvannjuolggadusain, lei hui deaŧalaš mearrádussii.
Dåapmoe vuesehte ahte historihkeles pråvhkoe mij gaedtesne jååhkesjovveme voenges *vieruiduvvannjuolggadusain, lij dan vihkeles nænnoestahkese.
Dáid historjjálaš duohtavuođaid ferte maid árvvoštallat Norgga geatnegasvuođaid ektui earret eará ON Álgoálbmotjulggaštusa 37.
Daejtie historihkeles rïektesidie tjuara aaj Nöörjen dïedti muhteste vierhtiedalledh gaskem jeatjah ON Aalkoeåålmegedeklarasjovnen/Aalkoeåålmehdeklarasjovnen/Aalkoeåålmhdeklarasjovnen 37.
artihkkala vuođul.
artihkelen mietie.
Sámiid riekti resurssaide mearas ja jogain, ja riekti geavahit daid, lea mearrideaddji oassi sámi kultuvrra ávnnaslaš vuođus.
Saemiej reaktoe #resursse<n><pl><ill> mearosne jïh johkine, jïh reaktoe dejtie utnedh, lea nænnoestæjja boelhke saemien kultuvren materijellen våaroemisnie.
Sámediggi sávvá boahtteáigái čujuheaddji ja ollislaš politihka, ja ahte Sámediggi lea okta dain gii bidjá eavttuid guolástuspolitihka ovddideapmái Norggas.
Saemiedigkie båetijen aajkan vaajtele tjaatsestæjja jïh ellies politihkem, jïh ahte Saemiedigkie lea akte dejnie gie moenemetsiehkiej göölemepolitihkem evtiedæmman beaja Nöörjesne.
Sámediggi vuoruha barggu sámiid historjjálaš bivdovuoigatvuođaid, mariidnaresurssaid ja jogaid ja riddo- ja vuotnaguovlluid geavaheami sihkkarastimiin.
Saemiedigkie barkoem prijoriterede saemiej historihkeles væjroereaktaj, #marijne<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><pl><gen> jïh johki jïh gaedtie- jïh voenedajvi pråvhkoen gorredimmine.
Sámediggi lea jagis 2011 čađahan konsultašuvnnaid ja čoahkkimiid gonagasreappáid hálddašeami láhkaásahusa reviderema, mearraluossabivddu sámi guovlluin ja guolástusaid ja mearrenjiččehasaid regulerema oktavuođas jagis 2011.
Saemiedigkie jaepesne 2011 tjïrrehtamme konsultasjovnide jïh tjåanghkoeh *gonagasreappáid reeremen njoelkedassen revideeremem, mearoeloesevæjroem saemien dajvine jïh göölemi jïh *mearrenjiččehasaid reguleeremen gaskesisnie jaepesne 2011.
Riddoguolástuslávdegoddi
Gaedtiegöölememoenehtse
Konsultašuvnnaid bokte Riddoguolástuslávdegotti árvalusa (NAČ 208:5) birra, leat Sámediggi ja Guolástus- ja riddodepartemeanta soahpan ahte nannet álbmoga guolástanrievtti mearrasámi guovlluin, nugo Sámediggi háliidii gulaskuddancealkámušastis.
Konsultasjovni baaktoe Gaedtiegöölememoenehtsen åssjelen (*NAČ 208:5) bïjre, leah Saemiedigkie jïh Gööleme- jïh gaedtiedepartemeente latjkeme ahte aalmogem nænnoestibie göölemereaktoen mearoesaemien dajvine, goh Saemiedigkie #govledimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> sïjhti.
Šiehtadus lea unnimus čoavddus mii earret eará mearkkaša dan ahte bivdovuoigatvuohta nannejuvvo dan bokte go ođđa mearrádusat váldojuvvojit mielde gustovaš láhkadahkosii.
Latjkoe lea unnemes tjoevtenje mij gaskem jeatjah dam krööhkeste ahte væjroereakta dan baaktoe nænnoeståvva goh orre nænnoestahkh mealtan vaaltasuvvieh *gustovaš *láhkadahkosii.
Dán unnimus čovdosa sáhttá čoahkkáigeassit 7 čuoggá vuollái:
Daam unnemes tjoevtenjem maahta 7:n tsiehkien nualan tjåanghkan giesedh:
Mearriduvvo ođđa láhkamearrádus nu ahte oasseváldiláhkii čadnojuvvo guolástanvuoigatvuohta.
orre laakenænnoestahke Nænnoeståvva dan ahte #mealtan<adv><cmp_sgnom><cmp>laakese göölemereakta gårredåvva.
Mearrádusa ferte geahččat fárrolaga mearraresursalága 11.
Nænnoestahkem tjuara ektesne #mearoe<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><cmp_sgnom><cmp>laakem gïehtjedidh 11.
§ deattuhanmearrádusain.
§ tjïelkestehtemenænnoestahkine.
Láhkaevttohus mearkkaša ahte lága bokte suodjalit guolástanrievtti ja seammás mearkkaša dan ahte sii geain lea vuoigatvuohta galget vuoruhuvvot ovddabeallái buot earáid go lea resursavátnivuohta.
Laakeuvtelasse krööhkeste ahte laaken baaktoe göölemereaktoem vaarjelibie jïh seammasïenten dam krööhkeste dah giej lea reakta edtjieh prijoriteradovvedh *ovddabeallái #gaajhke<prn><ind><nom> jeatjabidie goh lea *resursavátnivuohta.
Mearriduvvo sierra deattuhanmearrádus mearraresursalágas.
sjïere tjïelkestehtemenænnoestahke Nænnoeståvva #mearoe<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><cmp_sgnom><cmp>laakesne.
Deattuhanmearrádus dagaha ahte juohke lágan regulerema oktavuođas galgá erenoamážit deattuhuvvot sámiid geavaheapmi ja movt dat geavaheapmi mearkkaša sámi báikegottiide.
Tjïelkestehtemenænnoestahke dorje ahte #fïerhte<prn><ind><attr> dagkeres reguleeremen gaskesisnie edtja joekoenlaakan #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> saemiej pråvhkoe jïh guktie dïhte pråvhkoe saemien sijjiegedtide krööhkeste.
Mearriduvvo láhkaásahusa bokte gielddus stuorát fatnasiidda (badjel 15 mehtera) vuonaid siste.
Njoelkedassen baaktoe nænnoeståvva *gielddus stoerebe vïnhtside (aatsolen 15 meeterh) voeni sistie.
Láhkii čadnojuvvo vejolašvuohta identifiseret ja dohkkehit báikkálaš historjjálaš vuoigatvuođaid.
Laakese nuepie gårredåvva identifiseeredh jïh dåhkasjehtedh dajven historihkeles reaktide.
Sámiid mielmearrideapmi resursahálddašeamis - vuotnabivdolávdegoddi
Saemiej *mielmearrideapmi #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>reeremisnie - voenevæjroemoenehtse
Láhkamearrádus álbmotrievtti ektui oasseváldilágas mearkkaša ahte oasseváldiláhka galgá geavahuvvot Norgga álbmotrievttálaš geatnegasvuođaide dávistettiin, ja ahte láhka gusto álbmotrievtti njuolggadusaid rámmaid siskkobealde álgoálbmogiid ja minoritehtaid hárrái.
Laakenænnoestahke åålmehreaktan muhteste #mealtan<adv><cmp_sgnom><cmp>laakesne krööhkeste ahte #mealtan<adv><cmp_sgnom><cmp>laake edtja åtnasovvedh Nöörjem åålmehreaktan dïedtide svååreminie, jïh ahte laake dovve åålmehreaktan njoelkedassi mieriej sisnjelen aalkoeåålmegi jïh minoriteeti gaavhtan.
Mearrádusa deaŧaleamos doaibman lea čalmmustahttit daid álbmotrievttálaš geatnegasvuođaid mat gávdnojit.
Nænnoestahken vihkielommes darjoeminie lea tjelmiestehtedh dejtie åålmehreaktan dïedtide mah gååvnesieh.
Doaibmabijut: Várrejuvvo jahkásaš vuođđoearri dorskebivdui.
Råajvarimmieh: jaapetje våaromemierie Bïedtesåvva tåårskevæjrose.
Sámediggi guorahallá ja realitehta meannuda dán čuoggá dalle go prinsihpaid láhkii čatnan lea sohppojuvvon vuotna- ja riddobivddu dohkkeheami ja sihkkarastima ektui árbevirolaš mearrasámi guovlluin.
Saemiedigkie goerehtalla jïh realiteetem gïetede daan tsiehkien dellie goh prinsïhpi laakese gårredimmie latjkasovveme voene- jïh gaedtievæjroen jååhkesjimmien jïh gorredimmien muhteste aerpiesïejhme mearoesaemien dajvine.
Dattetge lea ovttamielalašvuohta das ahte galgá leat vejolaš birget okto guolástanrivttiin dahje buohtalaga eará doaimmain.
Darhkan lea sïemesvoete desnie ahte #buektiehtidh<vblex> edtja bïerkenidh oktegh göölemereaktojne jallh *buohtalaga jeatjah darjoeminie.
Riekti galgá leat nuvttá ja dat galgá váikkuhit fatnasiid ja guolásteddjiid laskama guovllus.
Reaktoe edtja namhtah årrodh jïh dïhte edtja dijpedh vïnhtsi jïh gööliji *laskama dajvesne.
Evttohuvvon doaibmabijuid sáhttá atnit deaŧalaš vuosttaš lávkin sámiid ja eará báikegoddeolbmuid vuoigatvuođaid ollislaš sihkkarastimis ja dohkkeheamis daid luondduviđa mariidnaresurssaide siskkáldas ja álbmotrievtti mielde.
Uvtedovveme råajvarimmide maahta utnedh vihkele voestes sïlline saemiej jïh jeatjah sijjiegedtiealmetji reaktaj ellies gorredimmesne jïh jååhkesjimmesne daj *luondduviđa #marijne<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><pl><ill> *siskkáldas jïh åålmehreaktan mietie.
Historjjálaš guolástanrivttiid dohkkeheapmi mat sámiin ja earáin leat mearrasámi guovlluin, lea gáibádussan viidáset proseassas mearrasámi kultuvrra ja eallinvugiid ealáskahttimiin.
Historihkeles göölemereaktoej jååhkesjimmie mah saemiej jïh jeatjabinie årrodh mearoesaemien dajvine, krïevenassine vijrebe prosessesne mearoesaemien kultuvren jïh jielemevuekiej jealajimmine.
Sámediggi oaidná ahte Finnmárkku, Romssa ja Norlándda stáhta ja fylkkagielddaid kantuvrrain lea stuorra hástalus fatnasiid ja guollevuostáiváldinsajiid ruhtadeamis dainna lágiin ahte das livččii ávki ássiide nu ahte ožžot vejolašvuođa geavahit daid bivdovuoigatvuođaid maid ožžot ruovttoluotta ja besset árjjalaččat searvat guollebivdui.
Saemiedigkie vuajna ahte Finnmaarhken, Romsan jïh #Norlánda<np><top><sg><gen> staaten jïh fylhketjïelti kontovrine lea stoere haesteme vïnhtsi jïh gueliedåastoehtimmiesijjiej beetnehdåarjosne dejnie vuekine ahte desnie lea nåhtoe årroejidie dan ahte nuepiem åadtjoeh utnedh dejtie væjroereaktide mejtie bååstede åadtjoeh jïh biesieh eadtjohkelaakan meatan guelievæjrose.
Guolástusreguleremat
Göölemereguleeremh
Guolástus- ja riddodepartemeanta ja Sámediggi leat ovttas geahčadan Guolástusdirektoráhta guolástanregulerema evttohusa jahkái 2012.
Gööleme- jïh gaedtiedepartemeente jïh Saemiedigkie ektesne vuajneme Göölemedirektoraaten göölemereguleeremen uvtelassen jaapan 2012.
Sámediggi válddii erenoamážit ovdan áššečuolmma ahte gieldit guollebivddu stuorra mearrafatnasiiguin davvinorgga vuonain.
Saemiedigkie joekoenlaakan fraamme vaeltieji aamhtesetjoelmem ahte guelievæjroem stoere mearoevïnhtsigujmie aassjoestehtedh *davvinorgga voenine.
Departemeanta áigu čuovvut direktoráhta evttohusa ahte ii diktit šákšabivddu 4 nautalaš miilla siskkobealde.
Departemeente sæjhta direktoraaten uvtelassem dåeriedidh ahte ij baajedh *šákšabivddu 4:n *nautalaš mïjlen sisnjelen.
Dasto árvvoštallat gildosa gieldit guolástusa vuotnalinnjáid siskkobealde fatnasiidda main lea dihto sturrodat, lea okta ollu doaimmain maid dat evttohuvvon vuotnaguolástuslávdegoddi galgá árvvoštallat.
Dehtie minngede vierhtiedallijibie *gildosa aassjoestehtedh göölemem *vuotnalinnjáid sisnjelen vïnhtside mejnie lea såemies ståaroe, lea akte jïjnje darjoeminie mejtie dïhte uvtedovveme voenegöölememoenehtse edtja vierhtiedalledh.
Norgga riddodorskenálli lea vánis, muhto árjjalaš nállebuoridanplána geažil lea dat dál váldojuvvon eret luonddušlájaid rukseslisttas.
Nöörjen gaedtietåårskemaadtoe madtege, mohte eadtjohke maadtoebueriedimmiesoejkesjen dïete lea dïhte daelie destie vaaltasovveme eatnemensåarhti rööpseslæstoste.
Riddodorski hálddašeamis lea stuorra mearkkašupmi guolástussii mearrasámi guovlluin, danne go dán šlájas lea olles eallingierdu vuonain ja rittus.
Gaedtietåårsken reeremisnie lea stoere mïerhkesjimmie göölemasse mearoesaemien dajvine, dannasinie goh daennie såarhtesne lea abpe *eallingierdu voenine jïh gaedtesne.
Buoridanplána vuođđun lea gáržžiduvvon regulerenmálle ollu guovlluin.
Bueriedimmiesoejkesjen våaroeminie gaertjiedovveme reguleeremegoeren jïjnje dajvine.
Dán vuođul lea Sámediggi joatkán barggu eiseválddiid guovdu ahte suodjalit sámi perspektiivva norgga riddodorski hálddašeamis ja buorideamis.
Daan mietie lea Saemiedigkie barkoen åejvieladtji jåarhkeme gaskoeh ahte saemien perspektijvem vaarjelidh nöörjen gaedtietåårsken reeremisnie jïh bueriedimmesne.
Dát mearkkaša earret eará dan ahte fatnasat mat leat badjel 15 mehtera fertejit bivdit olggobealde vuotnalinjjáid, go fas trålárat ja stuorra fatnasat ja mearrafatnasat fertejit bivdit olggobealde 12 ja 6 nautálaš miilla eret nannámis, sturrodaga mielde.
Daate gaskem jeatjah dam krööhkeste ahte vïnhtsh mah leah aatsolen 15 meeterh tjuerieh bæjngolen maedtedh *vuotnalinjjáid, goh viht *trålárat jïh stoere vïnhtsh jïh mearoevïnhtsh tjuerieh ålkolen maedtedh 12 jïh 6:n *nautálaš mïjlen destie *nannámis, ståaroen mietie.
Norgga eiseválddit leat ovttas Ruošša eiseválddiiguin mearridan ahte 2012 galgá leat lohpi bivdit šávššaid.
Nöörjen åejvieladtjh ektesne Russlaanten åejvieladtjigujmie nænnoestamme ahte 2012 edtja årrodh luhpie maedtedh *šávššaid.
Sámediggi lea áigodagas maŋŋá rahpama 2009:s dadjan ahte ii leat mielas addit lobi bivdit šávššaid, danne go dál eat dieđe movt dát bivdu váikkuha loahppa ekologalaš mariidnavuogádahkii Barentsábis, rittus ja vuonain Davvi Norggas.
Saemiedigkie boelhkesne mænngan geehpehtimmien jaepien 2009 jeahteme ahte ij mïelesne leah luhpiem vedtedh maedtedh *šávššaid, dannasinie goh daelie ibie daejrieh guktie daate væjroe minngiegietjie dijpie *ekologalaš marijnesysteemese Barentsáhpijjesne, gaedtesne jïh voenine Noerhte Nöörjesne.
Danne lea Sámedikki mielas deaŧalaš ráhkadit máŋgganállehálddašanmálle Barentsábi várás mii siskkilda maiddái áhpeguliid (sallit, šákša jna) ja mearranjiččehasat.
Dannasinie lea Saemiedigkien mïelesne vihkele darjodh *máŋgganállehálddašanmálle Barentsáhpijjen muhteste mijjieh *siskkilda aaj saelhtiengueliej (sæltan, *šákša jnv.) jïh *mearranjiččehasat.
Gonagasreappát
*Gonagasreappát
Sámediggi doarju ahte gonagasreappát hálddašuvvojit lagasvuođa- ja sorjavašvuođa prinsihpa mielde, mii mearkkaša dan ahte smávva báikegottiide miehtá rittu, ja nu maiddái unnimus fatnasiidda, galgá sihkkarastojuvvot vuosttaš vuoigatvuohta bivdit, ja dasa gullá maiddái gonagasreabbábivdu iežaset lagašguovlluin.
Saemiedigkie dåårje ahte *gonagasreappát reeresuvvieh *lagasvuođa- jïh *sorjavašvuođa prinsïhpen mietie, mij dam krööhkeste ahte onne sijjiegedtide abpe gaedtien, jïh dan aaj unnemes vïnhtside, edtja gorredovvedh voestes reakta maedtedh, jïh nehkelh aaj gåvla *gonagasreabbábivdu jïjtjsh gietskiesdajvine.
Erenoamážit guoská dát vuotnaguovlluide.
Joekoenlaakan daah dæjpa voenedajvide.
Sámediggi lea duhtavaš go Guolástus- ja riddodepartemeanta čuovvolii Sámedikki evttohusa 2010:s ahte ii addit friija lobi bivdit gonagasreappáid nuorttabealde 26 0 Ø.
Saemiedigkie madtjele goh Gööleme- jïh gaedtiedepartemeente Saemiedigkien uvtelassem jaepien 2010 dåeriedi ahte ij frïjje luhpiem vedtedh maedtedh *gonagasreappáid *nuorttabealde 26 0 *Ø.
Sámediggi lea registreren ahte Guolástusdirektoráhtas maŋit áiggis leat ollu geahppánan dakkár áššit mat gusket lobihis gonagasreabbábivdui dán guovllus.
Saemiedigkie registreereme ahte Göölemedirektoraatesne soejmehth tïjjesne årrodh jïjnje nåhkeme dagkeres aamhtesh mah dijpieh ovluhpehts *gonagasreabbábivdui daennie dajvesne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 178. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 178. bielie 379 bielesne
Sámedikki presideanta lea dovddahan skábmamánus 2011:s ahte Sámediggi áigu árvvoštallat ahte galggašii go addit gonagasreabbábivdolobi fatnasiidda mat leat vuollel 15 mehtera.
Saemiedigkien presideente lea vihte rahkan jaepien 2011 ahte Saemiedigkie sæjhta vierhtiedalledh ahte edtja goh vedtedh *gonagasreabbábivdolobi vïnhtside mah leah vueleli 15 meeterh.
Anadromalaš luossabivdu
*Anadromalaš loesevæjroe
Guolástusreguleremat jogain ja mearas jagis 2012
Göölemereguleeremh johkine jïh mearosne jaepesne 2012
Sámediggi lea 2011:s ásahan bargolávdegotti mii bargá guolástusreguleremiiguin jogain ja mearas 2012 ektui.
Saemiedigkie lea jaepien 2011 tseegkeme barkoemoenehtsem mij göölemereguleeremigujmie johkine barka jïh mearosne 2012 moenemetseahkan.
Bargolávdegoddi lea buktán regulerenevttohusa jogain ja mearas jagi 2012 várás, ja dasto guhkes áiggi strategiija reguleremiid várás.
Barkoemoenehtse reguleeremeuvtelassem johkine buakteme jïh mearosne jaepien 2012 muhteste, jïh dehtie minngede guhkies tïjjem strategijen reguleeremi muhteste.
Lávdegotti regulerenevttohus 2012 rájes lea ahte viiddidit gáidánuohti bivdoáiggi, erenoamážit Davvi-Romssas.
Moenehtsen reguleeremeuvtelasse 2012:n raejeste lea ahte vijriedibie *gáidánuohti væjroetïjjem, joekoenlaakan Noerhte-Romsesne.
Go guoská johkabivdui, de bidjá bargolávdegoddi vuođđun fylkkamánni evttohusa ahte bisuhit bivddu otnáš dásis eanaš čázádagain.
Goh johkevæjrose dæjpa, dellie barkoemoenehtse beaja våaroeminie fylhkemaennien uvtelassem ahte væjroem daanbeajjetje daltesisnie tjöödtjestehtedh jeenjemes abradahkine.
Dasto oaivvilda bargolávdegoddi ahte sáhtá geavahit ráfáidahttinávádagaid váldo váikkuhangaskaoapmin reguleren dihte guollebivddu čázádagain Finnmárkkus, gos lea heivvolaš.
Dehtie minngede barkoemoenehtse jeahta ahte maahta utnedh *ráfáidahttinávádagaid vååltoe dïedtetsavtshvierhtine reguleeredh åvteste guelievæjroen abradahkijste Finnmaarhkeste, gusnie lea sjiehtele.
Bargolávdegoddi lea maiddái evttohan ahte berrešii álggahuvvot prošeakta dainna áigumušain ahte kártet ja heivehit árbedieđuid mat galget leat vuođđun luossabivddu hálddašeapmái.
Barkoemoenehtse aaj uvtedamme ahte byöroe aelkiehtovvedh prosjeekte dejnie aajkojne ahte goerehtalledh jïh aerpiedaajrojde sjïehtehtidh mah edtjieh årrodh våaroeminie loesevæjroen reeremasse.
Bargolávdegotti raporta lei vuođđun konsultašuvnnaide Luondduhálddašan direktoráhtain reguleremiid birra.
Barkoemoenehtsen reektehts lij våaroeminie konsultasjovnide *Luondduhálddašan direktoraatine reguleeremi bïjre.
Sámediggi lea konsultašuvnnain Luondduhálddašandirektoráhtain soahpan gulaskuddancealkámuša mii sáddejuvvui gulaskuddamii, ja gulaskuddanáigemearrin lei ođđajagimánu 20.
Saemiedigkie konsultasjovnine Eatnemenreeremedirektoraatine latjkeme #govledimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> mij govledæmman seedtesovvi, jïh govledimmietïjjemierine lij tsïengelen 20.
b.
b.
2012.
2012.
Bargolávdegotti raporta ja Sámedikki mearkkašumit maŋŋá konsultašuvnna dárbbu birra viiddidit guovllu ”kysten av Finnmark” lea mielddusin gulaskuddamis.
Barkoemoenehtsen reektehts jïh Saemiedigkien mïerhkesjimmieh mænngan konsultasjovnen daerpiesvoeten bïjre dajvem vijriedieh ”*kysten *av Finnmark” lea lissiepaehpierinie govledimmesne.
Šiehtadallamat Suomain Deanučázádaga birra
Raarahtallemh Soemine *Deanučázádaga bïjre
2011:s lea leamaš čoahkkin ministerdásis ođđa šiehtadallamiid álggaheami birra dan soahpamuša ektui mii lea Norgga ja Suoma gaskka Deanučázádaga hárrái.
jaepien 2011 tjåanghkoen ministeredaltesisnie orreme orre raarahtallemi aelkiehtimmien bïjre dan latjkoen muhteste mij lea Nöörjen jïh Soemen gaskemsh *Deanučázádaga haarran.
Deanu guolástanhálddahus ja sámedikkit Norgga ja Suoma bealde gessojuvvojit lávga mielde šiehtadallamiidda, mat álggahuvvojit ođđajagis.
Deatnun göölemereereme jïh saemiedigkieh Nöörjen jïh Soemen bieleste lïhke geasasuvvieh mealtan raarahtallemidie, mah orrejaepesne aelkiehtovvieh.
Sámediggi galgá leat mielde Norgga šiehtadallanlávdegottis.
Saemiedigkie edtja mealtan Nöörjen raarahtallememoenehtsisnie årrodh.
Norgga ja Suoma dutkanjoavku ovddidii dutkanbohtosiiddis Ohcejogas skábmamánus.
Nöörjen jïh Soemen dotkemedåehkie dotkemeilledahkide Ohcejohkesne evtiedi rahkan.
Dasto ožžo Norgga ja Suoma vuoigatvuođaoamasteaddjit ja sámedikkit Norgga ja Suoma bealde vejolašvuođa háleštit daid regionála šiehtadallamiid birra mat bohtet.
Dehtie minngede Nöörjem åadtjoejin jïh Soemen reaktaneekijh jïh saemiedigkieh Nöörjen jïh Soemen bieleste nuepien håalodh daj regionaale raarahtallemi bïjre mah båetieh.
Šiehtadallamat eai ovdánan dán jagi ja šiehtadallamat jotkojuvvojit nationála šiehtadallamiiguin.
Idtjin raarahtallemh åvtenh daam jaepiem jïh raarahtallemh #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> nasjonaale raarahtallemigujmie.
Sámediggi áigu boahtteáiggis ságastallat šiehtadallanvuođu birra Birasgáhttendepartemeanttain.
Saemiedigkie sæjhta båetijen aejkien raarahtallemevåaromen bïjre soptsestalledh Byjresevaarjelimmiedepartemeentine.
Njávdánčázádaga báikkálaš hálddašeapmi
#Njávdán<np><top><cmp_sgnom><cmp>abradahken dajven reereme
Sámedikkis lea leamaš oktavuohta Birasgáhttendepartemeanttain ja lea háleštan dan birra ahte álggahit proseassa báikkálaš hálddašeamis Njávdámis boahtte jagi.
Saemiedigkien orreme gaskese Byjresevaarjelimmiedepartemeentine jïh dan bïjre hååleme ahte prosessem dajven reeremisnie aelkiehtibie Njávdánisnie #båetije<adj><sg><gen> jaepien.
Mearrageavahus
Mearoeåtnoe
Sámediggi lea fuolas go leat areálariiddut árbevirolaš vuotnabivdiid ja guollebiebmanealáhusa gaskka, ja go leat birasváikkuhusat go guoská earret eará dasa go nu ollu gárgidit biebmoguolit.
Saemiedigkie hoksesne goh leah goelpeneståaroeræjtoeh aerpiesïejhme voenevijriji jïh gueliebïepmehtimmiejielemen gaskemsh, jïh goh leah byjresedïedth goh gaskem jeatjah dæjpa dïsse goh dan jïjnje *gárgidit beapmoeguelieh.
Guollebiebman ii galgga áitit lunddolaš guollešlájaid ja das ferte leat dakkár doaibmavuohki mas biras váldojuvvo vuhtii.
Ij gueliebïepmehtimmie edtjh iemie gueliesåarhtide aejhtedh jïh desnie tjuara årrodh dagkeres darjomevuekie mesnie byjrese vaaltasåvva vuehtieji.
Deaŧalaš lea ahte guollebiebmanealáhus doaimmahuvvo dainna lágiin ahte dat ii heađuš árbevirolaš bivddu mearas dahje jogain.
Vihkele lea ahte gueliebïepmehtimmiejieleme dijpesåvva dejnie vuekine dïhte ij *heađuš aerpiesïejhme væjroen mearosne jallh johkine.
Sámediggi searvvai ja doalai sáhkavuoru workshopas Salmon Voices Münchenis golggotmánus.
Saemiedigkie meatan jïh lahtestimmiem #workshop<n><sg><ine> steeri Salmoine *Voices Münchenisnie golken.
Workshopa oktavuođas váldojuvvui bajás movt álgoálbmogat Norggas ja Canádas vásihit guollebiebmanealáhus.
#Workshop<n><sg><gen> gaskesistie bæjjese vaaltasovvi guktie aalkoeåålmegh Nöörjesne jïh #Kanáda<np><top><sg><ine> gueliebïepmehtimmiejieleme demtieh.
Son deattuhii ahte árbedieđut galget lea maid vuođđun luossahálddašeapmái.
Dïhte tjïelkestehti ahte aerpiedaajroeh edtjieh lea aaj våaroeminie loesereeremasse.
Son váillahii álgoálbmotperspektiivva fuomášumi guollebiebmanealáhusa iežas bealis.
Dïhte ohtsi aalkoeåålmegeperspektijven/aalkoeåålmehperspektijven/aalkoeåålmhperspektijven åssjalommesen gueliebïepmehtimmiejielemen jïjtjse bielesne.
Mátkki ulbmilin lei čatnat oktavuođa Canáda álgoálbmogiiguin mat vásihit sullasaš áššečuolmmaid maid Sámediggi ge vásiha luossahálddašemiin.
Fealadimmien ulmine lij gårredidh gaskesem #Kanáda<np><top><sg><gen> aalkoeåålmegigujmie mah plearoeh aamhtesetjoelmide demtieh mejtie Saemiedigkie aaj loesereereminie damta.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 179. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 179. bielie 379 bielesne
Mearranjiččehasat
*Mearranjiččehasat
Riddonjurjuid reguleren ja hálddašeapmi lea guovddáš bealli Sámedikki riddo- ja guolástuspolitihkas.
Gaedtienåerviej reguleereme jïh reereme lea voernges bielie Saemiedigkien gaedtie- jïh göölemepolitihkesne.
Sámediggi háliida ahte mariidna vuotnaresurssat hálddašuvvojit ollislaš ja ceavzilis vugiin.
Saemiedigkie sæjhta ahte marijne #voene<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><pl><nom> reeresuvvieh ellies jïh gaarsje vuekine.
Sámediggi doarju ahte galgá leat ceavzilis njuorjjonálli sámi guovlluin, muhto ahte nálli galgá bisuhuvvot dakkár dásis ahte báikkálaš guollenálit suodjaluvvojit main mearrasámit ja earát leat sorjavaččat bisuhan dihte ealáhusa ja kultuvrra.
Saemiedigkie dåårje ahte edtja årrodh gaarsje nåerviemaadtoe saemien dajvine, mohte ahte maadtoe edtja #tjöödtjestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> dagkeres daltesisnie ahte dajven gueliemaadtoeh mejnie vaarjelovvieh mearoesaemieh jïh jeatjebh jearohke tjöödtjestehtedh åvteste jielemem jïh kultuvrem.
Mearranjiččehasráđđi heaittihuvvui 31.12.2011, ja Guolástusdirektoráhta heaittihii geavahusa mii ovdal lea leamaš ahte rahpat gulaskuddama mearranjiččehasaid bivdoeriid mearrideapmái ja regulerenevttohussii.
*Mearranjiččehasráđđi 31.12.2011 illesovvi, jïh Göölemedirektoraate åtnoem illi mij aarebi orreme ahte geehpehtibie govledimmien *mearranjiččehasaid væjroemieride nænnoestæmman jïh reguleeremeuvtelassese.
Sámediggi lea 2011:s doallan čoahkkimiid ja konsultašuvnnaid Guolástusdirektoráhtain heivehan dihte geavahit báikkálaš máhtu dutkamis ja mearranjiččehasaid hálddašeamis, bisuhit rabas gulaskuddamiid riddonjurjuid bivdoearre- ja hálddašanevttohusaid ektui 2012:s, ja lea dorjon ahte álggahit fas buhtadusortnegiid riddonjuorjjobivdui.
Saemiedigkie lea jaepien 2011 steereme tjåanghkojde jïh konsultasjovni göölemedirektoraatine sjïehtehtidh åvteste dajven maahtoem dotkemisnie utnedh jïh *mearranjiččehasaid reeremisnie, gaahpode tjöödtjestehtedh govledimmiej gaedtienåerviej væjroemierie- jïh reeremeuvtelassi muhteste jaepien 2012, jïh dåårjeme ahte viht refusjovneöörnegidie aelkiehtibie gaedtienåervievæjrose.
Guolástusdirektoráhta lea čuovvolan Sámedikki ávžžuhusa ja lea čađahan rabas gulaskuddama evttohusa ektui mii guoská bivdoeriide ja riddonjurjuid hálddašeapmái 2012:s, ja lea miehtan ahte addigoahtit buhtadusa riddonjurjuid goddima ovddas.
Göölemedirektoraate Saemiedigkien haestemem dåeriedamme jïh gaahpode govledimmiem tjïrrehtamme uvtelassen muhteste mij væjroemieride dæjpa jïh gaedtienåerviej reeremasse jaepien 2012, jïh lea hååneskinie ahte refusjovnem vedtiegåetiejibie gaedtienåerviej buvvemen åvteste.
Økologiija – stárravuvddiid ođđasis šaddan
*Økologiija – *stárravuvddiid orresne sjïdteme
Mearradutkaninstituhtta lea ásahan ođđa gieddestašuvnna Finnmárkui, mii lea Porsáŋgguvuonas oarjjabealde.
Mearoedotkemeinstituhte orre ïentjestasjovnem Finnmaarhkese tseegkeme, mij Porsáŋgguvuotnesne *oarjjabealde.
Mearradutkama mihttomearrin lea bisuhit rikkis guollenáliid Davvi Norgga vuonain.
Mearoedotkemen ulmine lea tjöödtjestehtedh ræjhkas/ræjhkoes gueliemaadtoej Noerhte Nöörjem voenine.
Dán oktavuođas lea Porsáŋggu vuotna válljejuvvon čuozahatguovlun.
Daennie gaskesisnie lea Porsangeren voene veeljesovveme *čuozahatguovlun.
Sámediggi lea addán 500 000 ru doarjjan prošeavtta ” Guorba stárravuovddi šaddadeapmi - kálkenprošeakta” čađaheapmái.
Saemiedigkie vadteme 500 000 kr. dåarjojne prosjeektem ” *Guorba *stárravuovddi sjïdtehtimmie - *kálkenprošeakta” tjïrrehtæmman.
Ovttasbargu guolástusorganisašuvnnaiguin
Ektiebarkoe göölemeorganisasjovnigujmie
Sámedikki presideanttas lei čoahkkin Norgga Guolástussearvvi jođihangottiin miessemánus 2011:s.
Saemiedigkien presideenten lij tjåanghkoe Nöörjen göölemesiebrien juhtiehtimmiemoenehtsinie suehpeden jaepien 2011.
Fáttáid gaskkas maid birra lei sáhka ledje guolástushálddašeapmi oppalaččat ja beliid oaidnu Riddoguolástuslávdegotti evttohusaide.
Aamhtesi gaskesne maam bïjre lij håaleme lin göölemereereme ellieslaakan jïh bieliej vuajnoe Gaedtiegöölememoenehtsen uvtelasside.
Goappašat bealit leigga mielas bisuhit oktavuođa ja čilget nubbi nubbái áigeguovdilis guolástuspolitihkalaš áššiid birra.
Gåabpegh bielieh ligan mïelesne gaskesem tjöödtjestehtedh jïh boejhkelidh #sinsitniem<prn><res><attr> sinsætnan daaletje #gööleme<n><cmp_sgnom><cmp> politihken aamhtesi bïjre.
Eanadoallu
Laanteburrie
Sámediggi lea addán cealkámuša eanadoallošiehtadallamiidda Eanadoallo- ja biebmodepartementii.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> laanteburrieraarahtallemidie vadteme Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeentese.
Sámediggi deattuhii erenoamážit ahte oažžut buoret gánnáhahttivuođa eanadoalus ja ahte eanadoallu ferte oažžut buoret dietnasa.
Saemiedigkie joekoenlaakan tjïelkestehti ahte åadtjodh buerebe *gánnáhahttivuođa laanteburreste jïh ahte laanteburrie tjuara buerebe dïenestem åadtjodh.
Sámediggi evttohii vuolidit dan alla iežas oasi beliin šaddovahágiin ja dálvevahágiin.
Saemiedigkie uvtedi badtehtidh dam jolle jïjtjse boelhkem bieline sjædtoegoerpine jïh daelviegoerpine.
Sámi guovllut ledje beahttašuvvan eanadoallošiehtadusa bohtosa ektui.
Saemien dajvh lin *beahttašuvvan laanteburrielatjkoen illedahken muhteste.
Veaháš buoret dienaslassáneapmi šattai, muhto ii doarvái goluid laskama ektui.
Ånnetji buerebe dïenestelæssanimmie sjïdti, mohte ij nuekies maaksoej *laskama moenemetseahkan.
Ain leat stuorra erohusat dienaslassáneamis eanadoalu ja servodaga gaskka muđui.
#Ai<np><top><ess> leah stoere joekehtsh dïenestelæssanimmesne laanteburrien jïh siebriedahken gaskemsh voen.
Ođđa doaibmavisttiid ruhtadeamis leat stuorra hástalusat eanadoalus.
Orre darjomegåetiej beetnehdåarjosne leah stoere haestemh laanteburresne.
Ruhtadanortnegat eai doala liigegoluide mat leat sámi guovlluin riikka máttaosiid ektui.
Eah beetnehdåarjoeöörnegh steerh *liigegoluide mah leah saemien dajvine rïjhken åarjelboelhki muhteste.
Sámediggi lea ruhtadan máŋga stuorra vistti, muhto hástalussan lea loahparuhtadeami oažžun máŋgga dáin huksenáššiid oktavuođas.
Saemiedigkie gellie stoere gåetieh laeviehtamme, mohte haestieminie #minngiegietjie<n><cmp_sggen><cmp> beetnehdåarjoem åådtjeme gellien daejnie tseegkemeaamhtesi gaskesistie.
Deaŧalaš lea ahte dat doaibmavisttit main nuorat galget bargat, leat áiggi gáibádusaid mielde.
Vihkele lea ahte dah darjomegåetieh mejnie noerh edtjieh barkedh, leah tïjjen krïevenassi mietie.
Sámedikki mihttomearrin lea eanadoalu bisuheapmi sámi guovlluin.
Saemiedigkien ulmine lea laanteburrien tjöödtjestehteme saemien dajvine.
Gáicaealáhus lea nuppástuvvan ja lea nuppástuvvamin dainna lágiin ahte stuorra oassi gáiccain Norggas galget sanerejuvvot, ja ulbmilin lea luottahuhttit muhtun dávddaid maid gáiccat ožžot.
#Gáica<np><cmp_sgnom><cmp>jieleme jorkesamme jïh lea jorkesidh dejnie vuekine ahte stoere boelhke gaajhtsine Nöörjesne edtjieh *sanerejuvvot, jïh ulmine lea #gïeje<n><der_huhtti><vblex><tv><inf> muvhtide fiejlide mejtie gaajhtsh åadtjoeh.
Sámediggi ballá erenoamážit daid doalloheaittihemiid geažil maid sanerenprošeakta mielddisbuktá ja deattuha ahte ferte álggahit ođđa doaibmabijuid mat sihkkarastet viidáset eallinfámolaš gáicaealáhusa.
Saemiedigkie joekoenlaakan bælla daj *doalloheaittihemiid dïete maam *sanerenprošeakta mealtan buakta jïh tjïelkestahta ahte tjuara orre råajvarimmide aelkiehtidh mah gorredieh vijrebe #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp> faamoen gaajhtsejielemem.
Sámediggi lea ovttasbargguin Fylkkamanni eanadoalloossodagain, Finnmárkku fylkkagielddain ja Innovašuvdna Norggain láhčán diliid nu ahte oččodit jáhkku eanadollui Ávjovári álgoálbmotguovllus.
Saemiedigkie ektiebarkojne #Fylhke<n><cmp_sggen><cmp>#munnie<n><nomag><sg><nom> laanteburriegoevtesinie, Finnmaarhken fylhketjïeltine jïh Innovasjovne Nöörjine laatjeme tsiehkieh dan ahte åådtjedidh vuesiehtimmie laantebårran Ávjovárrijjen aalkoeåålmegedajveste/aalkoeåålmehdajveste/aalkoeåålmhdajveste.
Guoskevaš gielddat, Porsáŋgu, Kárášjohka ja Guovdageaidnu leat joatkán dáinna ja leat ráhkadan váldoprošeavtta dán áŋgiruššama várás.
Sjyöhtehke tjïelth, Porsanger, Karasjohke jïh Kautokeino daejnie jåarhkeme jïh åejvieprosjeektem dorjeme daan eadtjaldovvemen muhteste.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 180. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 180. bielie 379 bielesne
Gielddat leat láhčán golmma jagi prošeavtta.
Tjïelth golmen jaepien prosjeektem laatjeme.
Jos prošeavttain lihkostuvvet, de sáhttá das leat sirdinárvu eará guovlluide.
Jis prosjeektine lahkaskih, dellie maahta desnie årrodh johtelohkeaarvoe jeatjah dajvide.
Boazodoallu
Båatsoe
Sámedikki cealkámuš 2012/2013 boazodoallošiehtadussii meannuduvvui dievasčoahkkimis skábmamánus 2011.
Saemiedigkien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> 2012/2013 båatsoelatjkose dïevestjåanghkosne gïetedovvi rahkan 2011.
Dán cealkámušas deattuha Sámediggi ovttasbarggu ja konsultašuvnnaid departemeanttain boazodoallopolitihka ja dan hálddašeami, šiehtadusa váikkuhangaskaoapmeortnegiid, boazodoalu areálaid, boraspiriid, divadiid boazodoalus, dearvvašvuođa, dásseárvvu, vuovdalandili ja boazologu heiveheami.
Daennie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> Saemiedigkie tjïelkestahta ektiebarkoen jïh konsultasjovni departemeentine båatsoepolitihken jïh dan reeremen, latjkoen @váikkuhit<ex_vblex><iv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+tsavtshvierhtie<n><cmp_sgnom><cmp>+öörnege<n><pl><gen>, båatsoen goelpeneståaroej, juvri, *divadiid båatsosne, healsoen, seammavyörtegsvoeten, doekemetsiehkien jïh bovtselåhkoen sjïehtedimmiem.
Sámediggi áigu čalmmustahttit cealkámuša šiehtadusbeliide Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvái ja stáhtii Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta bokte ođđajagis 2012.
Saemiedigkie sæjhta #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> latjkoebielide Nöörjen båatsoesaemiej rïjhkenseabran jïh staatese tjelmiestehtedh Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten baaktoe orrejaepesne 2012.
Norgga ja Ruoŧa gaskasaš boazoguohtonkonvenšuvdna regulere boazodoalu Norgga ja Ruoŧa gaskasaš rádjaguovllus.
Nöörjen jïh Sveerjen gasngesadtje bovtsegåatomekonvensjovne båatsoem reguleerie Nöörjen jïh Sveerjen gasngesadtje raastegisnie.
Sámediggái lea deaŧalaš sihkkarastit buori čovdosa boazodoalu ealáhusorganisašuvnnaide maidda konvenšuvdna guoská.
Saemiedægkan vihkele gorredidh buerie tjoevtenjen båatsoem jielemeorganisasjovnide mejtie konvensjovne dæjpa.
Norgga ja Ruoŧa sámedikkiid presideanttaid gaskasaš čoahkkima vuođul, bivddii Norgga Sámediggi konsultašuvnnaid Eanadoallo- ja biebmodepartemeanttain ášši birra.
Nöörjen jïh Sveerjen saemiedigkiej presideenti gasngesadtje tjåanghkoen mietie, maedtieji Nöörjen Saemiedigkie konsultasjovni Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeentine aamhtesen bïjre.
Konsultašuvnnat departemeanttain dollojuvvojedje cuoŋománus 2011.
Konsultasjovnh departemeentine voerhtjen steeresovvin 2011.
Konsultašuvnna fáddán lei bargu Norgga ja Ruoŧa gaskasaš boazoguohtonkonvenšuvnnain viidáseappot.
Konsultasjovnen aamhtesinie lij barkoe Nöörjen jïh Sveerjen gasngesadtje bovtsegåatomekonvensjovnine vijriehkåbpoe.
Sámediggi lea ságastallamin Ruoŧa Sámedikkiin, Norgga Boazosápmelaččaid Riikaservviin ja Ruoŧa Sámiid Riikkaservviin dan birra ahte vejolaččat oažžut oktasaš evttohusa maid čalmmustit Norgga ja Ruoŧa ráđđehusaide.
Saemiedigkie lea soptsestalledh Sveerjen Saemiedigkine, Nöörjen båatsoesaemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrine jïh Sveerjen saemiej rïjhkensiebrine dan bïjre ahte #nuepie<vblex><indic><pres><p3><sg> ektie uvtelassem aaj åadtjoejibie Nöörjem vååjnesasse bïejedh jïh Sveerjen reerenasside.
Dásseárvu boazodoalus
Seammavyörtegsvoete båatsosne
Árbevirolaččat lea boazodoalus dásseárvu sohkabeliid gaskka, muhto dat lea ollu jagiid badjel geanohuvvan láhka- ja láhkaásahusreguleremiid bokte.
Aerpiesïejhmetji båatsosne seammavyörtegsvoete slïektebieliej gaskemsh, mohte dïhte lea jïjnje jaepiej bijjelen *geanohuvvan laake- jïh njoelkedassereguleeremi baaktoe.
Sámediggi lea váldán ovdan dásseárvoáššiid ollu gerddiid boazodoallošiehtadallamiid oktavuođas.
Saemiedigkie fraamme seammavyörtegsvoeteaamhtesidie vaalteme jïjnje aejkiej båatsoeraarahtallemi gaskesistie.
Boazodoallu dárbbaša ollu bargonávccaid, ja danne lea nissonolbmuin ja nuorain guovddáš sadji ealáhusoktavuođas.
Båatsoe jïjnje barkoefaamojde daarpesje, jïh dannasinie lea nyjsenæjjine jïh noerine voernges sijjien jielemegaskesisnie.
Sámediggeráđi 2009 dieđáhusas sámi boazodoalu birra, lea Sámediggi deattuhan ahte boazodoallu lea bearašvuđot ealáhus, gos nissonolbmuin lea guovddáš sadji bargofápmun, máhtolašvuođa gaskkusteaddjin ja máhtolašvuođa addin nuoraide.
Saemiedigkieraerien 2009:n bïevnesisnie saemien båatsoen bïjre, lea Saemiedigkie tjïelkestahteme ahte båatsoe lea #fuelhkie<n><cmp>våaromen jieleme, gusnie nyjsenæjjaj lea voernges sijjie barkoefaamojne, maahtaldahkem buektiejinie jïh maahtaldahken vedtiejinie noeride.
2010/2011 boazodoallošiehtadusa oktavuođas sohpe šiehtadusbealit ahte biddjojuvvo bargojoavku mii galggai geahčadit ja árvvoštallat daid čielggadusávdnasiid mat dál gávdnojit dásseárvvu birra boazodoalus, ja dasto evttohit doaibmabijuid ovddidan dihte dásseárvvu ealáhusas.
2010:n/2011:n båatsoelatjkoen gaskesisnie latjkoebielieh latjkajin ahte barkoedåehkie bïejesåvva mij edtji vuejnedh jïh vierhtiedalledh dejtie boejhkehtassematerijellide mah daelie seammavyörtegsvoeten bïjre gååvnesieh båatsosne, jïh dehtie minngede råajvarimmieh uvtedidh evtiedidh åvteste seammavyörtegsvoeten jieliemisnie.
Sámediggi buvttii árvalusaid bargojovkui Sámedikki barggu birra dásseárvvu ovddidemiin boazodoalus.
Saemiedigkie åssjelh barkoedåahkan buektieji Saemiedigkien barkoen bïjre seammavyörtegsvoeten evtiedimmine båatsosne.
Bargojoavku geigii raportta golggotmánus 2010.
Barkoedåehkie reektehtsem golken gietskiedi 2010.
Sámediggi attii gulaskuddancealkámuša dán raportii mii geigejuvvui Eanadoallo- ja biebmodepartementii 2011:s.
Saemiedigkie #govledimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> vedtieji daan reektehtsasse mij gietskiedovvi Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeentese jaepien 2011.
Sámedikki bargun dán ášši čuovvoleami oktavuođas lea fuolahit ahte bargojoavkku doaibmabidjoevttohusat vuoruhuvvojit ja čuovvoluvvojit.
Saemiedigkien barkojne daan aamhtesen dåeriedimmien gaskesisnie lea hoksedh ahte barkoedåehkien råajvarimmieuvtelassh prijoriteradovvieh jïh dåeriedovvieh.
Boazodoallolága láhkaásahusat
Båatsoelaakem njoelkedassh
Sámedikkis leat leamaš konsultašuvnnat Eanadoallo- ja biebmodepartemeanttain divatláhkaásahusa birra mii guoská doallonjuolggadusaid rihkkumii ja láhkaásahussii bággosáhku ektui.
Saemiedigkien orreme konsultasjovnh Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeentine *divatláhkaásahusa bïjre mij dæjpa *doallonjuolggadusaid miedtiemasse jïh njoelkedassese *bággosáhku moenemetseahkan.
Konsultašuvnnain lea Sámediggi deattuhan beliid láhkaásahusas doallonjuolggadusaid rihkkuma oktavuođas.
Konsultasjovnine lea Saemiedigkie bieliej njoelkedassesne tjïelkestahteme *doallonjuolggadusaid miedtemen gaskesisnie.
Sámediggi ovddidii čuovvovačča: buhtadusgáibádus boazodoalus guoská njuolga dan boazodoallái geas lea ovddasvástádus, iige orohahkii nugo geavahus lea leamaš dán rádjai.
Saemiedigkie evtiedi #minngebe<adj><sg><acc>: refusjovnekrïevenasse båatsosne dæjpa rïekte dan bovtsesteerijasse gïen lea dïedte, ij sïjtese goh åtnoe daan raajan orreme.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 181. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 181. bielie 379 bielesne
Sámediggi diehtá ahte departemeanta lea heivehan min oainnuid láhkaásahussii ja lea guorrasan daidda.
Saemiedigkie daajra ahte departemeente sjïehtehtamme mijjen vuajnoeh njoelkedassese jïh dejtie latjkeme.
Proseassa ektui boazodoallohálddašeami rievdadusa ektui lea Sámediggi áiddostan ahte sáhttá leat eahpeoiddolaš bidjat fápmui ođđa sankšuvdnanjuolggadusaid boazodoalloláhkii, nu guhká go lea hui eahpesihkarvuohta das makkár boazodoallohálddašeapmi šaddá boahtteáiggis.
Prosessen muhteste båatsoereeremen jorkestimmien muhteste lea Saemiedigkie *áiddostan ahte maahta årrodh *eahpeoiddolaš faamose bïejedh orre *sankšuvdnanjuolggadusaid båatsoelaakese, dan guhkiem goh lea dan *eahpesihkarvuohta desnie magkere båatsoereereme båetijen aejkien sjædta.
Bealit nugo hálddašandássi ja doaimmat čuhcet láhkaásahusa sisdollui ja njuolggadusaid geavaheapmái.
Bielieh goh reeremedaltese jïh darjomh njoelkedassen sisvegasse jïh njoelkedassi pråvhkose gaajesjieh.
Dieinna lágiin sáhttá šaddat vel stuorát eahpesihkarvuohta dan ektui ahte gii dat galgá geavahit daid ođđa láhkaásahusaid ja man guhkká.
Duejnie vuekine maahta annje sjïdtedh stoerebe *eahpesihkarvuohta dan muhteste gie dïhte edtja utnedh dejtie orre njoelkedasside jïh maam *guhkká.
Dát fuonida einnostanvejolašvuođa ja buktá eahpesihkarvuođa boazodolliide.
Daate nåajtomenuepiem heajjode jïh buakta *eahpesihkarvuođa bovtsesteerijidie.
Dat go Sámediggi liikká válljii guorrasit dáid láhkaásahusaide, boahtá das go min mielas lea deaŧalaš oažžut sadjái njuolggadusaid maid sáhttá geavahit jos doallonjuolggadusat rihkkojuvvojit.
Dah goh Saemiedigkie lïjhke veelji latjkedh #daate<prn><dem><pl><ine><attr> njoelkedasside, destie båata goh mijjen mïelesne vihkele åadtjodh sæjjan njoelkedassh mejtie maahta utnedh jis *doallonjuolggadusat meadtasuvvieh.
Dat lea deaŧalaš ealáhussii alccesis ja birrasii.
Dïhte vihkele jieliemasse #jïjtje<prn><ref><ill><px3sg> jïh byjresasse.
Erenoamáš deaŧalaš lea sihkkarastit boazodoalloorgánaide vejolašvuođa leat mielde dáid njuolggadusaid geavaheami oktavuođas.
Sjïere vihkele lea båatsoeorgaanide gorredidh nuepien årrodh mealtan daaj njoelkedassi pråvhkoen gaskesisnie.
Boazodoallohálddašeami rievdadeapmi
Båatsoereeremen jorkestimmie
Sámediggi lea ođasdieđáhusa bokte cuoŋománus 2011 Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta neahttasiidduin oaidnán ahte boazodoallohálddašeapmi galgá rievdaduvvot.
Saemiedigkie lea orrebïevnesen baaktoe voerhtjen 2011:n Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten nehtebieline vuajneme ahte båatsoereereme edtja jarkestovvedh.
Rievdadusat lea ahte guovllustivrrat galget heaittihuvvot ja guovllukantuvrrat galget fárrehuvvot Fylkkamanni vuollái.
Jorkestimmieh lea ahte dajvenståvroeh edtjieh illesovvedh jïh dajvenkontovrh edtjieh #Fylhke<n><cmp_sggen><cmp>#munnie<n><nomag><sg><gen> nualan juhtiehtovvedh.
Sámediggái ii leat movtge dieđihuvvon ahte nu lea árvvoštallojuvvon dahkkojuvvot.
Saemiedægkan ij leah guktie gænnah bïeljelovveme ahte dan vierhtiedallesovveme dorjesovvedh.
Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta sáddii maŋŋá notáhta Sámediggái mas čilgejedje organiserema rievdadusaid birra.
Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente mænngan seedti *notáhta Saemiedægkan mesnie öörnemem jorkestimmiej bïjre boejhkelin.
Sámediggi manai ovttas Norgga Boazosápmelaččaid Riikkaservviin diehtojuohkinčoahkkimii miessemánus departemeantta mearrádusa birra.
Saemiedigkie ektesne Nöörjen båatsoesaemiej rïjhkensiebrine mïnni bïevnesetjåanghkose suehpeden departemeenten nænnoestahken bïjre.
Sámediggi ja Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvi muitaledje bealisteaset evttohusa birra lávdegoddái mii čielggada boazodoallohálddašeami organiserema.
Saemiedigkie jïh Nöörjen båatsoesaemiej rïjhkensiebrie bielesne uvtelassen bïjre soptsestin moenehtsasse mij båatsoereeremen öörnemem tjïelkede.
Sohppojuvvui ahte Sámediggi galggai dievasčoahkkimis meannudit ášši ovdal go departemeanta barggai maidege viidáseappot.
Latjkasovvi ahte Saemiedigkie edtji dïevestjåanghkosne aamhtesen aarebi gïetedidh goh departemeente maamkh vijriehkåbpoe barki.
Sámediggi dagai mearrádusa áššis dievasčoahkkimis geassemánus 2011 mas boahtá ovdan ahte departemeantta mearrádus boazodoallohálddašeami rievdadeamis lei mearriduvvon almmá ahte dat lei dahkkojuvvon konsultašuvnnaid mielde daid konsultašuvdnaprosedyraid mielde mat leat Sámedikki ja stáhta eiseválddiid gaskka.
Saemiedigkie nænnoestahken aamhtesisnie dïevestjåanghkosne darjoeji ruffien 2011:m mesnie fraamme båata ahte departemeenten nænnoestahke båatsoereeremen jorkestimmesne namhtah nænnoestovveme dïhte konsultasjovni mietie dorjesovveme daj konsultasjovneprosedyjri mietie mah leah Saemiedigkien jïh staaten åejvieladtji gaskemsh.
Dás fuolakeahttá bovdejuvvui Sámediggi konsultašuvnnaide mii lei dušše dan birra mii guoská mearriduvvon rievdadusa čađaheapmái.
Daelie #hokse<n><err_dersub><der_keahtta> Saemiedigkie bööresovvi konsultasjovnide mij lij ajve dan bïjre mij dæjpa nænnoestovveme jorkestimmien tjïrrehtæmman.
Konsultašuvnnat juo mearriduvvon čađaheamis eai leat duohta konsultašuvnnat, danne ii sáhttán Sámediggi vuolgit diekkár čoahkkimii.
Konsultasjovnh joe nænnoestovveme tjïrrehtimmesne eah leah saetnies konsultasjovnh, dannasinie idtji maehtieh Saemiedigkie vuelkedh dagkeres tjåanghkose.
Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta sáddii čakčamánus evttohusa guovllustivrraid heaittiheamis gulaskuddamii.
Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente skïereden seedti uvtelassem dajvenståvroej illemisnie govledæmman.
Dat meannuduvvui Sámedikki dievasčoahkkimis guovvamánus 2012.
Dïhte Saemiedigkien dïevestjåanghkosne goevten gïetedovvi 2012.
Boazodoallohálddašeami rievdadeapmi eaktuda dan sámepolitihka joatkima man ulbmilin lea ahte mearridanváldi áššiin mat erenoamážit gusket sámi álbmogii sirdojuvvo Sámediggái.
Båatsoereeremen jorkestimmie tsïhkestahta dam saemienpolitihken jåerhkemem man ulmine lea ahte nænnoestimmiereaktah aamhtesinie mah joekoenlaakan saemien aalmogasse dijpieh Saemiedægkan jåhtasåvva.
Vuođđolága § 110a man vuođul galgá láhčit diliid nu ahte sámit go lea sierra álbmot sáhttet sihkkarastit ja ovddidit iežaset kultuvrra, giela ja servodateallima, bidjá čielga čanastagaid movt almmolaš boazodoallohálddašeapmi organiserejuvvo.
Maadthlaaken § 110:m man mietie edtja tsiehkieh laetjedh dan ahte saemieh goh lea sjïere aalmoge maehtieh gorredidh jïh evtiedidh jïjtjsh kultuvrem, gïelem jïh siebriedahkejieledem, tjïelke baadtehtahkide beaja guktie byjjes båatsoereereme öörnesåvva.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 182. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 182. bielie 379 bielesne
Dán joatkimis čuovvu maiddái ahte álbmotrievttálaš geatnegasvuođat iešmearrideami, iešstivrema, searvama ja vuoruheami birra iežas ovdánahttimii biddjojuvvojit vuođđun árvvoštallamiin boazodoallohálddašeami rievdadeami oktavuođas.
Daennie jåerhkiemisnie aaj dåerede ahte åålmehreaktan dïedth jïjtjereeremen, jïjtjereeremen, #meatan<adv><der_nomact><n> jïh prijoriteradimmien bïjre jïjtjse evtiedæmman bïejesuvvieh våaroeminie vierhtiedimmine båatsoereeremen jorkestimmien gaskesisnie.
Guđege dáin beliin ii leat Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta árvvoštallan ja bidjan vuođđun mearrádusaidis oktavuođas 2011:s.
Fïereguhtene daejnie bieline ij leah Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente vierhtiedalleme jïh bïejeme våaroeminie nænnoestahkh gaskesisnie jaepien 2011.
ILO lea ollu oktavuođain dovddahan ahte proseassa ja sisdoallu gullet lávga oktii.
ILO lea jïjnje gaskesinie vihte ahte prosesse jïh sisvege lïhke ikth govlih.
Duohta konsultašuvnnat buori jáhkuin dainna ulbmilin ahte olahit ovttamielalašvuođa, ja čovdosiid mat dávistit gustovaš sámepolitihkkii ja riikkaidgaskasaš geatnegasvuođaide sámiid guovdu dego álgoálbmot, lea mearrideaddji deaŧalaš dán ášši čuovvoleamis.
Saetnies konsultasjovnh buerie vuesiehtimmine dejnie ulmine ahte sïemesvoetem hinnieh, jïh tjoevtenjh mah svååroeh *gustovaš saemienpolitihkese jïh gaskenasjonaale dïedtide saemieh gaskoeh dellie aalkoeåålmegen, nænnoestæjja vihkele daan aamhtesen dåeriedimmesne.
Boraspiret
Juvrh
Sámediggi lea ovddidan ovtta ášši Sámi parlamentáralaš ráđi stivrii guohtonealliealáhusa vahágiid birra dan geažil go gávdnojit ráfáidahttojuvvon boraspiret.
Saemiedigkie aktem aamhtesem evtiedamme Saemien parlamentarihkeles raerien ståvrose #gåatome<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp>#dyjre<n><cmp_sgnom><cmp>jielemen goerpi bïjre dan dïete goh #raeffiedehtedh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> juvrh gååvnesieh.
Sámi parlamentáralaš ráđđi mearridii fakkastit dan Girkonjárgga 2011 julggaštussii, ja dasto álggahit sámeparlamentáralaš ovttasbarggu oažžun dihte nationála stáhtaid suodjalit sámi ealáhusaid guovlluin gos leat ollu boraspiret.
Saemien parlamentarihkeles raerie nænnoesti dibrehtidh dam Girkonjárgam 2011 deklarasjovnese, jïh dehtie minngede aelkiehtidh *sámeparlamentáralaš ektiebarkoen åadtjodh åvteste nasjonaale staatide vaarjelidh saemien jieliemidie dajvine gusnie leah jïjnje juvrh.
Boraspirepolitihkka sierra riikkain, Suomas, Norggas, Ruoŧas ja Ruoššas, váikkuha ollu vuođđoealáhusaide ollu sámi guovlluin.
Juvrepolitihke sjïere rïjhkine, Soemesne, Nöörjesne, Sveerjesne jïh Russlaantesne, jïjnje våaromejieliemidie dijpie jïjnje saemien dajvine.
Politihkka Eurohpá uniovnna siskkobealde bidjá čanastagaid nationála boraspirepolitihkkii min riikkas.
Politihke Europa *uniovnna sisnjelen baadtehtahkh nasjonaale juvrepolitihkese beaja mijjen rïjhkesne.
Danne áigu Sámi parlamentáralaš ráđđi bargat dan ala vai Suopma ja Ruoŧŧa iežaset miellahttovuođa bokte, buoremus vejolaš vuogi mielde vuhtii váldet sámi beroštumiid dán áššesuorggis.
Dannasinie sæjhta Saemien parlamentarihkeles raerie dan nelnie barkedh vuj Soeme jïh Sveerje jïjtjemsh *miellahttovuođa gåaskoejin, bööremes kaanne vuekien mealtan vuehtieji saemien ïedtjide vaeltiejih daennie aamhtesesuerkeste.
SPR deattuha ahte Eurohpáráđđi dat bidjá rámmaid lahttoriikkaid bargui olmmošvuoigatvuođaiguin.
SPR tjïelkestahta ahte #Eurohpáráđđi<np><sg><nom> dïhte mierieh beaja lïhtsegerïjhki barkose åålmehreaktajgujmie.
Sihke Suopma, Ruoŧŧa, Norga ja Ruošša leat Eurohpáráđi lahttun, mii lea bidjan unnimus standárddaid olmmošvuoigatvuođaide ja bearráigeahččá ahte doahttaluvvojit go sierra konvenšuvnnat ja rekommandašuvnnat.
Dovne Soeme, Sveerjen, Nöörje jïh Russlaante leah #Eurohpáráđđi<np><sg><gen> lïhtseginie, mij unnemes standardide åålmehreaktide bïejeme jïh vuartesje ahte ussjedovvieh goh sjïere konvensjovnh jïh *rekommandašuvnnat.
Danne áigu SPR bargat dan ala ahte guoskevaš stáhtat čuovvolit iežaset geatnegasvuođaid mat guske sámi álbmogii.
Dannasinie sæjhta SPR:m dan nelnie barkedh ahte sjyöhtehke staath jïjtjsh dïedth dåeriedieh mah saemien aalmogasse dïjpin.
Sámi parlamentáralaš ráđđi áigu ásahit lávdegotti man bargun lea hábmet oktasaš boraspirepolitihka ja evttohit njuolggadusaid hálddašeapmái.
Saemien parlamentarihkeles raerie sæjhta moenehtsem tseegkedh man barkojne lea ektie juvrepolitihkem hammoedidh jïh njoelkedassh reeremasse uvtedidh.
Eaktun lea ahte guoskevaš riikkat fuolahit geavatlaš hálddašeami ja čuvvot mearriduvvon njuolggadusaid.
Moenemetsiehkine lea ahte sjyöhtehke rïjhkh huksieh *geavatlaš reeremem jïh nænnoestovveme njoelkedasside dåeriedieh.
Muđui čujuha Sámi parlamentáralaš ráđđi Girkonjárgga julggaštussii (2011), erenoamážit 11.
Voen tjaatseste Saemien parlamentarihkeles raerie Girkonjárgam deklarasjovnese (2011:n), joekoenlaakan 11.
čuoggái ja stáhtaid geatnegasvuhtii sihkkarastit ávnnaslaš kulturvuođu sámi álbmogii.
tseahkan jïh staati dïedtese materijellen kultuvrevåaromem saemien aalmogasse gorredibie.
Buhtadusortnegat bohccuid massima ovddas maid boraspiret borret
Refusjovneöörnegh bovtsi dassemen åvteste aaj juvrh byöpmedieh
Birasgáhttendepartemeanta (BD) lea ásahan prošeavtta man ulbmilin lea árvvoštallat ja vejolaččat evttohit rievdadusaid dáláš buhtadusortnegii bohccuid ovddas maid boraspiret goddet.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente (*BD) prosjeektem tseegkeme man ulmine lea vierhtiedalledh jïh #nuepie<vblex><indic><pres><p3><sg> jorkestimmieh daaletje refusjovneöörnegasse uvtedidh bovtsi åvteste maam juvrh buvvieh.
Prošeavtta mandáhtan lei čielggadit, ja moht fertešii go dáláš buhtadusortnega bohccuid massima ovddas boraspiriide rievdadit.
Prosjeekten mandaatine lij tjïelkedidh, jïh *moht tjuara goh daaletje refusjovneöörnegem bovtsi dassemen åvteste juvride jarkestibie.
Prošeaktajoavku galgá erenoamážit čielggadit málle riskavuđot buhtadusortnegii.
Prosjeektedåehkie edtja joekoenlaakan goerem tjïelkedidh *riskavuđot refusjovneöörnegasse.
Sámediggi lea addán gaskaboddosaš cealkámuša prošeaktajovkui ja áigu čuovvolit ášši konsultašuvnnaid bokte Birasgáhttendepartemeanttain.
Saemiedigkie vadteme annjebodts #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> prosjeektedåahkan jïh sæjhta aamhtesem dåeriedidh konsultasjovni baaktoe Byjresevaarjelimmiedepartemeentine.
Jinjevaerie sámečearru
*Jinjevaerie *sámečearru
Jijnjevaerie sámečearru lea váldán oktavuođa Sámedikkiin oažžut veahki dan oktavuođas go Statkraft áiggošii hukset bieggafámu sin guohtoneatnamiidda.
*Jijnjevaerie *sámečearru gaskesem Saemiedigkine vaalteme viehkiem åadtjodh dennie gaskesistie goh Statkraft sæjhta bïegkefaamoem bigkedh daj gåatomeeatnamidie.
Sámečearru lea vuostálastán bieggafápmoprošeavtta ja das lea leamaš advokáhtaveahkki.
*Sámečearru bïegkefaamoeprosjeektem gïrreme jïh desnie orreme advokaateviehkie.
Sii leat dolvon ášši duopmostullui.
Dah aamhtesem dåapmoestovlese saahteme.
Sámedikkis lea leamaš čoahkkin Statkraft:in čielggadan dihte bieggafápmoprošeavtta ja movt dat leat láhtten sámečearuin.
Saemiedigkien tjåanghkoen orreme *Statkraft:in tjïelkedh åvteste bïegkefaamoeprosjeektem jïh guktie dah dåemiedamme *sámečearuin.
Sámediggi lea maid váldán ášši bajás Olgoriikadepartemeanttain čoahkkimiin.
Saemiedigkie aaj vaalteme aamhtesem bæjjese Ålkoelaantedepartemeentine tjåanghkojste.
Ášši lea mannan ovtta vuoru duopmostuollovuogádagas Ruoŧas.
Aamhtese aktene våaroen dåapmoestovlesysteemesne mïnneme Sveerjesne.
Ášši meannuduvvui loahpalaččat Birasgáhttenduopmostuolus, gos duopmu celkojuvvui skábmamánus 2011.
Aamhtese gïetedovvi #minngiegietjie<n><adj><der_aadv><adv> Byjresevaarjelimmiedåapmoestovlesne, gusnie dåapmoe rahkan jeahtasovvi 2011.
Sámečearru ii ožžon ulbmillaš doarjaga ahte dohkálaččat sihkkarastit sin boazoguohtoneatnamiid.
*Sámečearru idtji #ulmies<adj><attr> dåarjoem åadtjoeh ahte hijvenlaakan gorredidh daj bovtsegåatomeeatnamidie.
Ášši ii leat vejolaš váidit maŋŋá go dat lea meannuduvvon Hoavvarievttis.
Ij aamhtese leah #buektiehtidh<vblex><indic><p3><sg> gïelkerdidh mænngan goh dïhte gïetedovveme *Hoavvarievttis.
Sámedikkis lea leamaš oktilaš oktavuohta sámečearuin, ja dál bargojuvvo oažžun dihte ulbmillaš čovdosa ovddidit sámečearu beroštumiid sihke nationála ja riikkaidgaskasaš dásis.
Saemiedigkien orreme *oktilaš gaskese *sámečearuin, jïh daelie barkesåvva åadtjodh åvteste #ulmies<adj><attr> tjoevtenjem evtiedidh *sámečearu ïedtjh dovne nasjonaale jïh gaskenasjonaale daltesisnie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 183. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 183. bielie 379 bielesne
Lotnolasealáhusaid árvoháhkanprográmma ja sámi mátkeealáhusat
*Lotnolasealáhusaid aarvoeskååffemeprogramme jïh saemien fealadimmiejielemh
Sámediggi lea vuoruhan ásahuvvon fitnodagaid čuovvoleami 2011:s.
Saemiedigkie prijoriteradamme tseegkesovveme sïelti dåeriedimmiem jaepien 2011.
Guokte čuovvolanprošeavtta leat čuovvoluvvon, nubbi máttasámi guovllus ja nubbi fas Lulli- ja Gaska-Romssas.
Gööktem dåeriedimmieprosjeekth dåeriedovveme, #mubpie<prn><ind><attr> åarjelsaemien dajvesne jïh mubpie viht Åarjel- jïh Gåhkaldahke-Romsesne.
Goappašagat prošeavttat leat lotnolasealáhusaid árvoháhkanprográmma ja sámi mátkeealáhusaid oasit.
*Goappašagat prosjeekth leah *lotnolasealáhusaid aarvoeskååffemeprogramme jïh saemien fealadimmiejielemi boelhkh.
Olahusjoavkun ledje sámi ásaheaddjit mat leat ásahan fitnodaga maŋimuš viđa jagis.
*Olahusjoavkun lin saemien tseegkijh mah sïeltem tseegkeme minngebe vïjhtene jaepesne.
Čuovvoleapmi lea dáhpáhuvvan golmma čoagganeami bokte 2 beaivvi háválassii sierra guovlluin.
Dåeriedimmie sjugniehtovveme golmen tjåanghkenimmien baaktoe 2 biejjieh *háválassii sjïere dajvine.
Sámediggi válddii VINN ja Norges Vel čuovvolit ásaheddjiid máttasámi guovllus.
Saemiedigkie vaeltieji *VINN jïh Norgesne Annje tseegkijh åarjelsaemien dajvesne dåeriedidh.
Čuovvoleapmi čađahuvvui ovttas Norlándda fylkkasuohkaniin.
Dåeriedimmie ektesne #Norlánda<np><top><sg><gen> fylhketjïeltine tjïrrehtovvi.
12 olbmo 8 fitnodagas serve.
12 almetjh 8 sïeltesne meatan.
Čuovvoleapmi lea váikkuhan stuorát fuomášumi fitnodatovddideapmái.
Dåeriedimmie dijpeme stoerebe åssjalommesen sïelteevtiedæmman.
Maŋimuš čoagganeamis sohpe njeallje fitnodaga plánet márkanovttasbarggu 2012 rájes, dainna ulbmilin ahte juksat stuorát márkaniidda, oažžut buoret gávpejođu ja gánnáhahttivuođa.
#Minngebe<adj><sg><nom> tjåanghkenidh njieljie sïelth latjkajin soejkesjidh sjeltieektiebarkoen 2012:n raejeste, dejnie ulmine ahte stoerebe sjeltide jaksijibie, åadtjodh buerebe *gávpejođu jïh *gánnáhahttivuođa.
Lulli- ja Gaska-Romssas serve 10 fitnodaga.
Åarjel- jïh Gåhkaldahke-Romsesne meatan 10 sïelth.
Sin gaskkas ledje 9 nissonolbmo, mii lea 90 % oasseváldiin.
Daj gaskesne lin 9 nyjsenæjjah, mij 90 % mealtan.
PricewaterhouseCoopers AS Romssas lei ovddasvástádus dán čuovvoleamis.
*PricewaterhouseCoopers AS:m/as:m Romsesne lij dïedte daennie dåeriedimmesne.
Guovddážis lea leamaš movt galggašii duddjot identitehta ja sihkkarastit badjelbáhcaga fitnodagas, ja dieinna lágiin bidjat vuođu fitnodahkii viidáseappot.
Jarngesne orreme guktie edtja identiteetem vytnesjidh jïh gorredidh *badjelbáhcaga sïeltesne, jïh duejnie vuekine våaromem sïeltese bïejijibie vijriehkåbpoe.
Ruovttoluotta diehtu oasseváldiin lea leamaš ahte prográmma lea lihkostuvvan hui bures go guoská sin dárbbuide easkaálgin.
Bååstede daajroe mealtan orreme ahte programme lahkaskamme dan hijven goh dæjpa daj daerpiesvoetide *easkaálgin.
Erenoamážit go sii oppa áiggi konkrehta barget iežaset fitnodaga ovddidemiin, ja ahte proseassajođiheddjiid ja plána bokte muđui buktet oidnosii eará ásaheddjiid vásihusaid ja hástalusaid, gessojuvvojit ovdan givrodahkan.
Joekoenlaakan goh dah abpe tïjjem konkreeten berkieh jïjtjsh sïelten evtiedimmine, jïh ahte prosessejuhtiehtæjjaj jïh soejkesjen baaktoe voen vååjnesasse buektiejih jeatjah tseegkiji dååjrehtsh jïh haestemh, fraamme geasasuvvieh faamojne.
Sámediggi lea leamaš mielde proseassas ođđa strategiijaid ráhkadanbarggus Davvi-Norgga mátkeealáhusaid ovddideami oktavuođas.
Saemiedigkie mealtan orreme prosessesne orre strategiji darjomebarkosne Noerhte-Nöörjen fealadimmiejielemi evtiedimmien gaskesisnie.
Sii leat doallan golbma čoagganeami.
Dah golme #tjåanghkenidh<n><pl><nom> steereme.
Strategiijas galgá leat ávki váikkuhangaskaoapmeapparáhta vuoruhemiide mátkeealáhusaid áŋgiruššama oktavuođas davvin.
Strategijesne edtja årrodh nåhtoe *váikkuhangaskaoapmeapparáhta prijoriteradimmide fealadimmiejielemi eadtjaldovvemen gaskesisnie noerhtene.
Lotnolasealáhusaid árvoháhkanprográmma ja sámi mátkeealáhusaid forumis lea leamaš čoahkkin borgemánus 2011.
*Lotnolasealáhusaid aarvoeskååffemeprogramme jïh saemien fealadimmiejielemi forumesne tjåanghkoem mïetsken orreme 2011.
Sihke ealáhusorganisašuvnnaid ovddasteaddjit ja almmolaš beales serve čoahkkimii ja adde doaibmabidjocealkámuša jagiide 2012 ja 2013.
Dovne jielemeorganisasjovni saadthalmetjh jïh byjjes bielesne meatan tjåanghkose jïh #råajvarimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> vedtiejin jaepide 2012 jïh 2013.
Dán cealkámuša vuođul lea Sámediggi mearridan ođđa prográmmačilgehusa.
Daan #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> mietie lea Saemiedigkie nænnoestamme orre programmetjïelkestimmiem.
Duodji
Vætnoe
Duoji šiehtadusbealit sohpe 2010:s ahte vuđolaččat geahčadit duojáriid doaibmadoarjjaortnega.
Vætnoen latjkoebielieh jaepien 2010 latjkajin ahte #våaromes<adj><pl><nom> vytnesjæjjaj darjomedåarjoeöörnegem vuejnieh.
Ortnega bearráigeahččan álggahuvvui 2011:s.
Öörnegen vuartasjimmie jaepien 2011 aelkiehtovvi.
Dan ulbmilin lea kvalitehta dáfus sihkkarastit ortnega ja dan duođaštusa maid ohccit bidjet ovdan doaibmadoarjjaohcama vuođđun.
Dan ulmine lea kvaliteeten dïete öörnegem gorredidh jïh dam jååhkesjimmiem maam ohtsijh fraamme darjomedåarjoeohtsemem biejieh våaroeminie.
21 duojára geat ožžo doaibmadoarjaga 2010:s gessojuvvojedje bearráigeahččama várás.
21 vytnesjæjjah gïeh darjomedåarjoem jaepien 2010 åadtjoejin vuartasjimmien muhteste geasasovvin.
Rehketdoallofitnodat Consis galgá ráhkadit raportta daid gávdnosiid birra mat dahkkojuvvojit bearráigeahččamis, ja bargu galgá loahpahuvvot 2012:s.
Ryöknemesïelte *Consis edtja reektehtsem darjodh daj vueptiej bïjre mah vuartasjimmesne dorjesuvvieh, jïh barkoe edtja jaepien 2012 illesovvedh.
Asplan Viak lea ráhkadan ekonomalaš raportta duodjeealáhusa ovdáneamis.
Asplan Viak ekonomeles reektehtsen vætnoejielemem evtiedimmesne dorjeme.
Raporta galgá geavahuvvot šiehtadallamiin ealáhusšiehtadusa hárrái.
Reektehts edtja raarahtalledh jielemelatjkoen gaavhtan åtnasovvedh.
Asplan Viak deattuha ahte 47 vástádusa leat menddo unnán luohtehahtti konklušuvnnaid geassimii ovdáneami birra jagis jahkái.
Asplan Viak tjïelkestahta ahte 47 vaestiedassh årrodh ååpsen ånnetji stinkes konklusjovni giesiemasse evtiedimmien bïjre jaepesne jaapan.
Vástideddjiid gaskkas leat 75 % nissonolbmo.
Vaestiedæjjaj gaskesne leah 75 % nyjsenæjjah.
Rehketdoallojahki 2009 lea dán raportta vuođđun.
Ryöknemejaepie 2009 lea daan reektehtsen våaroeminie.
Raporta čájeha ahte vuovdindienas duojára nammii ii leat rievdan jagis 2008 jahkái 2009.
Reektehts vuesehte ahte doekemedïeneste vytnesjæjjan nommese ij leah jaepesne jorkestovveme 2008 jaapan 2009.
Doaibmaboađus lea duođai njiedjan 108 581ruvnnus 83 684 ruvdnui dien áigodagas.
Darjomeilledahke darhkan luajhtadamme *108 581ruvnnus 83 684 kråvnese duennie boelhkesne.
Váldosivvan dasa sáhttet leat lassánan golut ealáhusas, muhto muhtun oktavuođain sáhttet leat eará sivat.
Åejviesjïekine dïsse maehtieh årrodh læssanamme maaksoeh jieliemisnie, mohte muvhtene gaskesisnie maehtieh årrodh jeatjah sjïekh.
Duoji ekonomalaš lávdegoddi lea doallan guokte čoahkkima áigodagas.
Vætnoen ekonomeles moenehtse göökte tjåanghkoeh boelhkesne steereme.
Ekonomalaš lávdegoddi siđašii vuđoleabbo raportta ja buoret raporterema duojáriid bealis.
Ekonomeles moenehtse #våaromes<adj><comp><attr> reektehtsem sæjhta jïh buerebe reektemem vytnesjæjjah bielesne.
Šiehtadusat ođđa duodješiehtadusa birra álggahuvvojedje borgemánus 2011.
Latjkoeh orre vætnoelatjkoen bïjre mïetsken aelkiehtovvin 2011.
Šiehtadusbealit leat Sámiid duodji, Duojáriid ealáhussearvi ja Sámediggi.
Latjkoebielieh leah Saemiej vætnoe, Vytnesjæjjaj jielemesiebrie jïh Saemiedigkie.
Bealit sohpe šiehtadusrámman 9,4 miljon
Bielieh latjkajin latjkoemierine 9,4 millijovne
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 184. siidu 379 siiddus ruvnnu.
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 184. bielie 379 bielesne kråvnam.
3,0 miljon ruvnnu várrejuvvui investeren- ja ovddidandoaibmabijuide, 0,33 miljon ruvnnu gelbbolašvuođa bajideapmái ja 3,6 miljon ruvnnu doaibmadoarjjan.
3,0 millijovne kråvnah bïedtesovvi investeereme- jïh evtiedimmieråajvarimmide, 0,33 millijovne kråvnah maahtaldahken bijjiedæmman jïh 3,6 millijovne kråvnah darjomedåarjojne.
Duodjestipeandaortnet viiddiduvvui nu ahte dál guoská maiddái allaskuvlaohppui joatkkaskuvllaid lassin.
Vætnoestipendeöörnege dan vijriedovvi ahte daelie aaj dæjpa jïlleskuvlelearose jåarhkeskuvli lissine.
Doarjjaortnet duodjegávppiide heaittihuvvui ja sadjái bođii prošeaktadoarjja vuovdima ovdánahttima doaibmabijuide.
Dåarjoeöörnege vætnoebovride illesovvi jïh sæjjan prosjeektedåarjoe båetieji doekemen evtiedimmien råajvarimmide.
Nugo ovddit jagiin ge de várrejuvvui 1,56 miljon ruvnnu guovtti duodjeorganisašuvdnii.
Goh #ovtetje<adj><comp><attr> jaepine aaj dellie 1,56 bïedtesovvi millijovne kråvnah göökten vætnoeorganisasjovnese.
Duodješiehtadusa siskkobealde álggahuvvo vuovdin- ja márkanfievrridan prošeakta ja vel okta mearkagálvoovddideamis.
Vætnoelatjkoen sisnjelen aelkiehtåvva doekeme- jïh *márkanfievrridan prosjeekte jïh annje akte væhtaeekeevtiedimmesne.
Ohccit mat ožžon doaibmadoarjaga bearráigehččojuvvojit maiddái 2012:s.
Ohtsijh mah darjomedåarjoem åadtjoejim aaj vuartasjovvieh jaepien 2012.
Sámediggi lea geatnegahttojuvvon čielggadit momssas luvvema duodjeealáhusas.
Saemiedigkie lea *geatnegahttojuvvon tjïelkedidh *momssas *luvvema vætnoejieliemisnie.
Duodjeealáhusa ovddasteaddjit válde álgaga 2011:s doallat čoahkkima Sámedikkiin duodjebáji ásaheamis Kárášjohkii ja Porsáŋgui.
Vætnoejielemen saadthalmetjh vaeltiejin *álgaga jaepien 2011 steeredh tjåanghkoem Saemiedigkine *duodjebáji tseegkemisnie Karasjohkese jïh Porsangerasse.
Čoahkkima vuolggaheaddjit válde ovdan hástalusaid dan ektui ahte duodjebirrasis eai leat doarvái buori eavttut duodjebirrasa ovddideapmái dán guovtti gielddas.
Tjåanghkoen seedtijh fraamme haestemh vaeltiejin dan muhteste ahte vætnoebyjresisnie eah nuekies leah buerie moenemetsiehkieh vætnoebyjresen evtiedæmman daejnie göökte tjïeltine.
Sámediggi lea ruhtadan ovttajagáš duodjeprošeavtta julevsámi guovllus.
Saemiedigkie laeviehtamme *ovttajagáš vætnoeprosjeektem julevsaemien dajvesne.
Prošeavttaid ulbmilin lea movttiidahttit eambbogiid álgit bargat dujiin ja oažžut ovttasbarggu duojáriid gaskka.
Prosjeekti ulmine lea eadtjaldehtedh jeanatjåbpojde/jïjnjebidie aelkedh vætnojne barkedh jïh ektiebarkoem vytnesjæjjaj gaskemsh åadtjodh.
Duodjeinstituhtta lea njulgen ekonomalaš beliid vuođđudusa oktavuođas.
Vætnoeinstituhte lea *njulgen ekonomeles bieliej *vuođđudusa gaskesisnie.
Sámediggi lea ožžon stivralahtu Duodjeinstituhttii, muhto Duojáriid ealáhussearvi ii leat vel ge ožžon makkárge saji stivrras.
Saemiedigkie ståvroelïhtsegem Vætnoeinstituhtasse åådtjeme, mohte Ij vytnesjæjjaj jielemesiebrie leah annje aaj åådtjeme naan sijjiem gænnah ståvrosne.
Fidnooahppiortnet duojis
Lïerehtæjjaöörnegen vætnosne
Sámediggi lea ožžon Boazodoalu ja duoji oahppokantuvrra hálddašit duoji fidnooahppiortnega.
Saemiedigkie Båatsoem åådtjeme jïh vætnoen learoekontovrem reeredh vætnoen lïerehtæjjaöörnegem.
2011:s lei kantuvrras soahpamuš 15 fidnoohppiin, geaid gaskkas 14 ledje nieiddat.
jaepien 2011 lij kontovresne latjkoe 15 lïerehtæjjine, giej gaskesne 14 lin nïejth.
Bealli lea eret Guovdageainnus ja loahppa eará báikkiin Finnmárkkus, Romssas ja Davvi-Trøndelágas.
Bielie lea Kautokeinoste jïh minngiegietjie jeatjah sijjine Finnmaarhkesne, Romsesne jïh Noerhte-Tröndelaagesne.
Guokte fidnooahppi gearggaiga soahpamušáigodagas ja guovttis celkkiiga eret fidnooahppisoahpamuša.
Göökte lïerehtæjjah latjkoeboelhkesne galhkajigan jïh gööktesh destie lïerehtæjjalatjkoem jiehtiejigan.
Hástalussan 2011:s lea leamaš ahte ollugiin ii leat doarvái teoriija go ohcet sisaváldima.
Haestieminie jaepien 2011 orreme ahte jïjnjesi ij nuekies leah teorije goh tsaekemem ohtsih.
Nissonolbmot fitnodateaiggádin ja ealáhusdoallin
Nyjsenæjjah sïelteaajhterinie jïh jielemesteerijinie
Dat go ollu nissonolbmot leat searvan sihke go guoská ásaheddjiide Romssas ja duoji fidnooahppiortnegis lea mielde ollašuhttimin mihttomeari oažžut eanet nissoniid ealáhusaide.
Dah goh jïjnje nyjsenæjjah meatan dovne goh tseegkijidie dæjpa Romsesne jïh vætnoen lïerehtæjjaöörnegisnie mealtan ulmiem tjïrrehtidh åadtjodh jeenje nyjsenæjjaj jieliemidie.
Duoji ekonomalaš raporta čájeha maiddái ahte sii geat leat mielde iskkadeamis, leat 75 % nissonolbmot.
Vætnoen ekonomeles reektehts aaj vuesehte ahte dah gïeh leah mealtan goerehtimmesne, leah 75 % nyjsenæjjah.
Muđui leat sullii 3 % guolásteddjiin nissonolbmot, eanadoalus lea nissonoassi birrasii 20 % ja boazodoalus 13 %.
Voen leah medtie 3 % göölijinie nyjsenæjjah, laanteburresne lea nyjsenæjjaboelhke byjresasse 20 % jïh båatsosne 13 %.
Struktuvrralaš bealit, nugo lágat ja njuolggadusat, ja garra fysálaš bargu dagaha hehttehusaid oažžut stuorát nissonoasi dáin vuođđoealáhusain.
Struktuvren bielieh, goh laakh jïh njoelkedassh, jïh garre fysihkeles barkoe dorje dåeriesmoerh åadtjodh stoerebe nyjsenæjjaboelhkem daejnie våaromejielieminie.
Guovddáš eiseválddiin leat stuorát vejolašvuođat rievdadit struktuvrralaš beliid go maid Sámediggi sáhttá dahkat.
Voernges åejvieladtjine leah stoerebe nuepieh struktuvren bielide jarkestidh goh maam Saemiedigkie maahta darjodh.
Ohcanvuđot doarjagat ealáhusovdánahttimii
Ohtsemevåaromen dåarjoeh jielemeevtiedæmman
Sámedikki doarjjarámma oktiibuot ealáhusovdánahttimii lei 2011:s 35 063 000 ru.
Saemiedigkien dåarjoemierie ektiegaajhke jielemeevtiedæmman lij jaepien 2011 35 063 000 kr.
Dát ruđat vuoruhuvvojedje juohkelágan ealáhusaide, mariidnaealáhusaide, eanadollui, lotnolasealáhusaide ja sámi mátkeealáhusaide ja duodjái.
Daah beetnegh ovmessie jieliemidie prijoriteradovvin, marijnejieliemidie, laantebårran, *lotnolasealáhusaide jïh saemien fealadimmiejieliemidie jïh vætnose.
2011:s ledje Sámedikkis ollu ohcamat guolástusulbmiliidda, stuorra optimismma geažil ja go ain leat buorit vejolašvuođat buoridit doaibmaekonomiija ja árvoháhkama ealáhusas.
jaepien 2011 lin Saemiedigkesne jïjnje ohtsemh göölemeulmide, stoere *optimismma dïete jïh goh annje leah buerie nuepieh darjomeekonomijem bueriedidh jïh aarvoeskååffemem jieliemisnie.
Ledje doarjjaohcamat sihke fanasinvesteremiidda ja eana- ja mearrarusttegiidda.
Lin dåarjoeohtsemh dovne vïnhtseinvesteeremidie jïh eatneme- jïh mearoebægkojde.
Dan bokte go juolludit doarjaga fatnasiid investeremiidda ja ođđaáigásaš vuostáiváldin- ja mearrarusttegiid ođasmahttimii leat mii lihkostuvvan háhkat buriid ekonomalaš rámmaeavttuid fanasođastemiide, guollevuostáiváldinrusttegiid bisuhemiide báikkálaččat ja ođđasis rekrutterema nannemii guolástusámmáhii.
Dan baaktoe goh dåarjoen vïnhtside investeeremidie laeviehtibie jïh daaletje dåastoehtimmie- jïh mearoebægkoej orrestehtemasse libie mijjieh lahkaskamme skååffedh bueride ekonomeles mierietsiehkide vïnhtseorrestimmide, gueliedåastoehtimmiebægkoej tjöödtjestehtiemidie byjreskisnie jïh orresne dåårrehtimmien nænnoestæmman göölemefunksjovnese.
Bušeahttarámma 2011:s mariidnasuorgái lei 4 165 000 ru.
Budsjehtemierie/Budsjettmierie jaepien 2011 marijnesuarkan lij 4 165 000 kr.
Dat geavahuvvui badjelmeari 2 158 909 ru dan sivas go ledje nu ollu ohccit.
Dïhte åtnasovvi *badjelmeari 2 158 909 kr. dennie sjïekesne goh lin dan jïjnje ohtsijh.
2011:s juolluduvvui doarjja lagabui 30 fanasinvesteremii, mas lei maid doarjja 5 ođđavistái nuorra aktevrraide ealáhusas.
jaepien 2011 dåarjoe laeviehtovvi lïhkebe 30 vïnhtseinvesteeremasse, mesnie lij aaj dåarjoe 5 orregåatan noere aktööride/aktööridie jieliemisnie.
Dát váikkuha ođasmahttima ja fanasođasteami dovdomassii eanadieđalaš suorggi siskkobealde gos leat boarráset fatnasat.
Daate dijpie orrestehtemen jïh vïnhtseorrestimmien tjarki *eanadieđalaš suerkien sisnjelen gusnie leah båarasåbpoe vïnhtsh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 185. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 185. bielie 379 bielesne
Vuostáiváldima oktavuođas lea Sámediggi addán doarjaga sihke báikkálaš vuostáiváldinrusttegiid divodeapmái ja mearrarusttegiid buorideapmái nugo bruggahuksemii ja govdunbrukkaid ásaheapmái.
Dåastoehtimmien gaskesisnie lea Saemiedigkie vadteme dåarjoem dovne dajven dåastoehtimmiebægkoej #staeriedidh<vblex><tv><der_d><vblex><der_nomact><n><sg><ill> jïh mearoebægkoej bueriedæmman goh *bruggahuksemii jïh *govdunbrukkaid tseegkemasse.
Dát váikkuha mealgat vuovdin- ja leahkinbeliide báikkálaš riddo- ja vuotnafatnasiidda.
Daate dijpie *mealgat doekeme- jïh årromebielide dajven gaedtie- jïh voenevïnhtside.
Sámediggi oaidná ahte leat ollu ohcamat sámi mátkeealáhusaid ovdánahttimii.
Saemiedigkie vuajna ahte leah jïjnje ohtsemh saemien fealadimmiejielemi evtiedæmman.
Davvi Siida lea okta aktevrrain márkanis masa juolluduvvui investerendoarjja 2011:s.
Noerhte Sïjte lea akte aktöörijste/aktöörijstie sjeltesne mïsse investeeremedåarjege laeviehtovvi jaepien 2011.
Fitnodaga doaibma lea váldoáššis Davvisiiddas ja fállá “Hurtigruten” turisttaide mátki Gilevuonas Donjevutnii, goas turisttat besset vásihit veaháš sámi kultuvrra ja eallinvuogi.
Sïelten darjome lea åejvieaamhtesisnie Noerhtesïjtesne jïh faala “Hurtigruten” *turisttaide fealadimmiem Gilevuotnesne Donjevuotnese, gåessie *turisttat bïesih damtedh ånnetji saemien kultuvrem jïh jielemevuekiem.
Oktiibuot juolluduvvui 4 579 950 ru lotnolasealáhusaide ja čielggadanprošeavttaide ja eará doaibmabijuide.
Ektiegaajhke laeviehtovvi 4 579 950 kr. *lotnolasealáhusaide jïh tjïelkedimmieprosjeektide jïh jeatjah råajvarimmide.
Sámediggi lea joatkán duodjeáŋgiruššamiiguin ealáhusšiehtadusa bokte, mii lei 2011:s 9 400 000 ru.
Saemiedigkie vætnoeeadtjaldovvemigujmie jåarhkeme jielemelatjkoen baaktoe, mij lij jaepien 2011 9 400 000 kr.
Doarjja juolluduvvui analysa čađaheapmái duodjeealáhusas, danne vai oččošeimmet eanet dieđuid man ollu duodji buvttaduvvo, jođihit go duojárat gálvvuideaset vuovdimassii ja makkár márkanat jearahit buktagiid.
Dåarjoe laeviehtovvi joekehtimmien tjïrrehtæmman vætnoejieliemisnie, dannasinie vuj jeenje daajrojde åadtjoejibie maam jïjnje vætnoe dorjesåvva, öörnieh goh vytnesjæjjah eeki doekijedassijasse jïh magkeres sjeltieh dorjesh gihtjehtieh.
Dán analysa vuođul áiggošeimmet álggahit doaibmabijuid ja árvvoštallat lea go vuođđu álggahit prošeavtta mearkagálvohuksemis duojis.
Daan joekehtimmien mietie sïjhtijibie råajvarimmieh aelkiehtidh jïh vierhtiedalledh lea goh våarome prosjeektem væhtaeeketseegkemisnie aelkiehtidh vætnosne.
Sámediggi juolludii 457 200 ru prošektii maid duodjeorganisašuvnnat galget čađahit.
Saemiedigkie 457 200 kr. prosjeektese laeviehti maam vætnoeorganisasjovnh edtjieh tjïrrehtidh.
Oktiibuot juolludii Sámediggi ealáhusruđaid 32 748 290 ru jagis 2011.
Ektiegaajhke Saemiedigkie laeviehti jielemebeetnegidie 32 748 290 kr. jaepesne 2011.
Govvosis vuolábealde oidno movt doarjagat juohkásit nissonolbmuide, almmáiolbmuide ja fitnodagaide; ealáhusovddideamis, lotnolasealáhusain ja duodješiehtadusas, ja doarjagat oktiibuot.
Guvvien vuelielisnie guktie vååjnoe dåarjoeh *juohkásit nyjsenæjjide, almide jïh sïeltide; jielemeevtiedimmesne, *lotnolasealáhusain jïh vætnoelatjkosne, jïh dåarjoeh ektiegaajhke.
Kárta vuolábealde čájeha movt juolluduvvon doarjagat 2011:s juohkásit gielddaid gaskka, dás lea sáhka ohcanvuđot ortnegiin ealáhusaide.
Kaarhte vuelielisnie vuesehte guktie laeviehtovveme dåarjoeh jaepien 2011 *juohkásit tjïelti gaskemsh, daelie lea håaleme ohtsemevåaromen öörneginie jieliemidie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 187. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 187. bielie 379 bielesne
6 Areálat, birasgáhtten ja kultursuodjaleapmi
6 goelpeneståaroeh, byjresevaarjelimmie jïh kultuvrevaarjelimmie
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 188. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 188. bielie 379 bielesne
Sámedikki váldoulbmilin barggus areálaiguin, birasgáhttemiin ja kultursuodjalemiin lea sihkkarastit areálaid ja resurssaid ceavzilis ávkkástallama sámi guovlluin sámi historjjá ja sámi árvvuid vuođul.
Saemiedigkien åejvietsiehkine barkosne goelpeneståaroejgujmie, byjresevaarjelimmine jïh kultuvrevaarjelimmine lea goelpeneståaroeh gorredidh jïh #resursse<n><pl><gen> gaarsje nåhtadimmiem saemien dajvine saemien vaajesen jïh saemien aarvoej mietie.
Dáid guovlluid ja resurssaid hálddašeapmi galgá leat vuođđuduvvon sámi vuoigatvuođaide.
Daaj dajvi jïh #resursse<n><pl><gen> reereme edtja saemien reaktide tseegkesovveme.
Ceavzilis ja guhkes áiggi perspektiiva galgá deattuhuvvot.
Gaarsje jïh guhkies tïjjen perspektijve edtja #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Sámedikki areálaáššiid barggus lea sáhka das ahte sámi beroštumit galget gozihuvvot dalle go mearrádusat areálageavaheamis dahkkojuvvojit.
Saemiedigkien goelpeneståaroeaamhtesi barkosne lea håaleme desnie ahte saemien ïedtjh edtjieh dellie geehtesovvedh goh nænnoestahkh goelpeneståaroepråvhkosne dorjesuvvieh.
Sámi kulturmuittut geavahuvvojit sámi leahkima duođašteapmái sámi guovlluin.
Saemien kultuvremojhtesh åtnasuvvieh saemien årromen jååhkesjæmman saemien dajvine.
Sámediggi lea gulaskuddanásahussan kulturmuitobarggus plánaáššiin ja stuorát huksenáššiin.
Saemiedigkie lea govledimmieinstitusjovnine kultuvremojhtesebarkosne soejkesjeaamhtesinie jïh stoerebe tseegkemeaamhtesinie.
Dán oktavuođas registrerejuvvojit ollu sámi kulturmuittut.
Daennie gaskesisnie registreeresuvvieh jïjnje saemien kultuvremojhtesh.
Areálat
Goelpeneståaroeh
Plána- ja huksenlága čuovvoleapmi
Soejkesje- jïh tseegkemelaaken dåeriedimmie
2008:s dohkkehuvvui ođđa plána- ja huksenláhka.
jaepien 2008 #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> orre soejkesje- jïh tseegkemelaake.
Láhka bođii fápmui 01.07.09.
Laake faamose båetieji 01.07.09.
Lágas oaččui Sámediggi ođđa rolla sihke stuorát válddiin, ja stuorát bagadallanovddasvástádusain.
Laakeste Saemiedigkie åadtjoeji orre råållam dovne stoerebe *válddiin, jïh stoerebe bïhkedimmiedïedtine.
Dáid rievdadusaid geažil lea leamaš dárbu konkretiseret daid rámmaid, maid siskkobealde Sámediggi galgá bargat plánaáššiin, ja dárbu gaskkustit dan eará eiseválddiide ja álbmogii.
Daaj jorkestimmiej dïete orreme daerpiesvoete tjïelkestidh dejtie mierieh, mej sisnjelen Saemiedigkie edtja soejkesjeaamhtesinie barkedh, jïh daerpiesvoete dam jeatjah åejvieladtjide jïh aalmogasse buektedh.
Geassemánus 2010 bođii Sámedikki plánaveahkki.
Ruffeste 2010:n Saemiedigkien soejkesjeviehkie båetieji.
Mannan jagi lei plánaveahkki buorre reaidun midjiide sihke ollašuhttimis min rolla plána- ja huksenlága ektui, ja min bargui muđui plánaáššiiguin.
Mïnneme jaepien lij soejkesjeviehkie buerie dïrreginie mijjese dovne tjïrrehtimmesne mijjen råållan soejkesje- jïh tseegkemelaaken muhteste, jïh mijjen barkose voen soejkesjeaamhtesigujmie.
Guokte deaŧalaš ášši váldit dás ovdan:
göökte vihkeles aamhtesh daelie vaeltiejibie fraamme:
Bargu Álttá suohkana 2011-2030 areálaosiin.
Barkoe Áltán tjïelten jaepiej 2011-2030 goelpeneståaroeboelhkine.
Sámediggi vuosttaldii álggus juo areálahálddašeami njealji deaŧalaš suorggis.
Saemiedigkie aalkoevisnie joe vuastali goelpeneståaroereeremem njieljien vihkeles suerkesne.
Gulahallama ja buori ovttasbarggu bokte čoavdašuvai ášši nu ahte Sámediggi sáhtii geassit ruovttoluotta buot vuosttaldemiid.
Gaskesadtemen jïh buerie ektiebarkoen baaktoe *čoavdašuvai aamhtese dan ahte Saemiedigkie maehtieji bååstede giesedh gaajhkide #vuastalidh<n><pl><acc>.
Nationála vuordámušat regionála ja gielddalaš plánemii.
Nasjonaale vuartoeh regionaale jïh tjïelten soejkesjæmman.
Plána- ja huksenlága ođđa plánaoassi deattasta ahte Gonagas juohke njealját jagi ráhkada nationála vuordámušaid regionála ja gielddalaš plánemii.
Soejkesje- jïh tseegkemelaaken orre soejkesjeboelhke tjïerteste ahte Gånka #fïerhte<prn><ind><attr> nealjede jaepien nasjonaale vuartojde dorje regionaale jïh tjïelten soejkesjæmman.
Vuosttaš vuordámušreive ovddiduvvui suoidnemánus 2011.
Voestes vuartoeprievie snjaltjen evtiedovvi 2011.
Konsultašuvnnaid bokte Birasgáhttendepartemeanttain sihkkarasttii Sámediggi ahte vuordámušreivves gáibiduvvo ahte regionála ja gielddalaš plánen maiddái galgá sihkkarastit sámi beroštusaid nu mo lea eaktuduvvon plána- ja huksenlágas.
Konsultasjovni baaktoe Byjresevaarjelimmiedepartemeentine Saemiedigkie gorredi ahte vuartoeprievesne krïevesåvva ahte regionaale jïh tjïelten soejkesjimmie aaj edtja saemien ïedtjide gorredidh #<adv> goh #tsïhkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> soejkesje- jïh tseegkemelaakesne.
Mii doaivut ahte plánaveahkki lea leamaš čuvgehussan eará eiseválddiide ja álbmogii ge.
Mijjieh håhkesjibie ahte soejkesjeviehkie bïevnesinie jeatjah åejvieladtjide jïh aalmogasse orreme aaj.
Áššemeannudanproseassain ja eará oktavuođain mii leat čujuhan plánaveahkkái.
Aamhtesh gïetedallemeprosessine jïh jeatjah gaskesinie mijjieh soejkesjeveahkan tjaatsestamme.
Mii leat maiddái juohkán olggos plánaveahki heivvolaš oktavuođain.
Mijjieh aaj olkese juakeme soejkesjeviehkiem sjiehteles gaskesinie.
Maiddái boahtteáiggis áigut mii Sámedikkis joatkit evaluerema ja buoridit diehtojuohkima ja iežamet rutiinnaid plána- ja areálaáššiin.
Aaj båetijen aejkien sïjhtijibie mijjieh Saemiedigkesne vuarjasjimmiem jåerhkedh jïh bïevnesem bueriedidh jïh jïjtjemh rutijnh soejkesje- jïh goelpeneståaroeaamhtesinie.
Finnmárkkuopmodat
#Finnmárkkuopmodat<np><sg><nom>
Finnmárkkuopmodat, Finnmárkku fylkkagielda ja Sámediggi dollet 2 jahkásaš politihkalaš gulahallančoahkkima.
#Finnmárkkuopmodat<np><sg><nom>, Finnmaarhken fylhketjïelte jïh Saemiedigkie 2 steerieh jaapetje politihkeles gaskesadtemetjåanghkoeh.
Čoahkkimiid ulbmil lea láhčit diliid buori ovttasdoaibmamii áššeoasálaččaid gaskkas.
Tjåanghkoej ulmie lea laetjedh tsiehkiej buerien *ovttasdoaibmamii #aamhtese<n><cmp_sgnom><cmp>#boelhke<n><adj><pl><gen> gaskesne.
Čoahkkimat leat maiddái čuovvolančuokkis Finnmárkku fylkkagieldda ja Sámedikki gaskasaš ovttasbargošiehtadusas.
Tjåanghkoeh leah aaj dåeriedimmietsiehkie Finnmaarhken fylhketjïelten jïh Saemiedigkien gasngesadtje ektiebarkoelatjkosne.
Áššeoasálaččat leat 2011:s hálddahuslaš dásis digaštallagoahtán mo galgá geavahit badjebáhcaga.
#Aamhtese<n><cmp_sgnom><cmp>#boelhke<n><adj><pl><nom> leah jaepien 2011 reerije daltesisnie digkiedallegåateme guktie edtja utnedh *badjebáhcaga.
Dan geažil lea čohkkejuvvon hálddahuslaš ovttasbargojoavku mii galgá viidáseappot árvvoštallat mo galgá Finnmárkkuopmodaga badjebáhcaga geavahit.
Dan dïete seeptjesovveme reerije ektiebarkoedåehkie mij edtja vijriehkåbpoe vierhtiedalledh guktie edtja #Finnmárkkuopmodat<np><sg><acc> *badjebáhcaga utnedh.
Vuođđudus Protect
#Tseegkedh<vblex><tv><imp><p3><sg> *Protect
Nogga Boazosápmelaččaid Riikkasearvi ja Ruoŧa Sámiid Riikkasearvi leat Sámedikki doarjagiin 2011:s evttohan vuođđudusa Protect.
*Nogga Båatsoesaemiej rïjhkensiebrie jïh Sveerjen saemiej rïjhkensiebrie leah Saemiedigkien dåarjojne jaepien 2011 uvtedamme *vuođđudusa *Protect.
Proteck galgá vuođđuduvvot vuosttaš jahkebealis 2012.
*Proteck edtja voestes bieliejaepesne tseegkesovvedh 2012.
Protect šaddá sorjjasmeahttun, eahpegávppálaš vuođđudus mii galgá veahkehit sámi vuoigatvuođaeaiggádiid fuolahit iežaset areálaberoštusaid, eana- ja resursavuoigatvuođaid ja ovdánanvejolašvuođaid.
*Protect sjædta *sorjjasmeahttun, *eahpegávppálaš #tseegkedh<vblex><tv><imp><p3><sg> mij edtja viehkiehtidh saemien reaktanaajhteridie hoksedh jïjtjsh goelpeneståaroeïedtjide, eatneme- jïh #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>reaktide jïh evtiedimmienuepide.
Protect:s galgá leat guovddáš norbmaaddi rolla eiseválddiid ja ealáhusdoaimmaheddjiid barggus sámi guovlluin.
*Protect:s. edtja årrodh jarnge #norme<n><cmp_sgnom><cmp> vedtije råållam åejvieladtji jïh #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#redaktööre<n><nomag><pl><gen> barkosne saemien dajvine.
Protect galgá maiddái váikkuhit dasa ahte ásahuvvo fitnolaš ovttasbargu ja čorges šiehtadallamat go árbevirolaš sámi ealáhusat/vuoigatvuođaeaiggádat ja ođđa ealáhusdoaimmaheaddjit ráhkadit plánaid ja doaibmabijuid mat dávjá leat areálagáibideaddjit.
*Protect edtja aaj dïsse dijpedh ahte gïehtelimmien ektiebarkoe tseegkesåvva jïh sjeakosth raarahtallemh goh aerpiesïejhme saemien jielemh/reaktanaajhterh jïh orre #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#redaktööre<n><nomag><pl><nom> soejkesjh jïh råajvarimmieh darjoeh mah daamhtah leah goelpeneståaroekrïevijh.
Dat lea danne vai buohkaide lea álkit einnostit ja fuolahit buoremus čovdosiid eanet berošteddjiid várás.
Dïhte lea dannasinie vuj gaajhkesidie aelhkebe nåajtodh jïh hoksedh bööremes tjoevtenjidie jeenje aabparæjjaj muhteste.
Sámediggi lea juolludan 1 miljon ru 2012 várás Protect:ii.
Saemiedigkie laeviehtamme 1 millijovne kr. 2012 muhteste *Protect:ij.
Ođđa ealáhusdoaimmaheaddjit sámi guovlluin leat dál jo dovddahan ahte sii áigot doarjut ekonomalaččat.
Orre #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#redaktööre<n><nomag><pl><nom> saemien dajvine leah daelie *jo vihte dah sijhtieh ekonomeleslaakan dåarjodh.
Sámediggi vuordá ahte stáhta eiseválddit maiddái servet ekonomalaš doarjagiin.
Saemiedigkie vuarta ahte staaten åejvieladtjh aaj meatan ekonomeles dåarjojne.
Fápmohuksen
Faamoetseegkeme
Máŋgga sajis Sámis leat buorit bieggaresurssat.
Gelline sijjesne Saemesne leah buerie #bïegke<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><pl><nom>.
Danne lea bieggafámu ásaheapmi miellagiddevaš.
Dannasinie lea bïegkefaamoen tseegkeme murrede.
Lea maid eanet ja eanet beroštupmi hukset smávit fápmorusttegiid.
Lea aaj jeenje jïh jeenje ïedtje unnebe faamoebægkojde bigkedh.
Go earret eará ođđa fápmogáldut váldojuvvojit atnui, de ferte maiddái fápmofierpmádaga ođasmahttit, vai sáhttá fievrridit ođđa fámu mii buvttaduvvo geavaheddjiide.
Goh gaskem jeatjah orre faamoegaaltijh åtnose vaaltasuvvieh, dellie tjuara aaj faamoevearmadahkem orrestidh, vuj maahta orre faamoem foeresjidh mij utniejidie dorjesåvva.
Sámediggi lea 2011:s meannudan badjelaš 200 fápmui guoskevaš ášši.
Saemiedigkie lea jaepien 2011 åabrelen gïetedamme 200 faamoeh sjyöhtehke aamhtesen.
Bieggafápmorusttegiid huksen sáhttá leat buorre dálkkádatpolitihkka.
Bïegkefaamoebægkoej tseegkeme maahta årrodh buerie daelhkiepolitihke.
Prinsihpalaččat Sámediggi doarju dálkkádatgássaid luoitima vuolideami ja áŋgiruššama ođasmuvvi energiijain váidudeaddji doaibmabidjun, vaikke vel bieggafápmu iešalddis várra ii goassege sáhte buhttet dakkár energiijabuvttadeami mas leat CO2 luoitimat.
Prinsihpeleslaakan Saemiedigkie dåårje #daelhkie<n><cmp_sgnom><cmp>#gaasse<n><pl><gen> biestemen badtehtimmien jïh eadtjaldovvemen *ođasmuvvi energijine *váidudeaddji råajvarimmine, jalhts annje bïegkefaamoe oktegh kaanne ij gåessie gænnah maehtieh *buhttet dagkeres energijedarjomem mesnie leah CO2:n biestemh.
Sámediggi čujuha dattetge dasa ahte guoskevaš huksenareálat eai leat áibbas geavatkeahtes guovlluin dál, dat geavahuvvojit ealáhusdoaimmaide seammás go dat leat maiddai kultureanadagat.
Saemiedigkie darhkan dïsse tjaatseste ahte eah sjyöhtehke tseegkemegoelpeneståaroeh leah aejvie #utnedh<vblex><tv><vabess><adj><attr> dajvine daelie, dah jielemedarjoemidie seammasïenten åtnasuvvieh goh dah leah aaj kultuvreeatnemh.
Guoskevaš guovllut bieggafápmohuksema várás leat seammás dakkár guovllut main eai leat stuorra teknihkalaš sisabahkkemat, dát guoská earret eará sullii 37 % Finnmárkku areálain.
Sjyöhtehke dajvh bïegkefaamoetseegkemen muhteste leah seammasïenten dagkeres dajvh mejnie eah leah stoere teknihkeles *sisabahkkemat, daate gaskem jeatjah dæjpa medtie 37:n % Finnmaarhken goelpeneståarojne.
Dakkár luondduguovllut, erenoamážit stuorra joatkevaš guovllut vuonas várrái, lea vátneresursa Norggas ja Eurohpás ja lea mávssolaš vuođđu dan luonddušláddjivuhtii maid mii galgat fievrridit viidáseappot boahtte bulvii.
Dagkeres eatnemendajvh, joekoenlaakan stoere *joatkevaš dajvh voenesne tjahkese, lea *vátneresursa Nöörjesne jïh Europesne jïh lea vihkeles våarome dam *luonddušláddjivuhtii maam mijjieh edtjebe vijriehkåbpoe foeresjidh #båetije<adj><sg><ill> boelvese.
Danne lea deaŧalaš Sámediggái oažžut čielggaduvvot plánejuvvon fápmohuksema váikkuhusaid sámi kultuvrii, ealáhusaide ja servodateallimii, vai vásttolaš eiseválddiin galgá leat nu buorre mearridanvuođđu go vejolaš ovdalgo mearrádus dahkkojuvvo.
Dannasinie vihkele Saemiedægkan åadtjodh tjïelkedovvedh soejkesjovveme faamoetseegkemen dïedth saemien kultuvrese, jieliemidie jïh siebriedahkejieledese, vuj #tjåadtjoehtæjja<adj><attr> åejvieladtjine edtja årrodh dan buerie nænnoestimmievåarome goh buektehte aarebi nænnoestahke dorjesåvva.
Sámedikki mielas lea maid hui deaŧalaš ahte areálat ja resurssat Sámis geavahuvvojit dakkár vugiin mii ii hedjonahte sámi kultuvrra, ealáhusaid ja servodateallima.
Saemiedigkien mïelesne lea aaj dan vihkele ahte goelpeneståaroeh jïh #resursse<n><pl><nom> Saemesne åtnasuvvieh dagkeres vuekine ij mij *hedjonahte saemien kultuvren, jielemi jïh siebriedahkejieleden.
Sihke dán fágasuorggi váldomihttomearri ja guokte oassemihttomeari dorjot dan.
Dovne daan faagegievlien åejvieulmiemierie jïh gööktem boelhkeulmieh dam dåarjoeh.
Vásttolaš konsešuvdnaeiseváldi lea Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhta (NČE).
#Tjåadtjoehtæjja<adj><attr> #konsesjovne<n><cmp_sgnom><cmp>#åejvieladtjh<n><sg><nom> lea Nöörjen abradahke- jïh energijedirektoraaten (NČE).
Dakkár mearrádusat go konsešuvdnamearrádusat, gullet Sámedikki ja stáhta eiseválddiid gaskasaš konsultašuvdnaprosedyraide.
Dagkeres nænnoestahkh goh konsesjovnenænnoestahkh, Saemiedigkiem guvlieh jïh staaten åejvieladtji gasngesadtje konsultasjovneprosedyjride.
Dasa lassin lea Sámediggi dahkan sierra šiehtadusa NČE:in mii galgá čielggasmahttit konsultašuvdnaprosedyraid aiddo fal konsešuvdnaáššiin.
Dïsse lissine lea Saemiedigkie dorjeme sjïere latjkoem NČE:ine mij edtja *čielggasmahttit konsultasjovneprosedyjri aadtjege jaavoe konsesjovneaamhtesinie.
Sámediggi lea 2011:s čađahan máŋga konsultašuvnna hálddahuslaš dásis NČE:in bieggafápmoprošeavttaid oktavuođas iešguđet muttuin konsešuvdnaproseassas.
Saemiedigkie lea jaepien 2011 tjïrrehtamme gellie konsultasjovnh reerije daltesisnie NČE:ine bïegkefaamoeprosjeekti gaskesisnie ovmessie tïjjine konsesjovneprosessesne.
Konsultašuvnnat čielggadanprográmma birra
Konsultasjovnh tjïelkedimmieprogrammen bïjre
Konsultašuvnnat váikkuhusčielggadanprográmmaid hábmema birra Čoargašnjárgga, Fálesrášša ja Fálesnuori bieggafápmorusttegiid várás Finnmárkkus ja Sjonfjellet I ja II, Seiskallåfjellet, Kvalhovudet, Kovfjellet ja Stortuva bieggafápmorusttegiid várás Nordlánddas loahpahuvvojedje 2011:s.
Konsultasjovnh dïedtentjïelkedimmieprogrammi hammoen bïjre *Čoargašnjárgga, Fálesráššan jïh Fálesnuorrin bïegkefaamoebægkoej muhteste Finnmaarhkesne jïh Sjonfjelleten I jïh II, #Seiskallåfjellet<np><top><pl><nom>, Kvalhovudet, Kovfjelleten jïh Stortuvan bïegkefaamoebægkoej muhteste Nordlaantesne jaepien 2011 illesovvin.
Go guoská váikkuhusčielggadanprográmmaid hábmemii, de soabai Sámediggi NČE:in sánádeami meahccegeavaheami váikkuhusčielggadeami oktavuođas ja mo galgá čielggadit váikkuhusaid boazodollui.
Goh dæjpa dïedtesalkehtimmieprogrammi hammose, dellie Saemiedigkie latjkaj/latjkaji NČE:ine *sánádeami miehtjiepråvhkoem dïedtesalkehtimmien gaskesisnie jïh guktie edtja dïedth tjïelkedidh båatsose.
Dattetge eai sohppojuvvon čielggadusdilit ja sánádeamit boazologu vejolaš vuolideami hárrái plánejuvvon doaibmabiju geažil, árbedieđu geavaheapmi vuohkin, ja áigi goas dat kulturmuitoiskkadeamit galget čađahuvvot, maid kulturmuitoláhka gáibida.
Darhkan idtjin skööph boejhkehtassetsiehkieh jïh *sánádeamit bovtselåhkoen #kaanne<vblex><indic><p3><pl> badtehtimmien gaavhtan soejkesjovveme råajvarimmien dïete, aerpiedaajroen pråvhkoe vuekine, jïh tïjje gåessie dah kultuvremojhtesegoerehtimmieh edtjieh tjïrrehtovvedh, maam kultuvremojhteselaake kreava.
Mii bivddiimet ahte dat galggai čilgejuvvot mearriduvvon váikkuhusčielggadanprográmmaid duogášnotáhtain.
Mijjieh maedtiejimh dïhte edtji boejhkelovvedh nænnoestovveme dïedtesalkehtimmieprogrammi *duogášnotáhtain.
Mii guoská boazodoalloberoštusaide, de lea Sámediggái deaŧalaš ahte ráhkaduvvojit ollislaš váikkuhusčielggadusat mat čájehit sihke ovddeš ja plánejuvvon sisabahkkemiid guovllus.
Mij båatsoeïedtjide dæjpa, dellie Saemiedægkan vihkele ahte ellies dïedteboejhkehtassh dorjesuvvieh mah vuesiehtieh dovne ovtetje jïh soejkesjovveme *sisabahkkemiid dajvesne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 189. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 189. bielie 379 bielesne
Dutnjesvuona bieggafápmorusttet
Dutnjesvuotnan bïegkefaamoebægkoe
Dutnjesvuona bieggafápmorusttega oktavuođas čujuhii Sámediggi konsešuvdnaohcama gulaskuddancealkámušas ahte bieggafápmorusttet lea plánejuvvon boazojohtolahkii, ja ahte guoskevaš orohat ballá ahte bieggafápmorusttet sáhttá leat hehttehussan bohccuide.
Dutnjesvuotnan bïegkefaamoebægkoen gaskesisnie Saemiedigkie tjaatsesti konsesjovneohtsemem #govledimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> ahte bïegkefaamoebægkoe bovtsejåhtadahkese soejkesjovveme, jïh ahte sjyöhtehke sïjte bælla ahte bïegkefaamoebægkoe maahta årrodh dåeriesmoerine bovtside.
Sámediggi oaivvilda ahte ferte árvvoštallat vejolašvuođa rievdadit johtingeainnu.
Saemiedigkie jeahta ahte tjuara nuepiem vierhtiedalledh johtelohkegeajnoem jarkestidh.
Viidáseappot čujuheimmet ohcama headjuvuhtii ahte dat ii válddat sámi meahccegeavaheami dahje eará sámi servodatberoštusaid.
Vijriehkåbpoe ohtsemem #geerve<adj><der_vuota><n><sg><ill> tjaatsestimh dïhte ij saemien miehtjiepråvhkoem buerkesth jallh jeatjah saemien siebriedahkeïedtjide.
Gulaskuddancealkámuša maŋŋá dieđihuvvui Sámediggái ahte dál lea šiehtadus doaibmabiddji ja guoskevaš orohaga gaskkas mii earret eará váldá ovdan johtolaga.
#Govledimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> mænngan Saemiedægkan bïeljelovvi ahte daelie lea latjkoe #darjome<n><cmp_sgnom><cmp> bïejije jïh sjyöhtehke sïjten gaskesne mij gaskem jeatjah fraamme jåhtadahkem vaalta.
Konsultašuvdnačoahkkimis ledje Sámedikkis dattetge eahpádusat Dutnjesvuona bieggafápmorusttega plánaide.
Konsultasjovnetjåanghkosne lin Saemiedigkesne darhkan *eahpádusat Dutnjesvuotnan bïegkefaamoebægkoen soejkesjidie.
Erenoamážit árvvoštallat mii plánaguovllu sajusteami erenoamáš unohassan boazodollui.
Joekoenlaakan mijjieh vierhtiedallijibie soejkesjedajven *sajusteami sjïere *unohassan båatsose.
Mii diehtit dattetge ahte lea dahkkojuvvon šiehtadus gaskal guoskevaš orohaga ja doaibmabiddji plánaid duohtandahkama ektui.
Mijjieh darhkan daejriejibie ahte dorjesovveme latjkoe gaskesne sjyöhtehke sïjten jïh #darjome<n><cmp_sgnom><cmp> bïejije soejkesji *duohtandahkama moenemetseahkan.
Mii diehtit maiddái ahte boazodoalu guovlostivra lea vuosttaldan bajábealde namuhuvvon plánaid.
Mijjieh aaj daejriejibie ahte båatsoen dajveståvroe bijjelen moenesovveme soejkesjidie vuastalamme.
Dan vuođul bivddii Sámediggi ahte guovlostivrra vuosttaldahkii berre biddjojuvvo deaddu go NČE meannuda ohcama.
Dan mietie Saemiedigkie maedtieji ahte dajveståvroen *vuosttaldahkii byöroe leavloe bïejesåvva goh NČE ohtsemem gïetede.
Konsultašuvnnat eai lea loahpahuvvon formálalaččat, muhto eai leat ge dieđuhuvvon eanet konsultašuvdnačoahkkimat lagamus boahtteáiggis.
Eah konsultasjovnh lea illh byjjeslaakan, mohte eah leah aaj #daajroe<n><der_huvva><vblex><iv><imp><p1><sg> jeenje konsultasjovnetjåanghkoeh gietskemes båetijen aejkien.
Hámmanoaivvi bieggafápmorusttet
*Hámmanoaivvi bïegkefaamoebægkoe
Hámmanoaivvi bieggafápmorusttega oktavuođas lea Sámediggi ovddidan cealkámuša reviderejuvvon konsešuvdnaohcamii ja konsultašuvnnat leat loahpahuvvon formálalaččat.
*Hámmanoaivvi bïegkefaamoebægkoen gaskesisnie lea Saemiedigkie evtiedamme #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> revideeresovveme konsesjovneohtsemasse jïh konsultasjovnh byjjeslaakan illesovveme.
Doaibmabiddji lea Finnmárk kraft, mii lea váldán badjelasas dán prošeavtta ovddeš doaibmbaiddjis Statoil ASA.
Darjomebïejije lea *Finnmárk *kraft, mij bijjeli vaalteme daam prosjeektem ovtetje *doaibmbaiddjis Statoilen ASAm/Asam.
Huksen lea plánejuvvon guovtti ceahkis.
Tseegkeme soejkesjovveme gööktene tsiehkie.
Riiddu geažil guovllu sámi kulturmuittuid alde ja ášši ovddeš konsultašuvnnaid geažil lea huksenguovlu uhciduvvon álgoplánaid ektui.
Ræjtoen dïete dajven saemien kultuvremojhtesi nelhtie jïh aamhtesen ovtetje konsultasjovni dïete lea tseegkemedajve unniedovveme aalkoesoejkesji muhteste.
Danne ii guoskka huksen njuolgga ovtta ge ovdalis registrerejuvvon sámi kulturmuitui.
Dannasinie ij dïjph rïekte bigkeme aktem aaj åvtelisnie registreeresovveme saemien kultuvremojhtesasse.
Muhto máŋga kulturmuittu/kulturmuitobáikki guoskkahuvvojit visuálalaččat huksemii.
Mohte gellie kultuvremojhtesh/kultuvremojhtesesijjien visuaalelaaketjelaakan sjåavoehtovvieh tseegkemasse.
Danne lea Sámediggi evttohan ahte dat bieggaturbiinnat, mat leat plánejuvvon lagamusat guoskevaš kulturbirrasiidda, váldojuvvojit eret plánas.
Dannasinie lea Saemiedigkie uvtedamme ahte dah bïegkejårrehtsh, mah soejkesjovveme gietskiemassh sjyöhtehke kultuvrebyjresidie, soejkesjistie vaaltasuvvieh.
Jus dat dahkkojuvvo, de árvvoštallá Sámediggi dohkálažžan váikkuhusaid sámi kulturmuittuide ja kulturbirrasiidda.
Jis dïhte dorjesåvva, dellie Saemiedigkie vierhtiedalla #dåhkasjidh<vblex><prfprc><ess> dïedth saemien kultuvremojhtesidie jïh kultuvrebyjresidie.
Sámediggi kulturmuitoeiseváldin lea dán vuođul dohkkehan ahte doaibmabidju sáhttá čađahuvvot reviderejuvvon konsešuvdnaohcama vuođul.
Saemiedigkie kultuvremojhteseåejvieladtjine lea daan mietie dåhkasjahteme ahte råajvarimmie maahta revideeresovveme konsesjovneohtsemen mietie tjïrrehtovvedh.
Sámediggi lea cealkámušas bidjan vuođđun ahte guoskevaš orohat dohkkeha plánejuvvon huksema.
Saemiedigkie lea #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> bïejeme våaroeminie ahte sjyöhtehke sïjte soejkesjovveme tseegkemem dåhkasjahta.
Jus huksenkonsešuvdna juolluduvvo, de čujuhii Sámediggi maiddái dasa ahte konsešuvdnaeavttut fertejit geatnegahttit huksejeaddji soahpat čovdosa 7.
Jis tseegkemekonsesjovne laeviehtåvva, dellie Saemiedigkie tjaatsesti aaj dïsse ahte konsesjovnemoenemetsiehkieh tjuerieh *geatnegahttit bigkijem tjoevtenjem latjkedh 7.
orohagain das mo dakkár ođđa infrastruktuvrra go geainnuid ja eará ráhkkanusaid, galgá geavahit go bieggafápmorusttet doaibmagoahtá
sïjtine desnie guktie dagkeres orre infrastruktuvrem goh geajnoeh jïh jeatjebem *ráhkkanusaid, edtja utnedh goh bïegkefaamoebægkoe juhtiegåata
Raudfjellet bieggafápmorusttet
Raudfjelleten bïegkefaamoebægkoe
Sámediggi lea álggahan konsultašuvnnaid NČE:in Norsk Miljøkraft Raudfjell AS konsešuvdnaohcama birra, bieggafápmorusttega ásaheami birra Raudfjellet:ii Sálliris Romssa suohkanis.
Saemiedigkie konsultasjovnh NČE:ine aelkiehtamme Norsk Miljøkraften Raudfjell AS/as konsesjovneohtsemen bïjre, bïegkefaamoebægkoen tseegkemen bïjre Raudfjelletasse Sállirisnie Romsan tjïeltesne.
Konsultašuvnnaid guovddážis lea leamaš Raudfjellet bieggafápmorusttega ásaheami váikkuhusat boazodollui.
Konsultasjovni jarngesne orreme Raudfjelleten bïegkefaamoebægkoen tseegkemen dïedth båatsose.
Raudfjellet pláneduvvon bieggafápmorusttegis leat gitta 48 bieggaturbiinna main lea oktibuot 144 MW beaktu.
Raudfjelleten #soejkesjidh<vblex><tv><der_d><vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> bïegkefaamoebægkosne leah öövre 48 bïegkejårrehtsh mejnie lea ektiegaajhke 144 #MW<n><pl><nom> *beaktu.
Lea juo addojuvvon konsešuvdna hukset bieggafápmorusttega Kvitfjellii mii lea sullii 3 km eret Raudfjellet plánaguovllus.
Joe vadtasovveme konsesjovne bïegkefaamoebægkoem Kvitfjellese bigkedh mij lea medtie 3 *km destie Raudfjelleten soejkesjedajvesne.
Guoskevaš orohat lea birrajagi orohat mas leat guokte siidaoasi oktiibuot 600 bohccuin.
Sjyöhtehke sïjte lea *birrajagi sïjte mesnie leah göökte sïjteboelhkh ektiegaajhke 600 bovtsh.
Orohat lea soahpan doaibmabiddjiin bieggafápmorusttega ásaheami birra Raudfjellii ja sii leat vel dahkan šiehtadusa Norsk Miljøkraft Raudfjell AS:in ovttageardde buhtadusa birra daid hehttehusaid ovddas maid fápmorusttet dagaha.
Sïjte darjomebïejijinie latjkeme bïegkefaamoebægkoen tseegkemen bïjre Raudfjellese jïh dah annje dorjeme latjkoem Norsk Miljøkraften Raudfjellen AS:ine/as:ine *ovttageardde refusjovnen bïjre daj dåeriesmoeri åvteste maam faamoebægkoe dorje.
Boazodoalu guovlostivra lea dattetge vuosttaldan konsešuvnna addima.
Båatsoen dajveståvroe darhkan vuastalamme konsesjovnen vedtemem.
Sii čujuhit dasa ahte guovllus leat juo ollu sisabahkkemat huksemiid geažil ja sii bivdet ahta ráhkaduvvo ollislaš plána bieggafámu dáfus Romssas.
Dah dïsse tjaatsestieh ahte dajvesne joe årrodh jïjnje *sisabahkkemat tseegkemi dïete jïh dah maedtieh ahte ellies soejkesje dorjesåvva bïegkefaamoen dïete Romsesne.
Konsultašuvdnaproseassa ii leat vel loahpahuvvon.
Ij konsultasjovneprosesse leah annje illesovveme.
132 kV fápmolágideapmi Lulli-Helgelánddas
132 #kV<n><abbr> faamoeöörneme #Åarjel<n><cmp_sgnom><cmp><guio>#Helgelánda<np><top><sg><ine>
Sámediggi lea 2011:s maiddái čađahan loahpalaš konsultašuvnnaid Oljo- ja energiijadepartemeanttain (OED) váiddaáššis 132 kV fápmolágideami oktavuođas Lulli-Helgelánddas.
Saemiedigkie lea jaepien 2011 aaj tjïrrehtamme minngemes konsultasjovnide Ålja- jïh energijedepartemeentine (OED) klååkemeaamhtesisnie 132 #kV<n><abbr> faamoeöörnemen gaskesisnie #Åarjel<n><cmp_sgnom><cmp><guio>#Helgelánda<np><top><sg><ine>.
Doaibmabiddji lea Helgeland Kraft.
Darjomebïejije lea Helgeland Kraft.
Konsultašuvnnain ii šaddan ovttamielalašvuohta gaskal Sámedikki ja OED namahuvvon fápmolinnjá molssaeavttuid válljemis.
Konsultasjovnine idtji sjïdth sïemesvoete gaskesne Saemiedigkien jïh OED:n #nomme<n><der_huvva><vblex><iv><imp><p1><sg> #faamoelinja<n><sg><gen> alternatijvi veeljemisnie.
OED lea maŋŋá nannen NČE ovddeš mearrádusa áššis.
OED lea mænngan nænnoestamme NČE:m ovtetje nænnoestahken aamhtesisnie.
Sámediggi lea oppa áiggi oaivvildan ahte fápmolinnjá berre huksejuvvot eará molssaeavttu vuođul mas min mielas oktiibuot leat uhcit váikkuhusat sihke sámi beroštusaide ja luonddubirrasii.
Saemiedigkie abpe tïjjem jeahteme ahte #faamoelinja<n><sg><nom> byöroe jeatjah alternatijven mietie bigkesovvedh mesnie mijjen mïelesne ektiegaajhke leah unnebe dïedth dovne saemien ïedtjide jïh eatnemenbyjresasse.
Konsultašuvnnaid boađusin OČD mearrádusa oktavuođas mearriduvvoje guokte ođđa konsešuvdnaeavttu.
Konsultasjovni illedahkine *OČD nænnoestahken gaskesisnie göökte nænnoestovvin orre konsesjovnemoenemetsiehkieh.
Nubbi eaktu lei ahte doaibmabiddji geatnegahttojuvvo, nu guhkás go departemeanta dan gávnnaha govttolažžan, máksit guoskevaš orohaga dárbbašlaš goluid juridihkalaš- ja boazodoallofágalaš veahkkái šiehtadallamiid oktavuođas fievrridus- ja rusttetplánaid birra, oktan ráhkkaneapmái dan oktavuođas.
Mubpie moenemetsiehkie lij ahte darjomebïejije *geatnegahttojuvvo, dan gåhkese goh departemeente dam guajhtsede *govttolažžan, sjyöhtehke sïjtem maeksedh daerpies maaksoej juridihkeles- jïh båatsoefaagen veahkan raarahtallemh gaskesisnie #foeresjidh<vblex><tv><imp><p3><sg>- jïh bægkoesoejkesji bïjre, oktegh ryöjredæmman dennie gaskesisnie.
Nubbi eaktu dadjá ahte doaibmabiddji geatnegahttojuvvo gokčat guoskevaš orohaga vejolaš goluid liigebargiid láigoheapmái johtima oktavuođas.
Mubpie moenemetsiehkie jeahta ahte darjomebïejijem *geatnegahttojuvvo gaptjedh sjyöhtehke sïjten kaanne maaksoej *liigebargiid leejjemasse johtelohken gaskesisnie.
Dát dakkár áigodahkii mii lea ráddjejuvvon 2 jahkái rusttetáigodaga loahpa rájes.
Daah dagkeres boelhkese mij 2 jaapan geehtestovveme bægkoeboelhken minngiegietjien raejeste.
Dasa lassin ferte doaibmabiddji máksit vejolaš goluid dárbbašlaš teknihkalaš veahkkeneavvuide dalle go liigebargit eai lea doarvái dasa ahte čađahit johtima.
Dïsse lissine tjuara #darjome<n><cmp_sgnom><cmp> bïejije maeksedh kaanne maaksojde daerpies teknihkeles viehkievierhtide dellie goh *liigebargit eah lea nuekies nehkelh ahte johtelohkem tjïrrehtibie.
Departemeantta mearrádus dán áššis lei loahpalaš ii ge dan sáhttán váidit.
Departemeenten nænnoestahke daennie aamhtesisnie lij minngemes ij aaj dan maehtieh gïelkerdidh.
Regionála bieggafápmoplána Finnmárkku várás
Regionaale bïegkefaamoesoejkesjem Finnmaarhken muhteste
Oktanaga dálá dieđáhusaiguin ja konsešuvdnaohcamiiguin bieggafámu ásaheami oktavuođas Finnmárkkus lea Finnmárkku fylkkagielda ráhkadeamen regionála bieggafápmoplána fylkka várás.
*Oktanaga daaletje bïevnesigujmie jïh konsesjovneohtsemigujmie bïegkefaamoen tseegkemen gaskesisnie Finnmaarhkesne lea Finnmaarhken fylhketjïelte darjodh regionaale bïegkefaamoesoejkesjem fylhken muhteste.
Sámedikki mielas lea plána vuosttažettiin ealáhusovddidanplána mii galgá leat láidesteaddjin huksejeddjiide, gielddaide ja guovddáš eiseválddiide.
Saemiedigkien mïelesne lea soejkesje voestegh jielemeevtiedimmiesoejkesjem mij edtja årrodh *láidesteaddjin bigkijidie, tjïeltide jïh voernges åejvieladtjide.
Sámediggi lea ovdal máŋgga oktavuođas čujuhan dasa ahte lea dárbu nannet regionála plánema ja geavahit regionála plánaid reidun sámi váikkuhanfámu sihkkarastimii.
Saemiedigkie lea aarebi gelline gaskesisnie dïsse tjaatsestamme ahte lea daerpiesvoete nænnoestidh regionaale soejkesjimmiem jïh utnedh regionaale soejkesji *reidun saemien soptsestimmien gorredæmman.
Doarvái kapasitehta fievrridanjođđasiin dat buori muddui dál stivre ođđa elektrihkalaš fápmorusttegiid huksema ja sajusteami, nu go bieggafámu.
Nuekies kapasiteeten *fievrridanjođđasiin dah buerie tïjjese daelie stuvrie orre *elektrihkalaš faamoebægkoej tseegkemen jïh *sajusteami, dan goh bïegkefaamoem.
Dat, ja dat ahte stáhta lea geatnegahttojuvvon meannudit buot guoskevaš huksenohcamii, dagaha ahte dávjá lea “ovddemusas millui-prinsihppa” mii mearrida dakkár fápmobuvttadeami.
Dah, jïh dah ahte staate lea *geatnegahttojuvvon gïetedidh gaajhke sjyöhtehke tseegkemeohtsemasse, dorje ahte daamhtah lea “*ovddemusas *millui-prinsïhpe” mij dagkeres faamoedarjomem nænnoste.
Dakkár vuohki šaddá álkit vuostálagaid dainna áigumušain ahte hálddašit guovllu ollislašvuođa vuođul, ja sáhttá maiddái rihkkut dan álbmotrievttálaš prinsihpa ahte suodjalit sámi kultuvrra.
Dagkeres vuekie aelhkebe tjaavtesi sjædta dejnie aajkojne ahte dajvem elliesvoeten mietie reerijibie, jïh maahta aaj miedtedh dam åålmehreaktan prinsïhpem ahte saemien kultuvrem vaarjelibie.
Danne lea Sámediggi positiiva dasa ahte ráhkaduvvo dakkár plána.
Dannasinie Saemiedigkie positijve/positïjve dïsse ahte dorjesåvva dagkeres soejkesje.
Lea iešvuosttildeapmin ahte álgoálbmotguovllut davvin leat dat guovllut maidda dálkkádatrievdamat čuhcet ovddimusat, seammás go dát guovllut leat dat mat fertejit gierdat stuorámus nođiid plánejuvvon dálkkádatdoaibmabijuid geažil.
Lea *iešvuosttildeapmin ahte aalkoeåålmegedajvh/aalkoeåålmehdajvh/aalkoeåålmhdajvh noerhtene leah dah dajvh mejtie daelhkiejorkestovvemh #ovtetje<adj><sup><der_laakan><adv> gaajesjieh, seammasïenten goh daah dajvh leah dah mah tjuerieh stoeremes maajsojde töölledh soejkesjovveme daelhkieråajvarimmiej dïete.
Danne lea Sámediggi čujuhan dasa ahte bieggafápmoplánas berre árvvoštallat molssaektosaš energiijagáldut bieggafápmui, árvvoštallojuvvon CO2 luoitimiid ektui.
Dannasinie lea Saemiedigkie dïsse tjaatsestamme ahte bïegkefaamoesoejkesjisnie byöroe vierhtiedalledh *molssaektosaš energijegaaltijh bïegkefaamose, vierhtiedallesovveme #cO2<n><acr><sg><nom> biestemi muhteste.
Sámediggi áigu searvat Finnmárkku bieggafápmoplána váldoprošeavtta bargojovkui.
Saemiedigkie sæjhta meatan Finnmaarhken bïegkefaamoesoejkesjen åejvieprosjeektem barkoedåahkan.
Dán bargojovkui oassálastet muđui NČE, Finnmárkku fylkkamánni, FeFo, Boazodoallohálddahusa, NHO Finnmárkku, LO Finnmárkku ja Innovašuvdna Norgga ovddasteaddjit.
Daan barkoedåahkan mealtan voen NČE:m, Finnmaarhken fylhkemaenniem, FeFo, Båatsoereeremen, *NHO Finnmaarhken, *LO Finnmaarhken jïh Innovasjovne Nöörjen saadthalmetjh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 191. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 191. bielie 379 bielesne
Mineráladoaimmat
Mineraaledarjoemassh
Sámediggi oassálasttii minerálakonferánsii PDAC 2011 Kanadas ovttas daid orohagaid ovddasteddjiiguin, maiguin Sámediggi lea dahkan šiehtadusa Sámedikki minerálaplánaveahki vuođul.
Saemiedigkie mealtan mineraalekonferaansese PDAC:m jaepien 2011 Kanadesne ektesne daj sïjti saadthalmetjigujmie, mejgujmie Saemiedigkie latjkoem dorjeme Saemiedigkien mineraalesoejkesjeviehkien mietie.
Dán jagi ledje PDAC 2011 konferánssas sierra álgoálbmotsešuvnnat, maid fáddán lei mineráladoaimmat álgoálbmotguovlluin Kanadas.
Daan jaepien lin PDAC 2011 konferaansesne sjïere aalkoeåålmegesesjovnh/aalkoeåålmehsesjovnh/aalkoeåålmhsesjovnh, mej aamhtesinie lij mineraaledarjoemassh aalkoeåålmegedajvine/aalkoeåålmehdajvine/aalkoeåålmhdajvine Kanadesne.
Sis geat háliidit álggahit mineráladoaimmaid sámi guovlluin, leat eará hástalusat go Kanadas.
Daj gïeh sijhtieh mineraaledarjoemassh aelkiehtidh saemien dajvine, leah jeatjah haestemh goh Kanadesne.
Okta stuorámus erohusain lea sámi boazodoalu vuhtiiváldin.
akte stoeremes joekehtsinie lea saemien båatsoen seatadimmie.
Dakkár álgoálbmotealáhus ii leat kanadalaš álgoálbmogiin.
Dagkeres ij aalkoeåålmegejieleme/aalkoeåålmehjieleme/aalkoeåålmhjieleme leah *kanadalaš aalkoeåålmeginie.
Deaŧalažžan lea ahte Sámediggi ja sámi servodat lea čielggas ja konkrehta das guđe gáibádusaid ferte bidjat boahtteáiggi mineráladoaimmaide sámi guovlluin.
Vihkielinie lea ahte Saemiedigkie jïh saemien siebriedahke tjïelkes jïh konkreete desnie guhtem krïevenassh tjuara båetijen aejkien mineraaledarjoemasside saemien dajvine bïejedh.
Sámediggái lea deaŧalaš ahte minerálasearvvit ja váldeorgánat dovdet min oainnu dakkár áššiin mat gusket minerálaohcamii ja –roggamii sámi guovlluin.
Saemiedægkan vihkele ahte mineraalesiebrieh jïh *váldeorgánat mijjen vuajnoem debtieh dagkeres aamhtesinie mah mineraaleohtsemasse dijpieh jïh –kroehkemasse saemien dajvine.
Danne lea Sámedikkis leamaš sáhkavuorru čoahkkimis NHO-stivrrain Finnmárkkus, Finnmárkku fylkkagieldda fáddáčoahkkimis minerálaávkkástallama birra, ja semináras Oslos davveguovloáŋggiruššama ja mineráladoaimmaid birra.
Dannasinie lea Saemiedigkien orreme lahtestimmie tjåanghkosne *NHO-ståvrojne Finnmaarhkesne, Finnmaarhken fylhketjïelten aamhtesetjåanghkosne mineraalenåhtadimmien bïjre, jïh seminaaresne Oslovisnie *davveguovloáŋggiruššama jïh mineraaledarjoemassi bïjre.
Seminára Oslos lei Olgoriikadepartemeantta ja Sámedikki oktasaš álgga, ja čađahuvvui Norsk Bergindustri jahkečoahkkima oktavuođas.
Seminaare Oslovisnie lij Ålkoelaantedepartemeenten jïh Saemiedigkien #ektie<adj><sg><nom> *álgga, jïh Norsken #Berg<np><cmp_sgnom><cmp>industrije tjïrrehtovvi jaepietjåanghkoen gaskesisnie.
Doppe bođii ovdan ahte ráđđehus áigu ráhkadit strategiija minerálaid hálddašeami várás.
Debpene fraamme båetieji ahte reerenasse sæjhta strategijem darjodh mineraali reeremen muhteste.
Sámediggi áigu čuovvolit dán barggu ja bivdit dollojuvvot konsultašuvnnaid jus ráhkaduvvojit doaibmabijuid mat sáhttet váikkuhit sámi beroštusaid njuolgga.
Saemiedigkie sæjhta dåeriedidh daam barkoem jïh maedtiejibie steeresovvedh konsultasjovnh jis råajvarimmieh dorjesuvvieh mah maehtieh saemien ïedtji rïekte dijpedh.
Sámediggi lea šiehtadallamin Store Norske Gull AS:in sin minerálaohcandoaimmaid birra Kárášjogas, Sámedikki minerálaplánaveahki vuođul.
Saemiedigkie lea raarahtalledh *Store Norske Gull AS:in daj mineraalenohtsemedarjomi bïjre Karasjohkesne, Saemiedigkien mineraalesoejkesjeviehkien mietie.
Sámediggi lea dahkan dakkár šiehtadusaid Arctic Gold AS:in ja Nussir ASA:in, ja vuordá ahte šiehtadus Store Norske Gull AS:in lea gárvvis 2012 vuosttaš jahkebealis.
Saemiedigkie dorjeme dagkeres latjkoeh Arctic Golden AS:ine/as:ine jïh Nussir ASA:im, jïh vuarta ahte latjkoe *Store Norske Gull AS:in lea gaervies 2012 voestes bieliejaepesne.
Birasgáhtten
Byjresevaarjelimmie
Biologalaš šláddjivuođakonvenšuvdna
#Biolååge<n><adj><sg><nom> *šláddjivuođakonvenšuvdna
Sámediggi oassálasttii Norgga sáttagottis čihččet bargočoahkkimii biologaš šláddjivuođakonvenšuvnnas (CBD), artihkal 8j árbedieđuid birra Montrealas.
Saemiedigkie mealtan Nöörjen saadtehmoenehtsisnie tjïjhtjede barkoetjåanghkose biolåågetjen *šláddjivuođakonvenšuvnnas (*CBD), artihkele *8j aerpiedaajroej bïjre Montrealesne.
Čoahkkimis lei Sámedikkis sáhkavuorru vugiid birra mo álgoálbmogat sáhttet beaktileappot oassálastit CBD bargui ja mii leimmet mielde digaštallamin ekovuogátvuđot hálddašeami, ekovuogátbálvalusaid ja suodjalanguovlluid.
Tjåanghkosne lij Saemiedigkien lahtestimmie vuekiej bïjre guktie aalkoeåålmegh maehtieh eadtjoehkåbpoelaakan mealtan *CBD barkose jïh mijjieh mealtan digkiedalledh *ekovuogátvuđot reeremem, *ekovuogátbálvalusaid jïh vaarjelimmiedajvide.
Digaštallanrapporttas bohtet ovdan Sámedikki konsultašuvdnaortnegat mat čatnasit suodjalanguovlluide ja álbmotmehciid báikkálaš hálddašeapmái.
Digkiedimmiereektehtsistie fraamme båetieh Saemiedigkien konsultasjovneöörnegh mah vaarjelimmiedajvide gårredieh jïh aalmogemiehtjiej dajven reeremasse.
Raporttas namuhuvvojit maiddái hástalusat mat čatnasit proseassaide Finnmárkku loahppasuodjalanguovlluid oktavuođas, giđđaloddemii ja luossahálddašeapmái mearas ja jogain.
Reektehtsisnie aaj moenesuvvieh haestemh mah prosesside gårredieh Finnmaarhken minngiegietjievaarjelimmiedajvi gaskesisnie, gïjrelidtemasse jïh loesereeremasse mearosne jïh johkine.
Sámediggi lážii dili dasa ahte Ávjovári álgoálbmotguovlu ja Sámi bivdo- ja meahcástansearvi sáhtte oalgelágideamis muitalit árbevirolaš giđđaloddema birra Guovdageainnus.
Saemiedigkie tsiehkiem dïsse laetjieji ahte Ávjovárrijjen aalkoeåålmegedajve/aalkoeåålmehdajve/aalkoeåålmhdajve jïh Saemien væjroe- jïh *meahcástansearvi maehtiejin åelkieöörnemisnie aerpiesïejhme gïjrelidtemen bïjre soptsestidh Kautokeinosne.
Sii muitaledje maid giđđalodden mearkkaša Guovdageainnu álbmogii.
Dah soptsestin maam gïjrelidteme Kautokeinon aalmogasse krööhkeste.
Sámediggi fas muitalit oppalaččat Sámedikki birra, ja dan birra guđe njuolggadusat gustojit giđđaloddemii dál.
Saemiedigkie viht ellieslaakan soptsestieh Saemiedigkien bïjre, jïh dan bïjre guhtene njoelkedassh gïjrelidtemasse daelie davvoeh.
Muđui váldojuvvui ovdan dat ođđa gelbbolašvuohta máŋggajahkásaš bargoprográmmas suodjalit ja movttiidahttit biologalaš resurssaid (artihkal 10c) boaresvirolaš geavaheami, mii čuovvu guoddevašvuođaprinsihpa.
Voen fraamme vaaltasovvi dïhte orre maahtaldahke #gellie<num><cmp_sggen><cmp> #jaepie<n><der_sasj><adj><attr> barkoeprogrammeste vaarjelidh jïh eadtjaldehtedh biolåågen #resursse<n><pl><gen> (artihkele *10c) #båeries<adj><cmp_attr><cmp> vuekien pråvhkoem, mij dåerede *guoddevašvuođaprinsihpa.
Viidáseappot váldojuvvojedje ovdan árbedieđu mihtilmasvuođat, árbedieđu suodjaleami ja ruovttoluottafievrrideami vuogádagat ja ON álgoálbmotáššiid bistevaš foruma rávvagat.
Vijrebh fraamme vaaltasovvin aerpiedaajroen *mihtilmasvuođat, aerpiedaajroen vaarjelimmien jïh gåetiengïejenjuhtemen systeemh jïh ONEN aalkoeåålmegeaamhtesi/aalkoeåålmehaamhtesi/aalkoeåålmhaamhtesi vihties forumen bïhkedimmieh.
Sámedikki oassálastin dáidda 8j bargočoahkkimiidda maid ON lágida, lea ávkin Sámedikki árbediehtobargui.
Saemiedigkien #mealtan<adv><der_nomag><n> daejtie *8j barkoetjåanghkojde aaj ON öörnie, lea nåhtojne Saemiedigkien aerpiedaajroebarkose.
Dat guoská sihke daidda hálddašanbargguide main Sámediggi oaivvilda ferte váldit buorebut vuhtii árbedieđu, ja politihkkahábmen dasa mo mii duođaštit ja gaskkustit árbedieđu.
Dïhte dæjpa dovne dejtie reeremebarkojde mejnie Saemiedigkie jeahta tjuara buerebelaakan vaeltedh aerpiedaajroem vuehtieji, jïh politihkehammoen dïsse guktie mijjieh jååhkesjibie jïh aerpiedaajroem buektiejibie.
Muhtumin go mii oassálastit Norgga sáttagoddái čoahkkimiin, de suvvet guovddáš eiseválddit min ovddidit dakkár evttohusaid mat midjiide leat deaŧalaččat.
Muvhtine goh mijjieh mealtan Nöörjen saadtehmoenehtsasse tjåanghkojne, dellie voernges åejvieladtjh luhpiedieh mijjem evtiedidh dagkeres uvtelassh mah mijjese vihkele.
Muhto lea seamma deaŧalaš ahte doppe lea dakkár deaivvadansadji mas mii beassat gullat maid norgga eiseválddit, eará riikkaid eiseválddit, eará álgoálbmogat ja eará joavkkut oaivvildit árbedieđu birra ja dan birra mo árbediehtu berre gieđahallojuvvot.
Mohte lea seamma vihkele ahte debpene lea dagkeres gaavnesjimmiesijjie mesnie mijjieh bïesijibie govledh maam nöörjen åejvieladtjh, jeatjah rïjhki åejvieladtjh, jeatjah aalkoeåålmegh jïh jeatjah dåehkieh aerpiedaajroen bïjre jiehtieh jïh dan bïjre guktie aerpiedaajroe byöroe gïetedallesovvedh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 192. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 192. bielie 379 bielesne
ON dálkkádatkonvenšuvdna
ONEN daelhkiekonvensjovne
Sámediggeráđđi oassálasttii Norgga sáttagoddái oasálaščoahkkimis, COP 17, ON dálkkádatkonvenšuvnnas juovlamánu 2011 Durbanis Lulli-Afrihkás.
Saemiedigkieraerie mealtan Nöörjen saadtehmoenehtsasse #boelhke<n><adj><cmp_attr><cmp>tjåanghkosne, COP:m 17, #ON<np><top><pl><nom> daelhkiekonvensjovnesne goeven jaepien 2011 Durbanisnie Åarjel-Afrihkesne.
Biras- ja ovddidanministtar Erik Solheim jođihii sáttagotti.
Byjrese- jïh evtiedimmieministere Erik Solheim saadtehmoenehtsem öörni.
Dálkkádatkonvenšuvnna bajimus mihttomearri lea uhcidit máilmmiviidosaš liegganeami dainna lágiin ahte uhcidit dálkkádatgássaluoitimiid.
Daelhkiekonvensjovnen bijjemes ulmie lea unniedidh eatnemevijries *liegganeami dejnie vuekine ahte #daelhkie<n><cmp_sgnom><cmp>#gaasse<n><cmp_sgnom><cmp>biestiemidie unniedibie.
Dálkkádatpáhkka Durbanis mearkkaša plána mo oažžut buot riikkaid dohkkehit boahttevaš juridihkalaš dálkkádatšiehtadusa.
Daelhkiepaahke Durbanisnie soejkesjem krööhkeste guktie åadtjoejibie gaajhkide rïjhkide dåhkasjehtedh båetije juridihkeles daelhkielatjkoem.
Dat galgá leat šiehtaduvvon ovdal 2015 ja doaibmagoahtit 2020 rájes.
Dïhte edtja aarebi nååhtedovveme 2015:n jïh juhtiegåetedh 2020:n raejeste.
Kyotoprotokolla guhkiduvvo viđain jagiin ja ruoná foanda ásahuvvo dálkkádatdoaibmabijuid ruhtadeami várás ovdáneaddji riikkain.
#Kyoto<np><cmp_sgnom><cmp>buertiegærja vïjhtine jaepine guhkiedåvva jïh kruana fåante tseegkesåvva daelhkieråajvarimmiej beetnehdåarjoen muhteste åvtenæjja rïjhkine.
Eará osiin leat earret eará njuolggadusat mo gozihit ja hálddašit luoitimiid, suodjalit arvevuvddiid, teknologiijafievrrideapmi ovdáneaddji riikkaide ja dálkkádatheiveheapmi.
Jeatjah boelhkine leah gaskem jeatjah njoelkedassh guktie geehtieh jïh biestemh reerieh, såafoeh vaarjelidh, teknologijejuhteme åvtenæjja rïjhkide jïh daelhkiesjïehtedimmie.
Dálkkádatrievdamat čuhcet hui garrasit álgoálbmogiidda go álgoálbmogiin lea dávjá hui lagas oktavuohta luondduin ja nu sii leat lagamusat dálkkádatrievdamiid.
Daelhkiejorkestovvemh gaajesjieh dan garrebe aalkoeåålmegidie goh aalkoeåålmegi lea daamhtah dan gietskies gaskese eatnaminie jïh dan dah gietskiemassh daelhkiejorkestovvemi.
Dát guoská erenoamážit sápmelaččaide, ja eará álgoálbmogiidda Árktisis gos dálkkádagat rivdet johtilepmosit.
Daate dæjpa joekoenlaakan saemide, jïh jeatjah aalkoeåålmegidie Árktisisnie gusnie daelhkieh jorkestuvvieh *johtilepmosit.
Bjerkenes dálkkádatdutkanguovddáža ođđa meroštallamat čájehit 4-6 lieggaceahki liegganeami Árktisis 2050:s jus CO2 luoitimat eai uhciduvvo.
*Bjerkenes daelhkiendotkemejarngen orre aerviedimmieh 4-6:m bïjvelesdaltesh vuesiehtieh *liegganeami Árktisisnie jaepien 2050 jis CO2:n eah biestemh unnedh.
Danne lei šállošahtti go álgoálbmotoaidnu ii boahtán baljo ovdan ge COP 17 mearrádusain.
Dannasinie lij *šállošahtti goh ij aalkoeåålmegevuajnoe/aalkoeåålmehvuajnoe/aalkoeåålmhvuajnoe båateme *baljo fraamme aaj COP 17 nænnoestahkijste.
Doppe leat dušše eahpečielga ja uhccán geatnegahtti čujuhusat álgoálbmogiidda mearrádusain mat čatnasit dálkkádatheivehemiide ja ruoná dálkkádatfondii.
Debpene leah ajve ovtjïelke jïh onnen *geatnegahtti årromesijjieh aalkoeåålmegidie nænnoestahkine mah daelhkiesjïehtedimmide jïh kruana daelhkiefåantese gårredieh.
COP 17 mearrádusat vuovdeálgaga REDD+ oktavuođas leat dattetge ain fámus.
COP:n 17 nænnoestahkh *vuovdeálgaga *REDD+ gaskesisnie leah darhkan annje faamosne.
Das lea sáhka sihkkarastinvugiin álgoálbmogiid vuoigatvuođaid, árbedieđuid ja ollesárvosaš álgoálbmotoassálastima ektui.
Desnie lea håaleme gorredimmievuekine aalkoeåålmegi reaktaj, aerpiedaajroej jïh *ollesárvosaš #aalkoeåålmege<n><cmp_sgnom><cmp>#mealtan<adv><der_nomact><n> muhteste.
Bievlavuodjin Finnmárkkus
Bïevlevuejeme Finnmaarhkesne
Birasgáhttendepartemeantta prošeakta bievlavuodjima birra Finnmárkkus loahpahuvvui juovlamánus 2010.
Byjresevaarjelimmiedepartemeenten prosjeekte bïevlevuejemen bïjre Finnmaarhkesne goevesne illesovvi 2010.
Sámediggi oassálasttii prošektii dakko bokte ahte lei mielde stivrenjoavkkus ovttas Luondduhálddašandirektoráhtain, Finnmárkku fylkkagielddain ja Finnmárkku fylkkamánniin.
Saemiedigkie mealtan prosjeektese daagkoe gåaskoejin ahte lij mealtan stuvremedåehkesne ektesne Eatnemenreeremedirektoraatine, Finnmaarhken fylhketjïeltine jïh Finnmaarhken fylhkemaennine.
Stivrenjovkui lei deaŧalaš ahte referánsajoavkkus ledje mielde buohkat geain sáhtii lea beroštupmi ja oaivilat dán fáttás.
Stuvremedåahkan lij vihkele ahte referaansedåehkien lin mealtan gaajhkesh giejnie maehtieji lea ïedtje jïh aarvoeh daennie aamhtesisnie.
Earret buot sámi organisašuvnnaid ja politihkkárat mat ledje mielde, de lea Sámediggi erenoamážit duhtavaš go maiddái sámi nissonorganisašuvdna Sáráhkká ja Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegoddi/SNPL ledje mielde prošeavttas.
Bielelen gaajhken saemien organisasjovni jïh polijtikerh mah lin mealtan, dellie lea Saemiedigkie joekoenlaakan madtjele goh aaj saemien nyjsenæjjaorganisasjovne Sáráhkká jïh Saemiedigkien noerepolitihken moenehtse/SNPL:n lin mealtan prosjeektesne.
Sihkkarastin dihtii stuorra doarjaga Sámedikki áirasiid bealis, lágidii Sámediggi sierra seminára dán fáttá birra Sámedikki guovvamánu dievasčoahkkima oktavuođas 2011:s.
Gorredimmien åvteste stoere dåarjoem Saemiedigkien saadthalmetji bielesne, Saemiedigkie öörni sjïere seminaaren daan aamhtesen bïjre Saemiedigkiem goevten dïevestjåanghkoen gaskesisnie jaepien 2011.
Sámediggi čuovvola prošeaktajoavkku evttohan doaibmabijuid.
Saemiedigkie dåerede prosjeektedåehkiem uvtedamme råajvarimmieh.
Dat dahkkojuvvo konsultašuvnnain Luondduhálddašandirektoráhtain ja Birasgáhttendirektoráhtain.
Dïhte konsultasjovnine Eatnemenreeremedirektoraatine dorjesåvva jïh Byjresevaarjelimmiedirektoraatine.
Kultursuodjalus
Kultuvrevaarjelimmie
Statistihkka mii čájeha doaimmaid
Statistihke mij darjomh vuesehte
Sámediggi meannuda areálaáššiid plána- ja huksenlága, ja kulturmuitolága, vuođul.
Saemiedigkie goelpeneståaroeaamhtesidie gïetede soejkesje- jïh tseegkemelaaken, jïh kultuvremojhteselaaken, mietie.
Sámediggi lea hálddašaneiseváldin geatnegahttojuvvon ollašuhttit iskkadangeatnegasvuođa kulturmuitolága vuođul.
Saemiedigkie lea reeremeåejvieladtjine *geatnegahttojuvvon goerehtimmiedïedtem kultuvremojhteselaaken mietie tjïrrehtidh.
Danne čađaha Sámediggi báikediđoštallamiid doppe gos plánejuvvojit huksemat.
Dannasinie Saemiedigkie tjïrrehte *báikediđoštallamiid debpene gusnie tseegkemh soejkesjovvieh.
Jagi mielde mii meannudit ollu muddenplánaid ja gieldaplánaid lassin máŋgga duhát eaŋkiláššái, maid gaskkas leat ollu huksenáššit.
Jaepien mietie mijjieh jïjnje staeriedimmiesoejkesjidie gïetedibie jïh tjïeltesoejkesji lissine gellien stoerretjuetien aelhkieaamhtesasse, maam gaskesne leah jïjnje tseegkemeaamhtesh.
Sámedikkis sámi kulturmuittuid hálddašaneiseváldin leat ollu doaimmat, maid kulturmuitosuodjalusa doaibmastatistihkka 2011:s čájeha: 6489 dokumeantta vuostáiváldojuvvon, 2481 dokumeantta sáddejuvvon ja 211 čađahuvvon báikediđoštallamat.
Saemiedigkesne saemien kultuvremojhtesi reeremeåejvieladtjine leah jïjnje darjomh, mejtie kultuvremojhtesevaarjelimmien darjomestatistihke jaepien 2011 vuesehte: 6489 tjaatsegh dåastoehtovveme, 2481:n tjaatsegen seedtesovvem jïh 211 tjïrrehtovvem *báikediđoštallamat.
744 eaŋkil kulturmuittu leat biddjojuvvon Askeladdenii 2011:s.
744 aelhkien kultuvremojhtesh Askeladdenasse bïejesovveme jaepien 2011.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 193. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 193. bielie 379 bielesne
Báikediđoštallamat
*Báikediđoštallamat
2011:s dieđihii ja čađahii Sámediggi vuosttaš geardde báikediđoštallama Møre og Romsdalas.
jaepien 2011 bïeljeli jïh Saemiedigkie tjïrrehti voestes aejkien *báikediđoštallama Mørem *og Romsdalesne.
Báikediđoštallan guoskkai bartaguvlui Rindal suohkanis.
*Báikediđoštallan hahtjoedajvese dïjpi Rindalen tjïeltesne.
Sivvan manne dieđihuvvui báikediđoštallan, lei ahte eará sajiin Rindal suohkanis leat registrerejuvvon sámi kulturmuittut, mat čatnasit Trollheimenii.
Sjïekine minnien bïeljelovvi *báikediđoštallan, lij ahte jeatjah sijjine Rindalen tjïelten registreeresovveme saemien kultuvremojhtesh, mah Trollheimenasse gårredieh.
Mii háliideimmet iskat stuorát guovllu gos Sámediggi ii leat ovdal leamaš registrereme.
Mijjieh sïjhtimh stoerebe dajvem goerehtidh gusnie ij Saemiedigkie leah aarebi orreme registreeredh.
Báikediđoštallamis eai dahkkojuvvon registreremat.
*Báikediđoštallamis idtjin darjoeh registreeremh.
Mii guoská áitojuvvon kulturmuittuide, de lea čađahuvvon báikediđoštallan Skarpdalenis Tyldalas dárkkistan, registreren ja ođđa registreren dihtii kulturmuittuid dakkár guovllus maid Saanti Sijte geavahit.
Mij aajhtasovveme kultuvremojhtesidie dæjpa, dellie tjïrrehtovveme *báikediđoštallan *Skarpdalenis Tyldalesne vååksjeme, registreereme jïh orre registreeremen åvteste kultuvremojhtesi dagkeres dajvesne maam Saantijjen Sïjtem utnedh.
Goahtesadji árvvoštallojuvvui leat hui áitojuvvon go dat lei aiddo johtolagas Saanti Sijte boazogárdái.
Derhviegåetiesijjie vierhtiedallesovvi dan årrodh aajhtasovveme goh dïhte lij aadtjege jåhtadahkesne Saantijjen Sïjte *boazogárdái.
Dat lea dieđihuvvon Dieđamuseii vejolaš sihkkarastinroggamii 2012 geasi.
Dïhte daajroemuseumese Bïeljelovveme #kaanne<vblex><indic><pres><p3><sg> gorredimmiekroehkemasse 2012:n giesien.
Guovllus leat ollu sámi kulturmuittut, ja olles guovllus berrešii čađahit dárkileappot registreremiid.
Dajvesne leah jïjnje saemien kultuvremojhtesh, jïh abpe dajvesne byöroe eensigåbpoelaakan registreeremh tjïrrehtidh.
Dasa lassin dieđihuvvui geasset oaffaruššansadji Reevhtse lahka Aarbortes mii áitojuvvui billistuvvot dulvadeami geažil.
Dïsse lissine giesege bïeljelovvi sjïeledimmiesijjie Reevhtsen lïhke Aarportesne mij aajhtasovvi deememen dïete beajstasovvedh.
Dan rádjai leat boahtán ovdan ruovde-, dákte- ja čoarvegávdnosat mat gártet guhkkelebbui ja guhkkelebbui čáhcái.
Dan raajan fraamme båateme ruevtie-, *dákte- jïh tjåervievueptieh mah sjidtieh *guhkkelebbui jïh *guhkkelebbui tjaatsan.
Danne lea sadji dieđihuvvon Dieđamuseii vejolaš sihkkarastinroggamii 2012:s.
Dannasinie lea sijjien bïeljelovveme daajroemuseumese #kaanne<vblex><indic><pres><p3><sg> gorredimmiekroehkemasse jaepien 2012.
Geasset 2011 fuomášuhttojuvvui Sámediggi oaiveskálžžu birra mii gávdnui Skrovkjosenis Divttasvuona suohkanis.
Giesede 2011:n Saemiedigkie #vuaptastehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> åejjieskiblien bïjre mij gååvnesi *Skrovkjosenis Divttasvuotnan tjïeltesne.
2009:s ráhkadii Sámediggi, Riikkaantikvára ruhtademiin, dikšunplána fuolahan dihtii ovdalis registrerejuvvon dološhávdesaji guovllus.
jaepien 2009 Saemiedigkie darjoeji, Rïjhkeantikvarijen beetnehdåarjojne, gïetedallemesoejkesje hoksedh åvteste åvtelisnie registreeresovveme #dæjpeladtje<adj><cmp_sgnom><cmp>#groepte<n><cmp_sgnom><cmp>sijjiem dajvesne.
Dát oaiveskálžu bođii Divttasvuona leansmánnekantuvrii, gosa dat vurkejuvvo dassážiigo Sámediggi, Romssa musea ja Riikkaantikvára sohpet mo dan galgá áimmahuššat.
Daate åejjieskiblie Divttasvuotnan lienhtsiekontovrese båetieji, gosse dïhte gosk vöörhkesåvva Saemiedigkie, Romsan museume jïh rïjhkeantikvarije skööpieh guktie dam edtja voebnesjidh.
Sámediggi áigu dán ášši vuoruhit maiddái 2012:s vai sáhtášii buori láhkai fuolahit Skrovkjosena dološhávdesaji.
Saemiedigkie sæjhta daam aamhtesem aaj prijoriteradidh jaepien 2012 vuj maahta buerie vuakan hoksedh *Skrovkjosena dæjpeladtjegroeptesijjiem.
Bargu dahkkojuvvo lagaš fágalaš ovttasráđiin Romssa museain ja Riikkaantikvárain.
Barkoe dorjesåvva gietskies faageles *ovttasráđiin Romsan museumine jïh Rïjhkeantikvarijine.
Plánaprográmma ođđa ruvkedoaimma ásaheami várás Biedjovággái
Soejkesjeprogrammen orre *ruvkedoaimma tseegkemen muhteste Biedjovággan
Sámediggi lea 2011:s addán cealkámuša plánaprográmmii ođđa ruvkedoaimma ásaheami várás Biedjovággái Guovdageainnus.
Saemiedigkie lea jaepien 2011 vadteme #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> soejkesjeprogrammese orre *ruvkedoaimma tseegkemen muhteste Biedjovággan Kautokeinosne.
Plánaprográmma ja plánabarggu álggaheapmi guoská veaike- ja golleroggamiidda guovlluin boares Biedjovákki ruvkkiid lahka.
Soejkesjeprogrammen jïh soejkesjebarkoen aelkiehtimmie dæjpa kåahpere- jïh gulliekroehkemidie dajvine båeries Biedjovággijjen *ruvkkiid #lïhkes<adj>.
Plánaguvlui gullet areálat sihke Guovdageainnu ja Ráisa suohkaniin.
Soejkesjedajvese goelpeneståaroeh guvlieh dovne Kautokeinom jïh Ráisa tjïeltine.
Doaibmabiddji lea ruoŧa prospekteren- ja ruvkeovddidanfitnodat Arctic Gold AB.
Darjomebïejije lea svïenske *prospekteren- jïh *ruvkeovddidanfitnodat #Arctic Gold AB<np><sg><nom>.
2011 geasi ja čavčča čađahii Sámediggi kulturmuitoiskkadeami plánaguovllus kulturmuitolága vuođul.
2011:n giesien jïh tjaktjen Saemiedigkie tjïrrehti kultuvremojhtesegoerehtimmiem soejkesjedajvesne kultuvremojhteselaaken mietie.
32 kulturmuitobáikki registrerejuvvojedje oktiibuot 51 eaŋkilmuittuin mat leat plánaguovllus dahje hui lahka plánaguovllu.
32 kultuvremojhtesesijjieh registreeresovvin ektiegaajhke 51 aelhkiemojhtesinie mah leah soejkesjedajvesne jallh dan lïhke soejkesjedajven.
Dáin leat 40 eaŋkilmuittu mat árvvoštallojuvvojit leat automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon kulturmuitolága mearrádusaid vuođul.
Daaj leah 40 aelhkiemojhtesh mah vierhtiedallesovvieh leah automaatelaaketjelaakan #raeffiedehtedh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> kultuvremojhteselaaken nænnoestahki mietie.
Doaibmabiju ja gaskaboddasaš areálahálddašeami válddahusa vuođul orru leamen nu ahte dat lea njuolgga vuostálagaid ovttain dahje máŋggain kulturmuitobáikkiin.
Råajvarimmien jïh annjebodts goelpeneståaroereeremen *válddahusa mietie vååjnoe dan årroeminie dïhte lea rïekte tjaavtesi aktine jallh gelline kultuvremojhtesesijjine.
Danne válddaheimmet iežamet plánaprográmmas golbma sierranas vuogi mo dán sáhttá gieđahallat viidáset proseassas.
Dannasinie jïjtjemem soejkesjeprogrammesne buerkiestimh golme sjïere vuekieh guktie daam maahta vijrebe prosessesne gïetedalledh.
De vuos sáhttá Sámediggi dieđihit ja vejolaččat ovddidit vuosttaldeami plánaevttohussii.
Dellie voestegh maahta Saemiedigkie bïeljelidh jïh #nuepie<vblex><indic><pres><p3><sg> vuastalimmiem soejkesjeuvtelassese evtiedidh.
Ja de sáhttá doalahit plánaevttohusa dainna sávaldagain ahte addojuvvo sierralohpi duohtadit daid kulturmuittuid maidda plána guoská kulturmuitolága § 8 njealját lađđasa vuođul.
Jïh dellie maahta soejkesjeuvtelassem utniehtidh dejnie sjaavnjojne ahte sjïereluhpie vadtasåvva damtehtidh dejtie kultuvremojhtesh mejtie soejkesje dæjpa kultuvremojhteselaaken § 8 nealjede lïhtsh mietie.
Goalmmádassii sáhttet doaibmabiddji ja plánaeiseváldi árvvoštallat bidjat doaibmabiju eará sadjái plánaguovllus, nu ahte dat ii gártta vuostálagaid kulturmuitobáikkiiguin, dás ovdamearkka dihtii buhtes eatnanvuloš doaimma dakkár roggamiin mii ii leat vuostálagaid kulturmuitolágain.
Gåalmahtsasse maehtiejih darjomebïejije jïh #soejkesje<n><cmp_sgnom><cmp>#åejvieladtjh<n><sg><nom> vierhtiedalledh bïejedh råajvarimmiem jeatjeben sijjeste soejkesjedajvesne, dan dïhte ij tjaavtesi kultuvremojhtesesijjiejgujmie sjïdth, daelie vuesiehtimmien åvteste raejnies *eatnanvuloš darjomen dagkeres kroehkeminie ij mij tjaavtesi kultuvremojhteselaakine leah.
Sámediggi áigu dahkat loahpalaš oaivila dáidda gažaldagaide go oažžut dárkilet muddenplánaevttohusa oktan válljejuvvon areálahálddašemiiguin plánejuvvon ruvkedoaimma várás.
Saemiedigkie sæjhta minngemes aarvoem darjodh daejtie gyhtjelasside goh åadtjodh eensigåbpoe @muddet<ex_vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+soejkesje<n><cmp_sgnom><cmp>+uvtelasse<n><sg><acc> oktegh veeljesovveme goelpeneståaroereeremigujmie soejkesjovveme *ruvkedoaimma muhteste.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 194. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 194. bielie 379 bielesne
Ođđa 420 kV-fápmolinnjá gaskal Báhccavuona ja Hámmárfeastta:
Orre 420 #kV<n><abbr>-#faamoelinja<n><sg><gen> gaskesne Báhccavuotnan jïh Hammerfesten:
Statnett ođđa kv420-fápmolinjá konsešuvdnaohcama oktavuođas gaskal Báhccavuona ja Hámmárfeastta čađahuvvui 2010:s prošeakta čielggadit váikkuha go ja man muddui váikkuha vejolaš huksen automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon sámi kulturmuittuid.
Statnett orre *kv420-*fápmolinjá konsesjovneohtsemen gaskesisnie gaskesne Báhccavuotnan jïh Hammerfesten jaepien 2010 tjïrrehtovvi prosjeekte tjïelkedidh dijpie goh jïh man tïjjese kaanne tseegkeme dijpie automaatelaaketjelaakan #raeffiedehtedh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> saemien kultuvremojhtesi.
Vuosttaš gieddeáigodat čađahuvvui 2010:s.
Voestes ïentjeboelhke jaepien 2010 tjïrrehtovvi.
2011:s jotkojuvvui gieddebargu ja dán áigodagas diđoštuvvojedje buot linnjáspáittut.
jaepien 2011 ïentjebarkoe #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> jïh daennie boelhkesne *diđoštuvvojedje #gaajhke<prn><ind><nom> *linnjáspáittut.
Čujuhuvvojedje máŋga saji gokko huksema lea váttis čađahit almmá dan haga ahte billistit dahje vaháguhttit kulturmuittuid/kulturbirrasiid.
gellie sijjieh Tjaatsestovvin gogkoe tseegkemen geerve tjïrrehtidh namhtah dan namhtah ahte biejstedh jallh *vaháguhttit kultuvremojhtesi/kultuvrebyjresidie.
2011:s registrerejuvvojedje 522 kulturmuittu.
jaepien 2011 522 kultuvremojhtesh registreeresovvin.
Dat leat lassin mannanjagáš registreremiidda.
Dah lissine mïnnemejaapetjen registreeremidie.
Nu leat registrerejuvvon lagabui 900 kulturmuittu dán guovtti gieddeáigodagas.
Dan lïhkebe registreeresovveme 900 kultuvremojhtesh daam gööktene ïentjeboelhkesne.
Sullii goalmmádas kulturmuittuin adnojuvvojit leat automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon kulturmuitolága vuođul.
Medtie gåalmehts kultuvremojhtesinie åtnasuvvieh automaatelaaketjelaakan årrodh #raeffiedehtedh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> kultuvremojhteselaaken mietie.
Daid kulturmuittuid suodjalanstáhtus, mat vel báhcet, ii juogo čielggaduvvon dahje dat leat ođđaset áiggis.
Daj kultuvremojhtesi vaarjelimmiestaatusem, mah annje baetsieh, idtji #jåakoe<n><sg><gen> tjïelkh jallh dah leah orrebe tïjjesne.
Sáhttit namuhit dakkár kulturmuittuid go árran, iešguđet lágan vuorkkát, čilat, boazoáiddit geađggis, állit ja bearjasat, mielkevuorkkát eatnama siste, geađgeoapmanat, bivdorokkit, hávddit, goahtesajit, urat, bihkkaboaldinhávddit (vuollegis vuovdeguovlluin), sieiddit ja oaffarsajit.
Maehtiejibie moenedh dagkeres kultuvremojhtesh goh aernie, ovmessie dagkeres våarhkoeh, *čilat, gaertieh gierkesne, *állit jïh bïerjesh, mielhkievåarhkoeh eatnemen sistie, gierkievuebnieh, væjroehaevtieh, groepth, derhviegåetiesijjieh, *urat, derviebuelemegroepth (*vuollegis skåakedajvine), *sieiddit jïh *oaffarsajit.
Máŋgga sajit leat registrerejuvvon geađgekonstrukšuvnnat maid doaibma ii leat čielggas.
Gellien sijjieh registreeresovveme *geađgekonstrukšuvnnat maam ij darjome leah tjïelkes.
Máŋga registrerejuvvon kulturmuittu, erenoamážit badjosiin, leat ovddešáiggiid boazodoalu áigodatássansajiid ja iešguđet dološ boazodoallodoaimmaid bázahasat.
gellie registreeresovveme kultuvremojhtesh, joekoenlaakan *badjosiin, leah ovtetjetïjji båatsoen boelhkeårromedajvi jïh ovmessie dæjpeladtje båatsoedarjomi beetsuvh.
Ođđa 420 kV-fápmolinnjá gaskal Ofuohta ja Báhccavuona
Orre 420 #kV<n><abbr>-#faamoelinja<n><sg><gen> gaskesne Ofuohtan jïh Báhccavuotnan
Statnett ođđa kv420-fápmolinjá konsešuvdnaohcama oktavuođas gaskal Ofuohta ja Báhccavuona čađahuvvui 2011:s gieddebargu čielggadit gártá go plánejuvvon spáitu vuostálagaid automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon kulturmuittuiguin.
Statnett orre *kv420-*fápmolinjá konsesjovneohtsemen gaskesisnie gaskesne Ofuohtan jïh Báhccavuotnan jaepien 2011 tjïrrehtovvi ïentjebarkoe tjïelkedidh sjædta goh soejkesjovveme *spáitu tjaavtesi automaatelaaketjelaakan #raeffiedehtedh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> kultuvremojhtesigujmie.
Linnjáspáittut ja fievrridangeainnut diđoštallojuvvojedje ollásit ja oktiibuot sullii 350 kulturmuittu registrerejuvvojedje guoskkahuvvon guđa gielddas.
*Linnjáspáittut jïh juhtemegeajnoeh *diđoštallojuvvojedje dïevebe jïh ektiegaajhke medtie 350 kultuvremojhtesh registreeresovvin sjåavoehtovveme govhtene tjïeltesne.
Dain leat 117 automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon sámi kulturmuittu, 100 leat ođđa áiggis dahje daid stáhtus ii leat čielggas ja 133 leat soahtemuittu mat buori muddui čatnasit soahtái Narviikkas 1940:s.
Daj leah 117 automaatelaaketjelaakan #raeffiedehtedh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> saemien kultuvremojhtesem, 100:n orre tïjjesne årrodh jallh daj ij staatuse leah tjïelkes jïh 133 årrodh dåaroemojhtesem mah buerie tïjjese dåarose gårredieh Narviikesne jaepien 1940.
Kulturmuitoregistreremiidda lassin čađahuvvojedje gieddeáigodagas badjel 50 jearahallama main leat ožžon hui mávssolaš dieđuid sámi geavaheami ja leahkima birra davit Nordlánddas, ja Lulli- ja Gaska-Romssas.
Kultuvremojhteseregistreeremidie lissine ïentjeboelhkesne tjïrrehtovvin aatsolen 50 byjrehtimmieh mejstie åådtjeme dan vihkeles daajrojde saemien pråvhkoen jïh årromen bïjre noerhtebe Nordlaanteste, jïh Åarjel- jïh Gåhkaldahke-Romseste.
Prošeavttaid bokte leat mii ožžon eanet máhtu sihke sámi boazodoalu ja márkasámi historjjá birra dakkár guovlluin maid mii leat uhccán iskkadan ovdal.
Prosjeekti baaktoe leah mijjieh åådtjeme jeenje maahtoem dovne saemien båatsoen jïh marhkesaemien vaajesen bïjre dagkeres dajvine mej mijjieh libie onnem aarebi #goerehtidh<vblex><der_d><vblex><prfprc>.
Gaskaboddasaš árvvoštallamat čájehit ahte lea leamaš uhccán njuolgga riiddut gaskal kulturmuittut ja plánejuvvon huksema.
Annjebodts vierhtiedimmieh vuesiehtieh ahte orreme onnen rïekte ræjtoeh gaskesne kultuvremojhtesh jïh soejkesjovveme tseegkemem.
2011/2012 dálvvi áigut bargat hui lahkalagaid Statnettain ja Nordlándda ja Romssa fylkkasuohkaniiguin gávdnat čovdosiid mat suodjalit kulturmuittuid vahágiid vuostá sihke linnjahuksema ja boahtteáiggi linnjačorgema oktavuođas.
2011/2012:n daelvien sïjhtijibie dan barkedh *lahkalagaid Statnettine jïh Nordlaanten jïh Romsan fylhketjïeltigujmie tjoevtenjh gaavnedh mah kultuvremojhtesh goerpi vuestie vaarjelieh dovne *linnjahuksema jïh båetijen aejkien *linnjačorgema gaskesisnie.
Prošeavtta loahpparaporta geigejuvvon cuoŋománus 2012.
Prosjeekten minngiegietjiereektehts gietskiedovveme voerhtjen 2012.
Vuosttaldeamit kulturmuitoláhkii ja dan rihkkumat
Vuastalimmieh kultuvremojhteselaakese jïh dan miedtemh
Finnmárkkus leat ovddiduvvon 3 vuosttaldeami plánaáššiide kulturmuitolága vuođul.
Finnmaarhkesne evtiedovveme 3 #vuastalidh<n><pl><nom> soejkesjeaamhtesidie kultuvremojhteselaaken mietie.
Dat leat Nussir ruvkedoaimma muddenplánii Fálesnuoris, Sáltesáivosullo muddenplánii Davvesiiddas ja Čáhcesullo gieldda gielddaplána areálaoassái.
Dah leah Nussiren *ruvkedoaimma staeriedimmiesoejkesjasse Fálesnuorresne, *Sáltesáivosullo staeriedimmiesoejkesjasse Davvesiidesne jïh Čáhcesuolun tjïelten bïedtemesoejkesjen goelpeneståaroeboelhkese.
Vuosttaldeapmi Sáltesáivosullo muddenplánii ja Čáhcesullo gieldda gielddaplána areálaoassái leat maŋŋá gessojuvvon ruovttoluotta.
Vuastalimmie *Sáltesáivosullo staeriedimmiesoejkesjasse jïh Čáhcesuolun tjïelten bïedtemesoejkesjen goelpeneståaroeboelhkese leah mænngan bååstede geasasovveme.
Romssas lea ovddiduvvon vuosttaldeapmi Pikstein fápmorusttega vuostá Romssas.
Romsesne evtiedovveme vuastalimmie *Pikstein faamoebægkoen vuestie Romsesne.
Sámediggi lea 2011:s váidán kulturmuitolága rihkkuma Láhpi suohkanis.
Saemiedigkie lea jaepien 2011 gïelkerdamme kultuvremojhteselaaken miedtemem Láhppijjen tjïeltesne.
Láhkarihkkun lei dahkkojuvvon dainna lágiin ahte báikái gos ledje automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon sámi kulturmuittut, lei vuojihuvvon deavddamássa mássavuorkká ásaheami oktavuođas.
Laakemiedteme dorjesovveme dejnie vuekine ahte sæjjan gusnie lin automaatelaaketjelaakan #raeffiedehtedh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> saemien kultuvremojhtesh, vuejiehtovveme *deavddamássa *mássavuorkká tseegkemen gaskesistie.
Vuorkkás lei sullii gaskal 800 ja 1000 m2 eana, geađgi ja darfi.
Våarhkosne lij medtie gaskesne 800:n jïh 1000:n *m2 eatneme, gierkie jïh derhvie.
Kulturmuitobáiki lea Cuovccovuonjoga gáttis – Sandbakken Cuovccovuonas Láhpi suohkanis.
Kultuvremojhtesesijjie lea *Cuovccovuonjoga gaedtesne – Sandbakkenen *Cuovccovuonas Láhppijjen tjïeltesne.
Báikkis ledje ovdal registrejuvvon čieža goahtesaji mat leat boarráset go 100 jagi.
Sijjesne lin aarebi *registrejuvvon tjïjhtjen derhviegåetiesijjien mah båarasåbpoe goh 100 jaepieh.
Vurkejuvvon deavddamássat gokčet osiid kulturmuitobáikkis, okta goahtesadji lea ollásit gokčojuvvon ja okta goahtesadji lea belohahkii gokčojuvvon.
Vöörhkesovveme *deavddamássat boelhkh gaptjih kultuvremojhtesesijjesne, akte derhviegåetiesijjie ellieslaakan gaptjesovveme jïh akte derhviegåetiesijjie lea *belohahkii gaptjesovveme.
Sii geain lei ovddasvástádus deavddamássavuorkkás leat maŋŋá váldán ovddasvástádusa ja čorgen eret olles mássavuorkká ja čorgen ja ožžon guovllu fas seammalágánin go ovdal.
Dah giej lij dïedte *deavddamássavuorkkás årrodh mænngan vaalteme dïedtem jïh destie sjeakoem abpe *mássavuorkká jïh sjyökeme jïh åådtjeme dajvem viht aktelaaketjinie goh aarebi.
Dattetge ii leat Sámedikkis leamaš vejolašvuohta čađahit báikediđoštallama dan maŋŋá, nu ahte mii eat áibbas dieđe mo dat loahpalaččat šattai.
Darhkan ij leah Saemiedigkien orreme nuepie tjïrrehtidh *báikediđoštallama dan mænngan, dan mijjieh ibie aejvie daejrieh guktie dïhte #minngiegietjie<n><adj><der_aadv><adv> sjïdti.
Daid dieđuid vuođul maid mii leat ožžon, de lea čorgenbargu lihkostuvvan ja mássavuorkká ásaheapmi ii leat dagahan bistevaš vahága kulturmuitobáikái.
Daj daajroej mietie aaj mijjieh åådtjeme, dellie lea sjeakomebarkoe lahkaskamme jïh *mássavuorkká ij tseegkeme leah dorjeme vihties goerpem kultuvremojhtesesæjjan.
Muđui ii leat Sámediggi gullan maidege váiddaeiseválddis min váidima birra.
Voen ij leah Saemiedigkie maamkh #klååkeme<n><cmp_sgnom><cmp>#åejvieladtjh<n><sg><ine> govleme mijjen gïelkerdimmien bïjre.
Vistesuodjalus ja dikšun
#Viste<np><cmp_sgnom><cmp>vaarjelimmie jïh gïetedalleme
Sámediggi lea álggahan prošeavtta Automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon sámi visttiid registreren.
Saemiedigkie prosjeektem Automaatelaaketjelaakan aelkiehtamme #raeffiedehtedh<vblex><der_passl><vblex><iv><prfprc> saemien gåetieh registreereme.
Guokte olbmo leat bálkáhuvvon ja bargan registreremiid ráhkkanemiin.
Göökte almetjh leejjesovveme jïh registreeremi barkeme ryöjredidh.
Riikkaantikvára lea váldán prošeavtta mielde iežaset ovddidanplánii ja prošeakta ruhtaduvvon Riikkaantikvára bušeahtas.
Rïjhkeantikvarije lea vaalteme prosjeektem mealtan jïjtjsh evtiedimmiesoejkesjasse jïh prosjeekte laeviehtovveme rïjhkeantikvarijen budsjehtesne.
Dán barggu oktavuođas lea Birasgáhttendepartemeanta várren guokte miljon liigeruvnnu 2012 bušehttii automáhtalaččat ráfáiduhttojuvvon sámi visttiid ovddešteapmái.
Daan barkoen gaskesisnie #byjrese<n><cmp_sgnom><cmp> vaarjelimmiedepartemeente bïedteme göökte millijovne *liigeruvnnu 2012 budsjehtese automaatelaaketjelaakan *ráfáiduhttojuvvon saemien gåetiej *ovddešteapmái.
Sirpmá vistesuodjalusprošeakta lea jotkojuvvon dán jagi ja jotkojuvvo maiddái boahtte jagi.
#Sirma<np><top><sg><gen> gåetievaarjelimmieprosjeekte #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> daan jaepien jïh aaj #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> #båetije<adj><sg><gen> jaepien.
Dán rádjai leat 5 vistti divvojuvvon ja guđát ceggejuvvo fas iežas vistesadjái boahtte geasi.
Daan raajan leah 5 gåetieh staeriedovveme jïh govhtede viht tseegkesåvva jïjtjse gåetiesæjjan #båetije<adj><sg><gen> giesien.
Guokte jagi leat guokte duojára bargan prošeavttain.
Göökte jaepieh leah göökte vytnesjæjjah barkeme prosjeektine.
Soai leaba maiddái gealbudeamen ovddeštanduojáriid.
Såtnoeh lægan aaj *gealbudeamen *ovddeštanduojáriid.
Nuortalaš siidda muddenplána lea gárvvis ja sáddejuvvon Mátta-Várjjat gildii dohkkeheapmái.
*Nuortalaš sïjten staeriedimmiesoejkesje gaervies jïh seedtesovveme Åarjel-Várjjaten tjïeltese jååhkesjæmman.
Gielda lea dieđihan ahte dat galgá gárvásit meannuduvvot ođđajagimánus 2012.
Tjïelte bïeljelamme dïhte edtja gaervieslaakan tsïengelen gïetedovvedh 2012.
Sámediggi lea ráhkadahttán párkensaji rusttetplána nuortalaš siiddas.
Saemiedigkie #darjodh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><prfprc> *párkensaji bægkoesoejkesjem *nuortalaš sïjtesne.
Halonenvisti nuortalaš siiddas lea gárvásit ovddeštuvvon ja ovddeštanbarggut leat čađahuvvon guovtti smávit visttis doppe.
#Halonen<np><cmp_sgnom><cmp>gåetie *nuortalaš sïjtesne #gaervies<adj><comp><sg><nom> *ovddeštuvvon jïh *ovddeštanbarggut tjïrrehtovveme göökten unnebe gåetesne debpene.
Hávdemuittuid ovddešteapmi Sandeng girkogárddis Kåfjordas lea jotkojuvvon maiddái dán jagi.
Groeptemojhtesidie *ovddešteapmi *Sandeng *girkogárddis Kåfjordesne aaj #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> daan jaepien.
Sámediggi lea čađahan dikšuma nuortalaš siidda ja Ceavccageađggi kulturmuitoguovlluin.
Saemiedigkie tjïrrehtamme gïetedallemen *nuortalaš sïjtem jïh *Ceavccageađggi kultuvremojhtesedajvine.
Dat dahkkojuvvo doarjagiiguin Várjjat Sámi Musea ja Nuortasámi musea bušeahtain.
Dïhte dåarjoejgujmie dorjesåvva Várjjaten Saemien museumen jïh Luvliesaemien museumen budsjehtine.
Museain lea geavatlaš ovddasvástádus dikšumis.
Museumi lea *geavatlaš dïedte gïetedallemisnie.
2009:s jugiimet 2 miljon ru stáhta barggolašvuođadoarjagis, mas guhtta doaibmabiddji ožžo doarjaga.
jaepien 2009 2 juekiejimh millijovne kr. staath *barggolašvuođadoarjagis, mestie govhte darjomebïejijh dåarjoem åadtjoejin.
Dain leat guovttis čuovvoluvvon 2011:s, mas Várjjat sámi musea oaččui liigeruđaid Ceavccageađgeguovllu dikšumii.
Dejnie gööktesh jaepien 2011 dåeriedovveme, mestie Várjjaten saemien museume åadtjoeji *liigeruđaid *Ceavccageađgeguovllu gïetedallemasse.
Sámediggi lea ožžon 35 000 ruvdnosaš doarjaga Riikkaantikváras bálgá ja báktesárgunbáikki dikšumii ja láhčimii Aldon bassi váris Várjavuonas Unjárgga gielddas.
Saemiedigkie åådtjeme 35 000:m *ruvdnosaš dåarjoeh Rïjhkeantikvarijeste baalkan jïh bïerjeguvviedimmiesijjien gïetedallemasse jïh *láhčimii *Aldon aejlies tjahkeste Várjavuonneste Nessebyen tjïelteste.
Sámediggi lea oastán dihkáid Unjárgga gielddas ja bálkáhan valáštallansearvvi dihkkádit bálgá Aldonai, čorget doabbariid, čorget vuovddi bálgá guoras ja báktesárgoguovllus.
Saemiedigkie åasteme *dihkáid Nessebyen tjïeltesne jïh leejjeme svïhtjemesiebriem *dihkkádit baalkan *Aldonai, sjeakoejibie *doabbariid, skåakem baalkan bealesne sjeakodh jïh *báktesárgoguovllus.
Bálggis Aldonai lea gieldda ássiide bivnnuhis bálggis ja Sámediggi oaidná positiivan ahte báikkálaš searvvit leat mielde fuolaheamen iežaset historjjá.
Baalka *Aldonai lea tjïelten årroejidie byögkeles baalka jïh Saemiedigkie vuajna positijvine/positïjvine ahte dajven siebrieh mealtan hoksedh jïjtjsh vaajesem.
Suoidnemánus 2011 rahppojuvvui Husjordøya láhčin Lodegiid suohkanis.
Snjaltjesne 2011:n geehpehtovvi *Husjordøya laetjedh Lodegaten tjïeltesne.
Husjordøya lea áidnalunddot kulturbiras mas leat sihke sámi ja norrøna kulturmuittut, man goahtesajit ja guhkesvisti leat áigemeroštallojuvvon 1100-lohkui maŋŋá Kristusa riegádeami.
*Husjordøya lea *áidnalunddot kultuvrebyjrese mesnie leah dovne saemien jïh *norrøna kultuvremojhtesh, man derhviegåetiesijjieh jïh guhkiesgåetie #tïjje<n><cmp_sgnom><cmp> 1100-låhkose aerviedovveme mænngan Kristusen baersieldimmien.
Áramus mearkkat olbmuid geavaheamis leat áigemeroštallojuvvon 400-lohkui ovdal Kristusa riegádeami.
Aaremes væhtah almetji pråvhkosne #tïjje<n><cmp_sgnom><cmp> 400-låhkose aerviedovveme aarebi Kristusen baersieldimmien.
Nordlándda fylkkasuohkan, Sámediggi ja Stáhta geaidnodoaimmahat leat ovttasbargan láhčimiin.
Nordlaanten fylhketjïelte, Saemiedigkie jïh Staaten #geajnoe<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> laetjedh laavenjosteme.
Meavrresgári, gievrie, bázahasat buktojuvvojedje borgemánus gávnnussajis.
Gievrien, *gievrie, beetsuvh mïetsken vueptiesijjesne buaktasovvin.
Gievrie dolvojuvvui álggos Raavrevijhke guovddážii vai olbmot besse dan oaidnit.
*Gievrie aalkoelisnie saahtasovvi Raavrhvijhken jarngese vuj almetjh bïesin dam vuejnedh.
Maŋŋá dat dolvojuvvui Snoasai gos maid čájehuvvui ovdalgo dolvojuvvui Troandimii konserveremii.
Mænngan dïhte Snåasese saahtasovvi gusnie aaj aarebi vuesiehtovvi Tråantese saahtasovvi *konserveremii.
Gievrie galgá dolvojuvvot ruovttoluotta Saemien Sijtii go ođđa musea lea gárvvis.
*Gievrie edtja bååstede saahtasovvedh #Saemie<np><sg><top><gen> Sïjtese goh orre museume gaervies.
Čakčamánus dollojuvvui Gievrie-seminára Raavrevijhkes gos guovttis Sámedikkis oassálaste.
Skïeredisnie steeresovvi *Gievrie-seminaare Raavrhvijhkesne gusnie gööktesh Saemiedigkesne mealtan.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 196. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 196. bielie 379 bielesne
Ođđasis hávdádeapmi Nuortalaš siidii
Orresne jöörteme *Nuortalaš sïjtese
Sámediggi lea oassálastán bargojovkui maid Oslo universitehta nammadii ráhkkanan dihtii ođđasis hávdádit 94 indiviidda Nuortalaš siidda hávdesadjái.
Saemiedigkie mealtan barkoedåahkan maam Osloven universiteete nommehti ryöjredidh åvteste orresne jöörtedh 94:m *indiviidda *Nuortalaš sïjth groeptesæjjan.
Ášši vuolggahii Norgga ortodoksa girku.
Aamhtese seedti Nöörjen *ortodoksa gærhkoe.
Girku ja báikkálaš ovddasteaddjit leat maid leamaš mielde joavkkus.
Gærhkoen jïh dajven saadthalmetjh aaj mealtan orreme dåehkesne.
Sámediggi lea juolludan ruđaid lágideapmái ođđasis hávdádeami oktavuođas.
Saemiedigkie beetnegh öörnemasse laeviehtamme orresne jöörtemen gaskesisnie.
Ođđasis hávdádeapmi dáhpáhuvai 25.9.2011.
Orresne jöörteme sjugniehtovvi 25.9.2011.
Sámedikki presideanta doalai sártni lágideamis.
Saemiedigkien presideente prïejhkem öörnemisnie steeri.
Ceavccageađgi máilmmiárbelisttas
Ceavccageađgijjen eatnemenaerpielæstosne
Sámediggi lea nammadan bargojoavkku mii galgá evttohit Ceavccageađggi máilmmiárbelistui.
Saemiedigkie barkoedåehkiem nommehtamme mij edtja uvtedidh *Ceavccageađggi eatnemenaerpielæstose.
Joavkkus lea Romssa universitehta, Bioforsk Nord, Finnmárkku fylkkagieldda ja Sámedikki ovddasteaddjit.
Dåehkien lea Romsan universiteeten, Bioforsken Nord, Finnmaarhken fylhketjïelten jïh Saemiedigkien saadthalmetjh.
Dasa lassin lea Riikkaantikvára mielde dárkojeaddjin.
Dïsse lissine lea Rïjhkeantikvarijen mietie gïehtjedæjjine.
Unjárgga gieldda/Várjjat Sámi Musea ovddasteaddji lea čállin.
Nessebyen tjïelten/Várjjaten Saemien museumen saadthalmetje lea tjaeleme.
Bargojoavkku bargamuššan lea ráhkadit strategiija, ákkaid, diehtojuohkin- ja promoterendoaibmabijuid ja evttohit guovllu viidáset ovddideami.
Barkoedåehkien #barkedh<vblex><tv><der_muš><n><ess> lea darjodh strategijem, *ákkaid, bïevnese- jïh *promoterendoaibmabijuid jïh uvtedidh dajvem vijrebe evtiedimmiem.
Joavku galgá viidáseappot vuolggahit synergiijabeavttu gaskal máilmmiárbebarggu ja barggu Várnjárgga ođđa álbmotmehciin, dás maiddái árvvoštallat galget go ja mo galget Várnjárgga bivdomuittut leat mielde máilmmiárbebarggus.
Dåehkie edtja vijriehkåbpoe seedtedh *synergiijabeavttu gaskesne eatnemenaerpiebarkoen jïh barkoem Várnjárgan orre aalmogemiehtjine, daelie aaj vierhtiedalledh edtjieh goh jïh guktie edtjieh Várnjárgan væjroemojhtesh mealtan årrodh eatnemenaerpiebarkosne.
Bargojoavku lea earret eará fitnan diđoštallamin guoskevaš báikkiid.
Barkoedåehkie gaskem jeatjah mïnneme *diđoštallamin sjyöhtehke sijjiej.
Lea maid dollojuvvon čoahkkin mas Unjárgga gieldda sátnejođiheaddji, ovttas Sámediggeráđiin, bovdejedje Birasgáhttendepartemeantta ja Riikkaantikvára diehtojuohkin- ja promoterenčoahkkimii.
Aaj steeresovveme tjåanghkoe mesnie Nessebyen tjïelten baakoejuhtiehtæjjan, ektesne Saemiedigkieraerine, Byjresevaarjelimmiedepartemeentem jïh rïjhkeantikvarijem böörin bïevnese- jïh *promoterenčoahkkimii.
Norgga UNESCO-kommišuvnna galledeami oktavuođas Finnmárkkus biddjojuvvui semináras Álttá museas ovdan dat áigumuš ahte evttohit Ceavccgeađggi máilmmiárbelistui.
Nöörjen UNESCO-kommisjovnen/UNESCo-kommisjovnen/Unesco-kommisjovnen goevlelimmien gaskesisnie Finnmaarhkesne seminaaresne bïejesovvi Áltán museumesne fraamme dïhte aajkoe ahte uvtedidh *Ceavccgeađggi eatnemenaerpielæstose.
Árktalaš ráđđi lea nammadan áššedovdijoavkku mii galgá válljet muhtun áidnalunddot kulturbáikkiid Árktisas.
Arktihken raerie aamhtesedabtijedåehkiem nommehtamme mij edtja veeljedh #muvhte<prn><ind><attr> *áidnalunddot kultuvresijjide Árktisisnie.
Sámediggi oassálasttii Sámiráđi evttohusa vuođul.
Saemiedigkie mealtan #Sámiráđđi<np><sg><gen> uvtelassen mietie.
Sámiráđđi lea evttohan ahte Ceavccageađgi váldojuvvo mielde dán listui.
#Sámiráđđi<np><sg><nom> uvtedamme ahte Ceavccageađgi mealtan vaaltasåvva daan læstose.
Geahččalanprošeakta gaskaboddasaš válddi fápmudeami birra kulturmuitolága vuođul
Pryövenasseprosjeekte #annjebodts<adj><sg><nom> vaeltien *fápmudeami bïjre kultuvremojhteselaaken mietie
Birasgáhttendepartemeanta lea 2011:s bovden Sámedikki ja buot fylkkagielddaid searvat geahččalanprošektii mas váldi mearridit sierralohpeáššiid kulturmuitolága 8.
Byjresevaarjelimmiedepartemeente lea jaepien 2011 bööreme Saemiedigkiem jïh gaajhkide fylhketjïeltide meatan pryövenasseprosjeektese mesnie stillemem nænnoestidh sjïereluhpieaamhtesi kultuvremojhteselaaken 8.
§ vuosttaš, nuppi ja njealját lađđasiid vuođul, gaskaboddasaččat fápmuduvvo regionála kulturmuitohálddašeapmái.
§ voestes, #mubpie<adj><ord><sg><ill><attr> jïh nealjede lïhtsi mietie, #annjebodts<adj><pl><nom> *fápmuduvvo regionaale kultuvremojhtesereeremasse.
Dat guoská ohcamiidda oažžut lobi jávkadit dihto kulturmuitošlájaid dihto eavttuid vuođul.
Dïhte ohtsemidie åadtjodh dæjpa luhpiem såemies kultuvremojhtesesåarhtide nåhkehtidh såemies moenemetsiehkiej mietie.
Nu ahte gaskaboddasaš váldi lea ráddjejuvvon.
Dan ahte annjebodts stilleme geehtestovveme.
Iešalddis lea buorre go regionála kulturmuitohálddašeapmi oažžu viiddiduvvon válddi kulturmuitolága vuođul.
Oktegh buerie goh regionaale kultuvremojhtesereereme åadtjoje vaeltien vijriedovveme kultuvremojhteselaaken mietie.
Seammás lea eahpádus das man ollu lassebargu dat buvttiha Sámediggái ja lea maid eahpesihkarvuohta das makkár buhtadusa Sámediggi sáhttá vuordit dán lassebarggu ovddas.
Seammasïenten lea *eahpádus desnie maam jïjnje lissiebarkoe dïhte Saemiedægkan buektehte jïh lea aaj *eahpesihkarvuohta desnie magkeres refusjovnem Saemiedigkie maahta vuertedh daan lissiebarkoen åvteste.
Ja vel lea Sámedikki dievasčoahkkin mearridan áššis 37/07 ahte Sámediggi ferte oažžut válddi njuolgga kulturmuitolágas sámi kulturmuittuid hálddašeamis.
Jïh annje lea Saemiedigkien dïevestjåanghkojne nænnoestamme aamhtesisnie 37/07 ahte Saemiedigkie tjuara vaeltien rïekte åadtjodh kultuvremojhteselaakeste saemien kultuvremojhtesidie reeremistie.
Dat gaskaboddasaš ortnet mii mis lea odne, fápmuduvvon válddi čađaheaddjin, gáržžida Sámedikki doaimma álbmotválljen parlameantan.
Dïhte annjebodts öörnege mij mijjen lea daenbiejjien, *fápmuduvvon vaeltien tjïrrehtæjjine, Saemiedigkien darjomem gaertjede åålmehveeljesovveme #parlamente<n><ess>.
Min oainnu mielde dat ii guorras álbmotriektái.
Mijjen vuajnoen mietie ij dïhte åålmehreaktese latjkah.
Dán vuođul dieđihii Sámediggi Birasgáhttendepartementii ahte mii eat háliit searvat vel ovtta gaskaboddasaš hálddašanortnegii.
Daan mietie Saemiedigkie bïeljeli Byjresevaarjelimmiedepartemeentese mijjieh ibie sïjhth meatan annje akten annjebodts reeremeöörnegasse.
Mii leat baicce čielgasit dovddahan Birasgáhttendepartementii ahte berre álggahuvvot konsultašuvdnaproseassa gaskal Sámedikki ja stáhta, man áigumuš lea soahpat bistevaš hálddašanortnega sámi kulturmuittuid hálddašeamis.
Mijjieh libie buerebh tjïelkebe vihte Byjresevaarjelimmiedepartemeentese ahte byöroe aelkiehtovvedh konsultasjovneprosesse gaskesne Saemiedigkien jïh staaten, man aajkoe lea latjkedh vihties reeremeöörnegem saemien kultuvremojhtesi reeremisnie.
Ovttasbargu
Ektiebarkoe
Sámedikkis ja Riikkaantikváras lea jeavddalaš gulahallan guoskevaš áššiid birra.
Saemiedigkesne jïh Rïjhkeantikvarijesne lea *jeavddalaš gaskestalleme sjyöhtehke aamhtesi bïjre.
Dán jagi lea Sámediggi oččodan davvisámegiela Askeladden kulturmuitodiehtovuođu ođđa veršuvdnii, mii galgá rahppojuvvot ođđajagimánus 2012.
Daan jaepien lea Saemiedigkie åådtjedamme noerhtesaemiengïelem Askeladden kultuvremojhtesedaatavåaromen orre versjovnese, mij edtja tsïengelen geehpehtovvedh 2012.
Sámediggi lea addán cealkámuša Riikkaantikvára gulaskuddamii stáhta kulturhistorjjálaš visttiid ráfáiduhttima birra ja bivdán konsultašuvnnaid láhkaásahusa 1.
Saemiedigkie vadteme #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> rïjhkeantikvarijen govledæmman staaten kultuvrehistovrijeladtje gåetiej *ráfáiduhttima bïjre jïh maadteme konsultasjovni njoelkedassen 1.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 197. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 197. bielie 379 bielesne
§ hábmema oktavuođas.
§ hammoen gaskesisnie.
Konsultašuvnnat čađahuvvojedje ja min oaidnu váldojuvvui vuhtii.
Konsultasjovnh tjïrrehtovvin jïh mijjen vuajnoe vaaltasovvi vuehtieji.
Sámediggi lea maid addán cealkámušaid Riikkaantikvára jagi 2011 vuoruhanreivii.
Saemiedigkie aaj vadteme #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><gen> rïjhkeantikvarijem jaepien 2011 prijoriteradimmiepreavan.
Ovttasbargu Finnmárkku fylkkagielddain Finnmárkku oktasaš regionála kulturmuitoplána birra álggahuvvui 2011 vuosttaš jahkebealis.
Ektiebarkoe Finnmaarhken fylhketjïeltine Finnmaarhken ektie regionaale kultuvremojhtesesoejkesjen bïjre aelkiehtovvi 2011 voestes bieliejaepesne.
Earret eará lágiduvvojedje diehtojuohkin- ja evttohusčoahkkimat máŋgga gielddain.
Gaskem jeatjah öörnesovvin bïevnese- jïh uvtelassetjåanghkoeh gellien tjïeltine.
Finnmárkku fylkkagielddas lea bargoaddiovddasvástádus prošeaktajođiheamis.
Finnmaarhken fylhketjïelten lea barkoevedtijedïedte prosjeekteöörnemisnie.
Vurdojuvvo ahte prošeakta loahpahuvvo gaskkamuttus 2013 ja plána doaibmaáigodat muddejuvvo dan mielde.
Vuartasåvva ahte prosjeekte gåhkaldahkentïjjesne illesåvva 2013:n jïh soejkesjen darjomeboelhke dan mietie staeriedåvva.
Sámedikkis lea jeavddalaš gulahallan fylkkagielddain.
Saemiedigkesne lea *jeavddalaš fylhketjïeltine gaskestalleme.
Sámediggi lea mielde fylkkagieldda areálaplánaforumas ja bargá ovttas beaivválaš áššemeannudeamis.
Saemiedigkie lea mealtan fylhketjïelten goelpeneståaroensoejkesjeforumesne jïh ektesne barka fïerhtenbeajjetje aamhtesh gïetedallemisnie.
Lullisámi guovllus leat earret eará čađahuvvon oktasaš báikediđoštallamat Opplándda, Davvi-Trøndelága ja Hedmárkku fylkkasuohkaniiguin.
Åarjelsaemien dajvesne gaskem jeatjah tjïrrehtovveme ektie *báikediđoštallamat #Opplánda<np><top><sg><gen>, Noerhte-Tröndelaagen jïh Hedmarhken fylhketjïeltigujmie.
Viimmat čađahuvvui ovttasbargočoahkkin Nordlánddas gaskal Sámedikki ja Nordlándda fylkkasuohkana ovttasbargošiehtadusa vuođul.
*Viimmat laavenjostoetjåanghkoe tjïrrehtovvi Nordlaantesne gaskesne Saemiedigkien jïh Nordlaanten fylhketjïelten ektiebarkoelatjkoen mietie.
Sámedikkis lea oktilis ovttasbargu Norgga kulturmuitofoanddain.
Saemiedigkien lea *oktilis ektiebarkoe Nöörjen kultuvremojhtesefåantine.
Sámediggi addá cealkámušaid guoskevaš ohcamiidda maid foanda oažžu ja dárkkista antikváralaččat čađahuvvon bargguid.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> sjyöhtehke ohtsemidie vadta mejtie fåante åådtje jïh vååksje *antikváralaččat tjïrrehtovveme barkojde.
Ohcanvuđot doarjagat kulturmuitosuodjalussii
Ohtsemevåaromen dåarjoeh kultuvremojhtesevaarjelæmman
2011 várás lei várrejuvvon 2 000 000 ru.
2011:n muhteste bïedtesovveme 2 000 000 kr.
Oktiibuot juogaduvvui 2 583 000 ru prošeavttaide kulturmuitosuodjalusas 2011:s.
Ektiegaajhke joekedovvi 2 583 000 kr. prosjeektide kultuvremojhtesevaarjelimmesne jaepien 2011.
Dan lei vejolaš dahkat go gessojuvvojedje ruovttoluotta earret eará ruđat ovddeš jagiin mat eai lean atnon.
Dan lij buektiehti darjodh goh bååstede geasasovvin gaskem jeatjah beetnegh ovtetje jaepine idtjin mah leah åtnoe.
Leat ožžon 32 ohcama ja 26 ohcama leat ožžon lohpádusa.
32 ohtsemh jïh 26 ohtsemh Åådtjeme årrodh åådtjeme dååjvehtsem.
Ortnega ohcansubmi lea oktiibuot 3 681 547 ru.
Öörnegen ohtsemebeetnehveahka lea ektiegaajhke 3 681 547 kr.
Dán áigodagas leat 12 prošeavtta álggahuvvon, ja 31 prošeavtta leat fas loahpahuvvon.
Daennie boelhkesne leah 12 prosjeekth aelkiehtovveme, jïh 31 prosjeekth viht illesovveme.
Dás mii namuhit máŋga prošeavtta maid Bådåddjo suohkan Skjerstad vistesuodjalusprošeavtta bokte lea čađahan.
Daelie mijjieh gellie prosjeekth moenijibie mejtie #Bådåddjo<np><top><sg><gen> tjïeltem Skjerstaden gåetievaarjelimmieprosjeekten baaktoe tjïrrehtamme.
Arnstein Brekke lea leamaš áŋgiruššin ja antikváralaš ovddešteaddjin.
Arnstein Brekke #eadtjaldovvedh<vblex><der_nomag><n><ess> orreme jïh *antikváralaš *ovddešteaddjin.
2011:s son oaččui Nordlándda kultureanadatbálkkašumi earret eará go son lea deattuhan sámi vistehistorjjá bihtánsámi guovllus.
jaepien 2011 dïhte Nordlaanten kultuvreeatnemeåasam åadtjoeji gaskem jeatjah goh dïhte tjïelkestahteme saemien gåetievaajesen pijtesaemien dajvesne.
Sámediggi lea dorjon máŋga su prošeavttain.
Saemiedigkie gelliem dåårjeme dan prosjeektine.
Dán jagi ožžot golbma prošeavtta doarjaga duođaštit bihtánsámi historjjá, guokte registrerenprošeavtta ja okta ovddeštanprošeakta.
Daan jaepien golme prosjeekth åadtjoeh dåarjoen jååhkesjidh pijtesaemien vaajesem, gööktem registreeremeprosjeektem jïh akte *ovddeštanprošeakta.
Mo dat ohcamat, mat leat ožžon lohpádusa, juohkásit guovlluide ja vuoruhemiide 2011:s:
Guktie dah ohtsemh, mah dååjvehtsem åådtjeme, *juohkásit dajvide jïh prijoriteradimmide jaepien 2011:
Guovlu Registreren Dikšu Ovddešteapmi Buohkanassii Davvisámi Julevsámi Lullisámi Buohkanassii
Dajve Skïemtjesåjhterem Registreerem *Ovddešteapmi *Buohkanassii Noerhtesaemien julevsaemien Åarjelsaemien *Buohkanassii
Julevsámi guovllus lea addojuvvon lohpádus 1 ovddeštanprošektii ja 2 registrerenprošektii mat čatnasit bihtánsámi guvlui.
Julevsaemien dajvesne vadtasovveme dååjvehts 1 *ovddeštanprošektii jïh 2 registreeremeprosjeektese mah pijtesaemien dajvese gårredieh.
Ovddeštanprošeavttaid gaskkas lea máŋga smávva ovddeštanprošeavtta davvisámi guovllus ja máŋga stuorra ovddeštanprošeavtta julevsámi guovllus.
*Ovddeštanprošeavttaid gasngese lea gellie onne *ovddeštanprošeavtta noerhtesaemieh dajvesne jïh gellie stoere *ovddeštanprošeavtta julevsaemieh dajvesne.
2 lohpádusa vulget ovddeš lohpádusain ráhkadit antikváralaš ovddeštanplánaid 2010 várás.
2 dååjvehtsh ovtetje dååjvehtsijstie vuelkieh darjoeh *antikváralaš *ovddeštanplánaid 2010:n muhteste.
Ain lea nu ahte ovddeš jagiid ásahusvuđot ovddeštanbarggut julevsámi guovllus jotkojuvvojit main Árran julevsámi guovddáš ja Bådåddjo suohkan leat mielde.
Ain lea dan ahte ovtetje jaepiej institusjovnevåaromen *ovddeštanbarggut julevsaemien dajvesne #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> mejnie Árranen julevsaemien voernges jïh #Bådåddjo<np><top><sg><gen> tjïelte mealtan årrodh.
Mii mihttet maiddái ahte eanet go bealli lohpádusain lea addojuvvon davvisámi guvlui, muhto ahte juolluduvvon submi buohkanassii lea stuorát julevsámi guvlui.
Mijjieh *mihttet aaj ahte jeenje goh bielie dååjvehtsinie noerhtesaemien dajvese vadtasovveme, mohte ahte laeviehtovveme beetnehveahka *buohkanassii lea stoerebe julevsaemien dajvese.
Lullisámi guovllus lea ohcciid lohku uhci eará guovlluid ektui ja danne lea lohpádusaid lohku ja submi uhcit.
Åarjelsaemien dajvesne lea ohtsiji låhkoe onnen jeatjah dajvi muhteste jïh dannasinie lea dååjvehtsi låhkoe jïh beetnehveahka onnelaakan.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 198. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 198. bielie 379 bielesne
7 Dearvvašvuohta, sosiála ja fuolahus
7 healsoe, sosijaales jïh hokse
Sámedikki váldomihttomearrin lea sihkkarastit ovttadássásaš dearvvašvuođa-, sosiála- ja fuolahusbálvalusaid sámi álbmogii.
Saemiedigkien åejvieulmiemierine lea gorredidh seammavyörtegs healsoen-, sosijaale- jïh hoksedïenesjidie saemien aalmogasse.
Bálvalusaid vuolggasadjin galgá leat sámi giella ja kultuvra.
Dïenesji feelemefïjledimmie edtja årrodh saemien gïele jïh kultuvre.
Dearvvašvuođa-, sosiála- ja fuolahusfálaldagat fertejit heivehuvvot sámi álbmoga dárbbuide.
Healsoen-, sosijaale- jïh hoksefaalenassh tjuerieh sjïehtelovvedh saemien aalmogen daerpiesvoetide.
Dearvvašvuođa-, sosiála- ja fuolahusbargiide miehtá riikka ferte addit oahpahusa sámi gielas ja kultuvrras.
Healsoen-, sosijaale- jïh hoksebarkijidie abpe rïjhken tjuara ööhpehtimmiem vedtedh saemien gïelesne jïh kultuvresne.
Sámediggi bargá máŋgga láhkai olahan dihte dáid mihttomeriid.
Saemiedigkie barka gellien nemhtie hïnnedh åvteste daejtie ulmieh.
Gulahallama ja ovttasbarggu bokte guovddáš eiseválddiiguin ja eará aktevrraiguin, bargá Sámediggi dan ala ahte sihkkarastit Sámedikki váikkuhanfámu dearvvašvuođa-, sosiála- ja fuolahusbálvalusaid hábmemii sámi álbmoga várás.
Gaskesadtemen jïh ektiebarkoen baaktoe voernges åejvieladtjigujmie jïh jeatjah aktöörigujmie, Saemiedigkie barka dan nelnie ahte gorredidh Saemiedigkien soptsestimmien healsoen-, sosijaale- jïh hoksedïenesji hammose saemien aalmogen muhteste.
Mii gozihit earret eará sámi mánáid vuoigatvuođaid mánáidsuodjalusbálvalusain deaivvadeamis, veahkehit heivehit rihkusfuolahusa sámi fáŋggaid dárbbuide ja ovddidit sámi boarrásiid- ja fuolahusfálaldaga.
Mijjieh gaskem jeatjah geehtijibie saemien maanaj reaktah maanavaarjelimmiedïenesjinie gaavnesjidh, viehkiehtieh sjïehtehtidh meadtoehoksem saemien *fáŋggaid daerpiesvoetide jïh evtiedidh saemiem #båeries<adj><cmp_plgen><cmp_splitr> jïh hoksefaalenassem.
Dasa lassin addit mii doarjaga sierra dearvvašvuođa- ja sosiálaprošeavttaide.
Dïsse lissine mijjieh vedtiejibie dåarjoen sjïere healsoen- jïh sosijaaleprosjeektide.
Ovttasbargu
Ektiebarkoe
Sámediggi nationála álbmotválljen orgánan lea eanemus guovddáš eavttuid biddji eiseválddiid guovdu ovttaárvosaš dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid ovddideami oktavuođas sámi álbmogii, ja dat ferte danne gessojuvvot mielde proseassaide main lea njuolga mearkkašupmi sámi álbmogii.
Saemiedigkie nasjonaale åålmehveeljesovveme orgaanine lea *eanemus voernges moenemetsiehkiej bïejije åejvieladtji gaskoeh seammavyörtegs healsoen- jïh sosialdïenesji evtiedimmien gaskesisnie saemien aalmogasse, jïh dïhte tjuara dannasinie mealtan geasasovvijibie prosesside mejnie lea rïekte mïerhkesjimmie saemien aalmogasse.
Sámediggi gulahallá guovddáš eiseválddiiguin, gielddaiguin ja fylkkagielddaiguin, ja eará aktevrraiguin barggus dearvvašvuođa-, sosiála- ja mánáidsuodjalusfálaldaga sihkkarastimis sámi álbmoga várás.
Saemiedigkie voernges åejvieladtjigujmie gaskestalla, tjïeltigujmie jïh fylhketjïeltigujmie, jïh jeatjah aktöörigujmie barkosne healsoen-, sosijaale- jïh maanavaarjelimmiefaalenassen gorredimmesne saemien aalmogen muhteste.
Earret eará čađahit mii konsultašuvnnaid eiseválddiiguin dan oktavuođas go gustovaš lágat ja dahje láhkaásahusat rievdaduvvojit dahje ođastuvvojit, main lea njuolga mearkkašupmi dearvvašvuođa-, sosiála- ja mánáidsuodjalusfálaldahkii sámi álbmoga várás.
Gaskem jeatjah mijjieh tjïrrehtieh konsultasjovnh åejvieladtjigujmie dennie gaskesisnie goh *gustovaš laakh jïh jallh njoelkedassh jarkestuvvieh jallh orrestuvvieh, mejnie lea rïekte mïerhkesjimmie healsoen-, sosijaale- jïh maanavaarjelimmiefaalenassese saemien aalmogen muhteste.
Sámediggi addá maiddái čálalaš cealkámušaid dieđáhusbargui ja čielggadusaide.
Saemiedigkie aaj vadta tjaaleldh #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> bïevnesebarkose jïh boejhkehtasside.
Lávgadeappo ovttasbargu fágainstánssaiguin ja earáiguin, gelbbolašvuođa buorideami dihte, ja dasto leat maiddái oainnusmahttindárbu ja bálvalusaid ovddideapmi deaŧalaččat.
*Lávgadeappo ektiebarkoe #faage<n><cmp_sgnom><cmp>#instanse<n><pl><com> jïh jeatjebigujmie, maahtaldahken bueriedimmien åvteste, jïh dehtie minngede leah aaj *oainnusmahttindárbu jïh dïenesji evtiedimmie vihkeleslaakan.
Ovttasdoaibmanođastus lea deaŧalaš dearvvašvuođaođastus sámi pasieanttaide.
*Ovttasdoaibmanođastus lea vihkeles *dearvvašvuođaođastus saemien skïemtjijidie.
Sámediggi lea konsultašuvnnaid bokte Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanttain geahččalan oainnusmahttit sámi pasieanttaid vuoigatvuođaid ja dárbbu lágain ja guovddáš stivrendokumeanttain.
Saemiedigkie lea konsultasjovni baaktoe Healsoen- jïh hoksedepartemeentine voejhkelem *oainnusmahttit saemien skïemtjiji reaktah jïh daerpiesvoetem laakine jïh voernges stuvremetjaatseginie.
Sámi ovddastus dearvvašvuođadoaimmahagaid stivrrain
Saemien dïedte *dearvvašvuođadoaimmahagaid ståvrojne
Sámedikkis lea riekti evttohit evttohasaid dan njealji regionála dearvvašvuođadoaimmahaga stivrraide ja muhtun vuollásaš doaimmahagaid stivrraide.
Saemiedigkien lea reaktoe uvtedidh *evttohasaid dam njieljien regionaale *dearvvašvuođadoaimmahaga ståvrojde jïh #muvhte<prn><ind><attr> vuelegs *doaimmahagaid ståvrojde.
ILO- konvenšuvnna nr 169 art.
ILO- konvensjovnen nr. 169 *art.
25 artihkkalis daddjojuvvo ahte álgoálbmogiin lea vuoigatvuohta hábmet iežaset dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusa.
25 artihkelh jeahtasåvva ahte aalkoeåålmegi lea reakta jïjtjemsh hammoedidh healsoen- jïh sosialdïenesjem.
Danne áigu Sámediggi searvat sámi ovddasteddjiid nammadeapmái regionála ja vuollásaš dearvvašvuođadoaimmahaga stivrraide.
Dannasinie sæjhta Saemiedigkie meatan saemien saadthalmetji nommehtæmman regionaale jïh vuelegs *dearvvašvuođadoaimmahaga ståvrojde.
Sámediggi lea bivdán konsultašuvnnaid Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanttain ášši birra.
Saemiedigkie konsultasjovnh maadteme Healsoen- jïh hoksedepartemeentine aamhtesen bïjre.
Sámi mánáid vuoigatvuođat mánáidsuodjalusbálvalusas
Saemien maanaj reaktah maanavaarjelimmiedïenesjisnie
Sámedikki mihttomearrin lea ahte sámi mánát galget beassat deaivvadit mánáidsuodjalusain man vuolggasadjin lea sámi giella ja kultuvra.
Saemiedigkien ulmine lea ahte saemien maanah edtjieh bïesedh maanavaarjelimmine gaavnesjidh man feelemefïjledimmie lea saemien gïele jïh kultuvre.
Dat ahte sámi mánáin leat vuoigatvuođat oažžut dakkár mánáidsuodjalusbálvalusa mas lea gelbbolašvuohta gielas ja kultuvrras čuovvu Mánáidkonvenšuvnna ja mánáidsuodjaluslága.
Dah ahte saemien maanaj leah reaktah åadtjodh dagkeres maanavaarjelimmiedïenesjem mesnie lea maahtaldahke gïelesne jïh kultuvresne Maanajkonvensjovnem jïh maanavaarjelimmielaakem dåerede.
Dasto gusket sámi mánáide sámegiela hálddašanguovllu siskkobealde sámelága njuolggadusat.
Dehtie minngede saemien maanide dijpieh saemiengïelen reeremedajven sisnjelen saemienlaaken njoelkedassh.
Dát mearkkaša dan ahte sámi mánáin dáin gielddain lea vuoigatvuohta oažžut bálvalusa sámegillii mánáidsuodjalanbálvalusas, maiddái dalle go biddjojuvvojit institušuvdnii dahje biebmoruktui olggobealde ruovttugieldda.
Daate dam krööhkeste ahte saemien maanine daejnie tjïelti lea reakta dïenesjem åadtjodh saemiengïelese maanajvaarjelimmiedïenesjisnie, aaj dellie goh institusjovnese jallh beapmoegåatan bïejesuvvieh ålkolen årrometjïelten.
Sámediggái lea deaŧalaš oainnusmahttit mánáid rivttiid ja ahte dát rievttit gozihuvvojit mánáidsuodjalusbálvalusas.
Saemiedægkan lea vihkeles *oainnusmahttit maanaj reaktojde jïh ahte daah reaktoeh maanavaarjelimmiedïenesjisnie geehtesuvvieh.
Ollu áššit sámi mánáid ektui mánáidsuodjalusas maiguin Sámediggi lea bargan 2011:s, leat dakkár áššit maiguin Sámediggi lea bargan juo guhkit áiggi.
Jïjnje aamhtesh saemien maanaj muhteste maanavaarjelimmien mejgujmie Saemiedigkie jaepien 2011 barkeme, leah dagkeres aamhtesh mejgujmie Saemiedigkie joe barkeme guhkebe tïjjem.
Dás lea sáhka earret eará áššis láhkaásahusa rievdadeamis bearráigeahčus mii guoská biebmoruovttuide ja mánáidsuodjalusásahusaide, áššis sámi mánáid goziheamis Mánáidviesus ja gelbbolašvuođa buoridanbarggus mánáidsuodjalusbálvalusas.
Daelie lea håaleme gaskem jeatjah aamhtesisnie njoelkedassen jorkestimmesne vaaksjoemisnie mij beapmoegåetide jïh maanavaarjelimmieinstitusjovnide dæjpa, aamhtesisnie saemien maanaj geehtemisnie Maanajgåetesne jïh maahtaldahken bueriedimmiebarkosne maanavaarjelimmiedïenesjisnie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 199. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 199. bielie 379 bielesne
Sámediggi lea 2010:s álggahan konsultašuvnnaid Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanttain dan ektui ahte rievdadahttit láhkaásahusa biebmoruovttu ja mánáidsuodjalusásahusaid bearráigeahču birra.
Saemiedigkie lea jaepien 2010 aelkiehtamme konsultasjovnide Maanaj-, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanttain dan muhteste ahte njoelkedassem #jarkestidh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><inf> beapmoegåetien jïh maanavaarjelimmieinstitusjovni vaaksjomen bïjre.
Sámedikki mihttomearrin lea ahte sámi mánáid vuoigatvuohta suodjaluvvot giela ja kultuvrra dáfus galgá jerrojuvvot árjjalaččat dalle go gártet ásahussii ja biebmoruktui.
Saemiedigkien ulmine lea ahte saemien maanaj reakta vaarjelovvedh gïelen jïh kultuvren dïete edtja eadtjohkelaakan dellie gihtjesovvedh goh institusjovnese jïh beapmoegåatan sjidtieh.
Maŋŋá konsultašuvnnaid sáddejuvvui láhkaásahusa rievdadusevttohus gulaskuddamii.
Mænngan konsultasjovni njoelkedassen jorkestimmieuvtelasse seedtesovvi govledæmman.
Gulaskuddanvástádusain oidno ahte Sámediggi lea ožžon doarjaga dán oidnui dán áššis.
Govledimmievaestiedassine vååjnoe ahte Saemiedigkie dåarjoem åådtjeme daan vuajnose daennie aamhtesistie.
Dainna lea Sámediggi duhtavaš, ja dat čájeha maiddái ahte leat rivttes bálgá alde.
Dejnie Saemiedigkie madtjele, jïh dïhte aaj vuesehte ahte rïektes baalkan nelhtie årrodh.
Sámediggi ja Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanta jotket dainna bargguin 2012:s.
Saemiedigkie jïh Maanaj-, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanta jåerhkiejih dejnie barkojne jaepien 2012.
Mánáidviessu lea fálaldat mánáide ja sin oapmahaččaide geat deaivvadit riekteásahusain maŋŋá go leat gártan gillát veahkaválddi dahje seksuála vearredaguid.
Maanajgåetie lea faalenasse maanide jïh dejtie *oapmahaččaide gïeh reaktoeinstitusjovnine mænngan gaavnesjieh goh sjïdteme töölledh *veahkaválddi jallh *seksuála *vearredaguid.
Sámi mánáid vuoigatvuođaid dihte ferte Mánáidviesus leat gelbbolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras go galget gažadit sámi mánáid.
Saemien maanaj reaktaj åvteste tjuara Maanajgåetesne årrodh maahtaldahke saemien gïelesne jïh kultuvresne goh edtjieh *gažadit saemien maanaj.
Danne lea Sámediggi konsulteren Justiisa- ja politiijadepartemeanttain go guoská sámi mánáid vuoigatvuođaid goziheapmái Mánáidviesus.
Dannasinie lea Saemiedigkie konsulteereme #Justiisa<np><cmp_sgnom><cmp_splitr> jïh polijsedepartemeentine goh dæjpa saemien maanaj reaktaj geehtemasse Maanajgåetesne.
Dál lea Politiijadirektoráhtas ovddasvástádus bargat dáinna áššiin viidáseappot.
Daelie lea Polijsedirektoraaten dïedte barkedh daejnie aamhtesinie vijriehkåbpoe.
Dat leat doallan čoahkkima Sámedikkiin, SANAG:in ja sámegielat politiijabálvváiguin mas konklušuvdnan lei earret eará ahte Romssa Mánáidviesus ferte leat nationála ovddasvástádus sámi mánáin.
Dah tjåanghkoem Saemiedigkine steereme, SÁNAGinie jïh saemiengïeleh polijsetjeanerigujmie mesnie konklusjovnine lij gaskem jeatjah ahte Romsan maanajgåetesne tjuara årrodh nasjonaale dïedte saemien maanine.
Politiijadirektoráhta áigu dál evttohit dán Justiisa- ja politiijadepartementii.
Polijsedirektoraate sæjhta daelie daam uvtedidh #Justiisa<np><cmp_sgnom><cmp_splitr> jïh polijsedepartemeentese.
Sámediggi áigu bargat viidáseappot áššiin nu ahte mii oažžut ovtta Mánáidviesu mas lea nationála ovddasvástádus sámi mánáin.
Saemiedigkie sæjhta vijriehkåbpoe aamhtesinie barkedh dan mijjieh aktem maanajgåetiem åadtjoejibie mesnie lea nasjonaale dïedte saemien maanine.
Oainnusmahttin dihte sámi mánáid dárbbu ja vuoigatvuođaid oažžut ovttaárvosaš mánáidsuodjalanbálvalusa, lágidii Sámediggi sámi mánáidsuodjaluskonferánssas Álttás.
*Oainnusmahttin saemien maanaj daerpiesvoetem daejriejin jïh reaktah åadtjodh seammavyörtegs maanajvaarjelimmiedïenesjem, Saemiedigkie öörni saemien maanavaarjelimmiekonferaansesne Áltesne.
Konferánsa lágiduvvui ovttasráđiid Norlándda, Romssa ja Finnmárkku fylkkamanniiguin, Buf-ossodagain regiovdna davvi ja Finnmárkku allaskuvllain.
Konferaanse öörnesovvi *ovttasráđiid #Norlánda<np><top><sg><gen>, Romsan jïh Finnmaarhken #fylhke<n><cmp_sggen><cmp>#munnie<n><nomag><pl><com>, *Buf-goevtesinie regijovne noerhte jïh Finnmaarhken jïlleskuvline.
Konferánssa fáddán lei “mánáidsuodjalus buoremusat ávkin sámi mánáide” .
Konferaansen aamhtesinie lij “maanavaarjelimmie bööremeslaakan nåhtojne saemien maanide” .
Sámediggi lea duhtavaš konferánssain, ja lea ožžon buriid dieđuid ruovttoluotta sihke oasseváldiin ja sáhkavuorrodolliin dan birra ahte konferánssas loktejuvvojedje guovddáš ja deaŧalaš fáttát mánáidsuodjalusa siskkobealde mat gusket sámi mánáide.
Saemiedigkie lea madtjeles konferaansine, jïh buerie daajrojde bååstede åådtjeme dovne mealtan jïh lahtestimmiesteerijijstie dan bïjre ahte konferaansesne lutnjesovvin voernges jïh vihkeles aamhtesh maanavaarjelimmien sisnjelen mah saemien maanide dijpieh.
Ráđđehusa plánejuvvon stuorradiggedieđáhusa oktavuođas mánáidsuodjalusa birra, lea biddjojuvvon panela mas leat fágabirrasat ja olbmot geain leat vásihusat mánáidsuodjalusas ja dan birra, ja dat lea Mánáidsuodjaluspanela.
Reerenassen soejkesjovveme stoerredigkiebïevnesen gaskesisnie maanavaarjelimmien bïjre, bïejesovveme #paneele<n><sg><nom> mesnie leah faagebyjresh jïh almetjh giej leah dååjrehtsh maanavaarjelimmesne jïh dan bïjre, jïh dïhte #Maanavaarjelimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#paneele<n><sg><nom>.
Sámedikkis lei čoahkkin mánáidsuodjaluspanelain geassemánus 2011.
Saemiedigkien lij tjåanghkoe #maanavaarjelimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#paneele<n><pl><ine> ruffien 2011.
Čoahkkima fáddán ledje sámi mánáid vuoigatvuođat mánáidsuodjalusbálvalusa oktavuođas, dárbu ahte mánáidsuodjalusbálvalusas lea giella ja kulturáddejupmi, ja hástalusat maid sámi mánát ja bearrašat ožžot deaivvademiin mánáidsuodjalusbálvalusain.
Tjåanghkoen aamhtesinie lin saemien maanaj reaktah maanavaarjelimmiedïenesjen gaskesisnie, daerpiesvoete ahte maanavaarjelimmiedïenesjisnie lea gïele jïh kultuvregoerkese, jïh haestemh mejtie saemien maanah jïh fuelhkieh gaavnesjidh maanavaarjelimmiedïenesjinie åadtjoeh.
Mánáidsuodjaluspanela lea addán raportta mii galgá addit rávvagiid politihkkáriidda ahte maid berrešii dahkat buoridan dihte mánáidsuodjalusa jagiin ovddasguvlui.
#Maanavaarjelimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#paneele<n><sg><nom> reektehtsem vadteme mij edtja bïhkedimmieh vedtedh polijtikeridie ahte aaj byöroe darjodh bueriedidh åvteste maanavaarjelimmiem jaepine rïektes raadtan.
Sámediggi lea duhtavaš go fokus mánáidsuodjaluspanelas lea sámi mánáid vuoigatvuođaid ektui go deaivvadit mánáidsuodjalusain.
Saemiedigkie madtjele goh fokuse #maanavaarjelimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#paneele<n><sg><ine> lea saemien maanaj reaktaj muhteste goh maanavaarjelimmine gaavnesjibie.
Deaŧalaš eaktun jos galggaš oažžut ovttaárvosaš mánáidsuodjalusbálvalusa sámi mánáide lea ahte bargiin lea gelbbolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras.
Vihkeles moenemetsiehkine jis edtja seammavyörtegs maanavaarjelimmiedïenesjem åadtjodh saemien maanide lea ahte barkiji lea maahtaldahke saemien gïelesne jïh kultuvresne.
Danne lea Sámediggi vuoruhan searvat sihke referánsajovkui mii lea ásahuvvon Stuorradiggedieđáhusa várás oahpahusa birra čálgobálvalusaide ja referánsajovkui plánejuvvon masteroahpu várás mánáidsuodjalusas Romssa universitehtas.
Dannasinie lea Saemiedigkie prijoriteradamme meatan dovne referaansedåahkan mij stoerredigkiebïevnesen muhteste Tseegkesovveme ööhpehtimmien bïjre murriedïenesjidie jïh referaansedåahkan soejkesjovveme *masteroahpu muhteste maanavaarjelimmesne Romsan universiteetesne.
Sámedikki cealkámušat goappašiid dáid bargguide leat leamaš ahte kulturáddejupmi ferte biddjojuvvot vuođđun dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusa buot oahpuide.
Saemiedigkien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> #gåabpegh<prn><ind><pl><ill><attr> #daate<prn><dem><pl><ine><attr> barkojde orreme ahte kultuvregoerkese tjuara bïejesovvedh våaroeminie healsoen- jïh sosialdïenesjen gaajhkide learojde.
Sihkkarastin dihte ahte sámi mánáid vuoigatvuođat gozihuvvojit deaivvadeamis mánáidsuodjalusain.
Gorredidh åvteste ahte saemien maanaj reaktah gaavnesjidh geehtesuvvieh maanavaarjelimmine.
Psykalaš dearvvašvuohta
Psykeles healsoe
Sámi servodat deaivida hástalusaiguin mat sáhttet addit dearvvašvuođa dáfus váikkuhusaid.
Saemien siebriedahke haestemigujmie deahpede mah maehtieh healsoen dïete dïedth vedtedh.
Deaŧalaš lea ahte dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusas lea máhtolašvuohta dáid birra ja váikkuhusaid birra mat dain sáhttet leat ovttaskas olbmo dearvvašvuhtii.
Vihkele lea ahte healsoen- jïh sosialdïenesjisnie lea maahtaldahke daaj bïjre jïh dïedti bïjre mah dejnie maehtieh årrodh oktegs almetjen healsose.
Árbevirolaš sámi ealáhusat barget garra deattu vuolde servodaga ektui olggobealde.
Aerpiesïejhme saemien jielemh garre leavloen nuelesne siebriedahken muhteste berkieh bæjngolen.
Areáladuohtadeamit, riiddut ja boraspirevahágat leat dušše oassi dain hástalusain maiguin sii maid rahčet.
Goelpeneståaroedamtehtimmieh, ræjtoeh jïh juvregoerph leah ajve boelhke dejnie haestieminie mejgujmie dah aaj daamkoeh.
Dát bealit váikkuhit maid ealáhusdolliid fysalaš ja psykalaš dearvvašvuhtii.
Daah bielieh aaj dijpieh jielemesteeriji fysihkeles jïh psykeles healsose.
Doallit leat oppa áiggi huššadilis, go leat fuolas sin iežaset ja ealáhusa boahtteáiggi geažil.
Steerijh leah abpe tïjjem *huššadilis, goh hoksesne daj jïjtjsh jïh jielemen båetijen aejkien dïete.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 200. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 200. bielie 379 bielesne
Dan go fertejit bealuštit ealáhusa vuoigadahttojumi dovdet sii noađđin.
Dam goh tjuerieh jielemem vaarjelidh *vuoigadahttojumi dah debtieh maajsojne.
Dasto lea dutkan gieskat čájehan ahte ollu olbmot sámi álbmoga beales dieđihit ahte sii vealahuvvojit, ja ahte dat čuohcá sin dearvvašvuođadillái.
Dehtie minngede goerehtamme *gieskat vuesiehtamme ahte jïjnje almetjh saemien aalmogen bielesne bïeljelieh dah nållasuvvieh, jïh dïhte tsavtsa daj healsoentseahkan.
Konsultašuvnnain Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanttain ođđa álbmotdearvvašvuođalága ektui lea Sámediggi čujuhan makkár hástalusat árbevirolaš sámi ealáhusain leat.
Konsultasjovnine Healsoen- jïh hoksedepartemeentine orre aalmogenhealsoenlaaken muhteste lea Saemiedigkie tjaatsestamme magkeres haestemh aerpiesïejhme saemien jielieminie leah.
Seamma cealkámuša leat mii buktán Stuorradikki dearvvašvuođa- ja fuolahuslávdegoddái, dalle go dat galggai meannudit evttohusa ođđa álbmotdearvvašvuođalága birra.
Seamma #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> libie mijjieh buakteme Stuorradiggijjem healsoen- jïh hoksemoenehtsasse, dellie goh dïhte edtji uvtelassem gïetedidh orre aalmogenhealsoenlaaken bïjre.
Guovddáš eiseválddit fertejit bidjat johtui doaibmabijuid eastadan dihte dávddaid dan geažil go ovttaskas dolliin lea váttis dilli.
Voernges åejvieladtjh tjuerieh bïejedh *johtui råajvarimmieh jeeredh åvteste fiejliej dan dïete goh oktegs steerijinie lea geerve tsiehkie.
Danne lea Sámediggi cealkámušas jagiid 2012 – 2013 boazodoallošiehtadussii čujuhan man deaŧalaš lea dutkat sámi dearvvašvuođa, erenoamážit daid stuorra hástalusaid ektui mat boazodoalus leat ovddabealde.
Dannasinie lea Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> jaepiej 2012 – 2013 båatsoelatjkose tjaatsestamme maam vihkele lea goerehtidh saemien healsoem, joekoenlaakan daj stoere haestemi muhteste mah båatsosne leah åvtelisnie.
Earret eará dan geažil go sis lea dárbu suodjalit guohtoneatnamiid, go leat ollu boraspiret ja masset ollu elliid ja beaggin lea heittot.
Gaskem jeatjah dan dïete goh daj lea daerpiesvoete gåatomeeatnamidie vaarjelidh, goh leah jïjnje juvrh jïh jïjnje dyjride/dyride dessieh jïh såaltje dasmoes.
Buoridan dihte min iežamet gelbbolašvuođa iešsoardimiid birra, lea Sámediggi doallan vuosttašveahkkekurssa iešsoardimiid birra Sámedikki politihkkariidda ja hálddahussii.
Bueriedidh åvteste mijjen jïjtjemh maahtaldahken *iešsoardimiid bïjre, lea Saemiedigkie steereme #voestes<adj><ord><cmp_sggen><cmp>#viehkie<n><cmp_sgnom><cmp>kursem *iešsoardimiid bïjre Saemiedigkien polijtikeridie jïh reeremasse.
Kursa dollojuvvui Vivat olis mii lea riikaviidosaš oahpahusprográmma maid Davvi-Norgga universitehta buohcciviessu lea ásahan 2000:s.
Kurse Vïjvh steeresovvi dïere mij lea *riikaviidosaš ööhpehtimmieprogramme maam Noerhte-Nöörjen universiteeten skïemtjegåetie jaepien 2000 tseegkeme.
Gárrendilli
*Gárrendilli
Sámediggi oaivvilda ahte sámi gárrenmirkkuid boasttogeavaheddjiin lea riekti ja dárbu gulahallat sámegielain ja deaividit kulturgelbbolašvuođa sihke divššus ja maŋŋesuodjalusas.
Saemiedigkie jeahta ahte saemien krodti *boasttogeavaheddjiin lea reaktoe jïh daerpiesvoete gaskestalledh saemiengïeline jïh kultuvremaahtaldahkem deahpadidh dovne såjhtosne jïh *maŋŋesuodjalusas.
Ráđđehus galgá bidjat ovdan stuorradiggedieđáhusa gárrenávnnaspolitihka birra 2012:s.
Reerenasse edtja fraamme stoerredigkiebïevnesem bïejedh *gárrenávnnaspolitihka bïjre jaepien 2012.
Sihkkarastin dihte ahte sámi gárrenávnnas boasttogeavaheddjiid vuoigatvuođat ja dárbbut gozihuvvojit dán dieđáhusas, lea Sámediggi álggahan konsultašuvnnaid Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanttain dán dieđáhusbarggu birra.
Gorredidh åvteste ahte saemien krodth *boasttogeavaheddjiid reaktah jïh daerpiesvoeth geehtesuvvieh daennie bïevnesisnie, lea Saemiedigkie aelkiehtamme konsultasjovnh Healsoen- jïh hoksedepartemeentine daan bïevnesebarkoen bïjre.
Bargu dáinna dieđáhusain jotkojuvvo 2012:s.
Barkoe daejnie bïevnesinie jaepien 2012 #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Jos galggaš oažžut buorre fálaldaga sámi gárrenávnnas boasttogeavaheddjiid dillái, de lea maiddái deaŧalaš oažžut buoret ovttasbarggu riikarájáid rastá.
Jis edtja åadtjodh buerie faalenassen saemien krodth *boasttogeavaheddjiid tseahkan, dellie lea aaj vihkele åadtjodh buerebe ektiebarkoem rïjhkeraasti rastah.
Danne lea Sámediggi searvan seminárii maid Blåe Bånd, Suomas ja Blå Kors, Norggas lágidedje.
Dannasinie lea Saemiedigkie #meatan<adv><prfprc> seminaarese maam *Blåe *Bånd, Soemesne jïh Blå Korsen, Nöörjesne öörnin.
Seminára mihttomearrin lei gulahallan olbmuiguin rádjaguovllus Suomas/ Norggas geat barget ja beroštit barggus gárrenávdnasiid ja gárrenávnnasáššečuolmmaid dán guovllus.
Seminaaren ulmine almetjigujmie gaskestalleme raastegisnie Soemesne/ Nöörjesne gïeh berkieh jïh barkoste aabparieh krodti jïh *gárrenávnnasáššečuolmmaid daennie dajveste.
Ovttasdoaibmanođastus
*Ovttasdoaibmanođastus
Ovttasdoaibmanođastusas lea Ráđđehusa oaivila mielde čoahkkáigessojuvvon dat deaŧaleamos dearvvašvuođa hástalusat mat leat dálá servodagas: Stuorát dárbu eastadeaddji bargui, dárbu oažžut viidodatgelbbolašvuođa ja ollislaš bálvalusaid, ja ceavzilis dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusaid sihkkarastin boahtteáiggi álbmotčoahkkádusa ja dávdagova ektui.
*Ovttasdoaibmanođastusas reerenassen aarvoen mietie tjåanghkan geasasovveme dah vihkielommes healsoen haestemh mah leah daaletje siebriedahkesne: Stoerebe daerpiesvoete jeerije borki, daerpiesvoete goelpeneståaroemaahtaldahkem jïh ellies dïenesjidie åadtjodh, jïh gaarsje healsoen- jïh hoksedïenesji gorredimmien båetijen aejkien *álbmotčoahkkádusa jïh fiejlieguvvien muhteste.
Stuorradiggi mearridii Ovttasdoaibmanođastusa njukčamánus 2010.
Stoerredigkie nænnoesti *Ovttasdoaibmanođastusa njoktjesne 2010.
Ođastusa guovddáš jurddan lea ahte dearvvašvuođaveahkki galgá addojuvvot nu lahka pasieantta go vejolaš, ja ahte gielddat ožžot stuorát ovddasvástádusa pasieanttaid ollislaš dikšumis.
*Ođastusa voernges åssjalommesinie lea ahte healsoenviehkie edtja dan lïhke skïemtjijen vadtasovvedh goh buektehte, jïh ahte tjïelth stoerebe dïedten skïemtjijh åadtjoeh ellies gïetedallemistie.
Gielddat ávžžuhuvvojit lagabui ovttasbargat sierra dikšunmálliid ektui.
Tjïelth lïhkebe haastasuvvieh sjïere gïetedallemegoeri muhteste laavenjostedh.
Giđđat 2011 mearridii Stuorradiggi ođđa álbmotdearvvašvuođalága, lága gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusain ja Nationála dearvvašvuođa- ja fuolahusplána.
Gïjrege 2011:n Stuorradiggi nænnoesti orre aalmogenhealsoenlaakem, laakem tjïelten healsoen- jïh hoksedïenesjinie jïh Nasjonaale healsoen- jïh hoksesoejkesjen.
Sámediggái lea leamaš deaŧalaš sihkkarastit ahte ovttasdoaibman doaibmabijuid vuoruheapmi ja ortnegat mat dahkkojuvvojit galget addit buriid čuozahusaid maiddái sámi álbmogii, dakko bokte ahte sámi álbmoga vuoigatvuohta ovttaárvosaš bálvalusaide jerrojuvvo ja gozihuvvo guovddáš dearvvašvuođa- ja sosiálapolitihkalaš áŋgiruššamiin.
Saemiedægkan orreme vihkele gorredidh ahte *ovttasdoaibman råajvarimmiej prijoriteradimmie jïh öörnegh mah dorjesuvvieh edtjieh vedtedh bueride *čuozahusaid aaj saemien aalmogasse, daagkoe gåaskoejin ahte saemien aalmogen reakta seammavyörtegs dïenesjidie gihtjesåvva jïh geehtesåvva voernges healsoen- jïh #sosijaale<adj><cmp_attr><cmp> politihken eadtjaldovveminie.
Ovttasdoaibmanođastusa čuovvoleamis ovddidii Ráđđehus evttohusa ođđa nationála dearvvašvuođa- ja fuolahusplánii, ođđa álbmotdearvvašvuođa lága, ja ođđa gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvaluslága.
*Ovttasdoaibmanođastusa dåeriedimmesne Reerenasse evtiedi uvtelassem orre nasjonaale healsoen- jïh hoksesoejkesjasse, orre aalmogehealsoen laaken, jïh orre tjïelten healsoen- jïh hoksedïenesjelaakem.
Sámediggi searvvai rabas gulaskuddamii Stuorradikkis Ovttasdoaibmanođastusa birra ja ovddidii evttohusa rievdadusaid ođđa álbmotdearvvašvuođa láhkii ja gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusláhkii.
Saemiedigkie meatan gaahpode govledæmman Stuorradiggijjesne *Ovttasdoaibmanođastusa bïjre jïh uvtelassen jorkestimmide evtiedi orre aalmogehealsoen laakese jïh tjïelten healsoen- jïh hokselaakese.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 201. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 201. bielie 379 bielesne
Nationála dearvvašvuođa- ja fuolahusplána
Nasjonaale healsoen- jïh hoksesoejkesje
Sámedikki áigumuššan lea ahte Nationála dearvvašvuođa- ja fuolahusplána galgá válddahit hástalusaid, strategiijaid ja doaibmabijuid addin dihte sámi pasieanttaide dakkár dearvvašvuođabálvalusa mas sámi giella ja kultuvra leat lunddolaš sajis.
Saemiedigkien aajkojne lea ahte Nasjonaale healsoen- jïh hoksesoejkesje edtja haestemh buerkiestidh, strategiji jïh råajvarimmiej vedtedh åvteste saemien skïemtjijidie dagkeres verviesvoetendïenesjem mesnie saemien gïele jïh kultuvre iemie sijjesne årrodh.
Ođđa láhka álbmotdearvvašvuođas
Orre laake aalmogehealsosne
Boahtteáiggi dearvvašvuođabálvalusaid ovddideami oktavuođas biddjojuvvo stuorra fuomášupmi álbmotdearvvašvuhtii.
Båetijen aejkien verviesvoetendïenesji evtiedimmien gaskesisnie stoere åssjalommes bïejesåvva aalmogehealsose.
Dan julggaštusa vuođul ahte dearvvašvuohta ii vuolgge vuosttažettiin dearvvašvuođasuorggis, muhto eallindili, eallineavttuid ja eallindábiid bokte.
Dan deklarasjovnen mietie ahte ij healsoe voestegh vuelkieh healsoensuerkeste, mohte jielemetsiehkien, jielememoenemetsiehkiej jïh jielemevuekiej baaktoe.
Eastadeapmi ja álbmotdearvvašvuođabargu galgá danne dahkkojuvvot surggiid ja hálddašandásiid rastá.
Jeereme jïh aalmogenhealsoenbarkoe dannasinie edtja dorjesovvijibie suerkiej jïh reeremedaltesi rastah.
Máhtolašvuohta birasmirkkuid leavvamis, lea áinnas áigeguovdilis ášši sámi álbmogii Norggas.
Maahtaldahke #byjreskrodte<n><pl><gen> *leavvamis, lea maaje daaletje aamhtese saemien aalmogasse Nöörjesne.
Dutkan čájeha ahte álbmot Árktisas oažžu iežas sisa birasmirkkuid vuosttažettiin biebmu ja juhkamuša bokte, muhto maiddái áimmus.
Dotkeme vuesehte ahte aalmoge Árktisisnie jïjtjse sïjse #byjreskrodte<n><pl><nom> åådtje voestegh beapmoe jïh jovkemassen baaktoe, mohte aaj elmesne.
Báikkálaš industriija nuoskkideapmi mii luoitá rišša ja lossametállaid, ja dasto báikkálaččat váralaš bázahusaid guođđin guovlluin davvin lea váraleamos guhkit áiggi vuollái, go dat sáhttá addit hormonvigiid, ohkevigiid, borasdávdavára ja dávdavuostálastinvigiid.
Dajven industrijen deerjeme mij fæjroem beasta jïh *lossametállaid, jïh dehtie minngede byjreskisnie yskeres/ïskeres beetsuvi laehpeme dajvine noerhtene lea yskerommes/ïskerommes guhkebe tïjjen nualan, goh dïhte maahta vedtedh *hormonvigiid, jiemiefiejlide, *borasdávdavára jïh fiejliegïrremefiejlide.
Dát birasmirkkot levvet, ja sáhttet leat áittan álgoálbmogiidda maiddái Norgga bealde.
Daah #byjreskrodte<n><sg><acc> *levvet, jïh maehtieh årrodh aajhtojne aalkoeåålmegidie aaj Nöörjen bieleste.
Álgoálbmogiid eallindáhpedávddat leat hástalussan ja dat gáibidit erenoamáš gelbbolašvuođa.
Aalkoeåålmegi jielemevuekiefiejlieh leah haestieminie jïh dah sjïere maahtaldahkem krievieh.
Deaŧalaš álbmotdearvvašvuođadoaibmabidju lea gelbbolašvuođa buorideapmi álbmotdearvvašvuođabarggu siskkabealde sámi álbmoga ektui.
Vihkeles aalmogenhealsoenråajvarimmie lea maahtaldahken bueriedimmie aalmogenhealsoenbarkoen sjisjnjielisnie saemien aalmogen muhteste.
Stuorra álbmotdávddaid árrat fuomášeami oktavuođas nugo gárrendili, psykalaš váttuid, geahpesdávddaid, badjelmeari deattu, sohkardávdda ja váibmodávddaid oktavuođas, ferte olbmuid deaividit kultuvrralaččat heivehuvvon málliiguin ja lahkonanvugiiguin.
Stoere aalmogefiejliej aarehken aajhtsemen gaskesisnie goh *gárrendili, psykeles skaaraj, *geahpesdávddaid, *badjelmeari leavloen, dïjnehkefiejlien jïh vaajmoefiejliej gaskesisnie, tjuara almetji kulturellelaakan deahpadidh sjïehtelovveme goerigujmie jïh geatskanimmievuekiejgujmie.
Sámiid álbmotdearvvašvuođadilli lea unnán dutkojuvvon, ja unnán lea dutkojuvvon maiddái dat movt boahtteáiggi hástalusat sámi árbevirolaš ealáhusain sáhttet váikkuhit álbmotdearvvašvuhtii.
Saemiej aalmogenhealsoentsiehkie ånnetji goerehtovveme, jïh ånnetji aaj goerehtovveme dah guktie båetijen aejkien haestemh saemien aerpiesïejhme jielieminie maehtieh aalmogehealsose dijpedh.
Diehtit ahte sierra etnalaš joavkkuide sáhttá leat dárbu geavahit sierralágan lahkonanvugiid álbmotdearvvašvuođabarggu/ diehtojuohkinbarggu oktavuođas, sihke gielalaččat ja kultuvrralaččat.
Daejriejibie ahte sjïere #etneles<adj><attr> dåehkide maahta årrodh daerpiesvoete utnedh #sjïere<adj><cmp_attr><der_lágan><adj><attr> geatskanimmievuekiej aalmogenhealsoenbarkoen/ bïevnesebarkoen gaskesisnie, dovne #gïele<n><adj><der_aadv><adv> jïh kulturellelaakan.
Go galggaš juksat etnalaš veahádagaid, nugo sápmelaččaid, ja eará nationála minoritehtaid, de ferte álbmotdearvvašvuođabarggu erenoamážit heivehit dáid joavkkuide, sihke gielalaččat ja kultuvrralaččat.
Goh edtja jaksedh #etneles<adj><sg><nom> *veahádagaid, goh saemiej, jïh jeatjah nasjonaale minoriteeti, dellie tjuara aalmogenhealsoenbarkoem joekoenlaakan daejtie dåehkide sjïehtehtidh, dovne #gïele<n><adj><der_aadv><adv> jïh kulturellelaakan.
Dutkan lea vealtameahttun deaŧalaš dan oktavuođas go galgá árvvoštallat dárbbašlaš gaskaomiid gielddaid ja fylkkagielddaid bargui álbmotdearvvašvuođain sámi álbmoga várás.
Dotkeme lea #uvtedh<vblex><tv><der_meahttun><adj><attr> vihkele dennie gaskesisnie goh edtja daerpies tsavtshvierhtide vierhtiedalledh tjïelti jïh fylhketjïelti barkose aalmogehealsojne saemien aalmogen muhteste.
Dán vuođul bivddii Sámediggi ahte čuovvovaš sátnehápmi biddjojuvvošii ođđa álbmotdearvvašvuođaláhkii: ” Kommunen skal i sin planstrategi sikre at den samiske befolkning blir ivaretatt.”
Daan mietie Saemiedigkie maedtieji ahte minngebe baakoehaamoe bïejesåvva orre aalmogenhealsoenlaakese: ” *Kommunen s.*kal i. daj *planstrategi *sikre *at dan *samiske *befolkning *blir *ivaretatt.”
Stuorradiggi ii čuovvolan dán evttohusa.
Idtji stoerredigkie dåeredh daam uvtelassem.
Sámediggi áigu joatkit barggu sámi álbmotdearvvašvuođa hástalusaid oainnusmahttimiin.
Saemiedigkie sæjhta barkoem jåerhkedh saemien aalmogehealsoen haestemi *oainnusmahttimiin.
Gielddalaš- ja fuolahusbálvalusláhka
#Tjïelte<n><adj><cmp_attr><cmp_splitr> jïh hoksedïenesjelaake
Gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusaid láhka lea guovddáš láhka sámi pasieanttaid várás.
Tjïelten healsoen- jïh hoksedïenesji laake lea voernges laake saemien skïemtjiji muhteste.
Gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusfálaldat lea deaŧalaš oassi dearvvašvuođa- ja fuolahusfálaldagain sámi pasieanttaide.
Tjïelten healsoen- jïh hoksefaalenasse lea vihkeles boelhke healsoen- jïh hoksefaalenassine saemien skïemtjijidie.
Sámediggái lea leamaš deaŧalaš konsultašuvnnain Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanttain sihkkarastit sámi pasieanttaid vuoigatvuođaid ja dárbbuid ođđa lágas.
Saemiedægkan orreme vihkele konsultasjovnine Healsoen- jïh hoksedepartemeentine gorredidh saemien skïemtjiji reaktah jïh daerpiesvoeth orre laakesne.
Sámi pasieanttain sámegiela hálddašanguovllus, lea vuoigatvuohta geavahit sámegiela dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusain, ja dat lea mearriduvvon sámelágas.
Saemien skïemtjijinie saemiengïelen reeremedajvesne, lea reakta saemiengïelem utnedh healsoen- jïh sosialdïenesjinie, jïh dïhte saemienlaakesne nænnoestovveme.
Sámi pasieanttain olggobealde sámegiela hálddašanguovllu lea maiddái dárbu oažžut dakkár bálvalusaid main sámi giella ja kultuvra váldojuvvo vuhtii.
Saemien skïemtjijinie ålkolen saemiengïelen reeremedajven lea aaj daerpiesvoete åadtjodh dagkeres dïenesjh mejnie saemien gïele jïh kultuvre vaaltasåvva vuehtieji.
Sámediggi livččii háliidan dovddahit lága hámis ahte sámi pasieanttain sihke siskkabealde ja olggobealde sámegiela hálddašanguovllu, lea gáibádus ahte láhččojuvvon bálvalusat deattuhuvvojit bálvalusaid hábmedettiin.
Saemiedigkie #vihte<n><der_car><adj><comp><attr> laakem haamosne sïjhteme ahte saemien skïemtjijinie dovne sjisjnjielisnie jïh ålkolen saemiengïelen reeremedajven, lea krïevenasse ahte laatjasovveme dïenesjh #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> dïenesjh hammodeminie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 202. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 202. bielie 379 bielesne
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta ii sáhttán vuhtii váldit dán gáibádusa, muhto evttohii ođđa čuoggá gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusláhkaevttohussii, mii lea ná: ” Kommuner innenfor forvaltningsområdet for samisk språk, skal i tillegg til det som fremgår av første og andre ledd, sørge for at samiske pasienters eller brukeres behov for tilrettelagte tjenester blir vektlagt ved utforming av tjenesten.
Healsoen- jïh idtji hoksedepartemeente maehtieh vuehtieji vaeltedh daam krïevenassem, mohte orre tsiehkiem uvtedi tjïelten healsoen- jïh hokselaakeuvtelassese, mij lea naemhtie: ” *Kommuner *innenfor *forvaltningsområdet *for saemien*sk *språk, s.*kal i. *tillegg *til dïhte *som *fremgår *av *første *og *andre *ledd, *sørge *for *at *samiske *pasienters *eller *brukeres *behov *for *tilrettelagte *tjenester *blir *vektlagt v.*ed *utforming *av *tjenesten.
Dette gjelder også den enkeltes utvidede rett til bruk av samisk språk i helse- og omsorgstjenesten etter sameloven § 3-5.” Lága mearkkašumiin dovddahuvvui ahte sámi pasieanttaid geat ásset sámegiela hálddašanguovllu olggobealde, berre guldalit dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid hábmema oktavuođas.
*Dette *gjelder *også dan *enkeltes *utvidede *rett *til *bruk *av saemien*sk *språk i. *helse- *og *omsorgstjenesten *etter *sameloven § 3-5.” Laaken mïerhkesjimmine dabtehtovvi ahte saemien skïemtjijidie gïeh saemiengïelen reeremedajven ålkolen veasoeh, byöroe goltelidh healsoen- jïh sosialdïenesji hammoem gaskesisnie.
Sámediggi áigu ain joatkit barggu dan ektui ahte sámi pasieanttain siskkabealde ja olggobealde sámegiela hálddašanguovllu, galget leat seammalágan vejolašvuođat oažžut dakkár dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusaid main lea sámi giella- ja kulturgelbbolašvuohta.
Saemiedigkie sæjhta annje barkoem dan muhteste jåerhkedh ahte saemien skïemtjijinie sjisjnjielisnie jïh ålkolen saemiengïelen reeremedajven, edtjieh årrodh aktelaaketje nuepieh åadtjodh dagkeres healsoen- jïh hoksedïenesjidie mejnie lea saemien gïele- jïh kultuvremaahtaldahke.
Kvalitehta ja pasieantasihkarvuohta
Kvaliteete jïh #skïemtjije<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoete
Ovttasdoaibmanođastusa čuovvoleapmin ovddidii ráđđehus Nationála dearvvašvuođa- ja fuolahusplána (2011-2015) 2011:s.
*Ovttasdoaibmanođastusa dåeriedimmine reerenasse evtiedi Nasjonaale healsoen- jïh hoksesoejkesjem (jaepiej 2011-2015) jaepien 2011.
Das daddjojuvvui ahte ráđđehus áigu 2012:s ovddidit stuorradiggedieđáhusa kvalitehta ja pasieantasihkarvuođa birra.
Desnie jeahtasovvi ahte reerenasse sæjhta jaepien 2012 stoerredigkiebïevnesem evtiedidh kvaliteeten jïh #skïemtjije<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoeten bïjre.
Dieđáhusas galgá biddjojuvvot vuođđun viiddis kvalitehtadoaba ja movt dan sáhttá láhčit ávkin vai pasieanta/geavaheaddji ieš sáhtášii árjjalaččat searvat iežas dikšui/fuolahussii.
Bïevnesisnie edtja bïejesovvedh våaroeminie vijries kvaliteetelahtese jïh guktie dam maahta laetjedh nåhtojne vuj skïemtjije/utnije jïjtje maahta eadtjohkelaakan meatan jïjtjse skïemtjesåjhterasse/hoksese.
Sámediggi lea searvan cealkámuščoahkkimii gos dieđáhusa áigeguovdilis fáttát čalmmustuvvojedje, ja gos čilgejuvvui movt proseassa dieđáhusbargguin galgá leat.
Saemiedigkie meatan #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><cmp_sgnom><cmp>tjåanghkose gusnie bïevnesen daaletje aamhtesh vååjnesasse bïejesovvin, jïh gusnie boejhkelovvi guktie prosesse bïevnesebarkojne edtja årrodh.
Sámedikki bealis lea deattuhuvvon earret eará sámi giella ja kultuvra kvalitehta ja pasieantasihkarvuođa beallin.
Saemiedigkien bielesne gaskem jeatjah #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> saemien gïele jïh kultuvre kvaliteeten jïh #skïemtjije<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoeten bieline.
Sámedikki oaivila mielde fuonida sámi giela ja kultuvrra gelbbolašvuođa váilun sámi pasieanttaid pasieantasihkarvuođa ja dearvvašvuođafálaldagaid kvalitehta.
Saemiedigkien aarvoen mietie saemien gïelem heajjode jïh kultuvren maahtaldahken fååtesæjjine saemien skïemtjiji #skïemtjije<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoetem jïh healsoenfaalenassi kvaliteetem.
Kvalitehta ja pasieantasihkarvuođa eaktun lea ahte pasieanta ja divššárat áddehallet gaskaneaset.
Kvaliteeten jïh #skïemtjije<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoeten moenemetsiehkine lea ahte skïemtjije jïh såjhterh #aerviedidh<vblex><tv><der_halla><vblex><indic><pres><p3><pl> *gaskaneaset.
Dát bidjá vuođu diehtojuohkinlonuhallamii mii lea dárbbašlaš jos galgá sáhttit addit buoremus ja rivttes divššu.
Daate våaromem #bïevnese<n><cmp_sgnom><cmp>#låtnodh<vblex><tv><der_alla><vblex><der_nomact><n><sg><ill> beaja mij daerpies jis edtja maehtedh vedtedh bööremes jïh rïektes såjhtoem.
Sámediggi oaivvilda ahte sámi pasieanttaid kvalitehta ja sihkarvuohta sin divššus dávjá lea gitta sámi giela ja kultuvrra máhtolašvuođas.
Saemiedigkie jeahta ahte saemien skïemtjiji kvaliteete jïh vihtiesvoete daj såjhtosne daamhtah lea öövre saemien gïelen jïh kultuvren maahtaldahkesne.
Danne lea deaŧalaš addit stuorát fuomášumi gulahallamii ja gillii kvalitehta ja pasieantasihkarvuođa mihtideamis.
Dannasinie vihkele vedtedh stoerebe åssjalommesem gaskesadtemasse jïh gïelese kvaliteeten jïh #skïemtjije<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoeten möölemisnie.
Sámediggi lea ožžon diehtit ahte dát čuovvoluvvo guovddáš dearvvašvuođaeiseválddiid bealis.
Saemiedigkie åådtjeme daejredh daate dåeriedåvva voernges verviesvoetenåejvieladtji bielesne.
Sámediggi bargá viidáseappot fáttáin maiddái min jahkásaš konsultašuvnnaid oktavuođas Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanttain guovlulaš dearvvašvuođadoaimmahagaid barggahandokumeanttaid hárrái.
Saemiedigkie vijriehkåbpoe aamhtesinie barka aaj mijjen jaapetje konsultasjovni gaskesisnie Healsoen- jïh hoksedepartemeentine regionaales *dearvvašvuođadoaimmahagaid #barkedh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>tjaatsegi gaavhtan.
Sámediggi áigu leat mielde viidáseappot dieđáhusbarggus, ja earret eará loktejuvvo fáddá Sámedikki dievasčoahkkimii meannudeapmái.
Saemiedigkie sæjhta mealtan vijriehkåbpoe årrodh bïevnesebarkosne, jïh gaskem jeatjah aamhtese lutnjesåvva Saemiedigkien dïevestjåanghkose gïetedæmman.
Nationála bioteknologiijastrategiija
Nasjonaale bioteknologijestrategije
Sámediggi lea addán cealkámuša ráđđehusa bargui nationála bioteknologiija ektui.
Saemiedigkie vadteme #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> reerenassen barkose nasjonaale bioteknologijen muhteste.
Sámedikki mielas lea bargu nationála strategiijain bioteknologiija ektui deaŧalaš ja das lea mearkkašupmi sámi álbmogii.
Saemiedigkien mïelesne barkoe nasjonaale strategijine bioteknologijen muhteste vihkele jïh desnie lea mïerhkesjimmie saemien aalmogasse.
Sámediggi čujuha cealkámušas ahte Sámediggi, ovttas máŋggain departemeanttain, lea searvan proseassaide main lea mearkkašupmi bargui nationála strategiijain bioteknologiija ektui.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> tjaatseste ahte Saemiedigkie, ektesne gelline departemeentine, meatan prosesside mejnie lea mïerhkesjimmie barkose nasjonaale strategijine bioteknologijen muhteste.
Earret eará čujuhuvvo bargui luondduvalljivuođalágain 2009 rájes ja Nagoya-protokollii 2010 rájes biologalaš eatnatgeardáivuođa konvenšuvnna vuolde.
Gaskem jeatjah barkose tjaatseståvva *luondduvalljivuođalágain 2009:n raejeste jïh Nagoya-buertiegærjese 2010:n raejeste #biolååge<n><adj><sg><nom> *eatnatgeardáivuođa konvensjovnen nuelesne.
Dán barggus leat ráhkaduvvon njuolggadusat genehtalaš resurssaid oažžumii ja govttolaš ja ovttaárvosaš juogadeapmái mii čuovvu dán lágan resurssaid ávkkástallama.
Daennie barkosne leah dorjesovveme njoelkedassh *genehtalaš #resursse<n><pl><gen> åadtjoemasse jïh *govttolaš jïh seammavyörtegs joekedæmman mij dåerede daennie laakesne #resursse<n><pl><gen> nåhtadimmiem.
Sámediggi vuordá ahte dát heivehuvvo nationála strategiijai bioteknologiija ektui.
Saemiedigkie vuarta daate nasjonaale strategijese sjïehtelåvva bioteknologijen muhteste.
Sámediggi čujuha maiddái álgoálbmogiid vuoigatvuođaide, gč.
Saemiedigkie aaj aalkoeåålmegh tjaatseste reaktide, *gč.
ILO-konvenšuvnna nr 169 ja ON álgoálbmotvuoigatvuođaid julggaštusa.
#ILO-konvensjovne<np><sg><gen> nr. 169 jïh ONEN aalkoeåålmegereaktaj/aalkoeåålmehreaktaj/aalkoeåålmhreaktaj deklarasjovnem.
Sámediggi čujuha dasto cealkámušastis ahte Nationála strategiija bioteknologiija ektui lea mielde dahkamin rivttes válljejumiid áššiin makkár dutkama mii dárbbašit ja mainna lágiin min servodat galgá hálddašit dan máhtolašvuođa maid dutkan addá midjiide.
Saemiedigkie dehtie minngede tjaatseste *cealkámušastis ahte Nasjonaale strategijen bioteknologijen muhteste mealtan rïektes veeljemidie aamhtesinie darjodh magkeres dotkemem mijjieh daarpesjibie jïh mejnie vuekine mijjen siebriedahke edtja reeredh dam maahtaldahkem maam dotkeme mijjese vadta.
Dan oktavuođas lea dalle sámi álbmogis veaháš erenoamáš hástalusat.
Dennie gaskesisnie lea dellie saemien aalmogisnie ånnetji sjïere haestemh.
Sámi genaávdnasiin ollu surggiin leat erohusat majoritehta genaávdnasiid ektui Norggas, ja danne sáhttet leat miellagiddevaččat dutkanoktavuođas.
Saemien #geene<n><cmp_sgnom><cmp>materijelline jïjnje suerkine leah joekehtsh #majoriteete<n><sg><gen> #geene<n><cmp_sgnom><cmp>materijelli muhteste Nöörjesne, jïh dannasinie maehtiejih murriedåbpoe dotkemegaskesisnie årrodh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 203. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 203. bielie 379 bielesne
Sámediggi diehtá ahte genaávdnasat dál eai registrerejuvvo etnalaš dovdomearkkaiguin.
Saemiedigkie daajra ahte #geene<n><cmp_sgnom><cmp>materijellh daelie eah #etneles<adj><attr> domtesevæhtajgujmie registreerh.
Muhto ovttaskas guovlluin Norggas ii leat váttis nannet ahte genaávdnasat dán guovllus vulget sámi álbmogis.
Mohte oktegs dajvine Nöörjesne ij leah geerve nænnoestidh ahte #geene<n><cmp_sgnom><cmp>materijellh daennie dajveste saemien aalmogistie vuelkieh.
Sámediggi lea bidjan merkii ahte Nationála dearvvašvuođa- ja fuolahusplána rahpá vejolašvuođa rievdadit njuolggadusaid ja geavahusa go guoská dearvvašvuođaregistariid ja bio-báŋkkuid ovddideapmái.
Saemiedigkie væhtese bïejeme ahte Nasjonaale healsoen- jïh hoksesoejkesje nuepiem geehpehte njoelkedassh jarkestidh jïh åtnoem goh dæjpa *dearvvašvuođaregistariid jïh *bio-baanghki evtiedæmman.
Háliidit oaneheappo gaskka dihtorávdnasiidda mat leat nationála registariin ja biobáŋkkuin.
Sijhtieh åeniehkåbpoen gaskemsh daatamasjijnematerijellide mah nasjonaales *registariin jïh *biobáŋkkuin.
Dát bargu guoská juo eandalii juste sámi álbmogii.
Daate barkoe joe dæjpa *eandalii dastegh saemien aalmogasse.
Sámediggi lea ožžon signálaid Bioteknologiijalávdegottis ahte sámi genat leat miellagiddevaččat boahtteáiggi dutkamis.
Saemiedigkie signaalh Bioteknologijemoenehtsistie åådtjeme ahte saemien #geene<n><pl><nom> murrede båetijen aejkien dotkemisnie.
Eaiggátvuohta genaresurssaide ja buriid dutkanprošeavttaid hábmen, lea politihkalaš ášši mii barggaha Sámedikki.
Aajhterevoete #geene<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><pl><ill> jïh buerie dotkemeprosjeektide hammodem, lea politihkeles aamhtese mij Saemiedigkiem fassehte.
Nationála strategiija bioteknologiija várás galgá ráhkaduvvot 2011:s.
Nasjonaale strategijen bioteknologijen muhteste edtja jaepien 2011 dorjesovvedh.
Dasto galgá bioteknologiijaláhka ođasmahttojuvvot.
Dehtie minngede edtja bioteknologijelaake orrestovvedh.
Sámediggi háliida searvat dán bargui, ja bivdá danne beassat searvat prosessii viidáseappot.
Saemiedigkie sæjhta meatan daan barkose, jïh dannasinie maadta bïesijibie meatan prosessese vijriehkåbpoe.
Sámi álbmogis lea vuoigatvuohta searvat proseassaide mat gusket sin boahtteáigái.
Saemien aalmogen lea reakta meatan prosesside mah dijpieh daj båetijen aajkan.
Nu lea maiddái áššis mii guoská etihkalaš standárddaid hábmemii ja eaiggátvuhtii bioteknologalaš áššiin.
Dan lea aaj aamhtesisnie mij dæjpa etihken standardi hammose jïh aajhterevoetese *bioteknologalaš aamhtesinie.
Heahtedieđihanbálvalus
#Neavroe<n><cmp_sgnom><cmp>#daejredh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>dïenesje
Sámediggi lea 2011:s konsulteren Justiisadepartemeanttain sámi geavaheddjiid ovdduid goziheamis heahtedieđihanbálvalusas.
Saemiedigkie lea jaepien 2011 konsulteereme justisdepartemeentine saemien utnijh *ovdduid geehtemisnie #neavroe<n><cmp_sgnom><cmp>#daejredh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>dïenesjisnie.
Čuovvu Sámelága giellanjuolggadusaid ahte sámi geavaheddjiin sámegiela hálddašanguovllu siskkabealde lea vuoigatvuohta bálvaluvvot sámegillii heahtedieđihanbálvalusas.
Dåeriedidien Saemienlaaken gïelenjoelkedasside ahte saemien utniejinie saemiengïelen reeremedajven sjisjnjielisnie lea reakta hoksehtovvedh saemiengïelese #neavroe<n><cmp_sgnom><cmp>#daejredh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>dïenesjisnie.
Sámi geavaheddjiin lea seamma stuorra dárbu, sihke siskkabealde ja olggobealde hálddašanguovllu, beassat gulahallat eatnigillii heahtediliin.
Saemien utniejinie lea seamma stoere daerpiesvoete, dovne sjisjnjielisnie jïh ålkolen reeremedajven, bïesijibie ietniengïelese neavroetsiehkine gaskestalledh.
Justiisadepartemeanta lea gulahallan hálddašanguovllu gielddaiguin ášši birra.
Justisdepartemeente reeremedajven tjïeltigujmie gaskestalleme aamhtesen bïjre.
Sámediggi vuordá dán čilgema, ja áigu de konsulteret viidáseappot ášši birra.
Saemiedigkie daam boejhkehtassem vuarta, jïh sæjhta dellie vijriehkåbpoe konsulteerijibie aamhtesen bïjre.
Ohcanvuđot doarjagat dearvvašvuođa-, sosiála- ja fuolahusprošeavttaide
Ohtsemevåaromen dåarjoeh healsoen-, sosijaale- jïh hokseprosjeektide
Sámediggi hálddaša ohcanvuđot váikkuhangaskaomiid main addojuvvo doarjja dearvvašvuođa- ja sosiálaprošeavttaide maid mihttomearrin lea bargat buoret dearvvašvuođa-, sosiála- ja fuolahusbálvalusaid láhčimiin sámi geavaheddjiid várás.
Saemiedigkie ohtsemevåaromen dïedtetsavtshvierhtide reerie mejnie dåarjoe vadtasåvva healsoen- jïh sosijaaleprosjeektide mej ulmine lea barkedh buerebe healsoen-, sosijaale- jïh hoksedïenesji laetjedh saemien utniji muhteste.
Jagi 2011 bušeahtas lei várrejuvvon 2 850 000,- ru dearvvašvuođa- ja sosiálaprošeavttaide.
Jaepien 2011 budsjehtesne bïedtesovveme 2 850 000,- kr. healsoen- jïh sosijaaleprosjeektide.
Ohcamiid submi oktiibuot lei 8 290 935,- ru.
Ohtsemi beetnehveahka ektiegaajhke lij 8 290 935,- kr.
15 prošektii juolluduvvui 3 118 160,- ru.
15 prosjeekth 3 118 160 laeviehtovvi,- kr.
Dán jagáš juolludusas lea eanaš prošeavttaid mihttomearrin leamaš ovddidit máhtolašvuođa sámi gielas ja kultuvrras dálá dearvvašvuođa- ja sosiálafálaldagain.
Daan jaapetje *juolludusas jeenjemes prosjeekti ulmine orreme maahtaldahkem saemien gïelesne evtiedidh jïh kultuvresne daaletje healsoen- jïh sosijaalefaalenassine.
Dát dávista doarjjaortnega váldomihttomearrái, ja lea mielde sihkkarastimin ovttaárvosaš dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid sámi álbmoga várás.
Daate dåarjoeöörnegem åejvieulmiemearan svååroe, jïh mealtan gorredidh seammavyörtegs healsoen- jïh sosialdïenesjh saemien aalmogen muhteste.
Dasa lassin leat mii válljen addit doarjaga ovdaprošeavttaide maid mihttomearrin lea leamaš ovddidit dutkanjurdagiid ja prošeaktaevttohusaid.
Dïsse lissine leah mijjieh veeljeme vedtedh dåarjoem åvteprosjeektide mej ulmine orreme dotkemeåssjalommesidie jïh prosjeekteuvtelasside evtiedidh.
Go dát prošeavttat gárvánit de addet daid bohtosat Sámediggái ávkkálaš máhtu dearvvašvuođa- ja sosiálapolitihka viidáseappot ovddideapmái sámi álbmoga guovdu.
Goh daah prosjeekth dorjesuvvieh dellie vedtieh daj illedahkh Saemiedægkan aevhkies soekse healsoen- jïh sosijaalepolitihken vijriehkåbpoe evtiedæmman saemien aalmogen gaskoeh.
8 Regionálaovddideapmi
8 #Regionaale<adj><indecl><cmp_attr><cmp>evtiedimmie
Sámedikki váldomihttomearrin regionálaovddideamis lea ealli sámi kultuvrra, giela ja servodateallima bisuheapmi ja ovddideapmi dain surggiin maidda ovttasbargošiehtadusat, mat leat Sámedikki ja fylkkagielddaid gaskka gusket.
Saemiedigkien åejvieulmiemierine #regionaale<adj><indecl><cmp_attr><cmp>evtiedimmesne lea dyjre/dyre saemien kultuvren, gïelen jïh siebriedahkejieleden tjöödtjestehteme jïh evtiedimmie dejnie suerkine mejtie ektiebarkoelatjkoeh, mah leah Saemiedigkien jïh fylhketjïelti gaskemsh dïjpih.
Geatnegahtti ovttasbargu Sámedikki ja stáhta ja regionála eiseválddiid gaskka váikkuha sámi giela, kultuvrra ja servodateallima nannema ja oainnusmahttima.
*Geatnegahtti ektiebarkoe Saemiedigkien jïh staaten jïh regionaale åejvieladtji gaskemsh dijpie saemien gïelen, kultuvren jïh siebriedahkejieleden nænnoestimmien jïh *oainnusmahttima.
Ovttasbargošiehtadusat fylkkagielddaiguin leat deaŧaleamos gaskaoamit maiguin juksat mihttomeriid dán bargosuorggis.
Ektiebarkoelatjkoeh fylhketjïeltigujmie leah vihkielommes tsavtshvierhtieh mejgujmie ulmieh jaksijibie daennie barkoesuerkesne.
Bealit dollet čoahkkimiid jeavddalaččat, ja šiehtadusaid doaibmabijuid birra raporterejuvvo.
Bielieh tjåanghkoeh jaabnan steerieh, jïh latjkoej råajvarimmiej bïjre reektesåvva.
Sámedikkis lea maiddái sierra doarjjapoasta mainna ruhtadit ovttasbargodoaibmabijuid Sámedikki ja fylkkagielddaid gaskka.
Saemiedigkien lea aaj sjïere dåarjoepåaste mejnie ektiebarkoeråajvarimmide laeviehtieh Saemiedigkien jïh fylhketjïelti gaskemsh.
Guovttegielalašvuođadoarjaga oktavuođas lea Sámediggi ráhkadan individuála ovttasbargošiehtadusaid juohke gielddain ja fylkkagielddain sierra go guoská dasa movt dat galget ovdánahttit, nannet ja ovddidit sámi gielaid.
Gööktengïelehvoetendåarjoen gaskesisnie lea Saemiedigkie dorjeme individuelle ektiebarkoelatjkojde fïerhtine tjïeltine jïh fylhketjïeltine sjïere goh dïsse dæjpa guktie dah edtjieh evtiedidh, nænnoestidh jïh saemien gïelide evtiedidh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 204. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 204. bielie 379 bielesne
Regionála ja báikkálaš ovttasbargu
Regionaale jïh dajven ektiebarkoe
Sámediggi lea 2011:s bidjan ovdan čilgehusa regionála ja báikkálaš ovttasbarggu birra.
Saemiedigkie lea jaepien 2011 fraamme bïejeme tjïelkestimmiem regionaale jïh dajven ektiebarkoen bïjre.
Čilgehusa ulbmilin lei geahčadit vejolašvuođaid ja hástalusaid dán barggus, ja movt dán ovttasbarggu sáhtášii ovddidit viidáseappot.
Tjïelkestimmien ulmine lij vuejnedh nuepieh jïh haestemh daennie barkosne, jïh guktie daam ektiebarkoem maahta vijriehkåbpoe evtiedidh.
Sámedikkis leat ovttasbargošiehtadusat fylkkagielddaiguin Hedmárkku rájes davás guvlui.
Saemiedigkien leah ektiebarkoelatjkoeh fylhketjïeltigujmie Hedmarhken raejeste noerhtese dajvese.
Ovttasbargošiehtadusaid bokte šihttojuvvo makkár ovddasvástádus regionála eiseválddiin galgá leat go guoská sámi gillii, kultuvrii ja servodatovddideapmái.
Ektiebarkoelatjkoej baaktoe sjïehtesåvva magkeres dïedte regionaale åejvieladtji edtja årrodh goh saemien gïelese dæjpa, kultuvrese jïh siebriedahkeevtiedæmman.
Ollu buorit bohtosat leat boahtán dán ovttasbarggus.
Jïjnje buerie illedahkh båateme daennie ektiebarkoste.
Dattetge oaivvilda Sámediggi ahte ovttasbargu fylkkagielddaiguin galgá leat eanet ulbmildiđolaš ja ahte bealit berrejit bidjat stuorát fuomášumi politihkalaš ovttasbargui.
Darhkan Saemiedigkie jeahta ahte ektiebarkoe fylhketjïeltigujmie edtja årrodh jeenje #ulmie<n><cmp_sgnom><cmp>#daajroe<n><adj><sg><nom> jïh ahte bielieh byöroeh stoerebe åssjalommesem bïejedh politihkeles ektiebarkose.
Ovttasbarggus sierra fylkkagielddaiguin háliida danne Sámediggi vuđolaččat geahčadit buot ovttasbargošiehtadusaid, ja revideret šiehtadusteavsttaid dađi mielde.
Ektiebarkosne sjïere fylhketjïeltigujmie dannasinie sæjhta Saemiedigkie veele vuejnedh gaajhkide ektiebarkoelatjkojde, jïh latjkoeteekstide revideerijibie *dađi mealtan.
Gielddat leat Sámedikki politihka deaŧaleamos vuolggaheddjiid searvvis go guoská servodatsurggiide nugo oahpahus, mánáidgárddit, giella, kultuvra, areálahálddašeapmi ja ealáhusat.
Tjïelth leah Saemiedigkien politihken vihkielommes seedtiji siebresne goh siebriedahkesuerkide dæjpa goh ööhpehtimmie, maanagïerth, gïele, kultuvre, goelpeneståaroereereme jïh jielemh.
Sámedikkis lea dál unnán formaliserejuvvon ovttasbargu gielddaiguin.
Saemiedigkien daelie ånnetji vihtiestovveme ektiebarkoe tjïeltigujmie.
Dasto ii leat mis kapasitehta eaige resurssat viidát bargat ovttas.
Dehtie minngede ij mijjesne leah kapasiteete eah #resursse<n><pl><nom> vijrebe ektesne barkedh.
Danne signalisere Sámediggi regionála ja báikkálaš čilgehusas ahte mii áigut oažžut buoret vásihusaid ovttasbarggus gielddaiguin dihto áššesurggiin.
Dannasinie *signalisere Saemiedigkie regionaale jïh dajven tjïelkestimmesne mijjieh sïjhtijibie buerebe dååjrehtsidie åadtjodh ektiebarkoste tjïeltigujmie såemies aamhtesesuerkijste.
Dát bargu lea álggahuvvon ovttasbargošiehtadusaid bokte guovttegielalašruđaid oktavuođas.
Daate barkoe ektiebarkoelatjkoej baaktoe aelkiehtovveme gööktengïelehbeetnegi gaskesisnie.
Ovttasbargošiehtadus Finnmárkku fylkkagielddain
Ektiebarkoelatjkoe Finnmaarhken fylhketjïeltine
Sámedikkis ja Finnmárkku fylkkagielddas lea jagis 2011 leamaš politihkalaš čoahkkin gos čađahuvvon doaibmabijut geahčaduvvojedje ja makkár doaibmabijut galget čađahuvvot 2011:s.
Saemiedigkesne jïh Finnmaarhken fylhketjïelten jaepesne 2011 orreme politihkeles tjåanghkoe gusnie tjïrrehtovveme råajvarimmieh vuajnasovvin jïh magkeres råajvarimmieh edtjieh jaepien 2011 tjïrrehtovvedh.
Jagi 2011 várás leat Sámediggi ja Finnmárkku fylkkagielda ráhkadan gaskaraporterema mas geahčadit makkár doaibmabijut leat čađahuvvon 2011:s ja makkár doaibmabijut leat báhcán.
Jaepien 2011 muhteste leah Saemiedigkie jïh Finnmaarhken fylhketjïelte dorjeme gåhkaldahkereektemem mesnie vuejnieh magkeres råajvarimmieh jaepien 2011 tjïrrehtovveme jïh magkeres råajvarimmieh baatseme.
Jagi 2012 álggus galget geahčaduvvot buot jagi 2011 doaibmabijut politihkalaš čoahkkimis beliid gaskka.
Jaepien 2012 aalkoevisnie edtjieh vuajnasovvedh gaajhken jaepien 2011 råajvarimmieh politihkeles tjåanghkosne bieliej gaskemsh.
Finnmárkku fylkkagielda ja Sámediggi leat ovttaoaivilis ahte ovttasbargu doaibmá bures daid resurssaid vuođul mat leat geavahusas.
Finnmaarhken fylhketjïelte jïh Saemiedigkie leah sïemes ahte ektiebarkoe hijven jåhta daj #resursse<n><pl><gen> mietie mah åtnosne.
Ovttasbargošiehtadus váikkuha sámi giela, kultuvrra ja servodateallima oainnusmahttima.
Ektiebarkoelatjkoe dijpie saemien gïelen, kultuvren jïh siebriedahkejieleden *oainnusmahttima.
Bealit leat ságaškuššan ovttasbargošiehtadusa hámi birra ja leat ovttaoaivilis ahte revideregoahtit šiehtadusteavstta.
Bielieh ektiebarkoelatjkoem haamoen bïjre digkiedamme jïh leah sïemes ahte latjkoeteekstem revideeregåetiejibie.
9 Riikkaidgaskasaš ja sámi ovttasbargu
9 Gaskenasjonaale jïh saemien ektiebarkoe
Sámedikki mihttomearri iežamet riikkaidgaskasaš áŋgiruššamiin lea ahte álgoálbmogat galget beassat mearridit iežaset ovdáneami ja iežaset beroštumiin váldit vára riikkaidgaskasaččat.
Saemiedigkien ulmie jïjtjemh gaskenasjonaale eadtjaldovveminie lea ahte aalkoeåålmegh edtjieh bïesedh nænnoestidh jïjtjsh evtiedimmiem jïh jïjtjemsh ïedtjine vaahram gaskenasjovnaale daltesisnie vaeltedh.
Mii háliidit viiddis ovttasbarggu sápmelaččaid gaskkas riikkarájáid rastá.
Mijjieh vijries ektiebarkoem saemiej gaskesne sïjhtijibie rïjhkenraasti rastah.
Seammás galgá Sámediggi leat iešheanalaš aktevra ovttasbarggus earáiguin riikkaidgaskasaš doaimmain.
Seammasïenten edtja Saemiedigkie årrodh stinkes aktööre ektiebarkosne jeatjebigujmie gaskenasjonaale darjoeminie.
Sámediggi áŋgiruššá maid buoridit álgoálbmogiidda riikkaidgaskasaš riekteovdáneami
Saemiedigkie eadtjaldåvva maam aalkoeåålmegidie gaskenasjonaale reaktoeevtiedimmiem bueriedibie
Sámediggi njulge iežas riikkaidgaskasaš bargguid našunála ja riikkaidgaskasaš forain ja arenain mat gusket ON:i, davviguovllupolitihkkii, Sámi Parlamentáralaš ráđđái, Barentsovttasbargui, davviriikkaid ovttasbargui, Árktalaš ovttasbargui, Interreg ja Davit dimenšuvdna (EU) olahan dihte dáid mihttomeriid.
Saemiedigkie *njulge jïjtjse gaskenasjonaale barkoej nasjonaale jïh gaskenasjonaale forumine jïh sijjine mah ONESE dijpieh, noerhtedajvenpolitihkese, Saemien Parlamentarihkeles raaran, #Barents<np><cmp_sgnom><cmp>ektiebarkose, noerhterïjhki ektiebarkose, Arktihken ektiebarkose, Interregen jïh Noerhth dimesjovne (*EU) hïnnedh åvteste daaj ulmiej.
Sámedikki riikkaidgaskasaš áŋgiruššan
Saemiedigkien gaskenasjonaale eadtjaldovveme
Eai leat dušše našunála áššit mat gusket sámi álbmogii Norggas.
Eah leah ajve nasjonaale aamhtesh mah saemien aalmogasse Nöörjesne dijpieh.
Riikkaidgaskasaš politihkalaš proseassat gusket eanet ja eanet njuolga sámi servodahkii.
Gaskenasjonaale politihkeles prosessh dijpieh jeenje jïh jeenje rïekte saemien siebriedahkese.
Jus Sámediggi galgá sáhttit vuhtiiváldit sámi álbmoga beroštumiid ja vuoigatvuođaid, de ferte maiddái Sámedikkis áŋgiruššan riikkaidgaskasaččat.
Jis Saemiedigkie edtja maehtedh seatadidh saemien aalmogen ïedtjh jïh reaktah, dellie tjuara aaj Saemiedigkesne eadtjaldovveme gaskenasjovnaale daltesisnie.
Dáinna vuođuin lea Sámediggi nannen iežas riikkaidgaskasaš áŋgiruššama, earret eará go lea ođđasisorganiseren hálddahusa ja go politihkalaččat lea nammadan riikkaidgaskasaš áirasa.
Daejnie våaroeminie lea Saemiedigkie nænnoestamme jïjtjemse gaskenasjonaale eadtjaldovvemen, gaskem jeatjah goh lea *ođđasisorganiseren reeremem jïh goh politihkeleslaakan gaskenasjonaale saadthalmetjem nommehtamme.
Sámediggeráđđi lea dieđihan ahte ođđa riikkaidgaskasaš dieđáhus ráhkaduvvo, mii galgá leat vuođđun min viidáset bargui riikkaidgaskasaččat.
Saemiedigkieraerie bïeljelamme ahte orre gaskenasjonaale bïevnese dorjesåvva, mij edtja årrodh våaroeminie mijjen vijrebe barkose gaskenasjovnaale daltesisnie.
Sámedikki riikkaidgaskasaš áirras galgá váldit vára ja ovddidit Sámedikki beroštumiid ja oainnu riikkaidgaskasaš áššiin ja proseassain mat leat áigeguovdilat Sámediggái, Sámedikki otná politihka mielde.
Saemiedigkien gaskenasjonaale saadthalmetje edtja vaahram vaeltedh jïh Saemiedigkien ïedtjide jïh vuajnoem gaskenasjonaale aamhtesinie evtiedidh jïh prosessine mah #daaletje<adj><sg><nom> Saemiedægkan, Saemiedigkien daanbeajjetje politihken mietie.
Sámediggi hálddaša prinsihpalaš oaiviliid iešguđet lágan riikkaidgaskasaš arenain.
Saemiedigkie prinsihpeles aarvojde reerie ovmessie dagkeres gaskenasjonaale sijjine.
Dehálaš lea maiddái ahte álgoálbmotdimenšuvdna vuhtiiváldojuvvo našuvnnalaččat ja riikkaidgaskasaččat, ja ahte áššit main lea mearkkašupmi álgoálbmogiidda ovddiduvvojit sihke riikkadásis ja riikkaidgaskasaččat.
Vihkele lea aaj ahte aalkoeåålmehdimensjovne nasjonaalelaakan seatadåvva jïh gaskenasjovnaale daltesisnie, jïh ahte aamhtesh mejnie lea mïerhkesjimmie aalkoeåålmegidie evtiedovvieh dovne rïjhkendaltesisnie jïh gaskenasjovnaale daltesisnie.
Sámediggi atná dehálažžan gulahallama ja oktavuođafierpmádaga huksema, bargguin riikkaidgaskasaš arenain.
Saemiedigkie åtna vihkielinie gaskesadtemem jïh gaskesenvearmadahken tseegkemem, barkojne gaskenasjonaale sijjine.
2011:s leat mii danin oasálastán čoahkkimiin ja eará arenain gos álgoálbmotvuoigatvuođat dahje sámiid vuoigatvuođat leat leamaš áigeguovdilis fáttát.
jaepien 2011 leah mijjieh dannasinie #vyöjhkesadtedh<adv> tjåanghkojne jïh jeatjah sijjine gusnie aalkoeåålmegereaktah/aalkoeåålmehreaktah/aalkoeåålmhreaktah jallh saemiej reaktah daaletje aamhtesh orreme.
Čoahkkimat guovddáš eiseválddiiguin
Tjåanghkoeh voernges åejvieladtjigujmie
Sámedikkis leat guokte konsulterenčoahkkima jagis Olgoriikadepartemeanttain.
Saemiedigkien leah göökte konsulteeremetjåanghkoeh jaepesne Ålkoelaantedepartemeentine.
Čoahkkimiid sisdoallu lea leamaš Sámedikki riikkaidgaskasaš barggut ja oktiiheiveheapmi departemeanttaiguin dán oktavuođas.
Tjåanghkoej sisvege orreme Saemiedigkien gaskenasjonaale barkoeh jïh iktedimmie departemeentigujmie daennie gaskesisnie.
Áššit mat leat digaštallojuvvon leat vuosttažettiin leamaš áššit mat gusket davviriikkapolitihkkii, dása gullet ealáhusovdáneapmi ja minerálabohkan sámi guovlluin, Barentsovttasbargu, Arktalaš Ráđđi ja olmmošvuoigatvuođagažaldagat ja álgoálbmotáššit ON:s.
Aamhtesh mah voestegh digkiedallesovveme orreme aamhtesh mah noerhterïjhkenpolitihkese dijpieh, daase jielemeevtiedimmie jïh mineraalebååremdimmie guvlieh saemien dajvine, #Barents<np><cmp_sgnom><cmp>ektiebarkoe, Arktihken raerie jïh åålmehreaktangyhtjelassh jïh aalkoeåålmegeaamhtesh/aalkoeåålmehaamhtesh/aalkoeåålmhaamhtesh ONESNE.
Sámediggi lea buktán cealkámuša stuoradiggedieđáhussii davviguovlluid birra, mii geigejuvvui skábmamánu 2011.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> stoerredigkiebïevnesasse buakteme noerhtedajvi bïjre, mij rahkan gietskiedovvi 2011.
Cealkámušas lea Sámediggi deattuhan earret eará ahte álgoálbmotvuoigatvuođat fertejit ovddiduvvot ja doahttaluvvot ja ahte álgoálbmogat galget sihkkarastojuvvot iešmearrideami ja váikkuheami davviguovlluid ovdáneamis.
#Jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> lea Saemiedigkie gaskem jeatjah tjïelkestahteme ahte aalkoeåålmegereaktah/aalkoeåålmehreaktah/aalkoeåålmhreaktah tjuerieh evtiedovvedh jïh ussjedovvedh jïh ahte aalkoeåålmegh edtjieh gorredovvedh jïjtjereeremen jïh dïedten noerhtedajvi evtiedimmesne.
Álgoálbmogat fertejit maiddái oažžut ekonomalaš resurssaid vai sáhttet searvat friddja ja iešheanalaš aktevran riikaidgaskasaš mearridanproseassain ja ovttasbargoorgánain mat gusket davviguovlluide.
Aalkoeåålmegh tjuerieh aaj ekonomeles #resursse<n><pl><acc> åadtjodh vuj maehtieh meatan frijje jïh stinkes aktöörine/aktöörinie gaskenasjonaale nænnoestimmieprosessine jïh ektiebarkoeorgaanine mah noerhtedajvide dijpieh.
Sámediggi lea duhtavaš gulahallamiin Olgoriikadepartemeanttain ja go eanet Sámedikki cealkámušain leat váldon mielde dieđáhussii.
Saemiedigkie lea madtjeles gaskesadteminie Ålkoelaantedepartemeentine jïh goh jeenje Saemiedigkien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><ela> mealtan våålteme bïevnesasse.
Sámediggi lea buktán cealkámuša ođđa stuoradiggedieđáhussii stáhtalaš eaiggátvuođa birra.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> orre stoerredigkiebïevnesasse buakteme staateles aajhterevoeten bïjre.
Cealkámušas deattuhuvvui ehtalaš njuolggadusaid dehálašvuohta ja ealáhuseallima servodatovddasvástádus álgoálbmotguovlluin.
#Jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> *ehtalaš njoelkedassi *dehálašvuohta jïh jielemejielemen siebriedahkedïedte aalkoeåålmegedajvine/aalkoeåålmehdajvine/aalkoeåålmhdajvine.
Davvi dimenšuvdna (EO)
Noerhte dimesjovne (*EO)
Sámediggi ovddida áššiid EO:i, earret eará Davvi dimenšuvnna bokte.
Saemiedigkie aamhtesh evtede *EO:#i<n><abbr><sg><acc>, gaskem jeatjah Noerhte dimesjovnen baaktoe.
Davvi dimenšuvdna lea doaibmaguoibmevuohta mas EO, Ruošša, Islánda ja Norga leat searvvis.
Noerhte dimesjovne lea *doaibmaguoibmevuohta mesnie *EO, Russlaanten, Jïengelaante jïh Nöörje siebresne.
Dálkkádat, kultuvra, dearvvašvuohta ja fievrrideapmi davviguovlluin leat áŋgiruššansuorggit.
Daelhkie, kultuvre, healsoe jïh juhteme noerhtedajvine leah barkoesuerkieh.
Doaibmaguoibmevuođa Parlamentarihkkárkonferánssas Romssas 2011:s deattuhii Sámediggi ahte álgoálbmogat davvin fertejit vuhtiiváldojuvvot ja gullojuvvot go mearrádusat main lea dadjamuš sidjiide, dahkkojit.
*Doaibmaguoibmevuođa Paramentarihkerekonferaansesne Romsesne jaepien 2011 Saemiedigkie tjïelkestehti ahte aalkoeåålmegh noerhtene tjuerieh seatadovvedh jïh govlesovvedh goh nænnoestahkh mejnie lea #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> dejtie, dorjoeh.
Sámediggi oaivvilda maiddái ahte ferte ásahuvvot sierra bargojoavku álgoálbmogiid várás Davvidimenšuvnna rámmaid siskkobealde.
Saemiedigkie aaj jeahta ahte tjuara tseegkesovvedh sjïere barkoedåehkie aalkoeåålmegi muhteste Noerhtedimesjovnen mieriej sisnjelen.
Dát lea ovdal evttohuvvon Raipon álgoálbmotorganisašuvnnas.
Daate lea aarebi uvtedovveme *Raipon aalkoeåålmegeorganisasjovnesne/aalkoeåålmehorganisasjovnesne/aalkoeåålmhorganisasjovnesne.
Sámediggi lea danin duhtavaš go álgoálbmogiid beroštupmi lea sisaváldojuvvon konferánssa loahppajulggaštussii.
Saemiedigkie lea dannasinie madtjele goh aalkoeåålmegi ïedtje lea *sisaváldojuvvon konferaansen minngiegietjiedeklarasjovnese.
Loahppajulggaštusas bivdojuvvojit ráđđehusat bealálašriikkain Davit dimenšuvnnas ovttasbargat álgoálbmogiiguin hábmendihti vuogádaga mii nanne álgoálbmogiid searvama Davit dimenšuvnna politihkas.
Minngiegietjiedeklarasjovnesne reerenassh maadtasuvvieh #bielie<n><adj><cmp_attr><cmp>rïjhkine Noerhtebe dimesjovnesne aalkoeåålmegigujmie laavenjostedh *hábmendihti systeemem mij nænnoste aalkoeåålmegi #meatan<adv><der_nomact><n> Noerhtebe dimesjovnen politihkesne.
Barentsovttasbargu
#Barents<np><cmp_sgnom><cmp>ektiebarkoe
Sámediggi lea addán 100 000 ruvdnosaš doarjaga Barentsčállingotti álgoálbmotbargái, geahča rámmašiehtadusa Olgoriikadepartemeanttain.
Saemiedigkie vadteme 100 000:m *ruvdnosaš dåarjoem Barentsčállingoddijjen aalkoeåålmegebarkijasse/aalkoeåålmehbarkijasse/aalkoeåålmhbarkijasse, gïehtjedh mierielatjkoem Ålkoelaantedepartemeentine.
Olgoriikadepartemeanta ja Sámediggi leat 2011:s joatkán álgoálbmotbargivirggi ovttain jagiin, ja áigot 2012.s árvvoštallat joatkima maiddái 2013 rádjai.
Ålkoelaantedepartemeente jïh Saemiedigkie leah jaepien 2011 jåarhkeme aalkoeåålmegebarkijebarkoen/aalkoeåålmehbarkijebarkoen/aalkoeåålmhbarkijebarkoen aktine jaepine, jïh sïjhtih 2012.#s<n><abbr><sg><acc> jåerhkemem aaj vierhtiedalledh 2013:n raajan.
Sámediggepresideanta oassálasttii go Norga válddii badjelasas Barentsráđi ovdagotti golggotmánus 2011.
Saemiedigkiepresideente mealtan goh Nöörje bijjeli #Barentsráđđi<np><sg><acc> vaeltieji *ovdagotti golken 2011.
Sámediggepresideanta oassálasttii Norgga sáttagoddái ja oaččui moadde minuhta Norgga olgoriikaministara sárdnunáiggis.
Saemiedigkiepresideente mealtan Nöörjen saadtehmoenehtsasse jïh naan minuhth åadtjoeji Nöörjen ålkoelaanteministeren saarnometïjjeste.
Sártnis deattuhii sámediggepresideanta ahte álgoálbmotovddastus Barentsovttasbarggus ferte ovddiduvvot viidáseappot.
Prïejhkesne saemiedigkiepresideente tjïelkestehti ahte aalkoeåålmegedïedte/aalkoeåålmehdïedte/aalkoeåålmhdïedte #Barents<np><cmp_sgnom><cmp>ektiebarkosne tjuara vijriehkåbpoe evtiedovvedh.
Son rámidii Barentsráđi go sii leat háhkan álgoálbmotoainnuid Joint Comminque nr 25 oktavuođas.
Dïhte #Barentsráđđi<np><sg><acc> #girmedh<vblex><iv><indic><pret><p3><sg> goh dah aalkoeåålmegevuajnojde/aalkoeåålmehvuajnojde/aalkoeåålmhvuajnojde skååffeme *Joint *Comminque nr. 25 gaskesh.
Viidáseappot deattuhii ahte stáhtat fertejit váldit mielde daid ON rávvagiid, mat earret eará bohtet ovdan ON erenoamášdieđiheaddji Anaya raporttas sápmelaččaid birra Suomas, Norggas ja Ruoŧas, ON erenoamášdieđiheaddji Anaya jahkásaš raporttain industriijadoaimmaid birra álgoálbmotguovlluin dahje daid lahka ja ON erenoamášáirasa Ruggie láidesteaddji prinsihpain industriijadoaimmaid ja olmmošvuoigatvuođaid birra.
Vijriehkåbpoe tjïelkestehti ahte staath tjuerieh mealtan vaeltedh dejtie ONEN bïhkedimmide, mah gaskem jeatjah fraamme båetieh ONEN sjïerebïeljelæjja Anayan reektehtsistie saemiej bïjre Soemeste, Nöörjeste jïh Sveerjeste, ONEN sjïerebïeljelæjja Anayan jaapetje reektehtsinie industrijedarjomi bïjre aalkoeåålmegedajvijste/aalkoeåålmehdajvijste/aalkoeåålmhdajvijste jallh daj lïhke jïh ONEN sjïeresaadthalmetjen *Ruggie *láidesteaddji prinsïhpine industrijedarjomi jïh åålmehreaktaj bïjre.
Sámediggi deattuhii ahte go váldá vuhtii dákkár rávvagiid, de sáhttá gávdnat buriid čovdosiid stáhtaide, álgoálbmogiidda ja industriijadoaimmaide Barentsguovllus.
Saemiedigkie tjïelkestehti ahte goh vaalta dagkeres bïhkedimmieh vuehtieji, dellie maahta buerie tjoevtenjidie gaavnedh staatide, aalkoeåålmegidie jïh industrijedarjoemidie Barentsguovlusne.
Árktalaš ráđđi
Arktihken raerie
Sámediggi lea oassálastán Árktalaš ráđi ministtarčoahkkimii Ruonáeatnamis.
Saemiedigkie mealtan Arktihken raerien ministeretjåanghkose Ruonáeanesne.
Čoahkkimis deattuhii Sámediggi man deaŧalaš ovttasbargu Árktisas lea álgoálbmogiidda davvin, ja čujuhii dasa ahte dat máhttovuođđu maid Árktalaš ráđđi háhká, lea deaŧalaš Sámedikki mearrádusaide.
Tjåanghkosne Saemiedigkie tjïelkestehti maam vihkeles ektiebarkoe Árktisisnie lea aalkoeåålmegidie noerhtene, jïh dïsse tjaatsesti ahte dïhte maahtoevåarome aaj Arktihken raerie skååffoe, lea vihkeles Saemiedigkien nænnoestahkide.
Vuosttaš juridihkalaččat čadni šiehtadus Árktalaš ráđi bokte, ohcama ja gádjuma birra Árktisas, mearriduvvui ministtarčoahkkimis.
Voestes juridihkeleslaakan gårredæjja latjkoe Arktihken raerien baaktoe, ohtsemen jïh beerkemen bïjre Árktisisnie, ministeretjåanghkosne nænnoestovvi.
Sohppojuvvui bargat viidáseappot ođđa čadni šiehtadusaiguin dás duohko.
Barkedh latjkasovvi vijriehkåbpoe orre gårredæjja latjkoejgujmie daelie *duohko.
Viidáseappot mearriduvvui ahte bistevaš čállingoddi ráđđái galgá ásahuvvot Romsii.
Vijriehkåbpoe nænnoestovvi ahte vihties sekretarijaate raaran edtja Romsese tseegkesovvedh.
Sámediggái lea deaŧalaš ahte čállingottis lea gelbbolašvuohta álgoálbmogiid vuoigatvuođaid ja beroštusaid birra.
Saemiedægkan vihkele ahte sekretarijaaten lea maahtaldahke aalkoeåålmegi reaktaj jïh ïedtji bïjre.
Dát lei okta eavttuin dasa ahte Ruoŧa, Norgga ja Suoma sámedikkit dorjo čállingotti ásaheami Romsii.
Daate akte moenemetsiehkijste dïsse ahte Sveerjen, Nöörjem jïh Soemen saemiedigkieh sekretarijaaten tseegkemem dåarjoejin Romsese.
Oassálastin Norgga ja Kanada gaskasaš bistevaš bilaterála gulahallančoahkkimii
#Mealtan<adv><der_nomag><n> Nöörjen jïh Kanada gasngesadtje vihties bilateraale gaskesadtemetjåanghkose
Sámediggi oassálasttii Norgga sáttagoddái Norgga ja Kanada gaskasaš bistevaš bilaterála gulahallančoahkkimii davviguovlluid birra.
Saemiedigkie mealtan Nöörjen saadtehmoenehtsasse Nöörjen jïh Kanadan gasngesadtje vihties bilateraale gaskesadtemetjåanghkose noerhtedajvi bïjre.
Čoahkkima fáddán ledje mearrahálddašeapmi ekovuogádaga vuođul ja olju ja gássa Árktisas.
Tjåanghkoen aamhtesinie lin mearoereereme *ekovuogádaga mietie jïh ålja jïh #gaasse<n><sg><nom> Árktisisnie.
Sámediggi lea duhtavaš go lea oassálastán.
Saemiedigkie madtjele goh mealtan.
Mii beasaimet guoskevaš, riikkaidgaskasaš foras vejolašvuođa muitalit Sámedikki barggu ja oainnu birra mii guoská sápmelaččaide erenoamážit deaŧalaš áššiide ja hástalusaide, ja árktalaš guvlui oppalaččat.
Mijjieh bïesimh sjyöhtehke, gaskenasjonaale forumesne nuepiem Saemiedigkiem soptsestidh barkoen jïh vuajnoen bïjre mij saemide dæjpa joekoenlaakan vihkeles aamhtesidie jïh haestiemidie, jïh arktihken dajvese ellieslaakan.
Danne lea dákkár oassálastin mielde čalmmustahttimin Sámedikki barggu riikkaidgaskasaččat, ja maiddá buorideamen oktavuođa Árktisa eará álgoálbmogiiguin.
Dannasinie lea dagkeres #mealtan<adv><der_nomag><n> mealtan Saemiedigkien barkoem gaskenasjovnaale daltesisnie tjelmiestehtedh, jïh aaj gaskesem bueriedidh Árktisen jeatjah aalkoeåålmegigujmie.
Sáttagoddi galledeamen Ruonáeatnama
Saadtehmoenehtse Ruonáeanam goevlelidh
Sámediggepresideanta oassálasttii stáhtačálli Erik Lahnsteina sáttagoddái galledit Ruonáeatnama golggotmánus.
Saemiedigkiepresideente mealtan staatetjaelije Erik Lahnsteinen saadtehmoenehtsasse Ruonáeanam golken goevlelidh.
Áigumuš Sámedikki oassálastimiin lei oččodit lagat ovttasbarggu ealáhusovddidemiin álgoálbmotguovlluin.
Aajkoe Saemiedigkien mealtan lij åådtjedidh *lagat ektiebarkoem jielemeevtiedimmine aalkoeåålmegedajvijste/aalkoeåålmehdajvijste/aalkoeåålmhdajvijste.
Presideanttas lei sáhkavuorru semináras Ruonáeana – Norga Lihtolaččat davvin, álgoálbmogiid beroštumiid birra ja mo dat fuolahuvvojit.
Presideenten lij lahtestimmie seminaaresne Ruonáeana – Nöörje #Latjkoe<n><adj><comp><sg><nom> noerhtene, aalkoeåålmegi ïedtji bïjre jïh guktie dah hoksesuvvieh.
Presideanta deattuhii sakka man deaŧalaš lea hálddašit luondduriggodagaid guoddevaččat ja evttohii ahte ferte ráhkadit njuolggadusaid dasa mo luondduriggodagaid galgá geavahit árktalaš guovlluin.
Presideente alme tjïelkestehti maam vihkele lea reeredh eatnemenræjhkoesvoetide *guoddevaččat jïh uvtedi ahte tjuara njoelkedassh darjodh dïsse guktie eatnemenræjhkoesvoetide edtja arktihken dajvine utnedh.
Presideanttas lei maid čoahkkin Ruonáeatnama riikadikki (landstinget) ovdagottiin ja oassálasttii čoahkkimiidda ealáhus- ja álgoávnnasministariin, finánsaministariin ja oahpahus- ja dutkanministariin.
Presideentesne lij maam tjåanghkoem Ruonáeanan rïjhkedigkiem (*landstinget) *ovdagottiin jïh mealtan tjåanghkojde jieleme- jïh aalkoematerijelleministerinie, #finanse<n><cmp_sgnom><cmp>ministerinie jïh ööhpehtimmie- jïh dotkemeministerinie.
Eará álgoálbmogat guossin
Jeatjah aalkoeåålmegh guessine
Guatemala mayaálbmoga ovddasteaddjit fitne galledeamen Sámedikki.
Guatemalan *mayaálbmoga saadthalmetjh goevlelidh Saemiedigkiem mïnnin.
Čoahkkima fáddán lei oktiigullevašvuohta ja Sámedikki riikkaidgaskasaš álgoálbmotbargu.
Tjåanghkoen aamhtesinie lij *oktiigullevašvuohta jïh Saemiedigkien gaskenasjonaale aalkoeåålmegebarkoe/aalkoeåålmehbarkoe/aalkoeåålmhbarkoe.
Sámediggi, álgoálbmotparlameantan, lea deaŧalaš ovdagovvan mayaálbmogii.
Saemiedigkie, #aalkoeåålmege<n><cmp_sgnom><cmp>#parlamente<n><ess>, lea vihkele åvteguvvine *mayaálbmogii.
Guatemala ambassadevra Norggas lei maid mielde dán čoahkkimis.
Guatemalan *ambassadevra Nöörjesne lij aaj mealtan daennie tjåanghkosne.
Chile mapucheálbmoga ovddasteaddjit fitne maid galledeamen Sámedikki.
Chilen *mapucheálbmoga saadthalmetjh aaj goevlelidh mïnnin Saemiedigkiem.
Čoahkkima fáddán lei oktiigullevašvuohta ja Sámedikki riikkaidgaskasaš álgoálbmotbargu.
Tjåanghkoen aamhtesinie lij *oktiigullevašvuohta jïh Saemiedigkien gaskenasjonaale aalkoeåålmegebarkoe/aalkoeåålmehbarkoe/aalkoeåålmhbarkoe.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 207. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 207. bielie 379 bielesne
Sámediggepresideanta Chiles
Saemiedigkiepresideente Chilesne
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 208. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 208. bielie 379 bielesne
Sámediggepresideanta finai Chiles hállamin ILO-konvenšuvnna nr.
Saemiedigkiepresideente Chilesne håaledh mïnni #ILO-konvensjovne<np><sg><acc> nr.
169 ja álgoálbmogiid konsulterenvuoigatvuođa birra.
169 jïh aalkoeåålmegi konsulteeremereaktan bïjre.
Presideanta muitalii sápmelaččaid vásáhusaid birra kultuvrraid rastásaš ovttasdoaibmamiin Norggas ja Davviriikkain, ja Sámedikki vásáhusaid birra konsultašuvdnašiehtadusain.
Presideente saemiej vaesehtsi bïjre kultuvrh soptsesti *rastásaš *ovttasdoaibmamiin Nöörjesne jïh Noerhtelaantine, jïh Saemiedigkien vaesehtsi bïjre konsultasjovnelatjkojne.
Sáhkavuorustis deattuhii presideanta ahte konsultašuvdnavuoigatvuohta lea deaŧalaš reaidun oažžut stáhtaid iežaset politihkkahábmemis árvvusatnit álgoálbmogiid sierra oainnuid ja beroštusaid álbmogin.
Lahtestimmesne presideente tjïelkestehti ahte konsultasjovnereakta lea vihkele dïrreginie staath åadtjodh jïjtjsh politihkehammoste seahkaridh aalkoeåålmegi sjïere vuajnojde jïh ïedtjh aalmoginie.
Konsultašuvdnaortnet lea mielde nannemin álgoálbmogiid olmmošvuoigatvuođaid.
Konsultasjovneöörnege mealtan aalkoeåålmegi åålmehreaktide nænnoestidh.
Dán mátkkis finai presideanta galledeamen mapucheservodaga Araucanías.
Daennie fealadimmesne presideente mïnni goevlelidh *mapucheservodaga *Araucanías.
Sámi parlamentáralaš ráđđi
Saemien parlamentarihkeles raerie
Sámi parlamentáralaš ráđđi (SPR) lea Suoma, Norgga ja Ruoŧa sámedikkiid gaskasaš parlamentáralaš ovttasbargoorgána.
Saemien parlamentarihkeles raerie (SPR) lea Soemen, Nöörjen jïh Sveerjen saemiedigkiej gasngesadtje parlamentarihkeles ektiebarkoeorgaane.
Ruoššabeale sámit lea bistevaš oasseváldit ráđis.
Russlaantebieliem saemieh lea vihties mealtan raeresne.
SPR galgá fuolahit sápmelaččaid beroštumiid riikkarájiid rastá ja lea sámi jietna riikkaidgaskasaččat.
SPR edtja saemiej ïedtjide hoksedh rïjhkenraejiej rastah jïh lea saemien tjoeje gaskenasjovnaale daltesisnie.
Sámediggái juolluduvvo 500 000 ru SPRii stáhtabušeahta bokte.
Saemiedægkan laeviehtåvva 500 000 kr. SPR:se staatebudsjehten baaktoe.
Juolludeapmi manná dan sámediggái mas lea ráđi čállingoddi.
Laeviehtimmie mænna dan saemiedægkan mesnie lea raerien sekretarijaate.
Iešguđet sámedikkit mákset sáttagottiid čoahkkin- ja ovddastangoluid.
Ovmessie saemiedigkieh saadtehmoenehtsh maeksieh tjåanghkoe- jïh *ovddastangoluid.
Sámi parlamentáralaš ráđđi lea mearridan ođđa doaibmaplána mii bistá 2013 jahkemolsumii.
Saemien parlamentarihkeles raerie orre dahkoesoejkesjem nænnoestamme mij ryöhkoe 2013 jaepiemolsesovvemasse.
SPR mihttomearri lea nannet ráđi ovttasbarggu ja rámmaeavttuid.
SPR:n ulmie lea nænnoestidh raerien ektiebarkoem jïh mierietsiehkieh.
SPR áigu maiddái nannet sámegielaid geavaheami ja sámegieloahpahusa vuođđoskuvllas.
SPR sæjhta aaj saemiengïeli pråvhkoem jïh saemienööhpehtimmiem maadthskuvlesne nænnoestidh.
Okta doaibmabijuin mii galgá čađahuvvot, lea evttohit oktasaš oahppoplána sámegielas ja duojis buot davviriikkain.
Akte råajvarimmieh mij edtja tjïrrehtovvedh, lea ektie learoesoejkesjem saemiengïelesne uvtedidh jïh vætnosne #gaajhke<prn><ind><pl><loc> #noerhte<n><cmp_sgnom><cmp>#rïjhke<n><pl><loc>.
SPR galgá ain bargat dainna ahte ásahuvvo sierra sámi universitehta.
SPR edtja annje dejnie barkedh ahte tseegkesåvva sjïere saemien universiteete.
Maiddái dat bargu ahte oažžut buot davviriikkaid dohkkehit davviriikkalaš sámekonvenšuvnna, galgá jotkojuvvot.
Aaj dïhte barkoe ahte åadtjoejibie gaajhkide noerhterïjhkide dåhkasjehtedh noerhtelaanti saemienkonvensjovnem, edtja #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Norgga beale Sámediggi válddii skábmamánus 2011 badjelasas Sámi parlamentáralaš ráđi jođiheami 16 mánu áigodahkii.
Nöörjen bieliem Saemiedigkie rahkan vaeltieji 2011 bijjeli Saemien parlamentarihkeles raerien öörnemen 16 askh boelhkese.
Sámeparlamentarihkkáriid konferánsa Girkonjárggas
Saemienparamentarihkeri konferaanse Girkonjárgesne
Norgga beale Sámediggi lágidii goalmmát sámeparlamentarihkkáriid konferánssa, mii dán jagi lei Girkonjárggas.
Nöörjen bieliem Saemiedigkie gåalmede saemienparamentarihkeri konferaansem öörni, mij daan jaepien lij Girkonjárgesne.
Suoma, Norgga ja Ruoŧa beale sámedikkit oassálaste, ja Sámi/Kola Suobbar (Ruošša beale sámit) ledje bovdejuvvon ja oassálaste konferánsii.
Soemen, Nöörjen jïh Sveerjen bielien saemiedigkieh mealtan, jïh Saemien/Kola *Suobbar (Russlaanten bieliem saemieh) bööresovveme jïh mealtan konferaansese.
Olles 72 parlamentarihkkára oassálaste konferánsii.
Abpe 72 paramentarihkerh mealtan konferaansese.
Sámeparlamentarihkkáriid konferánssa boađusin lei 24 artihkkala sturrosaš loahppajulggaštus mii dorjojuvvui measta ovttajienalaččat.
Saemienparamentarihkeri konferaansen illedahkine lij 24:n artihkelen *sturrosaš minngiegietjiedeklarasjovne mij dåårjesovvi dallahmasten aktenraeresne.
Julggaštus čuovvola ollu fáttáid mat ledje guovtti ovddit julggaštusain.
Deklarasjovne jïjnje aamhtesidie dåerede mah lin göökten #ovtetje<adj><comp><attr> deklarasjovnine.
Julggaštus lea maid sierra teakstaoassi Ruošša beale sápmelaččaid birra.
Deklarasjovne lea aaj sjïere teeksteboelhke Russlaanten bieliem saemiej bïjre.
Parlamentarihkkárat leat fuolastuvvan Ruošša stáhta álgoálbmotpolitihka geažil ja mo dat gieđahallá Ruošša beale sápmelaččaid.
Paramentarihkerh leah *fuolastuvvan Russlaanten staaten aalkoeåålmegepolitihken/aalkoeåålmehpolitihken/aalkoeåålmhpolitihken dïete jïh guktie dïhte Russlaanten bieliem gïetedalla saemieh.
Danne sii bivdet Norgga, Ruoŧa ja Suoma ovttas ovddidit Ruošša beale sápmelaččaid dili álgoálbmotpolitihkaset bokte.
Dannasinie dah Nöörjem maedtieh, Sveerjen jïh Soemem ektesne Russlaanten bieliem saemiej tsiehkien aalkoeåålmegepolitihken/aalkoeåålmehpolitihken/aalkoeåålmhpolitihken baaktoe evtiedidh.
Konferánssa fáddán lei árbediehtu.
Konferaansen aamhtesinie lij aerpiedaajroe.
Loahppajulggaštusas deattuhuvvui ahte stáhtat leat geatnegahttojuvvon árvvusatnit ja sihkkarastit sámi álbmoga vuoigatvuođa beassat hálddašit iežas árbedieđu ja iežaset árbevirolaš kulturovdanbuktima.
Minngiegietjiedeklarasjovnesne #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> ahte staath leah *geatnegahttojuvvon seahkaridh jïh gorredidh saemien aalmogen reaktam bïesijibie reeredh jïjtjse aerpiedaajroem jïh jïjtjsh aerpiesïejhme kultuvreåvtese buektemem.
ON
ON
Proseassat ovdal ON álgoálbmogiid máilmmikonferánssa 2014
Prosessh aarebi ONEN aalkoeåålmegi eatnemenkonferaansen 2014
Sámediggi oassálasttii ON Álgoálbmotáššiid bistevaš forumii 2011.
Saemiedigkie mealtan ONEN aalkoeåålmegeaamhtesi/aalkoeåålmehaamhtesi/aalkoeåålmhaamhtesi vihties forumese 2011.
Bistevaš forumis bovdii Sámediggi álgoálbmogiid ráhkkaneaddji álgoálbmotkonferánsii 2013 Áltái, ovdal ON Máilmmikonferánssa 2014.
Vihties forumesne Saemiedigkie bööri aalkoeåålmegi ryöjredæjja aalkoeåålmegekonferaansese/aalkoeåålmehkonferaansese/aalkoeåålmhkonferaansese 2013 Áltese, aarebi ONEN eatnemenkonferaansen 2014.
Presideantta bovdehusa duogáš lei ahte ON bealis ii lean jurddašuvvon lágidit formálalaš ráhkkaneami máilmmikonferánsii.
Presideenten *bovdehusa duekie lij ahte ON bielesne idtji leah ussjedovveme öörnedh byjjes ryöjredimmiem eatnemenkonferaansese.
Seammas leat álgoálbmogat ovddastuvvon juohkehaš iežas riikka bokte dán konferánssas.
Seammasïenten leah aalkoeåålmegh *ovddastuvvon fïereguhte jïjtjse rïjhken baaktoe daennie konferaansesne.
Danne livččii váttis álgoálbmogiidda oažžut sáni saji máilmmikonferánssas.
Dannasinie lea geerve aalkoeåålmegidie åadtjodh baakoen sijjien eatnemenkonferaansesne.
Ráhkkaneaddji konferánsa galgá addit álgoálbmogiidda vejolašvuođa digaštallat áššiid ja oktiiordnet árvalusaid ovdal máilmmikonferánssa.
Ryöjredæjja konferaanse edtja aalkoeåålmegidie nuepiem vedtedh aamhtesh digkiedalledh jïh *oktiiordnet åssjelh aarebi eatnemenkonferaansem.
Erenoamáš deaŧalaš lea ahte geahččala ollašuhttit álgoálbmotjulggaštusa ulbmiliid, ja ahte álgoálbmogiid ulbmilat ja áigumušat bohtet ovdan Máilmmi álgoálbmotkonferánssa 2014 loahppadokumeanttas.
Sjïere vihkele lea ahte voejhkele tjïrrehtidh aalkoeåålmegedeklarasjovnen/aalkoeåålmehdeklarasjovnen/aalkoeåålmhdeklarasjovnen ulmieh, jïh ahte aalkoeåålmegi ulmieh jïh aajkoeh fraamme båetieh Eatnemen aalkoeåålmegekonferaansen/aalkoeåålmehkonferaansen/aalkoeåålmhkonferaansen 2014:n minngiegietjietjaatsegistie.
Bistevaš foruma 2011 raporttas sávvojuvvo Sámedikki bovdehus ráhkkaneaddji konferánsii 2013 Áltái.
Vihties forumen 2011:n reektehtsisnie vaajtelåvva Saemiedigkiem #bööredh<vblex><tv><der_h><vblex><imp><p3><sg> ryöjredæjja konferaansese 2013 Áltese.
Maŋŋá leat sihke ON álgoálbmotvuoigatvuođaid áššedovdimekanisma (EMRIP) ja ON olmmošvuoigatvuođaidráđđi (HRC) dahkan dan seammá.
Mænngan dovne ONEN aalkoeåålmegereaktaj/aalkoeåålmehreaktaj/aalkoeåålmhreaktaj aamhtesedabtijemekanisme (EMRIP:m) jïh ONEN åålmehreaktajraerie (*HRC) dorjeme dam #seamma<prn><ind><sg><acc>.
Dál leat ráhkkaneamit Máilmmi álgoálbmotkonferánsii 2014 álggahuvvon.
Daelie leah ryöjredimmieh Eatnemen aalkoeåålmegekonferaansese/aalkoeåålmehkonferaansese/aalkoeåålmhkonferaansese 2014:n aelkiehtovveme.
Lea evttohuvvon ahte álgoálbmogat čađahit regionála proseassaid, ja dan maŋŋá oktasaš proseassa masa regiovnnaid álgoálbmogat oassálastet.
Uvtedovveme ahte aalkoeåålmegh regionaale prosesside tjïrrehtieh, jïh dan mænngan ektie prosessem mïsse regijovnh aalkoeåålmegh mealtan.
Viidáseappot evttohuvvui ahte nammaduvvo oktiiordnenlávdegoddi 2013 ja 2014 várás, mii berrešii ovddastit buot 7 álgoálbmotregiovnna, ja mas galgá leat ovddasvástádus das ahte hábmet oktasaš strategiijaid ja oainnuid.
Vijriehkåbpoe uvtedovvi ahte nommehtåvva *oktiiordnenlávdegoddi 2013:n jïh 2014:n muhteste, mij byöroe *ovddastit gaajhke 7 aalkoeåålmegeregijovnh/aalkoeåålmehregijovnh/aalkoeåålmhregijovnh, jïh mesnie edtja årrodh dïedte desnie ahte ektie strategijide jïh vuajnoeh hammodh.
2011 EMRIP-sešuvnnas lágidii Sámediggi mállásiid, mas digaštallojuvvui álgoálbmogiid ráhkkaneapmi ovdal Máilmmikonferánssa 2014.
2011:n EMRIP-sesjovnesne Saemiedigkie öörni joptsh, mesnie digkiedallesovvi aalkoeåålmegi ryöjredimmie aarebi eatnemenkonferaansen 2014.
7 álgoálbmotregiovnna álgoálbmogat oassálaste.
7 aalkoeåålmegeregijovnh/aalkoeåålmehregijovnh/aalkoeåålmhregijovnh aalkoeåålmegh mealtan.
Boađusin sohpe ráhkadit evttohusdokumeantta, masa earret eará álgoálbmotráhkkaneami strategiijaevttohus váldojuvvo mielde.
Illedahkine darjodh uvtelassetjaatsegem skööpin, mïsse gaskem jeatjah aalkoeåålmegeryöjredimmien/aalkoeåålmehryöjredimmien/aalkoeåålmhryöjredimmien strategijeuvtelasse mealtan vaaltasåvva.
Dát evttohus váldojuvvui ovdan beaivvi maŋŋá, ja das mieđihuvvui čađahit evttohusdokumeantta evttohuvvon proseassa.
Daate uvtelasse fraamme biejjien mænngan vaaltasovvi, jïh desnie tjïrrehtidh uvtelassetjaatsegem nortesovvi uvtedovveme prosessen.
Okta dain strategiijain lea ahte Sámediggi čađaha ráhkkaneaddji álgoálbmotkonferánssa Álttás 2013:s.
Akte dejnie strategijine lea ahte Saemiedigkie ryöjredæjja aalkoeåålmegekonferaansem/aalkoeåålmehkonferaansem/aalkoeåålmhkonferaansem Áltesne tjïrrehte jaepien 2013.
Sámediggi lea ovttas IWGIA:in (International Working Group for Indigenous Affairs) ja Ruonáeatnama ruovttustivrrain bovden čoahkkimii máilmmikonferánssa birra ođđajagimánus 2012, masa buot 7 álgoálbmotregiovnna čoahkkinoassálastit bovdejuvvojit searvat.
Saemiedigkie lea ektesne *IWGIA:im (International *Working Groupen *for In*digenous Affairsen) jïh Ruonáeanan gåetienståvrojne tjåanghkose böörh eatnemenkonferaansen bïjre tsïengelen 2012:m, mïsse gaajhke 7:n aalkoeåålmegeregijovnen/aalkoeåålmehregijovnen/aalkoeåålmhregijovnen #tjåanghkoe<n><cmp_sgnom><cmp>#mealtan<adv><der_nomag><n> bööresuvvieh meatan.
Čoahkkin dollojuvvo Københavnas.
Tjåanghkoe Københavnesne steeresåvva.
Sámi parlamentáralaš ráđi stivra lea nammadan áirasa ovddastit Suoma, Norgga ja Ruoŧa beale sámedikkiid álgoálbmogiid máilmmiviidosaš ráhkkananproseassain, mat čađahuvvojit ovdal ON álgoálbmogiid máilmmikonferánssa 2014:s.
Saemien parlamentarihkeles raerien ståvroe saadthalmetjem nommehtamme *ovddastit Soemen, Nöörjen jïh Sveerjen bielien saemiedigkiej aalkoeåålmegi eatnemevijries ryöjredimmieprosessine, mah aarebi tjïrrehtovvieh ONEN aalkoeåålmegi eatnemenkonferaansen jaepien 2014.
ON Álgoálbmotjulggaštus
ONEN aalkoeåålmegedeklarasjovne/aalkoeåålmehdeklarasjovne/aalkoeåålmhdeklarasjovne
ON julggaštus álgoálbmotvuoigatvuođaid birra dohkkehuvvui 2007:s.
ONEN deklarasjovne aalkoeåålmegereaktaj/aalkoeåålmehreaktaj/aalkoeåålmhreaktaj bïjre jaepien 2007 #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg>.
Máŋga álgoálbmotjulggaštusa artihkkaliin leat juo boahtán fápmui eará čadni juridihkalaš instrumeanttaid bokte, nu go ovdamearkka dihtii ILO konvenšuvnna nr.
Gelliem aalkoeåålmegedeklarasjovnh/aalkoeåålmehdeklarasjovnh/aalkoeåålmhdeklarasjovnh artihkelijstie joe faamose båateme jeatjebem gårredæjja juridihkeles *instrumeanttaid gåaskoejin, dan goh vuesiehtimmien åvteste ILO konvensjovnen nr.
169, ON siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid konvenšuvnna ja ON ekonomalaš, sosiála ja kultuvrralaš konvenšuvnna vuoigatvuođaid bokte, dahje dakkár nationála lágaid bokte go Vuođđolága ja olmmošvuoigatvuođalága.
169, #ON<np><top><pl><nom> sivijle jïh politihkeles reaktaj konvensjovnem jïh ONEM ekonomeles, sosijaale jïh kulturelle konvensjovnen reaktaj baaktoe, jallh dagkeres nasjonaale laaki baaktoe goh Maadthlaakem jïh åålmehreaktanlaakem.
Dasa lassin boahtá álgoálbmotjulggaštusas ovdan riikkaidgaskasaš virolašvuohta, masa lea máilmmiviidosaččat ovttamielalašvuohta ja maid dalle ferte atnit čadni norbman olles máilmmiservodahkii.
Dïsse lissine aalkoeåålmegedeklarasjovneste/aalkoeåålmehdeklarasjovneste/aalkoeåålmhdeklarasjovneste båata fraamme gaskenasjonaales *virolašvuohta, mïsse lea eatnemevijrieh sïemesvoete jïh maam dellie tjuara utnedh gårredæjja normine abpe eatnemensiebriedahkese.
Stáhtat leat geatnegahttán iežaset ovddidit julggaštusa mearrádusaid dievaslaš čađaheami.
Staath leah *geatnegahttán jïjtjemsh deklarasjovnen nænnoestahkide evtiedidh ellies tjïrrehtimmiem.
Sámedikkis lea sierra ovddasvástádus das ahte oainnusmahttit álgoálbmotjulggaštusa ja oažžut dan geavahuvvot juridihkalaččat láidesteaddji ja dohkkehuvvon reaidun.
Saemiedigkien lea sjïere dïedte desnie ahte *oainnusmahttit aalkoeåålmegedeklarasjovnem/aalkoeåålmehdeklarasjovnem/aalkoeåålmhdeklarasjovnem jïh dam åadtjoejibie juridihkeleslaakan åtnasovvedh *láidesteaddji jïh #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> dïrreginie.
Sámediggi oaivvilda ahte ON álgoálbmotjulggaštusa sisdoallu dávista ja ovddasta álgoálbmotrievtti rievttálaš ovdáneami.
Saemiedigkie jeahta ahte ONEN aalkoeåålmegedeklarasjovnen/aalkoeåålmehdeklarasjovnen/aalkoeåålmhdeklarasjovnen sisvege svååroe jïh *ovddasta aalkoeåålmehreaktan reaktoen evtiedimmiem.
Sámediggi oaivvilda ahte ON álgoálbmotjulggaštusa implementerema ferte čalmmustahttit.
Saemiedigkie jeahta ahte ON aalkoeåålmegedeklarasjovnen/aalkoeåålmehdeklarasjovnen/aalkoeåålmhdeklarasjovnen *implementerema tjuara tjelmiestehtedh.
Julggaštusa mearrádusaid nationála ferte čuovvolit riikka lágain ja hálddahuslaš dásis.
Deklarasjovnen nænnoestahki nasjonaales tjuara rïjhken laakine dåeriedidh jïh reerije daltesisnie.
Sámediggi oaidná ahte dárbbašuvvo dieđihit man muddui duođaid bargojuvvo álgoálbmotjulggaštusa artihkkaliid čađahemiin nationála dásis.
Saemiedigkie vuajna ahte daarpesjåvva bïeljelidh man tïjjese #saetnies<adj><pl><gen> barkesåvva aalkoeåålmegedeklarasjovnen/aalkoeåålmehdeklarasjovnen/aalkoeåålmhdeklarasjovnen artihkeli tjïrrehtimmine nasjonaale daltesisnie.
Álgoálbmotjulggaštusa erenoamáš čuovvolanvuogit leat biddjojuvvon ON Álgoálbmogiid bistevaš forumii, ON álgoálbmogiid erenoamášdieđiheaddjái ja ON Álgoálbmotvuoigatvuođaid áššedovdimekanismii, ja daidda ON-orgánaide muđui mat barget álgoálbmotáššiiguin.
Aalkoeåålmegedeklarasjovnen/Aalkoeåålmehdeklarasjovnen/Aalkoeåålmhdeklarasjovnen sjïere dåeriedimmievuekieh leah bïejesovveme ONEN aalkoeåålmegi vihties forumese, ONEN aalkoeåålmegi sjïerebïeljelæjjese jïh ONEN aalkoeåålmegereaktaj/aalkoeåålmehreaktaj/aalkoeåålmhreaktaj aamhtesedabtijemekanismese, jïh dejtie #ON<np><cmp_sgnom><cmp><guio>orgaanide voen mah aalkoeåålmegeaamhtesigujmie/aalkoeåålmehaamhtesigujmie/aalkoeåålmhaamhtesigujmie berkieh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 209. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 209. bielie 379 bielesne
ON erenoamášdieđiheaddji James Anaya raporta sápmelaččaid birra Suomas, Norggas ja Ruoŧas
ONEN sjïerebïeljelæjja James Anaya reektehts saemiej bïjre Soemesne, Nöörjesne jïh Sveerjesne
Árrat jagis 2011 bijai ON erenoamášdieđiheaddji James Anaya ovdan raportta Suoma, Norgga ja Ruoŧa beale sápmelaččaid birra.
Aarehken jaepesne 2011 ON bïeji sjïerebïeljelæjja James Anaya fraamme reektehtsem Soemen, Nöörjen jïh Sveerjen bieliem saemiej bïjre.
Okta su rávvagiin lea ahte Suopma ja Ruoŧŧa dohkkehit ILOkonvenšuvnna nr.
Akte dan bïhkedimmine lea ahte Soeme jïh Sveerje dåhkasjehtedh #ILO<n><acr><cmp>konvensjovnen nr.
169.
169.
Son lea duhtavaš dainna ahte davviriikkalaš sámekonvenšuvnna šiehtadallamat jotkojuvvojit fas 2011:s, ja son rávve davviriikkaid joatkit ja áŋgiruššat garraseappot dainna ahte oažžut sámi álbmoga iešmearrideami čađahuvvot.
Dïhte madtjele dejnie ahte noerhtelaanti saemienkonvensjovnen raarahtallemh viht jaepien 2011 #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl>, jïh dïhte noerhterïjhkide nihtetjæsta jåerhkedh jïh eadtjaldovvedh garrebelaakan dejnie ahte åadtjoejibie saemien aalmogen jïjtjereeremen tjïrrehtovvedh.
Anaya čujuhan raporttas ahte dat oahppu maid sámi mánát ožžot davviriikkain, lea menddo headju.
Anaya reektehtsisnie tjaatsestem ahte dïhte learoe aaj saemien maanah noerhterïjhkijste åadtjoeh, lea ååpsen geerve.
Son rávve davviriikkaid ja sámeparlameanttaid ovttasbargat doaibmabijuid nannemin ođđasis ealáskahttimin sámegiela ja nannemin prográmmaid sámi giela ja kultuvrra oahpaheami várás.
Dïhte noerhterïjhkide nihtetjæsta jïh #saemie<n><cmp_sggen><cmp>#parlamente<n><pl><acc> laavenjostedh råajvarimmieh orresne nænnoestidh saemiengïelem jealajehtedh jïh programmh nænnoestidh saemien gïelen jïh kultuvren ööhpehtimmien muhteste.
Norga rávvejuvvo váldit vuhtii Riddoguolástuslávdegotti loahppajurdagiid ja čađahit beaktilis doaibmabijuid sihkkarastin dihtii guolástanvuoigatvuođaid sámi riddoálbmogii.
Nöörje #nihtetjistedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> vaeltedh gaedtiegöölememoenehtsen minngiegietjieåssjalommesidie Vuehtieji jïh eadtjohke råajvarimmide gorredimmien åvteste tjïrrehtibie göölemereaktide saemien gaedtieaalmogasse.
Erenoamášdieđiheaddji deattuha viidáseappot ahte lágaaddin ja hálddahuslaš doaibmabijut mat addet vejolašvuođa ávkkástallat luondduriggodagaiguin sámi guovlluin, berrejit dávistit relevánta riikkaidgaskasaš standárddaide.
Sjïerebïeljelæjja vijriehkåbpoe tjïelkestahta ahte laakevedteme jïh reerije råajvarimmieh mah nuepiem vedtieh eatnemenræjhkoesvoetigujmie nåhtadibie saemien dajvine, byöroeh svååredh relevaante gaskenasjonaale standardide.
Viidáseappot dovddahii erenoamášdieđiheaddji ahte davviriikkat berrejit, ovttasráđiid sámi parlameanttaiguin, nannet doaibmabijuid maid bokte sáhttá váldit ovdan dálkkádatrievdamiid negatiiva váikkuhusaid sámi álbmogii, ja ahte davviriikkat berrejit geahččalit doalahit boraspiremáddodagaid boazoguohtunguovlluin, dakkár dásis maid boazodoalloservodagat sáhttet gierdat, ja sii berrejit buhtadit ollásit boazodolliide boraspirevahágiid ovddas.
Vijriehkåbpoe sjïerebïeljelæjjam dabtehti ahte noerhterïjhkh byöroeh, *ovttasráđiid saemien #parlamente<n><pl><com>, råajvarimmieh nænnoestidh mej baaktoe maahta fraamme daelhkiejorkestovvemidie vaeltedh negatijve dïedtide saemien aalmogasse, jïh ahte noerhterïjhkh byöroeh voejhkelidh utniehtidh juvremaadtojde bovtsegåatomedajvine, dagkeres daltesisnie maam båatsoesiebriedahkh maehtieh töölledh, jïh dah byöroeh *buhtadit ellieslaakan bovtsesteerijidie juvregoerpi åvteste.
ON erenoamášdieđiheaddji James Anaya raporta Suoma, Norgga ja Ruoŧa beale sápmelaččaid birra biddjojuvvui ovdan ON olmmošvuoigatvuođaráđi 18.
ONEN sjïerebïeljelæjja James Anayan reektehts Soemen, Nöörjen jïh Sveerjen bieliem saemiej bïjre fraamme bïejesovvi ONEN åålmehreaktanraerien 18.
sešuvnnas.
sesjovnesne.
2011:s lea leamaš vuogas geavahit raportta dakkár dokumeantan masa sáhttá čujuhit ja maid sáhttá geavahit maiddái eará oktavuođain, nu go ovdamearkka dihtii sierra artihkalin Sámi parlamentarihkkáriid Girkonjárggajulggaštusas.
jaepien 2011 orreme sjiehtele utnedh reektehtsem dagkeres tjaatseginie mïsse maahta tjaatsestidh jïh maam maahta aaj jeatjah gaskesinie utnedh, dan goh vuesiehtimmien åvteste sjïere artihkelinie Saemien paramentarihkeri Gærhkoenjaarkendeklarasjovnesne.
Álgoálbmotvuoigatvuođaid áššedovdimekanisma
Aalkoeåålmegereaktaj/Aalkoeåålmehreaktaj/Aalkoeåålmhreaktaj aamhtesedabtijemekanisme
Álgoálbmotvuoigatvuođaid áššedovdimekanisma (EMRIP) doallá jahkásaš sešuvnnaid masa Sámediggi oassálastá.
Aalkoeåålmegereaktaj/Aalkoeåålmehreaktaj/Aalkoeåålmhreaktaj aamhtesedabtijemekanisme (EMRIP) jaapetje sesjovnide steerie mïsse Saemiedigkie mealtan.
2011 váldofáttát ledje EMRIP guorahallan álgoálbmogiid vuoigatvuođa birra beassat searvat mearrádusproseassaide ja ON álgoálbmotjulggaštussii.
2011:n åejvieaamhtesh EMRIP:m aalkoeåålmegi reaktan bïjre goerehtalleme bïesedh meatan nænnoestahkeprosesside jïh ON aalkoeåålmegedeklarasjovnese/aalkoeåålmehdeklarasjovnese/aalkoeåålmhdeklarasjovnese.
EMRIP loahpalaš raporta dohkkehuvvui sešuvnnas.
EMRIP:n minngemes reektehts sesjovnesne #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg>.
Das boahtá ovdan EMRIP evttohus Olmmošvuoigatvuođaráđi 18.
Destie fraamme båata EMRIP uvtelasse Åålmehreaktanraerien 18.
sešuvdnii.
sesjovnese.
Čuovvovaš golmma evttohusas lea njuolgga mearkkašupmi Sámedikki riikkaidgaskasaš bargui ovddasguvlui:
Minngebe golmene uvtelassesne lea rïekte mïerhkesjimmie Saemiedigkien gaskenasjonaale barkose rïektes raadtan:
Boahtte jági guorahallama evttohuvvon fáttát ledje joatkit geahčadit álgoálbmogiid vuoigatvuođa oassálastit mearridanproseassaide, muhto dalle daid industriijadoaimmaid oktavuođas mat leat vuođđuduvvon resursaávkkástallamii/ovddideapmái.
#Båetije<adj><sg><gen> jaepien goerehtallemen uvtedovveme aamhtesh lin jåerhkedh vuejnedh aalkoeåålmegi reaktam mealtan nænnoestimmieprosesside, mohte dellie daj industrijedarjomi gaskesisnie mah #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>nåhtadæmman tseegkesovveme/evtiedæmman.
Viidáseappot evttohii EMRIP ahte Olmmošvuoigatvuođaráđđi ávžžuha Váldočoahkkima farggamusat nannet álgoálbmogiid vuoigatvuođa beassat oassálastit ONii, mas earret eará álgoálbmotparlameanttat (nu go Sámediggi) oažžot uhcimusat seamma stáhtusa go NGOat ON vuogádagas.
Vijriehkåbpoe EMRIP:m uvtedi ahte Åålmehreaktanraerie Åejvietjåanghkoem haasta *farggamusat nænnoestidh aalkoeåålmegi reaktam bïesedh mealtan ONESE, mestie gaskem jeatjah #aalkoeåålmege<n><cmp_sgnom><cmp>#parlamente<n><pl><nom> (dan goh Saemiedigkie) unnemeslaakan åadtjodh seamma staatusen goh *NGOat ON systeemeste.
EMRIP ávžžuha Olmmošvuoigatvuođaráđi dohkkehit Norgga beale Sámedikki evttohusa ahte lágidit ráhkkanankonferánssa 2013:s Álttás ja bivdá ahte Váldočoahkkin ja stáhtat sihkkarastet ahte dakkár konferánssa loahppajurdagat váldojuvvojit mielde ON Máilmmikonferánssa 2014 bohtosii.
EMRIP haasta Åålmehreaktanraeriem dåhkasjehtedh Nöörjen bieliem Saemiedigkien uvtelassem ahte ryöjredimmiekonferaansem jaepien 2013 öörnijibie Áltesne jïh maadta ahte Åejvietjåanghkoe jïh staath gorredieh ahte dagkeres konferaansen minngiegietjieåssjalommesh mealtan vaaltasuvvieh ON Eatnemenkonferaansen 2014 illedahkese.
Sámedikkis lei sáhkavuorru mas mii dovddaheimmet doarjaga EMRIP loahpparaportii.
Saemiedigkien lij lahtestimmie mesnie mijjieh dåarjoen EMRIP:m minngiegietjiereektehtsasse dabtehtimh.
Sáhkavuorus ávžžuhii Sámediggi Norgga geassit ruovttoluotta dan jienastanvárrehusa maid dat lei bidjan álgoálbmotjulggaštusa mearrideami oktavuođas.
Lahtestimmesne Saemiedigkie haestieji Nöörjem giesedh bååstede dam gïelevedtemevæhtam maam dïhte bïejeme aalkoeåålmegedeklarasjovnen/aalkoeåålmehdeklarasjovnen/aalkoeåålmhdeklarasjovnen nænnoestimmiem gaskesisnie.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 210. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 210. bielie 379 bielesne
Olmmošvuoigatvuođaráđi 18.
Åålmehreaktanraerien 18.
sešuvdna
sesjovne
Olmmošvuoigatvuođaráđi 18.
Åålmehreaktanraerien 18.
sešuvdna dollojuvvui čakčat ja Sámediggi lei mielde go álgoálbmotáššit ON Álgoálbmotvuoigatvuođaid áššedovdimekanismma (EMRIP) ja ON erenoamášdieđiheaddji James Anaya raportta oktavuođas meannuduvvojedje.
sesjovne tjaktje steeresovvi jïh Saemiedigkie lij mealtan goh aalkoeåålmegeaamhtesh/aalkoeåålmehaamhtesh/aalkoeåålmhaamhtesh ONEN aalkoeåålmegereaktaj/aalkoeåålmehreaktaj/aalkoeåålmhreaktaj aamhtesedabtijemekanismen (EMRIP) jïh ONEN sjïerebïeljelæjja James Anaya reektehtsen gaskesisnie gïetedovvin.
Norgga sáttagoddi, masa Sámediggi oassálasttii, bijai ovdan guokte oktasaš sáhkavuoru sáttagottis, mas nubbi sáhkavuorru lei vuosttažettiin erenoamášdieđiheaddji barggu birra 2011:s ja nubbi lei dan birra mo álgoálbmogiid giella ja kultuvra lea deaŧalaš dasa ahte suodjalit álgoálbmogiid identitehta ja čálggu.
Nöörjen saadtehmoenehtse, mïsse Saemiedigkie mealtan, fraamme göökte ektie lahtestimmieh bïeji saadtehmoenehtsisnie, mesnie mubpie lahtestimmie lij voestegh #sjïere<adj><cmp_attr><cmp> bïeljelæjja barkoen bïjre jaepien 2011 jïh mubpie lij dan bïjre guktie aalkoeåålmegi gïele jïh kultuvre vihkele dïsse ahte aalkoeåålmegi identiteetem jïh murriem vaarjelidh.
ON erenoamášdieđiheaddji James Anaya bijai ovdan iežas jahkásaš raportta mii lei industriijafitnodagaid doaimmaid birra álgoálbmotguovlluin dahje dain guovlluin mat gusket álgoálbmotguovlluide.
ONEN sjïerebïeljelæjja James Anaya fraamme bïeji jïjtjse jaapetje reektehtsem mij lij industrijesïelti darjomi bïjre aalkoeåålmegedajvine/aalkoeåålmehdajvine/aalkoeåålmhdajvine jallh dejnie dajvine mah aalkoeåålmegedajvide/aalkoeåålmehdajvide/aalkoeåålmhdajvide dijpieh.
Erenoamášdieđiheaddji áigu joatkit barggus dán suorggis, masa son 2013.s galgá leat ráhkadan njuolggadusaid dahje prinsihpaid dán suorggi birra.
#Sjïere<adj><cmp_attr><cmp> bïeljelæjja sæjhta barkosne jåerhkedh daennie suerkesne, mïsse dïhte 2013.s. edtja dorjeme njoelkedassi jallh prinsïhpi daan suerkien bïjre.
Viidáseappot bijai erenoamášdieđiheaddji ovdan raporttas Suoma, Norgga ja Ruoŧa beale sápmelaččaid birra.
Vijriehkåbpoe sjïerebïeljelæjjam fraamme bïeji reektehtsisnie Soemen, Nöörjen jïh Sveerjen bieliem saemiej bïjre.
Dađibahábut ii šaddan dat oalgelágideapmi dollojuvvot maid Sámiráđđi lei plánen sivas go Olmmošvuoigatvuođaráđi áigeplána rievdaduvvui.
*Dađibahábut idtji sjïdth dïhte åelkieöörneme steeresovvedh maam #Sámiráđđi<np><sg><nom> sjïekesne soejkesjamme goh Åålmehreaktanraerien tïjjesoejkesje jarkestovvi.
Mii leat maŋŋá ožžon dan dieđu ahte dat galgá čađahuvvot goas nu maŋŋá.
Mijjieh libie mænngan åådtjeme dam daajroem dïhte edtja gåessie dan tjïrrehtovvedh mænngan.
Olmmošvuoigatvuođaráđđi ávžžuhii ON-čállingotti ráhkkanahttit dokumeantta daid vugiid birra mo searvvahit álgoálbmotáirasiid oassálastit ON vuogádahkii dain áššiin mat gusket sidjiide.
Åålmehreaktanraerie haestieji #ON<np><cmp_sgnom><cmp><guio>sekretarijaatem båårestidh tjaatsegem daj vuekiej bïjre guktie meatan aalkoeåålmegesaadthalmetjidie/aalkoeåålmehsaadthalmetjidie/aalkoeåålmhsaadthalmetjidie mealtan ON systeemese dejnie aamhtesinie mah dejtie dijpieh.
Vurdojuvvo ahte dán barggus lea njuolgga mearkkašupmi Sámediggái ja ahte Sámedikkis lea beroštus dasa, go dát guoská boahtteáiggi oassálastimii ON-orgánain ja iešheanalaš konsultašuvdnastáhtusii.
Vuartasåvva ahte daennie barkosne lea rïekte mïerhkesjimmie Saemiedægkan jïh ahte Saemiedigkien lea ïedtje dïsse, goh daate dæjpa båetijen aejkien #mealtan<adv><der_nomact><n> #ON<np><cmp_sgnom><cmp><guio>orgaanine jïh stinkes konsultasjovnestaatusasse.
Dát ovdáneapmi dávista Sámedikki mielas ollásit ON álgoálbmotvuoigatvuođaid julggaštusa mearrádusaide, mas earret eará deattastuvvo ahte dárbbašlaš doaibmabijut galget čađahuvvot sihkkarastin dihtii álgoálbmogiid oassálastima daidda riikkaidgaskasaš proseassaide mat gusket sidjiide.
Daate evtiedimmie Saemiedigkien mïelesne svååroe dïevebe ONEN aalkoeåålmegereaktide/aalkoeåålmehreaktide/aalkoeåålmhreaktide deklarasjovnen nænnoestahkide, mesnie gaskem jeatjah tjïerteståvva ahte daerpies råajvarimmieh edtjieh gorredimmien åvteste tjïrrehtovvedh aalkoeåålmegi #mealtan<adv><der_nomact><n> dejtie gaskenasjonaale prosesside mah dejtie dijpieh.
Ráhkkananproseassa plánejuvvon ráhkkanankonferánssa oktavuođas Álttás 2013:s ovdal Máilmmikonferánssa 2014 ii leat namuhuvvon sierra Olmmošvuoigatvuođaráđi 18.
Ryöjredimmieprosesse soejkesjovveme ryöjredimmiekonferaansen gaskesisnie Áltesne jaepien 2013 aarebi Eatnemenkonferaansen 2014:n ij leah moenesovveme sjïere åålmehreaktanraerien 18.
sešuvnna resolušuvdnateavsttas, muhto sii sávvet álgoálbmotoassálastima buresboahtin Máilmmikonferánsii 2014 ja ráhkkananprosessii.
sesjovnen resolusjovneteekstesne, mohte dah #aalkoeåålmege<n><cmp_sgnom><cmp>#mealtan<adv><der_nomact><n> vaajtelieh *buresboahtin Eatnemenkonferaansese 2014:n jïh ryöjredimmieprosessese.
Sámedikki hálddahus
Saemiedigkien reereme
Sámedikki hálddahusas leat váldoáššis golbma sierra rolla álbmotválljejuvvon olbmuide ja álbmogii: Sámedikki parlameantahálddašeapmi Sámediggeráđi politihkalaš čállingoddi Hálddašanáššiid ráhkkaneapmi Sámedikki sierra politihkalaš mearridanorgánaide
Saemiedigkien reeremen leah åejvieaamhtesisnie golme sjïere råållah åålmehveeljesovveme almetjidie jïh aalmogasse: Saemiedigkien #parlamente<n><cmp_sgnom><cmp>reereme Saemiedigkieraerien politihkeles sekretarijaate Reeremeaamhtesi ryöjredimmie Saemiedigkien sjïere politihkeles nænnoestimmieorgaanide
Sámedikkis lea sihke parlameanta, politihkalaš jođiheapmi ja hálddašeapmi čohkkejuvvon ovtta organisašuvdnii.
Saemiedigkien dovne #parlamente<n><sg><nom>, politihkeles öörneme jïh reereme akten organisasjovnese seeptjesovveme.
Sámedikki hálddahusas lea 2011:s čađahuvvon viiddis ođđasisorganiseren.
Saemiedigkien reeremen lea jaepien 2011 tjïrrehtovveme vijries *ođđasisorganiseren.
Hálddahusas leat dál 7 fágaossodaga ja 2 stába:
Reeremen leah daelie 7 faagegoevtesh jïh 2 *stába:
Giellaossodat (GlE) Bajásšaddan- ja oahpahusossodat (BOA) Ealáhus-, kultur- ja dearvvašvuođaossodat (EKD) Vuoigatvuođa- ja riikkaidgaskasašossodat (VUOR) Kulturmuito-, areála- ja birasossodat (KAB) Hálddahusossodat (HÁL) Gulahallanossodat (GUL) Direktevrra bargoveahka (DIR) Dievasčoahkkinbargoveahka (DIS)
Gïelegoevtese (*GLE) Byjjenimmie- jïh ööhpehtimmiegoevtese (BOEN) Jieleme-, kultuvre- jïh healsoengoevtese (*EKD) Reaktan- jïh gaskenasjonaalegoevtese (*VUOR) Kultuvremojhtese-, goelpeneståaroe- jïh byjresegoevtese (*KAB) Reeremegoevtese (*HÁL) Gaskesadtemegoevtese (*GUL) Direktöören barkoefaamoe (*DIR) Dïevestjåanghkoenbarkoefaamoe (DIJJESNE)
Ossodagat barget áššemeannudemiin ja fállet bálvalusaid sihke politihkalaš eiseválddiide ja álbmogii.
Goevtesh aamhtesh gïetedalleminie berkieh jïh dïenesjh faelieh dovne politihkeles åejvieladtjide jïh aalmogasse.
Juohke ossodagas lea erenoamáš ovddasvástádus fágapolitihkalaš čállingoddin Sámediggeráđđái.
Fïerhten goevtesen lea sjïere dïedte #faage<n><cmp_sgnom><cmp> politihken sekretarijaatine Saemiedigkieraaran.
Dievasčoahkkinbargoveagas lea ovddasvástádus lávdegodde- ja dievasčoahkkimiin ja áirasiidda láhčimis.
Dïevestjåanghkoebarkoefaamoen lea dïedte moenehtse- jïh dïevestjåanghkojne jïh saadthalmetjidie laetjedh.
Dievasčoahkkinbargoveahka lea oassi Sámedikki hálddahusas, muhto politihkalaččat gullá dievasčoahkkinjođiheaddji vuollásažžan, iige sámediggeráđi.
Dïevestjåanghkoenbarkoefaamoe lea boelhke Saemiedigkien reeremisnie, mohte politihkeleslaakan dïevestjåanghkoejuhtiehtæjja gåvla vueleginie, ij saemiedigkieraeriem.
Dievasčoahkkinbargoveagas lea hálddahuslaš ovddasvástádus Sámedikki parlamentáralaš doaimmas, maiddái lávdegodde- ja dievasčoahkkimiid plánemis ja čađaheamis.
Dïevestjåanghkoebarkoefaamoen lea reerije dïedte Saemiedigkien parlamentarihkeles darjoemisnie, aaj moenehtse- jïh dïevestjåanghkoej soejkesjimmesne jïh tjïrrehtimmesne.
Dievasčoahkkinbargoveagas leat golbma bargi ja danne fertejit lávdegodde- ja dievasčoahkkimiid oktavuođas oažžut veahki eará ossodagain namuhuvvon čoahkkimiid čállinbálvalusaide, jorgalanbálvalusaide jna.
Dïevestjåanghkoebarkoefaamoen leah golme barkijh jïh dannasinie tjuerieh moenehtse- jïh dïevestjåanghkoej gaskesistie åadtjodh viehkien jeatjah goevtesinie moenesovveme tjåanghkoej tjaelemedïenesjidie, jarkoestimmiedïenesjidie jnv.
Sámedikkis leat kánturbáikkit Snoasas, Ájluovttas, Evenáššis, Olmmáivákkis, Guovdageainnus, Kárášjogas ja Unjárggas.
Saemiedigkien leah kontovresijjieh Snåasesne, Ájluoktesne, Evenesesne, Olmmáivággijjesne, Kautokeinosne, Karasjohkesne jïh Nessebyesne.
Strategiijat 2011 bušeahtas addet gova doaimmas iešguđege politihkka- ja hálddašanguovllus.
Strategijh 2011:n budsjehtesne guvviem darjoemisnie vedtieh *iešguđege politihke- jïh reeremedajvesne.
Bargu áššiid politihkalaččat ovddidemiin ja čuovvolemiin, lassánan hálddašandoaimmat ja vuordámušat servodagas gáibidit kapasitehta ja alla fágalaš gelbbolašvuođa ollu surggiin.
#Barkedh<vblex><tv><imp><p1><du> aamhtesi politihkeleslaakan evtiedimmine jïh dåeriedimmine, læssanamme reeremedarjomh jïh vuartoeh siebriedahkesne kapasiteetem krievieh jïh jolle faageles maahtaldahkem jïjnje suerkine.
Jagi 2011 reviderejuvvon bušeahtas lei várrejuvvon 90 560 000 ru hálddahusa dási doaibmagoluide.
Jaepien 2011 revideeresovveme budsjehtesne bïedtesovveme 90 560 000 kr. reeremen daltesen darjomemaaksojde.
31.12.2011 nammii ledje Sámedikki hálddahusas 137 jahkedoaimma.
31.12.2011 nommese lin Saemiedigkien reeremen 137 jaepiedarjomh.
Tabeallas vuolábealde oidno man ollu leat bargit ja movt dat juohkásit nissonolbmuid ja almmáiolbmuid gaskka.
Tabellen vuelielisnie vååjnoe man jïjnjen leah barkijh jïh guktie dah *juohkásit nyjsenæjjaj jïh almaj gaskemsh.
31.12.2009
31.12.2009
31.12.2010
31.12.2010
31.12.2011
31.12.2011
Jođih.
*Jođih.
Jahkedoaibma oktiibuot
Jaepiedarjome ektiegaajhke
Jođih.
*Jođih.
Jahkedoaibma oktiibuot
Jaepiedarjome ektiegaajhke
Jođih.
*Jođih.
Jahkedoaibma oktiibuot Almmáiolbmot Nissonolbmot Oktiibuot
Jaepiedarjome ektiegaajhke Almah Nyjsenæjjah Ektiegaajhke
Nissonproseanta 65,9
Nyjsenæjjaproseente 65,9
41,7 61,2
41,7 61,2
55,5 63,5 Almmáiproseanta 34,1
55,5 63,5 Almaproseente 34,1
58,3 38,8
58,3 38,8
44,5 36,5
44,5 36,5
Bealit Sámedikkis, bargoaddi ja bargiidorganisašuvnnat, leat ovttasráđiid ásahan Sámedikki bargiid- ja bálkápolitihka, mii earret eará guoská oktavuhtii beliid gaskka.
Bielieh Saemiedigkesne, barkoevedtije jïh barkijiorganisasjovnh, leah *ovttasráđiid tseegkeme Saemiedigkien barkiji- jïh baalhkapolitihkem, mij gaskem jeatjah gaskesasse dæjpa bieliej gaskemsh.
Báikkálaš bálkášiehtadallamiid bokte leat bealit buktán albmosii ja dássen bálkáerohusaid nissonolbmuid ja almmáiolbmuid gaskka, iešguđege virgejoavkkuid siskkobealde.
Dajven baalhkaraarahtallemi baaktoe bielieh byjjesasse buakteme jïh *dássen baalhkajoekehtsidie nyjsenæjjaj jïh almaj gaskemsh, *iešguđege barkoedåehkiej sisnjelen.
Sámediggi lea nu gohčoduvvon “IA-bedrift” ja čuovvu daid njuolggadusaid mat leat mearriduvvon šiehtadusas čáhkkilis bargoeallima birra.
Saemiedigkie dan gohtjesovveme “*IA-*bedrift” jïh dejtie njoelkedassh dåerede mah latjkosne nænnoestovveme *čáhkkilis barkoejielemen bïjre.
Bargit geain leat láhčindárbbut bargosaji ja bargguid ektui ožžot fálaldaga das.
Barkijh giej leah *láhčindárbbut barkoesijjien jïh barkoej muhteste faalenassem destie åadtjoeh.
Dat lokálat maid Sámediggi geavaha galget hábmejuvvot nu ahte olbmot geain lea fuotnánan doaibmanávccat váldojuvvojit vuhtii.
Dïhte *lokálat maam Saemiedigkie åtna edtjieh dan hammoedovvedh ahte almetjh giej lea *fuotnánan darjomefaamoeh vaaltasuvvieh vuehtieji.
Bargiidpolitihkalaš mihttomearrin lea dássedettolaš ahke- ja sohkabeallečoahkkádus, ja olbmuid rekrutteren geain lea minoritehta- ja álgoálbmotduogáš.
#Barkije<n><cmp_plgen><cmp> politihken ulmine lea #daltese<n><cmp_sgnom><cmp> leavloen aaltere- jïh *sohkabeallečoahkkádus, jïh almetjh dåårrehtem giej lea minoriteete- jïh aalkoeåålmegeduekie/aalkoeåålmehduekie/aalkoeåålmhduekie.
Dát váldojuvvo vuhtii buot almmuhemiid ja bargiid rekrutterema oktavuođas.
Daate vaaltasåvva vuehtieji gaajhkide #bæjjoehtidh<n><pl><acc> jïh barkiji dåårrehtimmiem gaskesisnie.
Áššehivvodat Sámedikkis lea lassánan jagis jahkái.
Aamhteseveahka Saemiedigkien jaepesne læssanamme jaapan.
Dasa lassin go duohtavuođas lea dokumeantalohku lassánan, de leat maid ollu áššit, maid Sámediggi meannuda viidon ja váttásmuvvan sakka maŋimuš jagiid.
Dïsse lissine goh rïektesisnie #tjaatsege<n><cmp_sgnom><cmp> låhkoe læssanamme, dellie leah aaj jïjnje aamhtesh, mejtie Saemiedigkie gïetede væjranamme jïh *váttásmuvvan alme minngebe jaepiej.
Govvosat vuolábealde čájehit man ollu dokumeanttat, maid Sámediggi jahkásaččat meannuda journálavuogádaga bokte, leat lassánan ja man ollu áššit meannuduvvojit doarjjahálddašeamis.
Guvvieh vuelielisnie maam vuesiehtieh jïjnje tjaatsegh, mejtie Saemiedigkie fïerhten jaepien gïetede *journálavuogádaga gåaskoejin, læssanamme jïh man jïjnje aamhtesh dåarjoereeremisnie gïetedovvieh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 212. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 212. bielie 379 bielesne
40 000
40 000
Dokumeantalohku
Tjaatsegelåhkoe
33 368
33 368
32 887
32 887
35 000
35 000
29 327
29 327
27 19025 44326 421
27 19025 44326 421
32 288
32 288
30 000
30 000
22 673 19 09219 693
22 673 19 09219 693
23 830
23 830
25 000
25 000
17 95918 933
17 95918 933
20 000
20 000
15 000
15 000
10 000
10 000
5 000
5 000
Dokumeantalohku
Tjaatsegelåhkoe
TS ja DS áššiid ovdáneapmi
*TS jïh *DS aamhtesi evtiedimmie
1 400
1 400
1 278 1 198
1 278 1 198
1 200
1 200
1 126
1 126
1 0061 020
1 0061 020
1 000
1 000
Hástalusat
Haestemh
Sámediggi ásahuvvui dan dihte vai sámiide sihkkarastojuvvošii ovttadássásaš meannudeapmi.
Saemiedigkie dan åvteste tseegkesovvi vuj saemide gorredåvva seammavyörtegs gïetedimmie.
Sámi giella ja kultuvrra leat leamaš álggu rájes Norggas, ja danne das leat seamma vuoigatvuohta suodjaluvvot ja ovddiduvvot go dáža kultuvra ja dárogiella.
Saemien gïele jïh kultuvren aalkoen raejeste orreme Nöörjesne, jïh dannasinie desnie årrodh seamma reakta vaarjelovvedh jïh evtiedovvedh goh daaroen kultuvre jïh daaroengïele.
Dan 20 jagis maid Sámediggi lea doaibman, leat mii olahan ollu.
Dejnie 20 jaepine aaj Saemiedigkie jåhteme, årrodh mijjieh hïnneme jïjnjem.
Riekteovdáneapmi lea positiivvalaččat ovdáneamen ollu surggiin.
Reaktoeevtiedimmie positijvebe/positïjvebe jïjnje suerkine åvtenidh.
Sámi giella ja kultuvra leat ožžon buoret stáhtusa.
Saemien gïele jïh kultuvre buerebe staatusem åådtjeme.
Sámi mánát leat ožžon vuoigatvuođa oažžut oahpahusa sámegielas ja sámegillii.
Saemien maanah reaktam åådtjeme ööhpehtimmiem åadtjodh saemiengïelesne jïh saemiengïelese.
Dattetge leat mis ollu hástalusat.
Darhkan leah mijjesne jïjnje haestemh.
Vuoigatvuođadilli lea buorránan, muhto go Sámedikki doaibmamunni čuovvolit dáid vuoigatvuođaid geavatlaš politihkas measta ii oppa leatge, de jotkojuvvo sámi álbmoga vealaheapmi Norggas.
Reaktantsiehkie buaranamme, mohte goh Saemiedigkiem *doaibmamunni dåeriedidh daejtie reaktah *geavatlaš politihkesne dallahmasten ij abpe leah, dellie #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> saemien aalmogen joekehtsgïetedimmie Nöörjesne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 213. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 213. bielie 379 bielesne
Sámedikkis ferte leat friijavuohta bidjat eavttuid, hábmet ja hálddašit sámepolitihka Norggas.
Saemiedigkien tjuara frïjjevoete bïejedh moenemetsiehkieh, hammoedidh jïh saemienpolitihkem Nöörjesne reeredh.
Ovttasdoaibmanprosedyrat Stuorradikki, ráđđehusa ja Sámedikki gaskka galget sihkkarastit ahte Sámediggi sáhttá gozihit dan rolla.
*Ovttasdoaibmanprosedyrat Stuorradiggijjen, reerenassen jïh Saemiedigkien gaskemsh edtjieh gorredidh ahte Saemiedigkie maahta geehtedh dam råållam.
Konsultašuvdnašiehtadus Sámedikki ja Ráđđehusa gaskka váikkuha dan ahte ovttasdoaibman oassebeliid gaskka lea buorre.
Konsultasjovnelatjkoe Saemiedigkien jïh Reerenassen gaskemsh dam dijpie ahte *ovttasdoaibman boelhkebieliej gaskemsh lea buerie.
Dattetge lea deaŧalaš ahte goappašat bealit dollet konsultašuvdnašiehtadusa, ja vai beliin lea oktasaš áddejupmi movt konsultašuvdnašiehtadus galgá geavahuvvot geavahusas.
Darhkan vihkele ahte gåabpegh bielieh konsultasjovnelatjkoem steerieh, jïh vuj bieline lea ektie goerkese guktie konsultasjovnelatjkoe edtja åtnosne åtnasovvedh.
Sámediggái livčče erenoamáš dárbu oažžut friijavuođa bušeahta dáfus sihkkarastin dihte dan ahte Sámedikkis livčče autoritehta ja álggahanvuoigatvuohta sámepolitihkas.
Saemiedægkan lea sjïere daerpiesvoete frïjjevoetem åadtjodh budsjehten dïete gorredidh åvteste dam ahte Saemiedigkien lea *autoritehta jïh aelkiehtimmiereakta saemienpolitihkesne.
Dán sihkkarastima dihte lea dárbu oažžut sadjái bušeahttaprosedyraid ja jahkásaš bušeahttarámmaid mat dávistit Sámedikki rollii sámepolitihkas.
Daan gorredimmien åvteste lea daerpiesvoete åadtjodh sæjjan budsjehteprosedyjrh jïh jaapetje budsjehtemieride/budsjettmieride mah Saemiedigkiem råållese svååroeh saemienpolitihkesne.
Mii vásihit ahte Sámedikki oassi nationála áŋgiruššamiin ii dávis eará lasáhusaide Stáhtabušeahtas ja lasáhusaide mat čatnasit nationála ođastusaide.
Mijjieh damtijibie ahte Saemiedigkien boelhke nasjonaale eadtjaldovveminie ij jeatjah lisside Staatebudsjehtesne svåårh jïh lisside mah gårredieh nasjonaalen *ođastusaide.
Dát lea čuohcan erenoamážit sámi kultuvrii, museaođastussii ja Kulturloktemii ovdamearkka dihte.
Daate tsavtseme joekoenlaakan saemien kultuvrese, *museaođastussii jïh Kultuvrelutnjemasse vuesiehtimmien åvteste.
Sámi kulturbargu lea mielde addimin gullevašvuođa, loaktima, identitehta ja eallinkvalitehta.
Saemien kultuvrebarkoe mealtan ektiedimmiem vedtedh, murriedimmiem, identiteetem jïh jielemekvaliteetem.
Dasa lassin addet dat deaŧalaš bargosajiid smávva servodagain.
Dïsse lissine dah vedtieh vihkeles barkoesijjide onne siebriedahkine.
Danne lea kultuvra vuoruhuvvon bajás Sámedikkis.
Dannasinie kultuvre bæjjese prijoriteradovveme Saemiedigkesne.
Sámediggi vuorjašuvvá dainna go ohppiidlohku geain lea sámegiella nubbingiellan ain njiedjá.
Saemiedigkie dejnie vaajva goh learohkelåhkoe giej lea saemiengïele mubpiengïeline annje luajhtede.
Oahppit geain lea sámegiella nubbin giellan eai oahpa giela doarvái bures nu ahte šattašedje doaibmi guovttegielagin, ja leat ollu hástalusat mat čatnasit sámegiela oahpahussii, mii dagaha dan ahte ollu oahppit atnet dan liigenoađđin skuvlaárgabeaivvis.
Learohkh giej saemiengïele mubpine gïeline eah gïelem lïerh nuekies hijven dan ahte sjidtieh funksjovnelle #gööktengïeleh<adj><ess>, jïh leah jïjnje haestemh mah saemiengïelen ööhpehtæmman gårredieh, mij dam dorje ahte jïjnje learohkh dam utnieh *liigenoađđin skuvleaarkebiejjien.
Sámediggi háliida jorgalahttit dán ovdáneami earret eará oahpahusmálliid geahčadeami bokte fágas sámegiella nubbingiellan.
Saemiedigkie sæjhta #jarkoestidh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><inf> daam evtiedimmiem gaskem jeatjah ööhpehtimmiegoeri vuejnemen baaktoe faagesne saemiengïele mubpiengïeline.
Olmmošlohku sámi guovlluin njiedjá ain.
Almetjelåhkoe saemien dajvine annje luajhtede.
Erenoamážit nuorra nissonolbmot fárrejit eret.
Joekoenlaakan noere nyjsenæjjah destie juhtieh.
Danne lea deaŧalaš fievrridit dakkár politihka mii geasuhišgoahtá eanet nissonolbmuid sámi guovlluide.
Dannasinie vihkele foeresjidh dagkeres politihkem mij jeenje nyjsenæjjide saemien dajvide giesiegåata.
Okta sivva manne olbmot háliidit ássat sámi ássanguovlluin, lea oktavuohta sohkii ja sámi gillii ja kultuvrii.
Akte sjïeke almetjh mïnnin sïjhtedh saemien veasomedajvine veasodh, lea gaskese slïektese jïh saemien gïelese jïh kultuvrese.
Olbmuin ferte dattetge maiddái leat juoga mainna birget.
Almetji tjuara darhkan aaj årrodh naakene mejnie bïerkenibie.
Eanet áŋgiruššan sámi ealáhusain buktá ássama giliide.
Jeenje eadtjaldovveme saemien jielieminie veasomem byjjide buakta.
Barggolašvuođa oassi vuođđoealáhusain lea njiedjan, seammás leat unnit ođđa ásaheamit ealáhusovddidandoaibmaguovllus.
*Barggolašvuođa boelhke våaromejielieminie luajhtadamme, seammasïenten leah unnebe orre tseegkemh jielemenevtiedimmievierhkiedajvesne.
Sámedikki ealáhuspolitihkas deattuhuvvo eanet báikegottiid ovddideapmi, ođđaháhkan, gelbbolašvuođa ovddidandoaibmabijut ja ealáhushutkan.
Saemiedigkien jielemepolitihkesne #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> jeenje sijjiegedtiej evtiedimmie, orreskååffeme, maahtaldahken evtiedimmieråajvarimmieh jïh jielemehæhtadimmie.
Sámi guovlluin ferte movttiidahttit ásahemiide.
Saemien dajvine tjuara tseegkemidie eadtjaldehtedh.
Seammás ferte vuođđoealáhusaide sihkkarastit buriid rámmaeavttuid.
Seammasïenten tjuara våaromejieliemidie buerie mierietsiehkide gorredidh.
Sámiid eana- ja resursavuoigatvuođaid lága bokte nannen ja vuoigatvuohta ealáhusbargui mearkkaša ollu ássamii sámi guovlluin, sámi kultuvrii ja kulturovddideapmái.
Saemiej eatneme- jïh #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>reaktaj laaken baaktoe nænnoestimmie jïh reakta jielemebarkose krööhkeste jïjnje veasoemasse saemien dajvine, saemien kultuvrese jïh kultuvreevtiedæmman.
Danne leat Sámedikkis stuorra vuordámušat viidáset bargui Sámi vuoigatvuođalávdegotti II čuovvolemiin ja Riddoguolástuslávdegotti čuovvolemiin.
Dannasinie Saemiedigkesne stoere vuartoeh vijrebe barkose Saemien reaktanmoenehtsen II dåeriedimmine jïh Gaedtiegöölememoenehtsen dåeriedimmine.
Sámi servodat lea rievdamin.
Saemien siebriedahke lea jorkestovvedh.
Eanet ja eanet sápmelaččat válljejit ásaiduvvat gávpogiidda ja čoahkkebáikkiide.
Jeenje jïh jeenje saemieh veeljieh orrijidh staaride jïh tjåahkesijjide.
Danne ferte Sámediggi maiddái bargat dan ala ahte šaddet oadjebas ja buorit ássan- ja eallineavttut sámiide gávpogiin, ja ovddidit daid.
Dannasinie tjuara Saemiedigkie aaj dan nelnie barkedh ahte sjïdtih jearsoes jïh buerieh veasome- jïh jielememoenemetsiehkieh saemide staarine, jïh dejtie evtiedieh.
Dát gáibida árjjalaš ja heivehuvvon politihka, ja gáibida buori gulahallama báikkálaš eiseválddiiguin.
Daate kreava eadtjohke jïh sjïehtelovveme politihkem, jïh buerie gaskesadtemem dajven åejvieladtjigujmie kreava.
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 23.02.12 dii. 11.00.
Aamhtesen gïetedimmie 23.02.12 ts. illesovvi 11.00.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
214. siidu 379 siiddus
214. bielie 379 bielesne
Vuođđogiella: Dárogiella
Våaromegïele: Daaroengïele
pseudo_tmx_data/SP-06-2012_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-06-2012_sme2sma.tmx

Ášši/Sak PFL 002/12
Aamhtesen/*Sak PFL 002/12
Ášši/Sak DC 006/12
Aamhtesen/*Sak DC 006/12
Ovttasbargošiehtadus Sámedikki ja Stáhtavuvddiid gaskka
Ektiebarkoelatjkoe Saemiedigkien jïh Staateskåaki gaskemsh
Arkiivaáššenr..
Arkijveaamhtesnr..
10/618906 / 25 - 58
10/618906 / 25 - 58
Meannudeamit
Gïetedimmieh
Politihkalaš dássi Beaivi Áššenr.
Politihkeles daltese Biejjie Aamhtesenummere
Sámediggeráđđi 17.01.12 SR 011/12 Plána- ja finánsalávdegoddi 20.–21.02.12 PFL 002/12 Sámedikki dievasčoahkkin 22.–24.02.12 DC 006/12
Saemiedigkieraerie 17.01.12 SR:n 011/12 soejkesjh jïh #finanse<n><cmp_sgnom><cmp>moenehtse 20.–21.02.12 #PFL<n><pl><nom> 002 12:n Saemiedigkieh dïevestjåanghkoen 22.–24.02.12 #DC<n><pl><nom> 006/12
Ášši meannudeapmi álggahuvvui 23.02.12 dii. 11.00
Aamhtesen gïetedimmie 23.02.12 ts. aelkiehtovvi 11.00
I Mildosat
I Lissiepaehperh
Nr. Beaivi Geas/Geasa Namahus
Nr. Biejjie Giesnie/Gïese Lahtese
17.01.12 Sámediggeráđdi/Sametingsrådet Ášši/Sak 011/12 Ovttasbargoeišhtadus gaskal Sámedikki ja Statskog SF / Samarbeidsavtale mellom Sametinget og Statskog SF
17.01.12 *Sámediggeráđdi/Sametingsrådeten aamhtese/*Sak 011/12 *Ovttasbargoeišhtadus gaskesne Saemiedigkien jïh Statskogen SF:n/Sf:n / *Samarbeidsavtale *mellom Saemiedigkien *og Statskogen SF:n/Sf:n
20.01.12 Sámediggepresideanta Egil Olli ja Statskog SF stivrajođiheaddji Marit Arnstad / Sametgingspresiden Egil Olli og styreleder i Statskog SF Marit Arnstad
20.01.12 Saemiedigkiepresideente Egil Ollijjen jïh Statskogen SF/Sf ståvroejuhtiehtæjja Marit Arnstad / *Sametgingspresiden Egil Olli *og *styreleder i. Statskogen SF:m/Sf:m Marit Arnstad
Ovttasbargoeišhtadus gaskal Sámedikki ja Statskog SF/Samarbeidsavtale mellom Sametinget og Statskog SF
*Ovttasbargoeišhtadus gaskesne Saemiedigkien jïh Statskogen SF:n/Sf:n/*Samarbeidsavtale *mellom Saemiedigkien *og Statskogen SF:n/Sf:n
Sámediggi/Sametinget/Statskog SF Komeantaoassi Ovttasbargoeišhtadussii gaskal Sámedikki ja Statskog SF/ Kommentardel til Samarbeidsavtale mellom Sametinget og Statskog SF
Saemiedigkie/Saemiedigkien/Statskogen SF/Sf *Komeantaoassi *Ovttasbargoeišhtadussii gaskesne Saemiedigkien jïh Statskogen SF:n/Sf:n/ *Kommentardel *til *Samarbeidsavtale *mellom Saemiedigkien *og Statskogen SF:n/Sf:n
Sámediggi / Sametinget Ášši 21/10 Sámedikki minerálaplánaveahkki minerálaresurssaid iskkadeapmái ja doaimmaheapmái/Sak 21/10 Sametinget mineralveileder for undersøkelser og drift på mineralressurser 17.06. 2010 Sámedikkis Statskog SF:ii/ Sametinget til Statskog SF Sámedikki minerálaplánaveahkki minerálaresurssaid iskkadeapmái ja doaimmaheapmái / Sametingets mineralveileder for undersøkelser og drift på mineralressurser
Saemiedigkie / Saemiedigkien aamhtese 21 10:n Saemiedigkieh mineraalesoejkesjeviehkie #mineraale<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><pl><gen> goerehtæmman jïh #darjome<n><der_car><adj><sg><ill>/*Sak 21/10 Saemiedigkieh *mineralveileder *for *undersøkelser *og *drift *på *mineralressurser 17.06. jaepien 2010 Saemiedigkesne Statskogen SF:se/Sf:se/ Saemiedigkien *til Statskogen SF:m/Sf:m Saemiedigkien mineraalesoejkesjeviehkie #mineraale<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><pl><gen> goerehtæmman jïh #darjome<n><der_car><adj><sg><ill> / *Sametingets *mineralveileder *for *undersøkelser *og *drift *på *mineralressurser
II Evttohusat ja mearkkašumit
II Uvtelassh jïh mïerhkesjimmieh
Sámediggeráđi mearrádusárvalus:
Saemiedigkieraerien nænnoestahkeåssjele:
Sámediggi dohkkeha ovttasbargošiehtadusa gaskal Sámedikki ja Statskog SF maid sámediggepresideanta Egil Olli ja Statskog SF stivrajođiheaddji Marit Arnstad soabaiga ođđajagimánu 20. b. 2012.
Saemiedigkie ektiebarkoelatjkoem gaskesne Saemiedigkien dåhkasjahta jïh Statskogen SF:n/Sf:n maam saemiedigkiepresideente Egil Ollijjen jïh Statskogen SF:n/Sf:n ståvroejuhtiehtæjja Marit Arnstad tsïengelen latjkajigan 20. b. 2012.
Plána- ja finánsalávdegotti árvalus
Soejkesje- jïh #finanse<n><cmp_sgnom><cmp>moenehtsen åssjele
Álgu
Aalkoe
Sámediggeráđđi ja Statsskog SF leat šiehtadallan ovttasbargošiehtadusa areálahálddašanáššiid oktavuođas.
Saemiedigkieraerie jïh Statsskogen SF/Sf raarahtalleme ektiebarkoelatjkoen goelpeneståaroereeremeaamhtesi gaskesisnie.
Dát šiehtadus ovddiduvvo dál Sámediggái dohkkeheapmái.
Daate latjkoe daelie Saemiedægkan evtiedåvva jååhkesjæmman.
Evttohusat
Uvtelassh
Evttohus 1
Uvtelasse 1
Evttohus Norgga sámiid riikkasearvvis (NSR):
Uvtelasse Nöörjen saemiej rïjhkensiebresne (NSR):
Lasseevttohus ráđi evttohusa ektui:
#Lasse<np><ant><m><cmp_sgnom><cmp>uvtelasse raerien uvtelassen muhteste:
Sámediggi lea guhkit áiggi moaitán ollu Statsskoga vuođđohálddašemiid, erenoamážit daid mat mearkkašit eahpemáhcahahtti sisabahkkemiid daidda guovlluide gos sámi vuoigatvuođat eai leat vel čielgasat.
Saemiedigkie guhkebe tïjjem laajhteme jïjnje Statsskogen våaromereeremidie, joekoenlaakan dejtie mah krööhkestieh *eahpemáhcahahtti *sisabahkkemiid dejtie dajvide gusnie eah saemien reaktah annje leah tjïelkes.
Go ovttasbargošiehtadus gaskal Sámedikki ja Statsskog SF dahkkojuvvui, de deattuhii Sámediggi čuovvovačča:
Goh ektiebarkoelatjkoe gaskesne Saemiedigkien jïh Statsskogen SF:n/Sf:n dorjesovvi, dellie Saemiedigkie tjïelkestehti #minngebe<adj><sg><acc>:
Sámediggi šálloša go váilevaš ovdáneapmi Sámi vuoigatvuođalávdegotti II čuovvoleamis dahká dárbbašlažžan gávdnat gaskaboddasaš čovdosiid mat eai mearkkaš sámi vuoigatvuođaid dohkkeheami.
Saemiedigkie gaatelassja goh fååtesæjja evtiedimmie Saemien reaktanmoenehtsen II dåeriedimmesne dorje #daerpies<adj><ess> gaavnedh annjebodts tjoevtenjidie eah mah saemien reaktide krööhkesth jååhkesjimmiem.
Vuoigatvuođaid ja hálddašeami čielggadeami ovdáneapmi sámi guovlluid várá Romssa fylkka rájes máttás guvlui ferte vuoruhuvvot bajás sihke Sámedikki ja Ráđđehusa bealis.
Reaktaj jïh reeremen salkehtimmien evtiedimmie saemien dajvide *várá Romsan fylhken raejeste *máttás dajvese tjuara bæjjese prijoriteradovvedh dovne Saemiedigkien jïh Reerenassen bielesne.
Dán ovttasbargošiehtadusa dahkan ii galgga man ge láhkai áddejuvvot molssaeaktun vuoigatvuođadohkkeheapmái..
Daan ektiebarkoelatjkoen ij darjome edtjh man gænnah vuakan #aerviedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p1><pl> alternatijvine reaktanjååhkesjæmman..
Sámediggi atná moaittehahttin go Statsskog čađaha daid opmodagaid arronderenvuovdimiid maid dat odne hálddaša, muhto gos vuoigatvuođadilit eai leat loahpalaččat čielggaduvvon.
Saemiedigkie åtna *moaittehahttin goh Statsskog dejtie eegh tjïrrehte *arronderenvuovdimiid mejtie dïhte daenbiejjien reerie, mohte gusnie eah reaktantsiehkieh leah #minngiegietjie<n><adj><der_aadv><adv> tjïelkedovveme.
Ferte deattuhit ahte Sámedikkis eai leat fápmudusat konsulteret areálahálddašemiid birra ja vejolaččat mieđihit daidda, guoskevaš guovlluid vejolaš vuoigatvuođaeaiggádiid ektui.
Tjuara tjïelkestehtedh ahte Saemiedigkien eah leah stillemh konsulteeredh goelpeneståaroereeremi bïjre jïh #nuepie<vblex><indic><pres><p3><pl> dejtie nårtoeh, sjyöhtehke dajvide kaanne reaktanaajhteri muhteste.
Dán oktavuođas deattuhuvvo maiddái ahte oasit dain eatnamiin maid Statsskog hálddaša, leat areálat main lea rádjerasttideaddji boazodoallu.
Daennie gaskesisnie aaj #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> ahte boelhkh dejnie eatnaminie aaj Statsskogen reerie, leah goelpeneståaroeh mejnie lea *rádjerasttideaddji båatsoe.
Go galgá árvvoštallat rievdaduvvon areálageavaheami váikkuhusaid, de galget biddjojuvvot vuođđun dat Sámedikki njuolggadusat mat gusket dasa mo galgá árvvoštallat sámi beroštusaid vuhtiiváldima rievdaduvvon meahccegeavaheami oktavuođas Finnmárkkus, dannego sámi vuoigatvuođain ii galgga leat heajut riektesuodjalus guovlluin máttabealde Finnmárkku go Finnmárkkus.
Goh edtja jarkestovveme goelpeneståaroepråvhkoem vierhtiedalledh dïedti, dellie edtjieh bïejesovvedh våaroeminie dah Saemiedigkien njoelkedassh mah dïsse dijpieh guktie edtja vierhtiedalledh saemien ïedtji seatadimmien jarkestovveme miehtjiepråvhkoen gaskesisnie Finnmaarhkesne, dannasinie saemien reaktine ij edtjh årrodh geervebe reaktoevaarjelimmie dajvine *máttabealde Finnmaarhken goh Finnmaarhkesne.
Šiehtadus ii sáhte man ge láhkai gáržžidit Sámedikki vejolašvuođa vuosttaldit plánaáššiid Plána- ja huksenlága vuođul.
Ij latjkoe maehtieh man gænnah vuakan gaertjiedibie Saemiedigkien nuepiem vuastalidh soejkesjeaamhtesidie Soejkesje- jïh tseegkemelaaken mietie.
Šiehtadus ii čilge áššejođu dakkár diliin go Sámediggi ii mieđa areálahálddašemiide.
Ij latjkoe boejhkelh *áššejođu dagkeres tsiehkine goh ij Saemiedigkie håånesken goelpeneståaroereeremidie.
Livččii buorre sihke Sámediggái ja Statsskogii ahte dakkár diliin lea oktasaš áddejupmi das mo áššit galget meannuduvvot viidáseappot.
Buerie dovne Saemiedægkan jïh Statsskogese ahte dagkeres tsiehkine lea ektie goerkese desnie guktie aamhtesh edtjieh vijriehkåbpoe gïetedovvedh.
Ii šiehtadus ii ge ášši ollislaččat muital makkár vuođđu konsultašuvnnain galgá leat siskkáldasat Sámedikkis.
Ij ij latjkoe gænnah aamhtesem ellieslaakan soptsesth magkeres våarome konsultasjovnine edtja sisnjielisnie Saemiedigkesne årrodh.
Dasa ferte gávdnat čovdosa ovdalgo šiehtadus boahtá fápmui.
Dïsse tjuara tjoevtenjen aarebi gaavnedh latjkoe faamose båata.
Lávdegotti ráva
Moenehtsen bïhkedimmie
Lávdegottis eai leat eanet mearkkašumit dahje evttohusat ja rávve Sámedikki mearridit čuovvovačča:
Moenehtsen eah leah jeenje mïerhkesjimmieh jallh uvtelassh jïh Saemiedigkiem nihtetjæsta nænnoestidh #minngebe<adj><sg><gen>:
Sámediggi doarju muđui Sámediggeráđi árvalusevttohusa.
Saemiedigkie dåårje voen Saemiedigkieraerien åssjeleuvtelassem.
Johttisápmelaččaidlisttu Per A. Bær evttohus:
@Johtit<ex_vblex><iv><der_nomag><n><cmp_sggen><cmp>+saemie<n><cmp_plgen><cmp>+læstoe<n><sg><gen> Per A./a. Bæren uvtelasse:
Ášši maŋiduvvo boahtte dievasčoahkkimii.
Aamhtese soejmehtåvva #båetije<adj><sg><ill> dïevestjåanghkose.
Evttohus gessojuvvui ruovttoluotta.
Uvtelasse bååstede geasasovvi.
NSR áirras Aili Keskitalo evttohus:
NSR:n saadthalmetje Aili Keskitalon uvtelasse:
Jienasteapmi maŋiduvvo bearjadahkii 24.02.12.
Gïelevedteme bearjadahkese soejmehtåvva 24.02.12.
Áigemearri ovddidit mearkkašumiid/evttohusaid maŋiduvvui bearjadahkii 24.02.12.
Tïjjemierie mïerhkesjimmiej/uvtelassi evtiedidh bearjadahkese soejmehtovvi 24.02.12.
Mearradus:
*Mearradus:
Jienasteapmi maŋiduvvo bearjadahkii 24.02.12.
Gïelevedteme bearjadahkese soejmehtåvva 24.02.12.
Áigemearri ovddidit mearkkašumiid/evttohusaid maŋiduvvui bearjadahkii 24.02.12 dii. 08.30
Tïjjemierie mïerhkesjimmiej/uvtelassi evtiedidh bearjadahkese soejmehtovvi 24.02.12 ts. 08.30
Evttohus 2 Áirras Geir Tommy Pedersen, NSR/SáB, BB:a sámediggiejoavku, Árjá, Samer bosatt i Sør-Norge, Åarjel-Saemiej Gïelh evttohus:
Uvtelasse 2 saadthalmetje Geir Tommy Pedersen, NSR/*SÁB, *BB:a. *sámediggiejoavku, *Árjá, *Samer *bosatt i. Sør-Norgen, #Åarjel<np><attr>-*Saemiej *Gïelh uvtelasse:
Ođđa lasseevttohus:
Orre lissieuvtelasse:
Sámediggi ii leat dohkkehan Statsskog SF vuoigatvuođa hálddašit eatnamiid máttabealde Finnmárkku, muhto Sámediggi diehtá ahte Stuorradiggi Stuorradikki eanetlohkomearkkašumis Innst. 153 S (20102011) Om kapitalforhøyelse og statlig lån til Statsakog SF addá ráđđehussii vejolašvuođa árvvoštallat bieđggus mihtádusaid arronderenvuovdima Nordlánddas ja Romssa fylkkas.
Ij saemiedigkie leah dåhkasjahteme Statsskogen SF/Sf reaktam reeredh eatnemh *máttabealde Finnmaarhken, mohte Saemiedigkie daajra ahte Stuorradiggi Stuorradiggijjen gellientaalemïerhkesjimmesne *Innst. 153 s. (20102011:m) *Om *kapitalforhøyelse *og *statlig *lån *til *Statsakog SF:h/Sf:h reerenassese nuepiem vadta vierhtiedalledh barras *mihtádusaid *arronderenvuovdima Nordlaantesne jïh Romsan fylhkesne.
Sámediggi lea guhkit áiggi moaitán ollu Stáhtavuvddiid eanahálddašemiid, erenoamážit go sisabahkkemiid ii sáhte máhcahit dakkár guovlluin gos sámi vuoigatvuođat eai vel leat čielgasat.
Saemiedigkie guhkebe tïjjem laajhteme jïjnje staateskåaki eatnemereeremidie, joekoenlaakan goh *sisabahkkemiid ij maehtieh jarkahtidh dagkeres dajvine gusnie eah saemien reaktah annje tjïelkes.
Ođđajagi 20. b. 2012 mannosaš ovttasbargošiehtadusa oktavuođas gaskal Sámedikki ja Statsskog SF deattuhii Sámediggi čuovvovačča:
Orrejaepien 20. b. 2012:n asketje ektiebarkoelatjkoen gaskesisnie gaskesne Saemiedigkien jïh Statsskogen SF:n/Sf:n Saemiedigkie tjïelkestehti #minngebe<adj><sg><gen>:
Sámediggi čujuha dasa ahte ovdáneapmi vuoigatvuođaid ja hálddašeami čielggadeamis sámi guovllus máttabealde Finnmárkku ferte vuoruhuvvot hui bajás, sihke Sámedikki ja Ráđđehusa bealis.
Saemiedigkie dïsse tjaatseste ahte evtiedimmie reaktaj jïh reeremen salkehtimmesne saemien dajvesne *máttabealde Finnmaarhken tjuara prijoriteradovvedh dan bæjjese, dovne Saemiedigkien jïh Reerenassen bielesne.
Sámediggi šálloša go váilevaš ovdáneapmi Sámi vuoigatvuođalávdegotti II čuovvoleamis.
Saemiedigkie gaatelassja goh fååtesæjja evtiedimmie Saemien reaktanmoenehtsem II dåeriedimmesne.
Dát addá dakkár dárbbu ahte gávdnat gaskaboddasaš čovdosiid eanahálddašemiid oktavuođas, ja ođasmuvvi resurssaid geavaheami oktavuođas dain guovlluin.
Daate dagkeres daerpiesvoetem vadta ahte annjebodts tjoevtenji eatnemereeremidie gaskesisnie gaavnijibie, jïh *ođasmuvvi #resursse<n><pl><gen> pråvhkoen gaskesisnie dejnie dajvine.
Sámediggi áiddostahttá ahte vejolaš mieđiheapmi Statsskog SF eanahálddašemiide ii sáhte áddejuvvot sámi vuoigatvuođaid čielggadeapmin.
Saemiedigkie *áiddostahttá ahte #kaanne<vblex><indic> nårtome Statsskogen SF/Sf eatnemereeremidie ij maehtieh aerviedovvedh saemien reaktaj salkehtimmine.
Čujuhuvvo dán oktavuođas maiddái EBD aiddostahttimiidda (EBD neahttasiiddut 03.06.2011) ahte vuovdima oktavuođas dakkár guovlluin mat gusket Sámi vuoigatvuođalávdegotti 2:ii galgá dahkkojuvvot čielggasin oastái ahte daidda vuoigatvuođaide mat das ležžet vuovdemihtádussii, ii gusto vuovdin, ja ahte Statskog ii sáhte váldit ovddasvástádusa dain vejolaš hehttehusain maid dát mielddisbuktá oastái boahtteáiggis.
Tjaatseståvva daennie gaskesisnie aaj *EBD tjïertestimmide (*EBD nehtebielieh 03.06.2011) ahte doekemen gaskesisnie dagkeres dajvine mah dijpieh Saemien reaktanmoenehtsen 2:se edtja dorjesovvedh tjïelkesinie åestiejasse ahte dejtie reaktide mah desnie leah *vuovdemihtádussii, ij davvoeh doekijinie, jïh ahte ij Statskog maehtieh dïedtem vaeltedh dejnie kaanne dåeriesmoerijste mejtie daate åestiejasse båetijen aejkien mealtan buakta.
Ferte deattuhit ahte Sámedikkis ii leat váldi dahkat šiehtadusaid mat gáržžidit dahje hilgot vuoigatvuođaeaiggádiid doaimmaid guoskevaš guovlluin.
Tjuara tjïelkestehtedh ahte Saemiedigkien ij leah stilleme latjkoeh darjodh mah gaertjiedieh jallh reaktanaajhteri darjomh beelhkieh sjyöhtehke dajvine.
Deattuhuvvo maiddái ahte osiin dain eatnamiin maid Statsskog hálddaša, doaimmahuvvo rájiidrasttideaddji boazodoallu.
Aaj #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> ahte boelhkine dejnie eatnaminie aaj Statsskogen reerie, dijpesåvva *rájiidrasttideaddji båatsoe.
Go guoská dan árvvoštallamii váikkuhusaid areálaid rievdaduvvon geavaheamis, de ii galgga sámi vuoigatvuođain guovlluin máttabealde Finnmárkku leat heajut riektesuodjalus go guovlluin Finnmárkkus.
Goh dæjpa dan vierhtiedæmman dïedti goelpeneståaroej jarkestovveme pråvhkosne, dellie ij edtjh saemien reaktine dajvine *máttabealde Finnmaarhken årrodh geervebe reaktoevaarjelimmie goh dajvine Finnmaarhkesne.
Šiehtadus ii sáhte man ge láhkai gáržžidit Sámedikki vejolašvuođa vuosttaldit plánaáššiid Plána- ja huksenlága vuođul.
Ij latjkoe maehtieh man gænnah vuakan gaertjiedibie Saemiedigkien nuepiem vuastalidh soejkesjeaamhtesidie Soejkesje- jïh tseegkemelaaken mietie.
Berre čielggaduvvot mo vejolaš konsultašuvnnaid bohtosat galget dieđihuvvot Sámediggái.
Byöroe tjïelkedovvedh guktie kaanne konsultasjovni illedahkh edtjieh Saemiedægkan bïeljelovvedh.
Šiehtadus ii čilge áššejođu dakkár diliin go Sámediggi ii mieđa areálahálddašemiide.
Ij latjkoe boejhkelh *áššejođu dagkeres tsiehkine goh ij Saemiedigkie håånesken goelpeneståaroereeremidie.
Livččii buorre sihke Sámediggái ja Statsskogii ahte dakkár diliin lea oktasaš áddejupmi das mo áššit galget meannuduvvot viidáseappot.
Buerie dovne Saemiedægkan jïh Statsskogese ahte dagkeres tsiehkine lea ektie goerkese desnie guktie aamhtesh edtjieh vijriehkåbpoe gïetedovvedh.
III Jienasteapmi
III Gïelevedteme
39 áirasis ledje 37 čoahkis.
39 saadthalmetjh lin 37 tjåengkesne.
Jienasteapmi dahkkojuvvui čuovvovaš vuogi mielde:
Gïelevedteme minngebe vuekien mietie dorjesovvi:
Evttohus 1 gessojuvvui ruovttoluotta.
Uvtelasse 1 bååstede geasasovvi.
Evttohus 2 - Ođđa lasseevtohus mearriduvvui 34 jienain 3 jiena vuostá.
Uvtelasse 2 - Orre *lasseevtohus 34 tjoejh nænnoestovvi 3:n tjoejen vuestie.
Plána- ja finánsalávdegotti ráva mearriduvvui 34 jienain 3 jiena vuostá.
Soejkesje- jïh #finanse<n><cmp_sgnom><cmp>moenehtsen bïhkedimmie 34 tjoejh nænnoestovvi 3:n tjoejen vuestie.
IV Beavdegirjelasáhusat
IV Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
Daennie aamhtesisnie idtji evtedh buertiegærjalissie.
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat
V Lahtestimmielæstoe jïh replihkh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Aili Keskitalo, áššejođiheaddji
Lahtestimmie Replihke 1 Aili Keskitalo, aamhtesejuhtiehtæjja
2 Willy Ørnebakk Aili Keskitalo Geir Tommy Pedersen Willy Ørnebakk
2 Willy Ørnebakkem Aili Keskitalo Geir Tommy Pedersen Willy Ørnebakk
3 Geir Tommy Pedersen Ronny Wilhelmsen Ann-Mari Thomassen Willy Ørnebakk Geir Tommy Pedersen
3 Geir Tommy Pedersen Ronny Wilhelmsen Ann-Marien Thomassen Willy Ørnebakkem Geir Tommy Pedersen
4 Randi A. Skum Geir Tommy Pedersen Randi A. Skum
4 Randi a. Skum Geir Tommy Pedersen Randi A./a. Skum
5 Per Andersen Bæhr Geir Tommy Pedersen Per Andersen Bæhr
5 Per Andersen Bæhr Geir Tommy Pedersen Per Andersen Bæhr
6 Ragnhild Melleby Aslaksen Geir Tommy Pedersen Jørn Are Gaski Anders Somby jr. Ragnhild Melleby Aslaksen
6 Ragnhild Mellebyem Aslaksen Geir Tommy Pedersen Jørn Are Gaski Anders Somby jr. Ragnhild Mellebyem Aslaksen
7 Jarle Jonassen Aili Keskitalo Geir Tommy Pedersen Willy Ørnebakk Jarle Jonassen
7 Jarle Jonassen Aili Keskitalo Geir Tommy Pedersen Willy Ørnebakkem Jarle Jonassen
8 Egil Olli
8 Egil Olli
9 Willy Ørnebakk
9 Willy Ørnebakk
10 Arthur Tørfoss
10 Arthur Tørfoss
11 Toril Bakken Kåven
11 Toril Bakken Kåven
12 Geir Tommy Pedersen
12 Geir Tommy Pedersen
13 Toril Bakken Kåven
13 Toril Bakken Kåven
14 Per Andersen Bæhr Willy Ørnebakk, čoahkkinortnegii Willy Ørnebakk, čoahkkinortnegii Aili Keskitalo, čoahkkinortnegii Per Andersen Bæhr, čoahkkinortnegii Aili Keskitalo, áššejođiheaddji Jarle Jonassen, čoahkkinortnegii Willy Ørnebakk, čoahkkinortnegii
14 Per Andersen Bæhr Willy Ørnebakk, tjåanghkoeöörnegasse Willy Ørnebakk, tjåanghkoeöörnegasse Aili Keskitalo, tjåanghkoeöörnegasse Per Andersen Bæhr, tjåanghkoeöörnegasse Aili Keskitalo, aamhtesejuhtiehtæjja Jarle Jonassen, tjåanghkoeöörnegasse Willy Ørnebakk, tjåanghkoeöörnegasse
Geir Tommy Pedersen, čoahkkinortnegii
Geir Tommy Pedersen, tjåanghkoeöörnegasse
15 Aili Keskitalo, áššejođiheaddji
15 Aili Keskitalo, aamhtesejuhtiehtæjja
16 Willy Ørnebakk
16 Willy Ørnebakk
17 Per Andersen Bæhr
17 Per Andersen Bæhr
18 Alf Isaksen
18 Alf Isaksen
VI Sámedikki mearrádus
VI Saemiedigkieh nænnoestahke
Sámediggi dohkkeha ovttasbargošiehtadusa gaskal Sámedikki ja Statskog SF maid sámediggepresideanta Egil Olli ja Statskog SF stivrajođiheaddji Marit Arnstad soabaiga ođđajagimánu 20. b. 2012.
Saemiedigkie ektiebarkoelatjkoem gaskesne Saemiedigkien dåhkasjahta jïh Statskogen SF:n/Sf:n maam saemiedigkiepresideente Egil Ollijjen jïh Statskogen SF:n/Sf:n ståvroejuhtiehtæjja Marit Arnstad tsïengelen latjkajigan 20. b. 2012.
Sámediggi ii leat dohkkehan Statsskog SF vuoigatvuođa hálddašit eatnamiid máttabealde Finnmárkku, muhto Sámediggi diehtá ahte Stuorradiggi Stuorradikki eanetlohkomearkkašumis Innst. 153 S (20102011) Om kapitalforhøyelse og statlig lån til Statsakog SF addá ráđđehussii vejolašvuođa árvvoštallat bieđggus mihtádusaid arronderenvuovdima Nordlánddas ja Romssa fylkkas.
Ij saemiedigkie leah dåhkasjahteme Statsskogen SF/Sf reaktam reeredh eatnemh *máttabealde Finnmaarhken, mohte Saemiedigkie daajra ahte Stuorradiggi Stuorradiggijjen gellientaalemïerhkesjimmesne *Innst. 153 s. (20102011:m) *Om *kapitalforhøyelse *og *statlig *lån *til *Statsakog SF:h/Sf:h reerenassese nuepiem vadta vierhtiedalledh barras *mihtádusaid *arronderenvuovdima Nordlaantesne jïh Romsan fylhkesne.
Sámediggi lea guhkit áiggi moaitán ollu Stáhtavuvddiid eanahálddašemiid, erenoamážit go sisabahkkemiid ii sáhte máhcahit dakkár guovlluin gos sámi vuoigatvuođat eai vel leat čielgasat.
Saemiedigkie guhkebe tïjjem laajhteme jïjnje staateskåaki eatnemereeremidie, joekoenlaakan goh *sisabahkkemiid ij maehtieh jarkahtidh dagkeres dajvine gusnie eah saemien reaktah annje tjïelkes.
Ođđajagi 20. b. 2012 mannosaš ovttasbargošiehtadusa oktavuođas gaskal Sámedikki ja Statsskog SF deattuhii Sámediggi čuovvovačča:
Orrejaepien 20. b. 2012:n asketje ektiebarkoelatjkoen gaskesisnie gaskesne Saemiedigkien jïh Statsskogen SF:n/Sf:n Saemiedigkie tjïelkestehti #minngebe<adj><sg><gen>:
Sámediggi čujuha dasa ahte ovdáneapmi vuoigatvuođaid ja hálddašeami čielggadeamis sámi guovllus máttabealde Finnmárkku ferte vuoruhuvvot hui bajás, sihke Sámedikki ja Ráđđehusa bealis.
Saemiedigkie dïsse tjaatseste ahte evtiedimmie reaktaj jïh reeremen salkehtimmesne saemien dajvesne *máttabealde Finnmaarhken tjuara prijoriteradovvedh dan bæjjese, dovne Saemiedigkien jïh Reerenassen bielesne.
Sámediggi šálloša go váilevaš ovdáneapmi Sámi vuoigatvuođalávdegotti II čuovvoleamis.
Saemiedigkie gaatelassja goh fååtesæjja evtiedimmie Saemien reaktanmoenehtsem II dåeriedimmesne.
Dát addá dakkár dárbbu ahte gávdnat gaskaboddasaš čovdosiid eanahálddašemiid oktavuođas, ja ođasmuvvi resurssaid geavaheami oktavuođas dain guovlluin.
Daate dagkeres daerpiesvoetem vadta ahte annjebodts tjoevtenji eatnemereeremidie gaskesisnie gaavnijibie, jïh *ođasmuvvi #resursse<n><pl><gen> pråvhkoen gaskesisnie dejnie dajvine.
Sámediggi áiddostahttá ahte vejolaš mieđiheapmi Statsskog SF eanahálddašemiide ii sáhte áddejuvvot sámi vuoigatvuođaid čielggadeapmin.
Saemiedigkie *áiddostahttá ahte #kaanne<vblex><indic> nårtome Statsskogen SF/Sf eatnemereeremidie ij maehtieh aerviedovvedh saemien reaktaj salkehtimmine.
Čujuhuvvo dán oktavuođas maiddái EBD aiddostahttimiidda (EBD neahttasiiddut 03.06.2011) ahte vuovdima oktavuođas dakkár guovlluin mat gusket Sámi vuoigatvuođalávdegotti 2:ii galgá dahkkojuvvot čielggasin oastái ahte daidda vuoigatvuođaide mat das ležžet vuovdemihtádussii, ii gusto vuovdin, ja ahte Statskog ii sáhte váldit ovddasvástádusa dain vejolaš hehttehusain maid dát mielddisbuktá oastái boahtteáiggis.
Tjaatseståvva daennie gaskesisnie aaj *EBD tjïertestimmide (*EBD nehtebielieh 03.06.2011) ahte doekemen gaskesisnie dagkeres dajvine mah dijpieh Saemien reaktanmoenehtsen 2:se edtja dorjesovvedh tjïelkesinie åestiejasse ahte dejtie reaktide mah desnie leah *vuovdemihtádussii, ij davvoeh doekijinie, jïh ahte ij Statskog maehtieh dïedtem vaeltedh dejnie kaanne dåeriesmoerijste mejtie daate åestiejasse båetijen aejkien mealtan buakta.
Ferte deattuhit ahte Sámedikkis ii leat váldi dahkat šiehtadusaid mat gáržžidit dahje hilgot vuoigatvuođaeaiggádiid doaimmaid guoskevaš guovlluin.
Tjuara tjïelkestehtedh ahte Saemiedigkien ij leah stilleme latjkoeh darjodh mah gaertjiedieh jallh reaktanaajhteri darjomh beelhkieh sjyöhtehke dajvine.
Deattuhuvvo maiddái ahte osiin dain eatnamiin maid Statsskog hálddaša, doaimmahuvvo rájiidrasttideaddji boazodoallu.
Aaj #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> ahte boelhkine dejnie eatnaminie aaj Statsskogen reerie, dijpesåvva *rájiidrasttideaddji båatsoe.
Go guoská dan árvvoštallamii váikkuhusaid areálaid rievdaduvvon geavaheamis, de ii galgga sámi vuoigatvuođain guovlluin máttabealde Finnmárkku leat heajut riektesuodjalus go guovlluin Finnmárkkus.
Goh dæjpa dan vierhtiedæmman dïedti goelpeneståaroej jarkestovveme pråvhkosne, dellie ij edtjh saemien reaktine dajvine *máttabealde Finnmaarhken årrodh geervebe reaktoevaarjelimmie goh dajvine Finnmaarhkesne.
Šiehtadus ii sáhte man ge láhkai gáržžidit Sámedikki vejolašvuođa vuosttaldit plánaáššiid Plána- ja huksenlága vuođul.
Ij latjkoe maehtieh man gænnah vuakan gaertjiedibie Saemiedigkien nuepiem vuastalidh soejkesjeaamhtesidie Soejkesje- jïh tseegkemelaaken mietie.
Berre čielggaduvvot mo vejolaš konsultašuvnnaid bohtosat galget dieđihuvvot Sámediggái.
Byöroe tjïelkedovvedh guktie kaanne konsultasjovni illedahkh edtjieh Saemiedægkan bïeljelovvedh.
Šiehtadus ii čilge áššejođu dakkár diliin go Sámediggi ii mieđa areálahálddašemiide.
Ij latjkoe boejhkelh *áššejođu dagkeres tsiehkine goh ij Saemiedigkie håånesken goelpeneståaroereeremidie.
Livččii buorre sihke Sámediggái ja Statsskogii ahte dakkár diliin lea oktasaš áddejupmi das mo áššit galget meannuduvvot viidáseappot.
Buerie dovne Saemiedægkan jïh Statsskogese ahte dagkeres tsiehkine lea ektie goerkese desnie guktie aamhtesh edtjieh vijriehkåbpoe gïetedovvedh.
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 24.02.12 dii. 10.10
Aamhtesen gïetedimmie 24.02.12 ts. illesovvi 10.10
Vuođđogiella: Norsk
Våaromegïele: Norsk
pseudo_tmx_data/SP-08-2012_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-08-2012_sme2sma.tmx

Ášši/Sak EKL 001/12 Ášši/Sak DC 008/12
Aamhtesen/*Sak EKL 001 12:n aamhtesh/*Sak DC:n 008/12
Rievdadusat boazodoallohálddašeamis – vuođđu ja eavttut
Jorkestimmieh båatsoereeremisnie – våarome jïh moenemetsiehkieh
Arkiivaáššenr..
Arkijveaamhtesnr..
11/249806 / 25 - 58
11/249806 / 25 - 58
Meannudeamit
Gïetedimmieh
Politihkalaš dássi Beaivi Áššenr.
Politihkeles daltese Biejjie Aamhtesenummere
Sámediggeráđđi 17.01.12 SR 012/12 Ealáhus- ja kulturlávdegoddi 20.–21.02.12 EKL 001/12 Sámedikki dievasčoahkkin 22.–24.02.12 DC 008/12
Saemiedigkieraerie 17.01.12 SR:n 012/12 jielemh jïh kultuvremoenehtse 20.–21.02.12 #EKL<n><pl><nom> 001 12:n Saemiedigkieh dïevestjåanghkoen 22.–24.02.12 #DC<n><pl><nom> 008/12
Ášši meannudeapmi álggahuvvui 23.02.12 dii. 18.30
Aamhtesen gïetedimmie 23.02.12 ts. aelkiehtovvi 18.30
I Mildosat
I Lissiepaehperh
II Evttohusat ja mearkkašumit
II Uvtelassh jïh mïerhkesjimmieh
Sámediggeráđi mearrádusárvalus:
Saemiedigkieraerien nænnoestahkeåssjele:
Sámedikki mielas berrešii boazodoalu almmolaš hálddašeapmi buoriduvvot ja nannejuvvot.
Saemiedigkien mïelesne byöroe båatsoen byjjes reereme bueriedovvedh jïh nænnoestovvedh.
Danne lea Sámediggi gearggus konsulteret dáid rievdadusaid birra, nu mo ráđđehus lea mearridan.
Dannasinie Saemiedigkie klaeries konsulteeredh daaj jorkestimmiej bïjre, #<adv> goh reerenasse nænnoestamme.
Dat hálddašanstruktuvra maid Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta evttoha, guovlostivrraid heaittihemiin ja seammás guovlokantuvrraid sirdimiin fylkkamánnii viđa davimus fylkkain, ii sáhte čađahuvvot.
Dïhte reeremestruktuvre aaj Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente uvtede, dajveståvroej illeminie jïh seammasïenten dajvekontovri johtelohkine fylhkemaannan vïjhten noerhtemes fylhkine, ij maehtieh tjïrrehtovvedh.
Sámediggi deattuha ahte konsultašuvnnat boazodoalu almmolaš hálddašeami rievdadusaid birra sáhttet dušše čađahuvvot dan eavttu vuođul ahte iešguđet ortnegiid ja čovdosiid galgá sáhttit árvvoštallat.
Saemiedigkie tjïelkestahta ahte konsultasjovnh båatsoen byjjes reeremen jorkestimmiej bïjre maehtieh ajve tjïrrehtovvedh dan moenemetsiehkien mietie ahte ovmessie öörnegidie jïh tjoevtenjh edtja maehtedh vierhtiedalledh.
Sámediggi čujuha dasa ahte dán áššis: Lea beagginiskkadeami mandáhta ja boazodoallohálddahusa evaluerema bargojoavkku mandáhta ja čoahkádus ráhkaduvvon ja mearriduvvon almmá dan haga ahte Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta lea geahččalan boahtit ovttaoaivilii Sámedikkiin, nu mo boahtá ovdan konsultašuvdnaprosedyraid 8. čuoggás Čielggadusat/máhttovuođđu.
Saemiedigkie dïsse tjaatseste ahte daennie aamhtesisnie: #Såaltje<n><cmp_sgnom><cmp> goerehtimmien mandaaten jïh båatsoereeremen vuarjasjimmiem barkoedåehkien mandaaten jïh *čoahkádus dorjesovveme jïh namhtah nænnoestovveme dan namhtah ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente voejhkelamme båetedh aktenraeresne Saemiedigkine, #<adv> goh fraamme båata konsultasjovneprosedyjri 8. tsiehkeste Boejhkehtassh/maahtoevåarome.
Lea hálddašanstruktuvrra mearrideapmi dáhpáhuvvan almmá dan haga ahte lea geahččaluvvon juksat ovttamielalašvuođa konsultašuvdnaprosedyraid čuoggá 1 Ulbmilat vuođul, ja almmá dan haga ahte lea geahččaluvvon čađahit konsultašuvnnaid buori dáhtu mielde konsultašuvdnaprosedyraid čuoggá 6 Oppalaš mearrádusat vuođul.
#Reereme<n><cmp_sgnom><cmp> struktuvren nænnoestimmie namhtah sjugniehtovveme dan namhtah ahte voejhkelovveme jaksedh sïemesvoeten konsultasjovneprosedyjri tsiehkien 1 ulmieh mietie, jïh namhtah dan namhtah ahte voejhkelovveme konsultasjovnh buerie vajtelen mietie tjïrrehtidh konsultasjovneprosedyjri tsiehkien 6 *Oppalaš nænnoestahkh mietie.
Eai leat addojuvvon makkárge dieđut hálddašanstruktuvrra rievdadusaid árvvoštallama birra ovdalgo mearrádus lea dahkkojuvvon.
Eah leah vadtasovveme naan daajroeh gænnah reeremestruktuvren jorkestimmiej vierhtiedimmien bïjre aarebi nænnoestahke dorjesovveme.
Eaktun lea biddjojuvvon ahte dievaslaš diehtojuohkin galgá dáhpáhuvvat ášši meannudeami buot dásiin konsultašuvdnaprosedyraid čuoggá 3 Diehtojuohkin vuođul.
Moenemetsiehkine bïejesovveme ahte ellies bïevnese edtja sjugniehtovvedh aamhtesen gïetedimmien #gaajhke<prn><ind><pl><loc> daltesinie konsultasjovneprosedyjri tsiehkien 3:n bïevnesen mietie.
Lea Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta čuoččuhan ahte gažaldagat guovlokantuvrraid doaibmasirdin Boazodoallohálddahusas fylkkamánniide eai gula konsultašuvdnaprosedyraid čuoggái 2 Doaibmaguovlu, mii lea boastut.
Lea Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente bagkesamme ahte gyhtjelassh dajvekontovri darjomejohtelohken Båatsoereeremisnie fylhkemaennide eah govlh konsultasjovneprosedyjri tseahkan 2 vierhkiedajve, mij lea båajhtede.
Dat mii mearrida man birra galgá konsulterejuvvot, lea dat ahte sáhttá go doaibmabidju váikkuhit sámi beroštusaid njuolgga.
Dïhte mij nænnoste man bïjre edtja konsulteeresovvedh, lea dïhte ahte maahta goh råajvarimmie saemien ïedtji dijpedh rïekte.
Sámediggi gávnnaha ahte Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta dán rádjai dán áššis ii leat vuhtii váldán daid mearrádusaid mat leat ráđđehusa mearridan konsultašuvdnaprosedyrain gaskal stáhta eiseválddiid ja Sámedikki.
Saemiedigkie guajhtsede ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente daan raajan daennie aamhtesisnie ij leah vuehtieji vaalteme dejtie nænnoestahkh mah reerenassem konsultasjovneprosedyjrine nænnoestamme gaskesne staaten åejvieladtji jïh Saemiedigkien.
Sámediggi čujuha dasa ahte departemeantta bovdehus Sámediggái nu gohčoduvvon konsultašuvdnačoahkkimiidda ođđa hálddašanstruktuvrra čađaheami birra, ii mearkkaš konsultašuvdnaprosedyraid ollašuhttima.
Saemiedigkie dïsse tjaatseste ahte departemeentem #bööredh<vblex><tv><der_h><vblex><imp><p3><sg> Saemiedægkan dan gohtjesovveme konsultasjovnetjåanghkojde orre reeremestruktuvren tjïrrehtimmien bïjre, ij krööhkesth konsultasjovneprosedyjri tjïrrehtimmiem.
Danne ii leat riekta ahte Sámediggi ii leat háliidan konsulteret departemeanttain, nu mo eanandoallo- ja biebmoministtar lea dieđihan Sámediggái.
Dannasinie ij leah reaktoe/rïektes ahte ij Saemiedigkie leah sïjhteme departemeentine konsulteeredh, #<adv> goh laanteburrie- jïh beapmoeministere Saemiedægkan bïeljelamme.
Sámediggi deattuha ahte konsultašuvdnaprosedyrat leat váilevaččat čuvvojuvvon dán rádjai dán áššis.
Saemiedigkie tjïelkestahta ahte konsultasjovneprosedyjrh leah *váilevaččat daan raajan dåeriedovveme daennie aamhtesisnie.
Dat okto gáibida ahte Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta gulaskuddamiid čuovvoleamis ferte láhčit dilálašvuođaid duohta konsultašuvnnaide.
Dïhte oktegh kreava ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente govledimmiej dåeriedimmesne tjuara nuepieh laetjedh saetnies konsultasjovnide.
Dakkár konsultašuvnnain ferte addojuvvo vejolašvuohta árvvoštallat iešguđet hálddašanortnegiid daid proseassaiguin mat dárbbašuvvojit dan oktavuođas.
Dagkeres konsultasjovnine tjuara nuepie vadtasåvva ovmessie reeremeöörnegidie vierhtiedalledh dej prosessigujmie mah daarpesjovvieh dennie gaskesisnie.
Eanandoallo- ja biebmodepartemeantta gulaskuddanevttohusas leat ollu árvvoštallamat main ii leat vuođđu dan vuođđodokumeanttas masa čujuhuvvo.
Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten govledimmieuvtelassesne leah jïjnje vierhtiedimmieh mejnie ij leah våarome dennie våarometjaatsegisnie mïsse tjaatseståvva.
Sámediggi ii sáhte doarjut dan čuoččuhusa ahte: Dálá hálddašanortnet lea sirrejuvvon, uhccán bevttolaš, ja das váilu legitimitehta servodagas muđui.
Ij saemiedigkie maehtieh dam dåarjodh *čuoččuhusa ahte: Daaletje reeremeöörnege lea *sirrejuvvon, onne *bevttolaš, jïh desnie legitimiteeten siebriedahkesne fååtese voen.
Rievdaduvvon hálddašanstruktuvra, nu mo departemeanta evttoha, váikkuhivččii hálddahuslaš dárpmi.
Jarkestovveme reeremestruktuvre, #<adv> goh departemeente uvtede, dijpie reerije *dárpmi.
Sivvan eahpečielga earuide gaskal boazodoalu ja almmolaš hálddašeami lea dálá hálddašanstruktuvra.
Sjïekine ovtjïelke juakadimmide gaskesne båatsoen jïh byjjes reeremen lea daaletje reeremestruktuvre.
Hálddahusas leat stuorra bealátvuođahástalusat, earret eará ráŋggáštusaid geavaheami oktavuođas.
Reeremisnie leah stoere *bealátvuođahástalusat, gaskem jeatjah bysvehtsi pråvhkoen gaskesisnie.
Boazodoallu deaŧalaš servodatoassálastin ferte gullat stáhtalaš regionála hálddašeapmái.
Båatsoe vihkeles #siebriedahke<n><cmp_sgnom><cmp>#mealtan<adv><der_nomag><n> tjuara govledh staateles regionaale reeremasse.
Boazodoalu mearkkašupmi sámi kultuvrii, ja stáhta riikkaidgaskasaš geatnegasvuođat dan ektui, eaktuda nannoset stáhtalaš regionála hálddašeami.
Båatsoen mïerhkesjimmie saemien kultuvrese, jïh staaten gaskenasjonaale dïedth dan muhteste, tsïhkestahta nænnebe/nænnobe/nænnoesåbpoe staateles regionaale reeremem.
Sámediggi čuoččuha ahte jagi 2011 beagginiskkadeapmi addá buori vuođu dulkot dan láhkai ahte: Hálddahuslaš dárbmi vuosttažettiin čatnasa dan kapasitehtii ja daidda resurssaide mat boazodoallohálddahusas leat.
Saemiedigkie bagkese ahte jaepien 2011 såaltjegoerehtimmie buerie våaromem vadta doelhkestidh dan nemhtie ahte: Reerije *dárbmi voestegh gårrede dan kapasiteetese jïh dejtie #resursse<n><pl><ill> mah båatsoereeremen leah.
Dat áddejupmi ahte boazodoalu ja hálddašeami earru lea eahpečielggas, boahtá nuppi bealis Stuorradikki dáhttojuvvon politihka ahte doaibmi boazodoallit galget leat mielde stivrenorgánain, ja nuppi bealis fas Eanandoallo- ja biebmodepartemeantta doabageavaheamis mii eahpečielggasmahttá erohusa gaskal priváhtarievttálaš ja almmolašrievttálaš diliid.
Dïhte goerkese ahte båatsoen jïh reeremen juakadimmie ovtjïelkes, mubpene bieleste båata Stuorradiggijjen #sïjhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> politihkem ahte funksjovnelle bovtsesteerijh edtjieh mealtan stuvremeorgaanine årrodh, jïh mubpene bielesne viht Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten lahtesepråvhkosne mijjieh *eahpečielggasmahttá joekehtsen gaskesne #privaate<adj><cmp_attr><cmp> reaktoen jïh #byjjes<adj><cmp_attr><cmp> reaktoen tsiehkiej.
Moaitámuš boazodoallohálddahusa váilevaš ollislašvuođajurddašeami ja legitimitehta vuostá dovddaha eará eanaberošteddjiid dárbbu hedjonahttit boazodoalu resursa- ja vuoigatvuođavuođu, ja muitala ahte dáža servodagas lea uhccán máhttu dan birra ahte boazodoallu ovddasta minoritehta- ja álgoálbmotkultuvrra.
#Laejhtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> båatsoereeremen fååtesæjja elliesvoetenussjedimmien jïh legitimiteeten vuestie dabtehte jeatjah eatnemeaabparæjjaj daerpiesvoeten *hedjonahttit båatsoen #resursse<n><cmp_sgnom><cmp_splitr> jïh reaktanvåaromem, jïh soptseste ahte daaroen siebriedahkesne lea onnen maahtoe dan bïjre ahte båatsoe *ovddasta minoriteete- jïh aalkoeåålmegekultuvrem/aalkoeåålmehkultuvrem/aalkoeåålmhkultuvrem.
Stáhta geatnegasvuohta suodjalit boazodoalu sámi kultuvran bealušta sámi iešmearrideami ja iešstivrema ovdáneami áššesuorggis.
Staaten dïedte båatsoem saemien kultuvrine vaarjelidh saemien jïjtjereeremem jïh jïjtjereeremen evtiedimmiem aamhtesesuerkesne vaarjele.
Sámediggi gávnnaha ahte Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta gulaskuddanevttohusainis geahččala rievdadit dan mii lea leamaš gustovaš sámepolitihkka sámelága mearrideami rájes 1987:s.
Saemiedigkie guajhtsede ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente govledimmieuvtelassine voejhkele jarkestidh dam mij orreme *gustovaš saemienpolitihke saemienlaaken nænnoestimmien raejeste jaepien 1987.
Sámepolitihkalaš ulbmil lea ahte mearridanváldi dakkár áššiin mat erenoamážit gusket sámi álbmogii, galgá sirdojuvvot Sámediggái.
#Saemie<n><cmp_sggen><cmp> politihken ulmie lea ahte nænnoestimmiereaktah dagkeres aamhtesinie mah joekoenlaakan saemien aalmogasse dijpieh, edtja Saemiedægkan jåhtasovvedh.
Dán áššis lea Eanandoallo- ja biebmodepartemeantta áigumuš garrasit hedjonahttit sámi stivrejumi ja boazodoallofágalaš váikkuheami almmolaš boazodoallohálddašeapmái.
Daennie aamhtesisnie lea Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten aajkoe garrelaakan *hedjonahttit saemiem *stivrejumi jïh båatsoefaagen dïedten byjjes båatsoereeremasse.
Boazodoallopolitihkka lea eanet go ealáhuspolitihkka dahje resursahálddašanpolitihkka.
Båatsoepolitihke jeenje goh jielemepolitihke jallh #resursse<n><cmp_sggen><cmp>#reereme<n><cmp_sgnom><cmp>politihke.
Dat lea sámepolitihkka, ja danne eaktuduvvo ahte dat guorrasa dan sámepolitihkalaš ovdáneapmái mas lea leamaš stuorra ovttamielalašvuohta Stuorradikkis ja Sámedikkiin fargga 25 jagi.
Dïhte saemienpolitihke, jïh dannasinie #tsïhkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> dïhte latjkoe dan #saemie<n><cmp_sggen><cmp> politihken evtiedæmman mesnie orreme stoere sïemesvoete Stuorradiggijjesne jïh Saemiedigkine rætnoe 25 jaepieh.
Sámediggi gávnnaha ahte Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta gulaskuddanevttohusastis ii leat árvvoštallan olmmošrievttálaš geatnegasvuođaid sápmelaččaid ektui álgoálbmogin.
Saemiedigkie guajhtsede ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente govledimmieuvtelassesne ij leah vierhtiedalleme almetjerïektes dïedtide saemiej muhteste aalkoeåålmeginie.
Go boahtteáiggi almmolaš boazodoallohálddašanstruktuvra mearriduvvo, de ferte bidjat olmmošrievttálaš geatnegasvuođaid vuođđu.
Goh båetijen aejkien byjjes båatsoereeremestruktuvre nænnoeståvva, dellie tjuara bïejedh almetjerïektes dïedti våarome.
Dat mearkkaša ahte: Sápmelaččaid vuoigatvuohta iešmearrideapmái ja iešstivremii ON konvenšuvnna vuođul siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid birra artihkkalis 1 ja ON álgoálbmotvuoigatvuođaid julggaštusa artihkkalat 3 ja 4 bealuštit dan ahte Sámediggái ferte addojuvvot mearrideaddji ja deaŧalaš rolla boazodoalu hálddašeamis.
Dïhte krööhkeste ahte: Saemiej reakta jïjtjereeremasse jïh jïjtjereeremasse ON konvensjovnen mietie sivijle jïh politihkeles reaktaj bïjre artihkelisnie 1 jïh ONEN aalkoeåålmegereaktaj/aalkoeåålmehreaktaj/aalkoeåålmhreaktaj deklarasjovnen artihkelh 3 jïh 4 dam vaarjelieh ahte Saemiedægkan tjuara vadtasovvedh nænnoestæjja jïh vihkeles råållan båatsoen reeremisnie.
Dás čujuhuvvo maiddái ON álgoálbmogiid erenoamášdieđiheaddji 11.01.11 mannosaš raportii mas son rávve Norgga konsulteret Sámedikki mearridanválddi sirdima birra Sámediggái dakkár áššiin mat gusket sápmelaččaid árbevirolaš ealáhusaide.
Daelie aaj tjaatseståvva ONEN aalkoeåålmegi #sjïere<adj><cmp_attr><cmp> bïeljelæjja 11.01.11 asketje reektehtsasse mesnie dïhte nihtetjæsta Nöörjem konsulteeredh Saemiedigkiem nænnoestimmiereaktaj johtelohken bïjre Saemiedægkan dagkeres aamhtesinie mah dijpieh saemiej aerpiesïejhme jieliemidie.
Sápmelaččaid vuoigatvuohta mearridit iežaset vuoruhemiid dakkár áššiin mat gusket sin eallimiid ja eatnamiidda ja hálddašit min iežamet ekonomalaš, sosiála ja kultuvrralaš ovdáneami ILOkonvenšuvnna nr.
Saemiej reakta nænnoestidh jïjtjsh prijoriteradimmieh dagkeres aamhtesinie mah dijpieh daj jielemi jïh eatnamidie jïh mijjem reerieh jïjtjemh ekonomeles, sosijaale jïh kulturelle evtiedimmien #ILO<n><acr><cmp>konvensjovnen nr.
169 artihkkala 7 vuođul, bealušta dan ahte Sámediggái addojuvvo deaŧalaš rolla boazodoalu politihkkahábmemis ja hálddašeamis.
169 artihkelh 7:n mietie, dam vaarjele ahte Saemiedægkan vihkeles råålla vadtasåvva båatsoen politihkehammosne jïh reeremisnie.
Viidáseappot bealušta ILO artihkal 15 ahte sápmelaččaid vuoigatvuohta oassálastit boazodoalu hálddašeapmái, galgá sihkkarastojuvvot.
Vijriehkåbpoe ILO vaarjele artihkele 15 ahte saemiej reakta mealtan båatsoem #reereme<vblex><inf>, edtja gorredovvedh.
Stáhta geatnegasvuohta sihkkarastit ávnnaslaš kulturvuđđosa ON konvenšuvnna vuođul siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid artihkkalis 27 mearkkaša maiddái ahte mii sápmelaččat galgat ieža beassat stivret ja hálddašit dakkár kulturvuđot sámi ealáhusa go boazodoalu.
Staaten dïedte gorredidh materijellen *kulturvuđđosa ON konvensjovnen mietie sivijle jïh politihkeles reaktaj artihkelisnie 27 aaj krööhkeste mijjieh saemieh edtjebe jïjtjh bïesedh stuvredh jïh reeredh dagkeres kultuvrevåaromem saemien jielemen goh båatsoem.
Dán dadjá maiddái Vuođđolága § 110a, namalassii ahte gullá stáhtii láhčit dilálašvuođaid dasa ahte sámi giella, kultuvra ja servodateallin nannejuvvo ja ovddiduvvo.
Daam aaj jeahta Maadthlaaken § 110:n, nommenlæssan ahte staatese gåvla laetjedh nuepieh dïsse ahte saemien gïele, kultuvre jïh siebriedahkejielede nænnoeståvva jïh evtiedåvva.
Sámediggi mihtte ahte eanaš politihkalaš instánssat ja fágainstánssat main lea oktavuohta boazodoallohálddašemiin, ja buot orohagat mat leat ovddidan cealkámuša ja Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvi, vuosttaldit garrasit Eanandoallo- ja biebmodepartemeantta gulaskuddanevttohusa.
Saemiedigkie *mihtte ahte jeenjemes politihkeles #instanse<n><pl><nom> jïh #faage<n><cmp_sgnom><cmp>#instanse<n><pl><nom> mejnie lea gaskese båatsoereereminie, jïh gaajhkh sïjth mah #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> evtiedamme jïh Nöörjen båatsoesaemiej rïjhkensiebrie, vuastalidh garrebe Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten govledimmieuvtelassem.
Sámediggi vuordá ahte dása biddjojuvvo mearrideaddji deaddu.
Saemiedigkie vuarta ahte daase nænnoestæjja leavloe bïejesåvva.
Eanandoallo- ja biebmodepartemeantta váilevaš konsultašuvnnat, ovddalgihtii mearriduvvon árvvoštallamat, ja váilevaš árvvoštallamat evttohusa gaskavuođas gustovaš sámepolitihkkii ja olmmošrievttálaš geatnegasvuođaide, dagahit ahte evttohusa ii sáhte čađahit.
Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten fååtesæjja konsultasjovnh, åvtelhbodti nænnoestovveme vierhtiedimmieh, jïh fååtesæjja vierhtiedimmieh uvtelassen *gaskavuođas *gustovaš saemienpolitihkese jïh almetjerïektes dïedtide, darjoeh ahte uvtelassem ij maehtieh tjïrrehtidh.
Jus nu, de dat mielddisbuvttášii dakkár almmolaš hálddašeami masa boazodoalus, Sámedikkis ja dalle sámi servodagas ii leat áddejupmi, jáhkku dahje luohttámuš.
Jis dan, dellie dïhte dagkeres byjjes reeremem mealtan buakta mïsse båatsosne, Saemiedigkesne jïh dellie saemien siebriedahken ij leah goerkese, vuesiehtimmie jallh *luohttámuš.
Dakkár hálddašeapmi dagahivččii dakkár dili mas buot guoskevaš bealit boazodoalus, sámi servodagat, stáhta eiseválddit, plánaeiseválddit ja eará ealáhusat leat vuoittahallit.
Dagkeres reereme dagkeres tsiehkiem dorje mesnie gaajhke sjyöhtehke bielieh båatsosne, saemien siebriedahkh, staaten åejvieladtjh, soejkesjeåejvieladtjh jïh jeatjah jielemh leah *vuoittahallit.
Jus departemeantta evttohus čađahuvvo, de dat dagaha ahte: Sámediggái lea váttis nammadit áirasiid Boazodoallostivrii, go dat ovddastivččii dakkár hálddašeami man Sámediggi ii doarjjo.
Jis departemeenten uvtelasse tjïrrehtåvva, dellie dïhte dorje ahte: Saemiedægkan geerve nommehtidh saadthalmetji båatsoeståvrose, goh dah *ovddastivččii dagkeres reeremem maam ij Saemiedigkie dåarjoeh.
Sámediggi ferte árvvoštallat vuoruhit sierra ovttasbarggu boazodoaluin Sámedikki váldečađaheami oktavuođas plána- ja huksenlága vuođul.
Saemiedigkie tjuara vierhtiedalledh prijoriteradidh sjïere ektiebarkoem båatsojne Saemiedigkien *váldečađaheami gaskesisnie soejkesje- jïh tseegkemelaaken mietie.
Sámediggi ferte, Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvvi mieđihemiin, árvvoštallat nammadit lávdegotti mii galgá čielggadit boazodoallohálddašeami boahtteáiggi organiserema.
Saemiedigkie tjuara, Nöörjen båatsoesaemiej rïjhkensiebrien nårtoeminie, vierhtiedalledh nommehtidh moenehtsem mij edtja tjïelkedidh båatsoereeremen båetijen aejkien öörnemem.
Sámediggi eaktuda ahte Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta maŋŋá iežas evttohusa gulaskuddama láhčá dilálašvuođa rivttes ja čoavddusvuđot gulaskuddamiidda almmolaš boazodoallohálddašeami boahtteáiggi hálddašanstruktuvrii.
Saemiedigkie tsïhkestahta ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente mænngan jïjtjse uvtelassen govledimmien nuepiem laatja rïektes jïh tjoevtenjevåaromen govledimmide byjjes båatsoereeremen båetijen aejkien reeremestruktuvrese.
Dat mearkkaša dan vejolašvuođa ahte iešguđet ortnegat árvvoštallojuvvojit ja ahte eará čovdosat válljejuvvojit go dan maid departemeanta evttoha.
Dïhte dam nuepiem krööhkeste ahte ovmessie öörnegh vierhtiedallesovvieh jïh ahte jeatjah tjoevtenjh veeljesuvvieh goh dan maam departemeente uvtede.
Sámediggi bidjá vuođđun ahte čuovvovaš eavttut galget čuvvojuvvot čuovvolan konsultašuvnnain: Rámmaeavttuid hábmen boazodoalu várás ja boazodoalu almmolaš hálddašeami organiseren galget čuovvut Vuođđolága § 110a ja galget leat čielgasit Norgga olmmošrievttálaš geatnegasvuođaid siskkobealde sápmelaččaid ektui álgoálbmogin.
Saemiedigkie beaja våaroeminie ahte minngebe moenemetsiehkieh edtjieh dåeriedamme konsultasjovnine dåeriedovvedh: Mierietsiehkieh hammoedamme båatsoen muhteste jïh båatsoen byjjes reeremen öörnemen edtjieh Maadthlaakem dåeriedidh § 110:m jïh edtjieh årrodh tjïelkebe Nöörjen almetjerïektes dïedti sisnjelen saemiej muhteste aalkoeåålmeginie.
Dasa gullet iešmearrideapmi, iešstivren, oassálastin ja vuoruheamit iežas ovdáneamis.
Dïsse jïjtjereereme guvlieh, jïjtjereereme, #mealtan<adv><der_nomag><n> jïh prijoriteradimmieh jïjtjse evtiedimmesne.
Boazodoalu almmolaš hálddašeami organiseren gullá sámepolitihkkii, ja galgá gustot gustovaš sámepolitihkalaš ulbmiliidda.
Båatsoen byjjes reeremen öörneme saemienpolitihkese gåvla, jïh edtja davvodh *gustovaš #saemie<n><cmp_sggen><cmp> politihken ulmide.
Boazodoalu almmolaš hálddašeami organiseren galgá váikkuhit beaktilis, dárpmolaš hálddašeami mas lea viiddes luohttámuš, doarjja ja legitimitehta, erenoamážit boazodoalu ja sámi servodaga bealis.
Båatsoen byjjes reeremen öörneme edtja dijpedh eadtjohke, *dárpmolaš reeremem mesnie lea vijries *luohttámuš, dåarjoe jïh legitimiteete, joekoenlaakan båatsoen jïh saemien siebriedahken bielesne.
Ealáhus- ja kulturlávdegotti árvalus
Jieleme- jïh kultuvremoenehtsen åssjele
Álggahus
Aalkoe
Sámediggi meannuda dán áššis evttohusa mii guoská rievdadusaide boazodoallohálddašeamis - vuođđu ja eavttut.
Saemiedigkie gïetede daennie aamhtesisnie uvtelassem mij jorkestimmide båatsoereeremisnie dæjpa - våarome jïh moenemetsiehkieh.
Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta ovddida rievdadusaid hálddašanstruktuvrras, nu ahte guovllustivrrat heaittihuvvojit ja guovllukantuvrrat sirdojuvvojit fylkkamánni vuollásažžan viđa davimus fylkkas.
Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente jorkestimmieh reeremestruktuvresne evtede, dan ahte dajvenståvroeh illesuvvieh jïh dajvenkontovrh jåhtasovvieh fylhkemaennien vueleginie vïjhten noerhtemes fylhkeste.
Sámediggi eaktuda ahte Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta maŋŋá iežas evttohusa gulaskuddama láhčá albma ja čoavddusvuđot konsultašuvnnaid boahtteáiggi hálddašanstruktuvrra birra almmolaš boazodoallohálddašeamis.
Saemiedigkie tsïhkestahta ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente mænngan jïjtjse uvtelassen govledimmien laatja eensi jïh tjoevtenjevåaromen konsultasjovni båetijen aejkien reeremestruktuvren bïjre byjjes båatsoereeremisnie.
Dát mearkkaša dan ahte sii leat rahpasat árvvoštallat sierra lágan ortnegiid ja ahte eará čovdosat go departemeantta evttohus válljejuvvojit.
Daate dam krööhkeste dah leah *rahpasat sjïere laakesne öörnegh vierhtiedalledh jïh ahte jeatjah tjoevtenjh goh departemeenten uvtelasse veeljesuvvieh.
Mearkkašumit
Mïerhkesjimmieh
Lávdegotti unnitlohku, Norgga Sámiid Riikkasearvvi (NSR) lahtut Geir Tommy Pedersen, Mathis Nilsen Eira ja Randi A. Skum ja Norgga Sámiid Riikkasearvvi (NSR) /Sámeálbmotbellodaga (Sáb) lahttu Gunn-Britt Retter, Johttisámiid listta lahttu Per A. Bæhr oaivvildit ahte áigi lea láddan ollislaččat geahčadit boazodoallohálddašeami organiserema.
Moenehtsen unnebelåhkoe, Nöörjen saemiej rïjhkensiebrien (NSR:n) lïhtsegh Geir Tommy Pedersen, Mathis Nilsen Eira jïh Randi A./a. Skum jïh Nöörjen saemiej rïjhkensiebrien (NSR:n) /Saemienaalmogekrirrien (*Sáb) lïhtsege Gunn-Britt Retter, Juhtijesaemiej læstoen lïhtsege Per A./a. Bæhren jiehtieh ahte tïjje njoetseldh ellieslaakan vuejnedh båatsoereeremen öörnemem.
Dát ferte dahkkojuvvot lávga gulahallamiin ealáhusain ja Sámedikkiin, juste danne go boazodoallu lea erenoamáš sámi ealáhus.
Daate tjuara lïhke gaskesadteminie dorjesovvedh jielieminie jïh Saemiedigkine, dastegh dannasinie goh båatsoe lea sjïere saemien jieleme.
Dán geahčadeami oktavuođas lea maiddái lunddolaš árvvoštallat makkár rolla Sámedikkis galgá leat boahtteáiggi hálddašeami oktavuođas.
Daan vuejnemen gaskesisnie lea aaj iemie vierhtiedalledh magkeres råålla Saemiedigkien edtja årrodh båetijen aejkien reeremen gaskesisnie.
Lávdegotti unnitlohku šálloša go Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta ii leat čađahan duohta konsultašuvnnaid Sámedikkiin ja NBR:in dán áššis, ja oaivvilda ahte almmá dán proseassa haga lea mearrádusvuođđu ođđasis organiseremii ja guovllustivrraid heaittiheapmái menddo váilevaš.
Moenehtsen unnebelåhkoe gaatelassja goh Laanteburrie- jïh ij beapmoedepartemeente leah tjïrrehtamme saetnies konsultasjovnide Saemiedigkine jïh NBR:ine daennie aamhtesisnie, jïh jeahta ahte namhtah daan prosessen namhtah lea nænnoestahkevåarome orresne öörnemasse jïh dajvenståvroej illemasse ååpsen fååtesæjja.
Unnitlohku cuiggoda dan go evttohuvvo sirdit boazodoalu guovllukantuvrraid fylkkamanniid vuollái, earret eará danne go dát háddje deaŧalaš fágabirrasiid ja hehtte sámi ealáhusa ollislaš hálddašeami mii lea deaŧalaš giella- ja kulturguoddi.
Unnebelåhkoe dam åajvahtahta goh uvtedåvva båatsoem juhtedh dajvenkontovri #fylhke<n><cmp_sggen><cmp>#munnie<n><nomag><pl><gen> nualan, gaskem jeatjah dannasinie goh daah *háddje vihkeles faagebyjreside jïh saemien jielemem hööptie ellies reeremem mij lea vihkeles gïele- jïh kultuvreguedtije.
Dasa lassin sáhttá leat várra ahte massit divrras boazodoallofágalaš gelbbolašvuođa.
Dïsse lissine maahta kaanne årrodh ahte dassijibie dovre båatsoefaagen maahtaldahkem.
Lávdegotti unnitlohku cuiggoda guovllustivrraid heaittiheami danne go ii oro árvvoštallojuvvon movt boazodoalu ovddastus guovlulaččat ja báikkálaččat galgá gozihuvvot iešmearridanperspektiivvas, ja movt guovllustivrraid doaibma oktavuohtalađasin boazodoalu ja hálddašeami gaskka galgá gozihuvvot.
Moenehtsen unnebelåhkoe dajvenståvroej illemem åajvahtahta dannasinie goh ij årroeh vierhtiedallesovveme guktie båatsoen dïedte regionaalelaakan jïh byjreskisnie edtja jïjtjereeremeperspektijvesne geehtesovvedh, jïh guktie dajvenståvroej darjome *oktavuohtalađasin båatsoen jïh reeremen gaskemsh edtja geehtesovvedh.
Unnitlogu oaivila mielde "árjjalaš" áššemeannudeapmi ii sáhte leat losit ágga demokratiija ektui ja boazosámi máhtu ektui hálddašanoktavuođas.
Unnebelåhkoen aarvoen mietie "eadtjohke" ij aamhtesh gïetedalleme maehtieh årrodh leevlebe *ágga demokratijen muhteste jïh båatsoesaemien maahtoen muhteste reeremegaskesisnie.
Lávdegotti unnitlohku vuorjašuvvá maiddái boazodoalloorohagaid ja siiddaid kapasitehta geažil čuovvolit plána- ja areálaáššiid, ja oaivvilda ahte evttohuvvon ortnet ii sáhte váldojuvvot atnui almmá ahte dát kapasitehta nannejuvvo ja ahte sihkkarastojuvvo boazosámi mielde váikkuheapmi mearrádusproseassain guovlulaš ja báikkálaš dási áššiin.
Moenehtsen unnebelåhkoe aaj vaajva båatsoesïjti jïh sïjti kapasiteeten dïete dåeriedidh soejkesje- jïh goelpeneståaroeaamhtesidie, jïh jeahta ahte ij uvtedovveme öörnege maehtieh åtnose vaaltasovvedh namhtah ahte daate kapasiteete nænnoeståvva jïh ahte båatsoesaemien mietie gorredåvva dïedte nænnoestahkeprosessine regionaale jïh dajven daltesen aamhtesinie.
Dasa gullá maiddái dat ahte boazodoalus mielde váikkuheami bokte hálddašeamis guovlulaš dásis ferte leat vuostálastinváldi.
Nehkelh aaj gåvla dïhte ahte båatsosne mealtan dïedten baaktoe reeremisnie regionaale daltesisnie tjuara årrodh gïrremestilleme.
Lávdegotti unnitlohku lea fuolastuvvan go vuostálastinváldi mii guovllustivrrain lea leamaš jagi 1978 rájes lea jurddašuvvon sirdojuvvot Fylkkamánni vuollásažžan, earret eará danne go fylkkamánnis leat ollu rollat areálaáššiin.
Moenehtsen unnebelåhkoe lea *fuolastuvvan goh gïrremestilleme mij dajvenståvroej orreme jaepien 1978 raejeste ussjedovveme jåhtasovvedh Fylhkemaennien vueleginie, gaskem jeatjah dannasinie goh fylhkemaennien leah jïjnje råållah goelpeneståaroeaamhtesinie.
Lávdegotti unnitlogu oaivila mielde ferte álggahit ođđa proseassa man bokte čilget boahtteáiggi organiserema ja Sámedikki rolla, mas NBR ja Sámediggi leat mielde álggu rájes.
Moenehtsen unnebelåhkoen aarvoen mietie tjuara orre prosessem aelkiehtidh man baaktoe boejhkelidh båetijen aejkien öörnemem jïh Saemiedigkien råållam, mesnie NBR jïh Saemiedigkie mealtan årrodh aalkoen raejeste.
Vuorddedettiin dán čilgehusa, sáhtášii bidjat gaskaboddosaš čovdosiid nu guhká go dain váldojuvvojit vuhtii namuhuvvon bealit nugo ollislaš hálddašeapmi, sámi iešmearrideapmi ja boazodoalu kapasitehta areálaáššiin.
Vuertieminie daam tjïelkestimmiem, maahta annjebodts tjoevtenjidie bïejedh dan guhkiem goh dejstie vaaltasovvih moenesovveme bielieh vuehtieji goh ellies reereme, saemien jïjtjereereme jïh båatsoen kapasiteeten goelpeneståaroeaamhtesinie.
Nordkalottfolket lahttu, Toril Bakken Kåven ovddidii čuovvovaš mearkkašumi: Ođđa boazodoalloláhka bođii fápmui 2007:s, ja das leat ollu gaskaoamit boazodoalu hálddašeapmái.
Nordkalottfolketen lïhtsege, Toril Bakken Kåven minngebe mïerhkesjimmiem evtiedi: Orre båatsoelaake faamose jaepien 2007 båetieji, jïh desnie leah jïjnje tsavtshvierhtieh båatsoen reeremasse.
Earret eará leat addojuvvon nannoseappo sankšuvdnavejolašvuođat lága bokte, go mii ovdal lei.
Gaskem jeatjah vadtasovveme nænnebem/nænnobem/nænnoesåbpoem *sankšuvdnavejolašvuođat laaken baaktoe, goh mij aarebi lij.
Berre dohkkehuvvot ahte manná áigi heivehit ođđa lága ealáhusa várás.
Byöroe #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> ahte tïjje mænna sjïehtehtidh orre laakem jielemen muhteste.
Boazolohku muhtun orohagain Finnmárkkus lea guhká leamaš badjin, ja gullo dávjá ahte láhka rihkkojuvvo alimus lobálaš boazologu ektui, guohtonrájit eai doahttaluvvo, guohtonáigemearrádusat jna rihkkojuvvojit.
Bovtselåhkoe muvhtene sïjten Finnmaarhkesne guhkiem bijjene orreme, jïh daamhtah govlesåvva ahte laake jollemes luhpien bovtselåhkoen muhteste meadtasåvva, eah gåatomeraejieh ussjedh, #gåatome<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp>#tïjje<n><cmp_sgnom><cmp>nænnoestahkh jnv. meadtasuvvieh.
Ođđa boazodoallolága bokte regulerejuvvo boazolohku juohke ovttaskas orohagas, ja dál eai leat šat ollu mat eai leat mearridan boazologu.
Orre båatsoelaaken baaktoe bovtselåhkoe reguleeresåvva #fïerhte<prn><ind><attr> oktegs sïjtesne, jïh daelie eah vielie leah jïjnje eah mah leah nænnoestamme bovtselåhkoem.
Guovllustivrrat leat stáhta gaskaoamit boazodoalu hálddašeamis.
Dajvenståvroeh leah staaten tsavtshvierhtieh båatsoen reeremisnie.
Guovllustivrrain lea deaŧalaš doaibma.
Dajvenståvroej lea vihkeles darjome.
Dan bokte go guovllustivrrain leat olbmot geain lea boazodoallofágalaš duogáš ja olbmot muđui servodagas, lea vejolašvuohta oažžut luohttámuša ja legitimitehta sihke boazodoalus, sámi servodagas oppalaččat ja ii-sámi servodagas.
Dan baaktoe goh dajvenståvrojne leah almetjh giej lea båatsoefaagen duekie jïh almetjh voen siebriedahkesne, lea nuepie åadtjodh *luohttámuša jïh legitimiteetem dovne båatsosne, saemien siebriedahkesne ellieslaakan jïh ij-saemien siebriedahkesne.
Rámiidit go Eanadoallodepartemeanta geahččala čovdosiid mat sáhttet beavttálmahttit boazodoalu ja -hálddašeami eanet ja ahte lea sávaldat váikkuhit dan ahte hálddašeamis livččii nana legitimitehta sihke ealáhusas ja servodagas muđui.
*Rámiidit goh Laanteburriedepartemeente tjoevtenjh voejhkele mah maehtieh *beavttálmahttit båatsoen jïh -reeremen jeenje jïh ahte lea sjaavnjoe dijpedh dam ahte reeremisnie lea nænnoes legitimiteete dovne jieliemisnie jïh siebriedahkesne voen.
Muhto dahkat rievdadusaid ná árrat maŋŋá go boazodoalloláhka lea boahtán fápmui, orru mu mielas unnán jurddašuvvon.
Mohte jorkestimmieh naemhtie darjoejibie aarehken mænngan goh båatsoelaake faamose båateme, orre mov mïeleste ånnetji ussjedovveme.
Dan sadjái sáhtášii ohcat eará doaibmabijuid maid bokte eanet beavttálmahttit boazodoallolága fápmui boahtima, ja boazodoalu hálddašeami Norggas.
Dan sijjeste maahta jeatjah råajvarimmide ohtsedh mej baaktoe jeenje *beavttálmahttit båatsoelaaken faamose båetemen, jïh båatsoen reeremem Nöörjesne.
Molssaektosaš čovdosat hástalusaide boazodoalus livčče:
*Molssaektosaš tjoevtenjh haestiemidie båatsosne leah:
1. Guovllustivrrat bisuhuvvojit nugo odne 3-5 jagi áigodagas viidáseappot.
1. dajvenståvroeh #tjöödtjestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> goh daenbiejjien 3-5 jaepieh boelhkesne vijriehkåbpoe.
Dát attášii guovllustivrraide áiggi heivehit ođđa boazologuid ja čoavdit eará hástalusaid mat leat ealáhusas.
Daate dajvenståvrojde tïjjen vadta orre bovtselåhkojde sjïehtehtidh jïh jeatjah haestiemidie tjuevtedh mah jieliemisnie.
2. Evalueren čađahuvvo 3-5 jagi sisa, geahčadan dihte maid eanet sáhtášii buoridit, vejolaš ođđasis organiseren čájeha ahte dáláš organiseren ii doaimma dohkálaččat.
2. vuarjasjimmie 3-5:n jaepien sïjse tjïrrehtåvva, vuejnedh åvteste maam jeenje maahta bueriedidh, #kaanne<vblex><indic><pres><p3><sg> orresne öörneme vuesehte ahte daaletje ij öörneme hijvenlaakan juhtieh.
Evalueremis berrejit leat mielde sihke boazodoalu ja eará luondduealáhusaid (eanadoallu, meahcceealáhusat jna) ovddasteaddjit lassin Eanadoallo- ja biebmodepartementii ja Sámediggái.
Vuarjasjimmesne byöroeh mealtan årrodh dovne båatsoen jïh jeatjah eatnemenjielemi (laanteburrie, miehtjiejielemh jnv.) saadthalmetjh lissine Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeentese jïh Saemiedægkan.
3. Boazodoallohálddašeapmi bidjá guovddážii dan a) ahte leat ulbmillaš, johtilis ja čielga sankšuvnnat jos ealáhus ii čuovo rámmaeavttuid ja gáibádusaid mat leat mearriduvvon, ja b) sihkkarastá dohkálaš diehtojuohkima sihke boazodollui ja servodahkii muđui.
3. båatsoereereme jarngese beaja dam #a<n><abbr><sg><acc>) ahte #ulmies<adj><sg><nom>, *johtilis jïh tjïelke *sankšuvnnat jis ij jieleme mierietsiehkieh jïh krïevenassh dåeredh mah nænnoestovveme, jïh b.) #dåhkasjidh<vblex><prfprc><attr> bïevnesem gorrede dovne båatsose jïh siebriedahkese voen.
Buori diehtojuohkima sihkkarastin lea vealtameahttun deaŧalaš jos galggaš lihkostuvvat das ahte ođđa boazodoalloláhka doahttaluvvo, ja sihkkarastit luohttámuša dasa ahte proseassat dáhpáhuvvet buori vuogi mielde.
Buerien bïevnesen gorredimmie lea #uvtedh<vblex><tv><der_meahttun><adj><attr> vihkele jis edtja desnie lahkaskidh ahte orre båatsoelaake ussjedåvva, jïh gorredibie *luohttámuša dïsse ahte prosessh buerie vuekien mietie sjugniehtuvvieh.
Dát sáhttá maiddái váikkuhit buoret legitimitehta sihke boazodoalus ja servodagas muđui.
Daate maahta aaj dijpedh buerebe legitimiteeten dovne båatsosne jïh siebriedahkesne voen.
4. Ásahuvvo sorjjasmeahttun bearráigeahččanorgána mii galgá bearráigeahččat ahte boazodoallu ja hálddašeapmi doaimmahuvvo daid rámmaeavttuide dávistettiin mat leat mearriduvvon.
4. Tseegkesåvva *sorjjasmeahttun vuartasjimmieorgaanem mij edtja vuartasjidh ahte båatsoe jïh reereme dijpesåvva #dïhte<prn><dem><pl><ine><attr> mierietsiehkide svååreminie mah nænnoestovveme.
Bearráigeahččanorgána berre sáhttit bearráigeahččat buot beliid boazodoalus; dárkkistit boazolohkamiid, lohkat dan oktavuođas jos jahkásaččat dieđihuvvojit spiehkastagat, čuovvut guohtonáigemearrádusaid ja guohtonrájiid, boraspirevahágiid jna.
Vuartasjimmieorgaane byöroe maehtedh vuartasjidh gaajhkide bielide båatsosne; bovtselohkemidie vaaksjodh, jiehtiejibie dennie gaskesisnie jis fïerhten jaepien bïeljelovvieh *spiehkastagat, gåatometïjjenænnoestahkide jïh gåatomeraejide dåeriedidh, juvregoerpide jnv.
Ealáhusas leat ollugat juo guhkit áiggi bivdán sorjjasmeahttun bearráigeahččanorgána.
Jieliemisnie leah jïjnjesh joe guhkebe tïjjem maadteme *sorjjasmeahttun vuartasjimmieorgaanem.
Dát sáhttá váikkuhit dan ahte eambbogat ožžot luohttámuša vuogádahkii eanet jáhkehahttivuođa boazodoalus.
Daate maahta dam dijpedh ahte jeanatjåbpoeh/jïjnjebh åadtjoeh *luohttámuša systeemese jeenje *jáhkehahttivuođa båatsoste.
Evttohusat
Uvtelassh
Evttohus Bargiidbellodaga sámediggejoavkkus (Bb) Knut Store, Inga-Lill Sundset, Heidi Persdatter Greiner Haaker, Margit Eli Anti Oskal ja Inger Jørstad, Norgga Sámiid Riikkasearvvis (NSR) Geir Tommy Pedersen, Mathis Nilsen Eira ja Randi A. Skum, Norgga Sámiid Riikkasearvvi/Sámeálbmotbellodaga (Sáb) lahtus GunnBritt Retter, Árjas Olaf Eliassen ja Johttisámiid listtas (JSL) Per A. Bæhr
Uvtelasse #Bargiidbellodat<np><sg><gen> saemiedigkiedåehkesne (*Bb) Knut Store, Inga-Lill Sundset, Heidi Persdatter Greiner Haaker, Margit Eli Anti Oskal jïh Inger Jørstad, Nöörjen saemiej rïjhkensiebresne (NSR:m) Geir Tommy Pedersen, Mathis Nilsen Eira jïh Randi A./a. Skum, Nöörjen saemiej rïjhkensiebrien/Saemienaalmogekrirrien (*Sáb) lïhtsegisnie *GunnBritt Retter, Árjesne Olaf Eliassen jïh Juhtijesaemiej læstosne (*JSL) Per A./a. Bæhr
Evttohus 1
Uvtelasse 1
Čuokkis 1: Goalmmát cealkka sirdojuvvo ođđa maŋimuš cealkkan čuoggá guokte vuolde ja rievdaduvvo leat ná: Danne ii leat vejolaš čađahit Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta evttohusa ahte heaittihit guovllustivrraid ja seammás sirdit guovllustivrraid fylkkamánni vuollásažžan viđa davimus fylkkas dan hámis go dat dál leat.
Tsiehkie 1: Gåalmede raajese jåhtasåvva orre minngebe raajesinie tsiehkien gööktem nuelesne jïh jarkeståvva naemhtie årrodh: Dannasinie ij leah #buektiehtidh<vblex><indic><p3><sg> tjïrrehtidh Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten uvtelassem ahte dajvenståvrojde illedh jïh seammasïenten juhtedh dajvenståvroej fylhkemaenniem vueleginie vïjhten noerhtemes fylhkeste dennie haamoste goh dah daelie leah.
Čuokkis 6, vuosttaš teakstaoassi: Ođđa nubbi cealkka: Sámediggi ii sáhte earret eará guorrasit čuoččuhusaide ahte: Viđát ja guđat kuvlačuokkis sihkkojuvvojit.
Tsiehkie 6, voestes teeksteboelhke: Orre mubpie raajese: Ij saemiedigkie maehtieh gaskem jeatjah latjkedh *čuoččuhusaide ahte: Vïjhtede jïh govhth *kuvlačuokkis gajhkesovvieh.
Čuokkis 7: Nubbi kuvlačuokkis sihkkojuvvo.
Tsiehkie 7: Mubpie *kuvlačuokkis gajhkesåvva.
Čuokkis 9: Vuosttaš kuvlačuokkis rievdaduvvo leat ná: Sápmelaččaid vuoigatvuohta iešmearrideapmái ja iešstivremii ON konvenšuvnna vuođul siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid birra artihkkalis 1 ja ON álgoálbmotvuoigatvuođaid julggaštusa artihkkalat 3 ja 4 biddjojuvvojit vuođđun.
Tsiehkie 9: Voestes *kuvlačuokkis jarkeståvva naemhtie årrodh: Saemiej reakta jïjtjereeremasse jïh jïjtjereeremasse ON konvensjovnen mietie sivijle jïh politihkeles reaktaj bïjre artihkelisnie 1 jïh ONEN aalkoeåålmegereaktaj/aalkoeåålmehreaktaj/aalkoeåålmhreaktaj deklarasjovnen artihkelh 3 jïh 4 våaroeminie bïejesuvvieh.
Nubbi kuvlačuokkis rievdaduvvo leat ná: Sápmelaččaid vuoigatvuohta mearridit iežaset vuoruhemiid dakkár áššiin mat gusket sin eallimii ja eatnamiidda ja hálddašit min iežamet ekonomalaš, sosiála ja kultuvrralaš ovdáneami ILO konvenšuvnna 169 artihkkala 7 vuođul.
Mubpie *kuvlačuokkis jarkeståvva naemhtie årrodh: Saemiej reakta nænnoestidh jïjtjsh prijoriteradimmieh dagkeres aamhtesinie mah dijpieh daj jieliemasse jïh eatnamidie jïh mijjem reerieh jïjtjemh ekonomeles, sosijaale jïh kulturelle evtiedimmiem ILO konvensjovnen 169 artihkelh 7:n mietie.
Artihkkalis 7.3 čuožžu ahte: "Ráđđehusat berrejit sihkkarastit, ahte jurddašuvvon ovddidandoaimmaid vejolaš sosiála, vuoiŋŋalaš, kultuvrralaš ja birasváikkuhusat dutkojuvvojit veahkkálagaid ja ovttasráđiid dáiguin álbmogiiguin álo go dasa lea dárbu.
Artihkelisnie 7.3 tjåådtje ahte: "Reerenassh byöroeh gorredidh, ahte ussjedovveme evtiedimmiedarjomi #kaanne<vblex><indic><pres><p3><pl> sosijaales, aajmoen, kulturelles jïh byjresedïedth goerehtovvieh *veahkkálagaid jïh *ovttasráđiid daajgujmie aalmogigujmie iktesth goh dïsse lea daerpiesvoete.
Dáid dutkamiid bohtosat galget leat deháleamos vuođđun go mearriduvvo daid doaimmaid ollašuhttima hárrái."
Daaj dotkemi illedahkh edtjieh årrodh vihkielommes våaroeminie goh nænnoeståvva daj darjomi tjïrrehtimmien gaavhtan."
Goalmmát kuvlačuokkis rievdaduvvo leat ná: Stáhtas lea geatnegasvuohta sihkkarastit ávnnaslaš kulturvuđđosa ON konvenšuvnna vuođul siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid artihkkala 27 mielde.
Gåalmede *kuvlačuokkis jarkeståvva naemhtie årrodh: Staaten lea dïedte gorredidh materijellen *kulturvuđđosa ON konvensjovnen mietie sivijle jïh politihkeles reaktaj artihkelen 27 mealtan.
Stáhtas lea maiddái geatnegasvuohta láhčit diliid nu ahte sámi giela, kultuvrra ja servodateallima sáhttá sihkkarastit ja ovddidit, geahča Vuođđolága § 110a.
Staaten lea aaj dïedte tsiehkieh laetjedh dan ahte saemien gïelen, kultuvren jïh siebriedahkejieleden maahta gorredidh jïh evtiedidh, gïehtjedh Maadthlaaken § 110:m.
Čuokkis 11: Goalmmát kuvlačuokkis rievdaduvvo leat ná: Sámediggi ferte, Norgga Boazosápmelaččaid Riikaservviin ja Eanadoallo- ja biebmodepartemeanttain ovttasráđiid nammadit lávdegotti mii galgá čielggadit boazodoallohálddašeami boahtteáiggi organiserema.
Tsiehkie 11: Gåalmede *kuvlačuokkis jarkeståvva naemhtie årrodh: Saemiedigkie tjuara, Nöörjen båatsoesaemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrine jïh Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeentine *ovttasráđiid moenehtsem nommehtidh mij edtja tjïelkedidh båatsoereeremen båetijen aejkien öörnemem.
Čuokkis 13: Nubbi kuvlačuokkis rievdaduvvo leat ná: Boazodoalu almmolaš hálddašeami organiseren gullá sámepolitihkkii.
Tsiehkie 13: Mubpie *kuvlačuokkis jarkeståvva naemhtie årrodh: Båatsoen byjjes reeremen öörneme saemienpolitihkese gåvla.
Danne lea deaŧalaš ahte mii čuovvut gustovaš boazodoallopolitihkalaš mihttomeriid juksan dihte ollislaš sámepolitihka.
Dannasinie vihkele mijjieh dåeriedibie *gustovaš #båatsoe<n><cmp_sgnom><cmp> politihken ulmide jaksedh åvteste ellies saemienpolitihkem.
Evttohus Ovddádusbellodagas Selmer Johansen bokte
Uvtelasse #Ovddádusbellodat<np><sg><ine> Selmer Johansenen baaktoe
Evttohus 2
Uvtelasse 2
Sámediggeráđi mearrádusárvalusa sihkkojuvvo ja sadjái biddjojuvvo dát:
Saemiedigkieraerien nænnoestahkeåssjelen gajhkesåvva jïh sæjjan daate bïejesåvva:
Sámediggi oaivvilda ahte boazodoalu hálddašeapmi galgá leat stáhta vuollásaš boazodoalu hálddašeapmi.
Saemiedigkie jeahta ahte båatsoen reereme edtja staaten vuelegs båatsoen reereme.
Sámediggi oaivvilda ahte boazodoalu bearráigeahččan- ja váiddaorgána berre leat Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta.
Saemiedigkie jeahta ahte båatsoen vuartasjimmie- jïh klååkemeorgaane byöroe årrodh Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente.
Evttohus - Nordkalottfolket (NKF) Toril Bakken Kåven
Uvtelasse - Nordkalottfolket (*NKF) Toril Bakken Kåven
Evttohus 3
Uvtelasse 3
Sámediggeráđi mearrádusárvalusa sihkkojuvvo ja sadjái biddjojuvvo dát:
Saemiedigkieraerien nænnoestahkeåssjelen gajhkesåvva jïh sæjjan daate bïejesåvva:
Šállošit go Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta ii leat konsulteren dán áššis ovdagihtii, ja rahpan vejolašvuođa árvvoštallat molssaektosaš čovdosiid.
Gaatelassjih goh Laanteburrie- jïh ij beapmoedepartemeente leah konsulteereme daennie aamhtesisnie åvtelhbodti, jïh geehpehtamme nuepiem vierhtiedalledh *molssaektosaš tjoevtenjh.
Buoret proseassa oktavuođas livčče várra šaddan viidát áddejupmi nubbi nuppi oainnuide, ja dieinna lágiin livčče šaddan buoret legitimitehta evttohuvvon rievdadusaide, beroškeahttá das makkár rievdadusat dal bohtet.
Buerebe prosessen gaskesisnie kaanne sjïdteme vijrebe goerkese #sinsitniem<prn><res><attr> #sinsitniem<prn><res><sg><ine><attr> vuajnojde, jïh duejnie vuekine sjïdteme buerebe legitimiteeten uvtedovveme jorkestimmide, saaht destie magkeres jorkestimmieh hågkh båetieh.
Danne lea váttis doarjut boazodoallohálddašeami ođđa organiserema.
Dannasinie geerve dåarjodh båatsoereeremen orre öörnemem.
Sámediggi konstatere ahte boazodoallu ja boazodoallohálddašeamis leat ollu hástalusat, earret eará menddo alla boazologu geažil muhtun orohagain, guohtonnjuolggadusaid, guohtonrájiid doahttaleamis, lassin hástalusaide mat leat sihke bealátkeahtesvuođa, luohttámuša ja integritehta ektui.
Saemiedigkie *konstatere ahte båatsoe jïh båatsoereeremisnie leah jïjnje haestemh, gaskem jeatjah ååpsen jolle bovtselåhkoen dïete muvhtene sïjtesne, #gåatome<n><sem_act><cmp_sgnom><cmp>njoelkedassi, gåatomeraejiej ussjedimmesne, lissine haestiemidie mah leah dovne *bealátkeahtesvuođa, *luohttámuša jïh *integritehta moenemetseahkan.
Dasa lassin bohtet vel hástalusat mat gusket buvttaovddideapmái ja bohccobierggu vuovdaleapmái.
Dïsse lissine annje båetieh haestemh mah dorjeseevtiedæmman dijpieh jïh bovtsenbearkoen doekemasse.
Guovlluidstivrraid heaittiheami bokte ii soaitte rievdat dilli mii lea.
Dajviståvroej illemen baaktoe ij sååjhth jorkestovvedh tsiehkie mij lea.
Jagi 2007 boazodoalloláhka lea doaibman menddo oanehis áiggi ahte buot váikkuhangaskaoamit ja sankšuvdnavejolašvuođat lága ektui livčče dohkálaččat heivehuvvon ja geavahuvvon geavatlaš hálddašeamis.
Jaepien 2007 båatsoelaake jåhteme ååpsen åenehks tïjjem ahte gaajhkh dïedtetsavtshvierhtieh jïh *sankšuvdnavejolašvuođat laaken muhteste leah hijvenlaakan sjïehtelovveme jïh åtnasovveme *geavatlaš reeremisnie.
Seammás go boazodoalloláhka ja guovllustivrrat berrejit doaibmat guhkit áigodaga, ferte biddjojuvvot sorjjasmeahttun bearráigeahččanorgána mii sáhttá bearráigeahččat dan ahte boazodoallu doaimmahuvvo dávistettiin daid rámmaeavttuide mat leat mearriduvvon.
Seammasïenten goh båatsoelaake jïh dajvenståvroeh byöroeh guhkebe boelhken juhtedh, tjuara bïejesovvedh *sorjjasmeahttun vuartasjimmieorgaanem mij maahta dam vuartasjidh ahte båatsoe svååreminie dijpesåvva dejtie mierietsiehkide mah nænnoestovveme.
Lávdegotti ráva
Moenehtsen bïhkedimmie
Lávdegottis eai leat eanet mearkkašumit dahje evttohusa ja rávve Sámedikki mearridit čuovvovaččat:
Moenehtsen eah leah jeenje mïerhkesjimmieh jallh uvtelassem jïh Saemiedigkiem nihtetjæsta nænnoestidh minngebelaakan:
Muđui doarju Sámediggi Sámediggeráđi mearrádusárvalusa.
Voen Saemiedigkie dåårje Saemiedigkieraerien nænnoestahkeåssjelem.
III Jienasteapmi
III Gïelevedteme
39 áirasis ledje 36 čoahkis.
39 saadthalmetjh lin 36 tjåengkesne.
Jienasteapmi dahkkojuvvui čuovvovaš vuogi mielde:
Gïelevedteme minngebe vuekien mietie dorjesovvi:
Evttohus 3 hilgojuvvui 35 jienain.
Uvtelasse 3 35 tjoejine beelhkesovvi.
1 jienasti beali.
1 *jienasti bieliem.
Evttohus 2 hilgojuvvui 33 jienain.
Uvtelasse 2 33 tjoejine beelhkesovvi.
3 jienastedje beali.
3 bieliem gïelem vedtiejin.
Evttohus 1 mearriduvvui 32 jienain 4 jiena vuostá.
Uvtelasse 1 32 tjoejh nænnoestovvi 4:n tjoejen vuestie.
Ealáhus- ja kulturlávdegotti ráva mearriduvvui 32 jienain 4 jiena vuostá.
Jieleme- jïh kultuvremoenehtsen bïhkedimmie 32 tjoejh nænnoestovvi 4:n tjoejen vuestie.
IV Beavdegirjelasáhusat
IV Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
Daennie aamhtesisnie idtji evtedh buertiegærjalissie.
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat
V Lahtestimmielæstoe jïh replihkh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Per Andersen Bæhr, áššejođiheaddji 2 Selmer Johansen Mariann Wollmann Magga Geir Tommy Pedersen, čoahkkinortnegii 3 Randi A. Skum 4 Inga-Lill Sundset 5 Aili Keskitalo 6 Mathis Nilsen Eira Alf Isaksen 7 Marit Kirsten Anti Gaup Anders Somby jr.
Lahtestimmie Replihke 1 Per Andersen Bæhr, aamhtesejuhtiehtæjja 2 Selmer Johansen Mariann Wollmann Magga Geir Tommy Pedersen, tjåanghkoeöörnegasse 3 Randi a. Skum 4 #Inga<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp><guio> Lill Sundset 5 Aili Keskitalo 6 Mathis Nilsen Eira Alf Isaksen 7 Marit Kirsten Anti Gaup Anders Somby jr.
Olaf Eliassen Trond Are Anti Marit Kirsten Anti Gaup 8 Mariann Wollmann Magga Aili Keskitalo Anders Somby jr.
Olaf Eliassen Trond Are Anti Marit Kirsten Anti Gaup 8 Mariann Wollmann Magga Aili Keskitalo Anders Somby jr.
Mariann Wollmann Magga 9 Per Andersen Bæhr Marit Kirsten Anti Gaup 10 Toril Bakken Kåven Mariann Wollmann Magga Anders Somby jr.
Mariann Wollmann Magga 9 Per Andersen Bæhr Marit Kirsten Anti Gaup 10 Toril Bakken Kåven Mariann Wollmann Magga Anders Somby jr.
Toril Bakken Kåven 11 Anne-Marit Eira 12 Olaf Eliassen Marit Kirsten Anti Gaup Anders Somby jr.
Toril Bakken Kåven 11 #Anne<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp><guio> Marit Eira 12 Olaf Eliassen Marit Kirsten Anti Gaup Anders Somby jr.
Olaf Eliassen 13 Ellinor Marita Jåma Per Andersen Bæhr, áššejođiheaddji
Olaf Eliassen 13 Ellinor Marita Jåma Per Andersen Bæhr, aamhtesejuhtiehtæjja
VI Sámedikki mearrádus
VI Saemiedigkieh nænnoestahke
Sámedikki mielas berrešii boazodoalu almmolaš hálddašeapmi buoriduvvot ja nannejuvvot.
Saemiedigkien mïelesne byöroe båatsoen byjjes reereme bueriedovvedh jïh nænnoestovvedh.
Danne lea Sámediggi gearggus konsulteret dáid rievdadusaid birra, nu mo ráđđehus lea mearridan.
Dannasinie Saemiedigkie klaeries konsulteeredh daaj jorkestimmiej bïjre, #<adv> goh reerenasse nænnoestamme.
Sámediggi deattuha ahte konsultašuvnnat boazodoalu almmolaš hálddašeami rievdadusaid birra sáhttet dušše čađahuvvot dan eavttu vuođul ahte iešguđet ortnegiid ja čovdosiid galgá sáhttit árvvoštallat.
Saemiedigkie tjïelkestahta ahte konsultasjovnh båatsoen byjjes reeremen jorkestimmiej bïjre maehtieh ajve tjïrrehtovvedh dan moenemetsiehkien mietie ahte ovmessie öörnegidie jïh tjoevtenjh edtja maehtedh vierhtiedalledh.
Danne ii leat vejolaš čađahit Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta evttohusa ahte heaittihit guovllustivrraid ja seammás sirdit guovllustivrraid fylkkamánni vuollásažžan viđa davimus fylkkas dan hámis go dat dál leat.
Dannasinie ij leah #buektiehtidh<vblex><indic><p3><sg> tjïrrehtidh Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten uvtelassem ahte dajvenståvrojde illedh jïh seammasïenten juhtedh dajvenståvroej fylhkemaenniem vueleginie vïjhten noerhtemes fylhkeste dennie haamoste goh dah daelie leah.
Sámediggi čujuha dasa ahte dán áššis: Lea beagginiskkadeami mandáhta ja boazodoallohálddahusa evaluerema bargojoavkku mandáhta ja čoahkádus ráhkaduvvon ja mearriduvvon almmá dan haga ahte Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta lea geahččalan boahtit ovttaoaivilii Sámedikkiin, nu mo boahtá ovdan konsultašuvdnaprosedyraid 8. čuoggás Čielggadusat/máhttovuođđu.
Saemiedigkie dïsse tjaatseste ahte daennie aamhtesisnie: #Såaltje<n><cmp_sgnom><cmp> goerehtimmien mandaaten jïh båatsoereeremen vuarjasjimmiem barkoedåehkien mandaaten jïh *čoahkádus dorjesovveme jïh namhtah nænnoestovveme dan namhtah ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente voejhkelamme båetedh aktenraeresne Saemiedigkine, #<adv> goh fraamme båata konsultasjovneprosedyjri 8. tsiehkeste Boejhkehtassh/maahtoevåarome.
Lea hálddašanstruktuvrra mearrideapmi dáhpáhuvvan almmá dan haga ahte lea geahččaluvvon juksat ovttamielalašvuođa konsultašuvdnaprosedyraid čuoggá 1 Ulbmilat vuođul, ja almmá dan haga ahte lea geahččaluvvon čađahit konsultašuvnnaid buori dáhtu mielde konsultašuvdnaprosedyraid čuoggá 6 Oppalaš mearrádusat vuođul.
#Reereme<n><cmp_sgnom><cmp> struktuvren nænnoestimmie namhtah sjugniehtovveme dan namhtah ahte voejhkelovveme jaksedh sïemesvoeten konsultasjovneprosedyjri tsiehkien 1 ulmieh mietie, jïh namhtah dan namhtah ahte voejhkelovveme konsultasjovnh buerie vajtelen mietie tjïrrehtidh konsultasjovneprosedyjri tsiehkien 6 *Oppalaš nænnoestahkh mietie.
Eai leat addojuvvon makkárge dieđut hálddašanstruktuvrra rievdadusaid árvvoštallama birra ovdalgo mearrádus lea dahkkojuvvon.
Eah leah vadtasovveme naan daajroeh gænnah reeremestruktuvren jorkestimmiej vierhtiedimmien bïjre aarebi nænnoestahke dorjesovveme.
Eaktun lea biddjojuvvon ahte dievaslaš diehtojuohkin galgá dáhpáhuvvat ášši meannudeami buot dásiin konsultašuvdnaprosedyraid čuoggá 3 Diehtojuohkin vuođul.
Moenemetsiehkine bïejesovveme ahte ellies bïevnese edtja sjugniehtovvedh aamhtesen gïetedimmien #gaajhke<prn><ind><pl><loc> daltesinie konsultasjovneprosedyjri tsiehkien 3:n bïevnesen mietie.
Lea Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta čuoččuhan ahte gažaldagat guovlokantuvrraid doaibmasirdin Boazodoallohálddahusas fylkkamánniide eai gula konsultašuvdnaprosedyraid čuoggái 2 Doaibmaguovlu, mii lea boastut.
Lea Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente bagkesamme ahte gyhtjelassh dajvekontovri darjomejohtelohken Båatsoereeremisnie fylhkemaennide eah govlh konsultasjovneprosedyjri tseahkan 2 vierhkiedajve, mij lea båajhtede.
Dat mii mearrida man birra galgá konsulterejuvvot, lea dat ahte sáhttá go doaibmabidju váikkuhit sámi beroštusaid njuolgga.
Dïhte mij nænnoste man bïjre edtja konsulteeresovvedh, lea dïhte ahte maahta goh råajvarimmie saemien ïedtji dijpedh rïekte.
Sámediggi gávnnaha ahte Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta dán rádjai dán áššis ii leat vuhtii váldán daid mearrádusaid mat leat ráđđehusa mearridan konsultašuvdnaprosedyrain gaskal stáhta eiseválddiid ja Sámedikki.
Saemiedigkie guajhtsede ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente daan raajan daennie aamhtesisnie ij leah vuehtieji vaalteme dejtie nænnoestahkh mah reerenassem konsultasjovneprosedyjrine nænnoestamme gaskesne staaten åejvieladtji jïh Saemiedigkien.
Sámediggi čujuha dasa ahte departemeantta bovdehus Sámediggái nu gohčoduvvon konsultašuvdnačoahkkimiidda ođđa hálddašanstruktuvrra čađaheami birra, ii mearkkaš konsultašuvdnaprosedyraid ollašuhttima.
Saemiedigkie dïsse tjaatseste ahte departemeentem #bööredh<vblex><tv><der_h><vblex><imp><p3><sg> Saemiedægkan dan gohtjesovveme konsultasjovnetjåanghkojde orre reeremestruktuvren tjïrrehtimmien bïjre, ij krööhkesth konsultasjovneprosedyjri tjïrrehtimmiem.
Danne ii leat riekta ahte Sámediggi ii leat háliidan konsulteret departemeanttain, nu mo eanandoallo- ja biebmoministtar lea dieđihan Sámediggái.
Dannasinie ij leah reaktoe/rïektes ahte ij Saemiedigkie leah sïjhteme departemeentine konsulteeredh, #<adv> goh laanteburrie- jïh beapmoeministere Saemiedægkan bïeljelamme.
Sámediggi deattuha ahte konsultašuvdnaprosedyrat leat váilevaččat čuvvojuvvon dán rádjai dán áššis.
Saemiedigkie tjïelkestahta ahte konsultasjovneprosedyjrh leah *váilevaččat daan raajan dåeriedovveme daennie aamhtesisnie.
Dat okto gáibida ahte Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta gulaskuddamiid čuovvoleamis ferte láhčit dilálašvuođaid duohta konsultašuvnnaide.
Dïhte oktegh kreava ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente govledimmiej dåeriedimmesne tjuara nuepieh laetjedh saetnies konsultasjovnide.
Dakkár konsultašuvnnain ferte addojuvvo vejolašvuohta árvvoštallat iešguđet hálddašanortnegiid daid proseassaiguin mat dárbbašuvvojit dan oktavuođas.
Dagkeres konsultasjovnine tjuara nuepie vadtasåvva ovmessie reeremeöörnegidie vierhtiedalledh dej prosessigujmie mah daarpesjovvieh dennie gaskesisnie.
Eanandoallo- ja biebmodepartemeantta gulaskuddanevttohusas leat ollu árvvoštallamat main ii leat vuođđu dan vuođđodokumeanttas masa čujuhuvvo.
Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten govledimmieuvtelassesne leah jïjnje vierhtiedimmieh mejnie ij leah våarome dennie våarometjaatsegisnie mïsse tjaatseståvva.
Sámediggi ii sáhte earret eará guorrasit čuoččuhusaide ahte: Dálá hálddašanortnet lea sirrejuvvon, uhccán bevttolaš, ja das váilu legitimitehta servodagas muđui.
Ij saemiedigkie maehtieh gaskem jeatjah latjkedh *čuoččuhusaide ahte: Daaletje reeremeöörnege lea *sirrejuvvon, onne *bevttolaš, jïh desnie legitimiteeten siebriedahkesne fååtese voen.
Rievdaduvvon hálddašanstruktuvra, nu mo departemeanta evttoha, váikkuhivččii hálddahuslaš dárpmi.
Jarkestovveme reeremestruktuvre, #<adv> goh departemeente uvtede, dijpie reerije *dárpmi.
Sivvan eahpečielga earuide gaskal boazodoalu ja almmolaš hálddašeami lea dálá hálddašanstruktuvra.
Sjïekine ovtjïelke juakadimmide gaskesne båatsoen jïh byjjes reeremen lea daaletje reeremestruktuvre.
Hálddahusas leat stuorra bealátvuođahástalusat, earret eará ráŋggáštusaid geavaheami oktavuođas.
Reeremisnie leah stoere *bealátvuođahástalusat, gaskem jeatjah bysvehtsi pråvhkoen gaskesisnie.
Sámediggi čuoččuha ahte jagi 2011 beagginiskkadeapmi addá buori vuođu dulkot dan láhkai ahte: Hálddahuslaš dárbmi vuosttažettiin čatnasa dan kapasitehtii ja daidda resurssaide mat boazodoallohálddahusas leat.
Saemiedigkie bagkese ahte jaepien 2011 såaltjegoerehtimmie buerie våaromem vadta doelhkestidh dan nemhtie ahte: Reerije *dárbmi voestegh gårrede dan kapasiteetese jïh dejtie #resursse<n><pl><ill> mah båatsoereeremen leah.
Moaitámuš boazodoallohálddahusa váilevaš ollislašvuođajurddašeami ja legitimitehta vuostá dovddaha eará eanaberošteddjiid dárbbu hedjonahttit boazodoalu resursa- ja vuoigatvuođavuođu, ja muitala ahte dáža servodagas lea uhccán máhttu dan birra ahte boazodoallu ovddasta minoritehta- ja álgoálbmotkultuvrra.
#Laejhtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> båatsoereeremen fååtesæjja elliesvoetenussjedimmien jïh legitimiteeten vuestie dabtehte jeatjah eatnemeaabparæjjaj daerpiesvoeten *hedjonahttit båatsoen #resursse<n><cmp_sgnom><cmp_splitr> jïh reaktanvåaromem, jïh soptseste ahte daaroen siebriedahkesne lea onnen maahtoe dan bïjre ahte båatsoe *ovddasta minoriteete- jïh aalkoeåålmegekultuvrem/aalkoeåålmehkultuvrem/aalkoeåålmhkultuvrem.
Stáhta geatnegasvuohta suodjalit boazodoalu sámi kultuvran bealušta sámi iešmearrideami ja iešstivrema ovdáneami áššesuorggis.
Staaten dïedte båatsoem saemien kultuvrine vaarjelidh saemien jïjtjereeremem jïh jïjtjereeremen evtiedimmiem aamhtesesuerkesne vaarjele.
Sámediggi gávnnaha ahte Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta gulaskuddanevttohusainis geahččala rievdadit dan mii lea leamaš gustovaš sámepolitihkka sámelága mearrideami rájes 1987:s.
Saemiedigkie guajhtsede ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente govledimmieuvtelassine voejhkele jarkestidh dam mij orreme *gustovaš saemienpolitihke saemienlaaken nænnoestimmien raejeste jaepien 1987.
Sámepolitihkalaš ulbmil lea ahte mearridanváldi dakkár áššiin mat erenoamážit gusket sámi álbmogii, galgá sirdojuvvot Sámediggái.
#Saemie<n><cmp_sggen><cmp> politihken ulmie lea ahte nænnoestimmiereaktah dagkeres aamhtesinie mah joekoenlaakan saemien aalmogasse dijpieh, edtja Saemiedægkan jåhtasovvedh.
Dán áššis lea Eanandoallo- ja biebmodepartemeantta áigumuš garrasit hedjonahttit sámi stivrejumi ja boazodoallofágalaš váikkuheami almmolaš boazodoallohálddašeapmái.
Daennie aamhtesisnie lea Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten aajkoe garrelaakan *hedjonahttit saemiem *stivrejumi jïh båatsoefaagen dïedten byjjes båatsoereeremasse.
Boazodoallopolitihkka lea eanet go ealáhuspolitihkka dahje resursahálddašanpolitihkka.
Båatsoepolitihke jeenje goh jielemepolitihke jallh #resursse<n><cmp_sggen><cmp>#reereme<n><cmp_sgnom><cmp>politihke.
Dat lea sámepolitihkka, ja danne eaktuduvvo ahte dat guorrasa dan sámepolitihkalaš ovdáneapmái mas lea leamaš stuorra ovttamielalašvuohta Stuorradikkis ja Sámedikkiin fargga 25 jagi.
Dïhte saemienpolitihke, jïh dannasinie #tsïhkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> dïhte latjkoe dan #saemie<n><cmp_sggen><cmp> politihken evtiedæmman mesnie orreme stoere sïemesvoete Stuorradiggijjesne jïh Saemiedigkine rætnoe 25 jaepieh.
Sámediggi gávnnaha ahte Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta gulaskuddanevttohusastis ii leat árvvoštallan olmmošrievttálaš geatnegasvuođaid sápmelaččaid ektui álgoálbmogin.
Saemiedigkie guajhtsede ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente govledimmieuvtelassesne ij leah vierhtiedalleme almetjerïektes dïedtide saemiej muhteste aalkoeåålmeginie.
Go boahtteáiggi almmolaš boazodoallohálddašanstruktuvra mearriduvvo, de ferte bidjat olmmošrievttálaš geatnegasvuođaid vuođđu.
Goh båetijen aejkien byjjes båatsoereeremestruktuvre nænnoeståvva, dellie tjuara bïejedh almetjerïektes dïedti våarome.
Dat mearkkaša ahte:
Dïhte krööhkeste ahte:
Sápmelaččaid vuoigatvuohta iešmearrideapmái ja iešstivremii ON konvenšuvnna vuođul siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid birra artihkkalis 1 ja ON álgoálbmotvuoigatvuođaid julggaštusa artihkkalat 3 ja 4 biddjojuvvojit vuođđun.
Saemiej reakta jïjtjereeremasse jïh jïjtjereeremasse ON konvensjovnen mietie sivijle jïh politihkeles reaktaj bïjre artihkelisnie 1 jïh ONEN aalkoeåålmegereaktaj/aalkoeåålmehreaktaj/aalkoeåålmhreaktaj deklarasjovnen artihkelh 3 jïh 4 våaroeminie bïejesuvvieh.
Sápmelaččaid vuoigatvuohta mearridit iežaset vuoruhemiid dakkár áššiin mat gusket sin eallimii ja eatnamiidda ja hálddašit min iežamet ekonomalaš, sosiála ja kultuvrralaš ovdáneami ILO konvenšuvnna 169 artihkkala 7 vuođul.
Saemiej reakta nænnoestidh jïjtjsh prijoriteradimmieh dagkeres aamhtesinie mah dijpieh daj jieliemasse jïh eatnamidie jïh mijjem reerieh jïjtjemh ekonomeles, sosijaale jïh kulturelle evtiedimmiem ILO konvensjovnen 169 artihkelh 7:n mietie.
Artihkkalis 7.3 čuožžu ahte: "Ráđđehusat berrejit sihkkarastit, ahte jurddašuvvon ovddidandoaimmaid vejolaš sosiála, vuoiŋŋalaš, kultuvrralaš ja birasváikkuhusat dutkojuvvojit veahkkálagaid ja ovttasráđiid dáiguin álbmogiiguin álo go dasa lea dárbu.
Artihkelisnie 7.3 tjåådtje ahte: "Reerenassh byöroeh gorredidh, ahte ussjedovveme evtiedimmiedarjomi #kaanne<vblex><indic><pres><p3><pl> sosijaales, aajmoen, kulturelles jïh byjresedïedth goerehtovvieh *veahkkálagaid jïh *ovttasráđiid daajgujmie aalmogigujmie iktesth goh dïsse lea daerpiesvoete.
Dáid dutkamiid bohtosat galget leat deháleamos vuođđun go mearriduvvo daid doaimmaid ollašuhttima hárrái."
Daaj dotkemi illedahkh edtjieh årrodh vihkielommes våaroeminie goh nænnoeståvva daj darjomi tjïrrehtimmien gaavhtan."
Stáhtas lea geatnegasvuohta sihkkarastit ávnnaslaš kulturvuđđosa ON konvenšuvnna vuođul siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid artihkkala 27 mielde.
Staaten lea dïedte gorredidh materijellen *kulturvuđđosa ON konvensjovnen mietie sivijle jïh politihkeles reaktaj artihkelen 27 mealtan.
Stáhtas lea maiddái geatnegasvuohta láhčit diliid nu ahte sámi giela, kultuvrra ja servodateallima sáhttá sihkkarastit ja ovddidit, geahča Vuođđolága § 110a.
Staaten lea aaj dïedte tsiehkieh laetjedh dan ahte saemien gïelen, kultuvren jïh siebriedahkejieleden maahta gorredidh jïh evtiedidh, gïehtjedh Maadthlaaken § 110:m.
Sámediggi mihtte ahte eanaš politihkalaš instánssat ja fágainstánssat main lea oktavuohta boazodoallohálddašemiin, ja buot orohagat mat leat ovddidan cealkámuša ja Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvi, vuosttaldit garrasit Eanandoallo- ja biebmodepartemeantta gulaskuddanevttohusa.
Saemiedigkie *mihtte ahte jeenjemes politihkeles #instanse<n><pl><nom> jïh #faage<n><cmp_sgnom><cmp>#instanse<n><pl><nom> mejnie lea gaskese båatsoereereminie, jïh gaajhkh sïjth mah #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> evtiedamme jïh Nöörjen båatsoesaemiej rïjhkensiebrie, vuastalidh garrebe Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten govledimmieuvtelassem.
Sámediggi vuordá ahte dása biddjojuvvo mearrideaddji deaddu.
Saemiedigkie vuarta ahte daase nænnoestæjja leavloe bïejesåvva.
Eanandoallo- ja biebmodepartemeantta váilevaš konsultašuvnnat, ovddalgihtii mearriduvvon árvvoštallamat, ja váilevaš árvvoštallamat evttohusa gaskavuođas gustovaš sámepolitihkkii ja olmmošrievttálaš geatnegasvuođaide, dagahit ahte evttohusa ii sáhte čađahit.
Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten fååtesæjja konsultasjovnh, åvtelhbodti nænnoestovveme vierhtiedimmieh, jïh fååtesæjja vierhtiedimmieh uvtelassen *gaskavuođas *gustovaš saemienpolitihkese jïh almetjerïektes dïedtide, darjoeh ahte uvtelassem ij maehtieh tjïrrehtidh.
Jus nu, de dat mielddisbuvttášii dakkár almmolaš hálddašeami masa boazodoalus, Sámedikkis ja dalle sámi servodagas ii leat áddejupmi, jáhkku dahje luohttámuš.
Jis dan, dellie dïhte dagkeres byjjes reeremem mealtan buakta mïsse båatsosne, Saemiedigkesne jïh dellie saemien siebriedahken ij leah goerkese, vuesiehtimmie jallh *luohttámuš.
Dakkár hálddašeapmi dagahivččii dakkár dili mas buot guoskevaš bealit boazodoalus, sámi servodagat, stáhta eiseválddit, plánaeiseválddit ja eará ealáhusat leat vuoittahallit.
Dagkeres reereme dagkeres tsiehkiem dorje mesnie gaajhke sjyöhtehke bielieh båatsosne, saemien siebriedahkh, staaten åejvieladtjh, soejkesjeåejvieladtjh jïh jeatjah jielemh leah *vuoittahallit.
Jus departemeantta evttohus čađahuvvo, de dat dagaha ahte: Sámediggái lea váttis nammadit áirasiid Boazodoallostivrii, go dat ovddastivččii dakkár hálddašeami man Sámediggi ii doarjjo.
Jis departemeenten uvtelasse tjïrrehtåvva, dellie dïhte dorje ahte: Saemiedægkan geerve nommehtidh saadthalmetji båatsoeståvrose, goh dah *ovddastivččii dagkeres reeremem maam ij Saemiedigkie dåarjoeh.
Sámediggi ferte árvvoštallat vuoruhit sierra ovttasbarggu boazodoaluin Sámedikki váldečađaheami oktavuođas plána- ja huksenlága vuođul.
Saemiedigkie tjuara vierhtiedalledh prijoriteradidh sjïere ektiebarkoem båatsojne Saemiedigkien *váldečađaheami gaskesisnie soejkesje- jïh tseegkemelaaken mietie.
Sámediggi ferte, Norgga Boazosápmelaččaid Riikaservviin ja Eanadoallo- ja biebmodepartemeanttain ovttasráđiid nammadit lávdegotti mii galgá čielggadit boazodoallohálddašeami boahtteáiggi organiserema.
Saemiedigkie tjuara, Nöörjen båatsoesaemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrine jïh Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeentine *ovttasráđiid moenehtsem nommehtidh mij edtja tjïelkedidh båatsoereeremen båetijen aejkien öörnemem.
Sámediggi eaktuda ahte Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta maŋŋá iežas evttohusa gulaskuddama láhčá dilálašvuođa rivttes ja čoavddusvuđot gulaskuddamiidda almmolaš boazodoallohálddašeami boahtteáiggi hálddašanstruktuvrii.
Saemiedigkie tsïhkestahta ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente mænngan jïjtjse uvtelassen govledimmien nuepiem laatja rïektes jïh tjoevtenjevåaromen govledimmide byjjes båatsoereeremen båetijen aejkien reeremestruktuvrese.
Dat mearkkaša dan vejolašvuođa ahte iešguđet ortnegat árvvoštallojuvvojit ja ahte eará čovdosat válljejuvvojit go dan maid departemeanta evttoha.
Dïhte dam nuepiem krööhkeste ahte ovmessie öörnegh vierhtiedallesovvieh jïh ahte jeatjah tjoevtenjh veeljesuvvieh goh dan maam departemeente uvtede.
Sámediggi bidjá vuođđun ahte čuovvovaš eavttut galget čuvvojuvvot čuovvolan konsultašuvnnain: Rámmaeavttuid hábmen boazodoalu várás ja boazodoalu almmolaš hálddašeami organiseren galget čuovvut Vuođđolága § 110a ja galget leat čielgasit Norgga olmmošrievttálaš geatnegasvuođaid siskkobealde sápmelaččaid ektui álgoálbmogin.
Saemiedigkie beaja våaroeminie ahte minngebe moenemetsiehkieh edtjieh dåeriedamme konsultasjovnine dåeriedovvedh: Mierietsiehkieh hammoedamme båatsoen muhteste jïh båatsoen byjjes reeremen öörnemen edtjieh Maadthlaakem dåeriedidh § 110:m jïh edtjieh årrodh tjïelkebe Nöörjen almetjerïektes dïedti sisnjelen saemiej muhteste aalkoeåålmeginie.
Dasa gullet iešmearrideapmi, iešstivren, oassálastin ja vuoruheamit iežas ovdáneamis.
Dïsse jïjtjereereme guvlieh, jïjtjereereme, #mealtan<adv><der_nomag><n> jïh prijoriteradimmieh jïjtjse evtiedimmesne.
Boazodoalu almmolaš hálddašeami organiseren gullá sámepolitihkkii.
Båatsoen byjjes reeremen öörneme saemienpolitihkese gåvla.
Danne lea deaŧalaš ahte mii čuovvut gustovaš boazodoallopolitihkalaš mihttomeriid juksan dihte ollislaš sámepolitihka.
Dannasinie vihkele mijjieh dåeriedibie *gustovaš #båatsoe<n><cmp_sgnom><cmp> politihken ulmide jaksedh åvteste ellies saemienpolitihkem.
Boazodoalu almmolaš hálddašeami organiseren galgá váikkuhit beaktilis, dárpmolaš hálddašeami mas lea viiddes luohttámuš, doarjja ja legitimitehta, erenoamážit boazodoalu ja sámi servodaga bealis.
Båatsoen byjjes reeremen öörneme edtja dijpedh eadtjohke, *dárpmolaš reeremem mesnie lea vijries *luohttámuš, dåarjoe jïh legitimiteete, joekoenlaakan båatsoen jïh saemien siebriedahken bielesne.
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 23.02.12 dii. 19.50.
Aamhtesen gïetedimmie 23.02.12 ts. illesovvi 19.50.
Vuođđogiella:Dárogiella
Våaromegïele:Daaroengïele
pseudo_tmx_data/SP-09-2012_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-09-2012_sme2sma.tmx

Ášši/Sak PFL 003/12 Ášši/Sak DC 009/12
Aamhtesen/*Sak PFL 003 12:n aamhtesh/*Sak DC:n 009/12
Sámedikki lávdegodde- ja dievasčoahkkimat 2012 - čoahkkinplána
Saemiedigkien moenehtse- jïh dïevestjåanghkoeh 2012 - tjåanghkoesoejkesjh
Arkiivaáššenr.. 12/27906 / 25 - 58
Arkijveaamhtesnr.. 12/27906 / 25 - 58
Meannudeamit
Gïetedimmieh
Politihkalaš dássi Beaivi Áššenr. Dievasčoahkkinjođihangoddi 01.02.12 DCJ 001/12 Plána- ja finánsalávdegoddi 20.–21.02.12 PFL 003/12 Sámedikki dievasčoahkkin 22.–24.02.12 DC 009/12
Politihkeles daltese Biejjie #Aamhtesenummere<n><attr> dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtse 01.02.12 *DCJ 001/12 soejkesjh jïh #finanse<n><cmp_sgnom><cmp>moenehtse 20.–21.02.12 #PFL<n><pl><nom> 003 12:n Saemiedigkieh dïevestjåanghkoen 22.–24.02.12 #DC<n><pl><nom> 009/12
Ášši meannudeapmi álggahuvvui 23.02.12 dii. 19.50
Aamhtesen gïetedimmie 23.02.12 ts. aelkiehtovvi 19.50
I Mildosat
I Lissiepaehperh
Nr. Beaivi Geas/Geasa Namahus
Nr. Biejjie Giesnie/Gïese Lahtese
01.02.12 Plenumsledelsen Ášši/Sak DCJ 001/12 Sámedikki lávdegodde- ja dievasčoahkkimat 2012 – čoahkkinplána/Møteplan for Sametingets komité- og plenumsmøter 2012
01.02.12 *Plenumsledelsen Aamhtesen/*Sak *DCJ 001/12 Saemiedigkieh moenehtse- jïh dïevestjåanghkoeh 2012 – tjåanghkoesoejkesjh/*Møteplan *for *Sametingets *komité- *og *plenumsmøter 2012
II Evttohusat ja mearkkašumit
II Uvtelassh jïh mïerhkesjimmieh
Dievasčoahkkinjođihangotti mearrádusárvalus
Dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtsen nænnoestahkeåssjele
Sámediggi mearrida čuovvovaš čoahkkinplána jahkái 2012:
Saemiedigkie minngebe tjåanghkoesoejkesjem nænnoste jaapan 2012:
Sámedikki lávdegodde- ja dievasčoahkkimat vuosttas jahkebeali 2012:
Saemiedigkien moenehtse- jïh dïevestjåanghkoeh voestes bieliejaepien 2012:
vahkku 8: guovvamánu 20.–24. b. vahkku 23: geassemánu 4.–8. b.
våhkoe 8: goevth 20.–24. b. våhkoe 23: ruffieh 4.–8. b.
Sámedikki lávdegodde- ja dievasčoahkkimat nuppi jahkebeali 2012:
Saemiedigkien moenehtse- jïh dïevestjåanghkoeh mubpien bieliejaepien 2012:
vahku 39: čakčamánu 24.–28. b. vahku 48: skábmamánu 26. b. – 30. b.
våhkoen 39: skïeredh 24.–28. b. våhkoen 48: rahkah 26. b. – 30. b.
Plána- ja finánsalávdegotti árvalus
Soejkesje- jïh #finanse<n><cmp_sgnom><cmp>moenehtsen åssjele
Álgu
Aalkoe
Dán ášši duogáš lea ahte Sámediggi meannudettiin 2012 bušeahta lea mearridan ahte galget leat 4 dievasčoahkkima 2012:s, seammás go ovddežis mearriduvvon čoahkkinplánii leat biddjojuvvon 5 čoahkkima 2012:s.
Daan aamhtesen duekie lea ahte Saemiedigkie gïetedeminie 2012:n budsjehten nænnoestamme ahte edtjieh leah 4 dïevestjåanghkoeh jaepien 2012, seammasïenten goh #ovtetje<adj><sg><ine> nænnoestovveme tjåanghkoesoejkesjasse bïejesovveme 5 tjåanghkoeh jaepien 2012.
Evttohusat
Uvtelassh
Evttohus 1
Uvtelasse 1
Bargiidbellodaga sámediggejoavkku (Bb), Norgga sámiid riikasearvvi (NSR), Árja ja Sámit Mátta-Norggas:
#Bargiidbellodat<np><sg><gen> saemiedigkiedåehkien (*Bb), Nöörjen saemiej rïjhkesiebrien (NSR), Árja jïh Saemieh Åarjel-Nöörjesne:
Boahtá dievasčoahkkinjođihangotti evttohusa sadjái:
Båata dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtsen uvtelassen sijjeste:
Sámediggi doalaha dan čoahkkinplána mii lea juo mearriduvvon 2012 várás.
Saemiedigkie dam tjåanghkoesoejkesjem utnehte mij joe nænnoestovveme 2012:n muhteste.
III Jienasteapmi
III Gïelevedteme
39 áirasis ledje 35 čoahkis.
39 saadthalmetjh lin 35 tjåengkesne.
Jienasteapmi dahkkojuvvui čuovvovaš vuogi mielde:
Gïelevedteme minngebe vuekien mietie dorjesovvi:
Evttohus 1 mearriduvvui 33 jienain 2 jiena vuostá.
Uvtelasse 1 33 tjoejh nænnoestovvi 2:n tjoejen vuestie.
IV Beavdegirjelasáhusat
IV Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
Daennie aamhtesisnie idtji evtedh buertiegærjalissie.
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat
V Lahtestimmielæstoe jïh replihkh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Ronny Wilhelmsen, áššejođiheaddji
Lahtestimmie Replihke 1 Ronny Wilhelmsen, aamhtesejuhtiehtæjja
2 Aili Keskitalo Willy Ørnebakk
2 Aili Keskitalo Willy Ørnebakk
3 Anders Somby jr.
3 Anders Somby jr.
4 Rolf Johansen Willy Ørnebakk Ronny Wilhelmsen, áššejođiheaddji Rolf Johansen, čoahkkinortnegii
4 Rolf Johansen Willy Ørnebakkem Ronny Wilhelmsen, aamhtesejuhtiehtæjja Rolf Johansen, tjåanghkoeöörnegasse
VI Sámedikki mearrádus
VI Saemiedigkieh nænnoestahke
Sámediggi doalaha dan čoahkkinplána mii lea juo mearriduvvon 2012 várás.
Saemiedigkie dam tjåanghkoesoejkesjem utnehte mij joe nænnoestovveme 2012:n muhteste.
Sámedikki lávdegodde- ja dievasčoahkkimat vuosttas jahkebeali 2012:
Saemiedigkien moenehtse- jïh dïevestjåanghkoeh voestes bieliejaepien 2012:
Sámedikki lávdegodde- ja dievasčoahkkimat nuppi jahkebeali 2012:
Saemiedigkien moenehtse- jïh dïevestjåanghkoeh mubpien bieliejaepien 2012:
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 23.02.12 dii. 20.05.
Aamhtesen gïetedimmie 23.02.12 ts. illesovvi 20.05.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
349. siidu 379 siiddus
349. bielie 379 bielesne
pseudo_tmx_data/SP-10-2012_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-10-2012_sme2sma.tmx

Ášši/Sak PFL 004/12 Ášši/Sak DC 010/12
Aamhtesen/*Sak PFL 004 12:n aamhtesh/*Sak DC:n 010/12
Sámedikki lávdegodde- ja dievasčoahkkimat 2013 - čoahkkinplána
Saemiedigkien moenehtse- jïh dïevestjåanghkoeh 2013 - tjåanghkoesoejkesjh
Arkiivaáššenr. 12/27906 / 25 - 58
Arkijveaamhtesnr. 12/27906 / 25 - 58
Meannudeamit
Gïetedimmieh
Politihkalaš dássi Beaivi Áššenr.
Politihkeles daltese Biejjie Aamhtesenummere
Dievasčoahkkinjođihangoddi 01.02.12 DCJ 002/12 Plána- ja finánsalávdegoddi 20.–21.02.12 PFL 004/12 Sámedikki dievasčoahkkin 22.–24.02.12 DC 010/12
Dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtse 01.02.12 *DCJ 002/12 soejkesjh jïh #finanse<n><cmp_sgnom><cmp>moenehtse 20.–21.02.12 #PFL<n><pl><nom> 004 12:n Saemiedigkieh dïevestjåanghkoen 22.–24.02.12 #DC<n><pl><nom> 010/12
Ášši meannudeapmi álggahuvvui 23.02.12 dii. 20.05
Aamhtesen gïetedimmie 23.02.12 ts. aelkiehtovvi 20.05
I Mildosat
I Lissiepaehperh
Nr.
Nr.
Beaivi Geas/Geasa Namahus
Biejjie Giesnie/Gïese Lahtese
Kaleandar 2013
*Kaleandar 2013
II Evttohusat ja mearkkašumit
II Uvtelassh jïh mïerhkesjimmieh
Dievasčoahkkinjođihangotti mearrádusárvalus
Dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtsen nænnoestahkeåssjele
Sámedikki lávdegodde- ja dievasčoahkkimat vuosttas jahkebeali 2013:
Saemiedigkien moenehtse- jïh dïevestjåanghkoeh voestes bieliejaepien 2013:
Vahkku 9: guovvamánu 25 b. – njukčamánu 01. b.
Våhkoe 9: goevth 25 b. – njoktjen 01. b.
Vahkku 17: cuoŋománu 22. b.–26. b.
Våhkoe 17: voerhtjh 22. b.–26. b.
Vahkku 23: geassemánu 3. b. – 7. b.
Våhkoe 23: ruffieh 3. b. – 7. b.
Sámedikki lávdegodde- ja dievasčoahkkimat nuppi jahkebeali 2013:
Saemiedigkien moenehtse- jïh dïevestjåanghkoeh mubpien bieliejaepien 2013:
Ođđa Sámedikki rahpan.
Orre Saemiedigkien geehpehtimmie.
Dáhton golggotmánus ii leat vuos mearriduvvon.
Daatoe golken ij leah voestegh nænnoestovveme.
Vahkku 49: juovlamánu 02. b. – 06. b.
Våhkoe 49: goevh 02. b. – 06. b.
Plána- ja finánsalávdegotti árvalus
Soejkesje- jïh #finanse<n><cmp_sgnom><cmp>moenehtsen åssjele
Álgu
Aalkoe
Čoahkkinplána lea dat dokumeanta mii stivre goas Sámediggi galgá čađahit iežas čoahkkimii 2013:s.
Tjåanghkoesoejkesje lea dïhte tjaatsege mij stuvrie gåessie Saemiedigkie edtja tjïrrehtidh jïjtjse tjåanghkose jaepien 2013.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 350. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 350. bielie 379 bielesne
Evttohusat
Uvtelassh
Evttohus 1
Uvtelasse 1
Bargiidbellodaga sámediggejoavkku (Bb), Norgga sámiid riikasearvvi (NSR), Ovddádusbellodaga Sámit Mátta-Norggas evttohus:
#Bargiidbellodat<np><sg><gen> saemiedigkiedåehkien (*Bb), Nöörjen saemiej rïjhkesiebrien (NSR), #Ovddádusbellodat<np><sg><gen> saemieh Åarjel-Nöörjesne uvtelasse:
Čoahkkinplána dárogielveršuvnnas čuožžu: vahku 17: geassemánu 3.-7. b., mii lea boastut ja rievdaduvvo ná: vahku 23: geassemánu 3.-7. b.
Tjåanghkoesoejkesje #daaroengïele<n><cmp_sh><cmp>versjovnesne tjåådtje: våhkoen 17: ruffieh 3.-7. b., mij lea båajhtede jïh naemhtie jarkeståvva: våhkoen 23: ruffieh 3.-7. b.
Lávdegotti ráva
Moenehtsen bïhkedimmie
Lávdegottis eai leat eanet mearkkašumit dahje evttohusat ja rávve Sámedikki mearridit čuovvovačča:
Moenehtsen eah leah jeenje mïerhkesjimmieh jallh uvtelassh jïh Saemiedigkiem nihtetjæsta nænnoestidh #minngebe<adj><sg><gen>:
Sámediggi doarju muđui dievasčoahkkinjođihangotti árvalusevttohusa.
Saemiedigkie dåårje voen dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtsen åssjeleuvtelassem.
III Jienasteapmi
III Gïelevedteme
39 áirasis ledje 34 čoahkis.
39 saadthalmetjh lin 34 tjåengkesne.
Jienasteapmi dahkkojuvvui čuovvovaš vuogi mielde:
Gïelevedteme minngebe vuekien mietie dorjesovvi:
Evttohus 1 mearriduvvui 32 jienain 2 jiena vuostá.
Uvtelasse 1 32 tjoejh nænnoestovvi 2:n tjoejen vuestie.
Lávdegotti ráva mearriduvvui ovttajienalaččat.
Moenehtsen bïhkedimmie aktenraeresne nænnoestovvi.
IV Beavdegirjelasáhusat
IV Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
Daennie aamhtesisnie idtji evtedh buertiegærjalissie.
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat
V Lahtestimmielæstoe jïh replihkh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Ronny Wilhelmsen, áššejođiheaddji 2 Geir Tommy Pedersen Willy Ørnebakk 3 Anders Somby jr.
Lahtestimmie Replihke 1 Ronny Wilhelmsen, aamhtesejuhtiehtæjja 2 Geir Tommy Pedersen Willy Ørnebakk 3 Anders Somby jr.
VI Sámedikki mearrádus
VI Saemiedigkieh nænnoestahke
Sámedikki lávdegodde- ja dievasčoahkkimat vuosttas jahkebeali 2013:
Saemiedigkien moenehtse- jïh dïevestjåanghkoeh voestes bieliejaepien 2013:
Vahkku 9: guovvamánu 25. b. – njukčamánu 01. b.
Våhkoe 9: goevth 25. b. – njoktjen 01. b.
Vahkku 17: cuoŋománu 22. b.–26. b. Vahkku 23: geassemánu 3. b. – 7. b.
Våhkoe 17: voerhtjh 22. b.–26. b. Våhkoe 23:n: ruffieh 3. b. – 7. b.
Sámedikki lávdegodde- ja dievasčoahkkimat nuppi jahkebeali 2013:
Saemiedigkien moenehtse- jïh dïevestjåanghkoeh mubpien bieliejaepien 2013:
Ođđa Sámedikki rahpan.
Orre Saemiedigkien geehpehtimmie.
Dáhton golggotmánus ii leat vuos mearriduvvon.
Daatoe golken ij leah voestegh nænnoestovveme.
Vahkku 49: juovlamánu 02. b. – 06. b.
Våhkoe 49: goevh 02. b. – 06. b.
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 23.02.12 dii. 20.10.
Aamhtesen gïetedimmie 23.02.12 ts. illesovvi 20.10.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna
351. siidu 379 siiddus
351. bielie 379 bielesne
Vuođđogiella: Dárogiella
Våaromegïele: Daaroengïele
pseudo_tmx_data/SP-11-2012_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-11-2012_sme2sma.tmx

Ášši/Sak EKL 002/12 Ášši/Sak DC 011/12
Aamhtesen/*Sak EKL 002 12:n aamhtesh/*Sak DC:n 011/12
Cealkámuš 2012 eanadoallošiehtadallamiidda
#Jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> 2012 laanteburrieraarahtallemidie
Arkiivaáššenr. 11/542306 / 25 - 58
Arkijveaamhtesnr. 11/542306 / 25 - 58
Meannudeamit
Gïetedimmieh
Politihkalaš dássi Beaivi Áššenr.
Politihkeles daltese Biejjie Aamhtesenummere
Sámediggeráđđi 17.01.12 SR 007/12 Ealáhus- ja kulturlávdegoddi 20.–21.02.12 EKL 002/12 Sámedikki dievasčoahkkin 22.–24.02.12 DC 011/12
Saemiedigkieraerie 17.01.12 SR:n 007/12 jielemh jïh kultuvremoenehtse 20.–21.02.12 #EKL<n><pl><nom> 002 12:n Saemiedigkieh dïevestjåanghkoen 22.–24.02.12 #DC<n><pl><nom> 011/12
Ášši meannudeapmi álggahuvvui 24.02.12 dii. 08.55
Aamhtesen gïetedimmie 24.02.12 ts. aelkiehtovvi 08.55
I Mildosat
I Lissiepaehperh
Nr. Beaivi Geas/Geasa Namahus
Nr. Biejjie Giesnie/Gïese Lahtese
17.01.12 Sámediggeráđi/Sametingsrådet Ášši/Sak 007/12 - Cealkámuš 2012 eanadoallošiehtadallamiidda/Innspill til jordbruksforhandlingene 2012 16.12.11 Troms bondelag Innspill til jordbruksforhandlingene 2012 09.01.12 Sametinget Rapportering om Sametingets tilskudd til jordbruk i
17.01.12 Saemiedigkieraerien/Sametingsrådeten aamhtesen/*Sak 007/12 - #Jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> 2012 laanteburrieraarahtallemidie/*Innspill *til *jordbruksforhandlingene 2012 16.12.11:n #Troms<np><top><pl><nom> *bondelag *Innspill *til *jordbruksforhandlingene 2012 09.01.12:n Saemiedigkien *Rapportering *om *Sametingets *tilskudd *til *jordbruk #i<n><abbr><sg><gen>
10.11.12 Deanu gielda Landbrukspolitisk uttalelse fra Tana kommunestyre 06.12.11 Jon-Harald Nedrum Landbruk 24.11.11 Lyngen bondelag Lyngen bondelag ber om at Sametinget støtter denne uttalelsen
10.11.12 Deatnun tjïelte *Landbrukspolitisk *uttalelse *fra Tana *kommunestyre 06.12.11 #Jon<np><ant><m><cmp_sgnom><cmp><guio>Haralden *Nedrum Landbruk 24.11.11 Lyngenen *bondelag Lyngine *bondelag *ber *om *at Saemiedigkie *støtter *denne *uttalelsen
II Evttohusat ja mearkkašumit
II Uvtelassh jïh mïerhkesjimmieh
Sámediggeráđi mearrádusárvalus:
Saemiedigkieraerien nænnoestahkeåssjele:
Eanadoallu sámi guovlluin lea leamaš deaŧalaš vuođđoávdnasiidbuvttadeaddjin, barggolašvuhtii ja vuođđun ássamii sámi guovlluin.
Laanteburrie saemien dajvine orreme vihkele maadthhammoejdarjoejinie, *barggolašvuhtii jïh våaroeminie veasoemasse saemien dajvine.
Eanadoalus lea ain dát rolla, muhto dat rolla lea geahnohuvvamin.
Laanteburresne lea annje daate råålla, mohte dïhte råålla lea *geahnohuvvamin.
Eanadoallu lea deaŧalaš maiddái sámi giela ja kulturárbevieruid gaskkusteapmái.
Laanteburrie vihkele aaj saemien gïelen jïh kultuvretradisjovni buektiemasse.
Sámedikki mielas lea mávssolaš ahte eanadoalus leat buorit rámmaeavttut doibmii ja ovddideapmái.
Saemiedigkien mïelesne vihkele ahte laanteburresne leah buerie mierietsiehkieh darjoemasse jïh evtiedæmman.
Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta ovddidii stuorradiggedieđáhusa ođđa eanadoallo- ja biebmopolitihka birra 2011:s.
Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente stoerredigkiebïevnesem evtiedi orre laanteburrie- jïh beapmoepolitihken bïjre jaepien 2011.
Dieđáhusa bajimuš ulbmilin lea borramušgálvosihkarvuohta, eanadoallu galgá leat miehtá riikka, eanet árvoháhkan ja ceavzilis eanadoallu.
Bïevnesen bijjemes ulmine lea #beapmoe<n><cmp_sggen><cmp>#eeke<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoete, laanteburrie edtja abpe rïjhken årrodh, jeenje aarvoeskååffemen jïh gaarsje laanteburrie.
Eanadoalus lea maŋimuš jagiin leamaš hárehis ovdáneapmi sámi guovlluin.
Laanteburresne minngebe jaepine orreme *hárehis evtiedimmie saemien dajvine.
Finnmárkku fylkkas lea doaluid lohku njiedjan čielgasit jagi 2004 rájes 2011 rádjai, 438 eanadoallofitnodagas leat báhcán 352.
Finnmaarhken fylhken arrangemeenten låhkoe tjïelkebe jaepien luajhtadamme 2004 raejeste 2011:n raajan, 438 laanteburriesïeltesne baatseme 352.
Njiedjan lea badjel 20 %.
Aatsolen luajhtadamme 20 %.
Romssas leat vel eanet geahppánan doalut 2004:s ledje 1462 doalu ja 2010:s vel 1083 doalu, njiedjan 26 %.
Romsesne leah annje jeenje nåhkeme arrangemeente jaepien 2004 lin 1462:n *doalu jïh jaepien 2010 annje 1083:n *doalu, luajhtadamme 26 %.
Máŋgga gielddas lea eanadoallu nu vátnon ahte áibbas moadde doalu leat vel báhcán.
Gelline tjïelten lea laanteburrie dan *vátnon ahte aejvie naan *doalu annje baatseme.
Nubbi eará bealli lea dat go persovnnalaš doallit leat boarásmuvvan.
Mubpie jeatjah bielie lea dïhte goh persovneles steerijh leah *boarásmuvvan.
Finnmárkkus ledje 18 % dolliin badjel 60 jagi 2004:s ja juo 25 % 2011:s.
Finnmaarhkesne lin 18 % steerijinie aatsolen 60 jaepieh jaepien 2004 jïh joe 25 % jaepien 2011.
Romssas lea ovdáneapmi seammalágan – gos seamma logut leat 18 % 2004:s ja 26 % 2011:s.
Romsesne evtiedimmie aktelaaketje – gusnie seamma låhkoeh leah 18 % jaepien 2004 jïh 26 % jaepien 2011.
Barggolašvuođa doalaheapmi lea okta daid stuorámus hástalusain sámi guovlluin.
*Barggolašvuođa utniehtimmie lea akte dej stoeremes haestieminie saemien dajvine.
Sámediggi lea iskan ealáhusovdáneami 22 dihto sámi gielddain.
Saemiedigkie jielemeevtiedimmiem goerehtamme 22 såemies saemieh tjïeltine.
Dát čájeha ahte barggolašvuohta guolásteamis ja eanadoalus lea njiedjan 200:n jagiin 2009 ja 2010.
Daate vuesehte ahte *barggolašvuohta göölemisnie jïh laanteburresne #200<num><arab><sg><ess> jaepine luajhtadamme 2009 jïh 2010.
Dát njiedjan lea 8,6 %.
Daate luajhtadimmie lea 8,6 %.
Ássanrievdan čájeha negatiiva tendeanssa sámi guovlluin.
Veasomejorkestovveme vuesehte negatijve *tendeanssa saemien dajvine.
Doallologu njiedjan lea liigeeanet balddihahtti dan sivas go eanadoallobirrasat sámi guovlluin leat juo unnit go buohtastahttá eanadoaluin riikadásis.
*Doallologu luajhtadamme lea *liigeeanet #beltedh<vblex><tv><der_h><vblex><der_caus><vblex><tv><prsprc> dennie sjïekesne goh laanteburriebyjresh saemien dajvine leah joe onne goh laanteburrine rïjhkedaltesem mohtede.
Eanadoalu vel eanet goarráneapmi hástala danne sámi ealáhuseallima ja áitá ealáhusa mávssolaš kultur- ja giellaarenan.
Laanteburrien annje jeenje ovmurriedimmie dannasinie saemien jielemejielemem haasta jïh jielemem aajhta vihkeles kultuvre- jïh gïelesijjine.
Geahppáneapmi čuohcá negatiivvalaččat maiddái borramušbuvttadeapmái, meieriijaide, njuovahagaide, nállašuhttin rusttegiidda ja gávpeealáhussii sámi ássanguovlluin.
Nåhkeme negativjelaakan aaj tsavtsa beapmoedarjoemasse, meierijide, *njuovahagaide, *nállašuhttin bægkojde jïh bovrejieliemasse saemien veasomedajvine.
Ealli gilit dáhkidit buoremusat sámi kultuvrii ja gillii sihkkaris boahtteáiggi.
Jieleden byjjh bööremeslaakan saemien kultuvrese jïh gïelese tjirkieh vihties båetijen aejkien.
Dáláš doallostruktuvrra sihkkarastin ja barggolašvuođa bisuheapmi ealáhusas ja gánnáhahttivuođa buorideapmi leat vealtameahttun deaŧalaččat ealli giliid bisuheapmái.
Daaletje *doallostruktuvrra gorredimmien jïh *barggolašvuođa tjöödtjestehteme jieliemisnie jïh *gánnáhahttivuođa bueriedimmie leah #uvtedh<vblex><tv><der_meahttun><adj><attr> vihkelh dyjrem/dyrem byjji tjöödtjestehtiemasse.
Danne lea Sámediggái deaŧalaš gievrudahttit sámi eanadoalu doaibmavuođu.
Dannasinie Saemiedægkan vihkeles *gievrudahttit saemien laanteburrien darjomevåaromen.
Sámedikki guhkes áiggi mihttomearrin lea nannet barggolašvuođa ja buvttadeami ealáhusas.
Saemiedigkien guhkies tïjjem ulmine lea nænnoestidh *barggolašvuođa jïh darjomem jieliemisnie.
Okta váikkuhangaskaoapmi mii Sámedikkis lea, lea doarjja investeremiidda ja sierra doaibmabijuide – golahus maŋimuš jagiin lea rievddadan 4 ja 5 miljon ruvnnu gaskka eanadoalu ulbmiliidda.
Akte dïedtetsavtshvierhtie mij Saemiedigkien lea, lea dåarjoe investeeremidie jïh sjïere råajvarimmide – #gaatodh<vblex><iv><der_h><vblex><tv><imp><p3><sg> minngebe jaepine #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><prfprc> 4:n jïh 5:n millijovne kråvnah gaskemsh laanteburrien ulmide.
Doarjagat leat eanaš juolluduvvon investeren-, ovddidan- ja ovttasbargodoaibmabijuide eanadoalus.
Dåarjoeh leah jeenjemes laeviehtovveme investeereme-, evtiedimmie- jïh ektiebarkoeråajvarimmide laanteburresne.
Eanadoallodieđáhusas lea erenoamáš áŋgiruššansuorgin árktalaš eanadoallu.
Laanteburriebïevnesisnie lea sjïere barkoesuerkine arktihken laanteburrie.
Árktalaš eanadoalu buktagiin lea stuorra potensiála sihke dasa mii guoská kvalitehtii ja árktalašguovlluid mearkagálvun.
Arktihken laanteburrien dorjesinie lea stoere potensiaale dovne dïsse mij kvaliteetese dæjpa jïh *árktalašguovlluid væhtaeekine.
Dáid doahpagiid ferte heivehit boahttevaš eanadoallošiehtadusaide – ferte láhččit diliid nu ahte sáhttá čalmmustahttit ja vuovdalit árktalaš eanadoalu.
Daejtie lahtesh tjuara båetije laanteburrielatjkojde sjïehtehtidh – tjuara laetjijh tsiehkiej dan ahte maahta tjelmiestehtedh jïh arktihken laanteburriem doekedh.
Dálkkádat dagaha ahte mis lea oaneheabbo šaddoáigodat, ja dasto eana mii ii šaddat johtilit, dagaha ahte mii dárbbašit stuorra areálaid ja leat alla doaibmagolut.
Daelhkie dorje ahte mijjen lea åeniehkåbpoe sjædtoeboelhke, jïh dehtie minngede eatneme ij mij sjïdtehth juhtielidh, dorje mijjieh stoere goelpeneståarojde daarpesjibie jïh leah jolle darjomemaaksoeh.
Gaskamearálaš doallosturrodat lea 270 mihtu Finnmárkkus, 227 mihtu Romssas ja 219 mihtu muđui riikkas.
#Gåhkaldahke<n><cmp_sgnom><cmp>#mierie<n><adj><sg><nom> *doallosturrodat lea 270 vuepsieh Finnmaarhkesne, 227 vuepsieh Romsesne jïh 219 vuepsieh voen rïjhkesne.
Areála sturrodat addá boasttu gova go galgá čájehit eanadoallobuvttadeami viidodaga.
Goelpeneståaroen ståaroe vadta *boasttu guvviem goh edtja vuesiehtidh laanteburriedarjomen goelpeneståaroem.
Areáladárbu juohke ealli nammii lea eambbo go duppal geardde stuorát davvin go daid buoremus eanadoalloguovlluin riikkas.
Goelpeneståaroedaerpiesvoete fïerhte dyjre/dyre nommese jeenje goh guektiengiertien aejkien stoerebe noerhtene goh dej bööremes laanteburriedajvine rïjhkesne.
Dat go lea okta láddjen geasis davvi guovlluin mielddisbuktá ahte areáladárbu gártá leat duppal geardde stuorát dáin guovlluin.
Dah goh lea akte *láddjen giesesne noerhte dajvine mealtan buakta ahte goelpeneståaroedaerpiesvoete sjædta guektiengiertien aejkien årrodh stoerebe daejnie dajvine.
Dát maiddái dagaha stuorát investeremiid juohke ealli nammii go buohtastahttá máttit guovlluin riikkas.
Daate aaj dorje stoerebe investeeremi fïerhtem dyjrem/dyrem nommese goh mohtede *máttit dajvine rïjhkesne.
Dasto lea árktalaš dálkkádat givrodahkan danne go dakkár oktavuođas ii dárbbaš geavahit cirgguhanávdnasiid šattuide, ja dan geažil oažžut kvalitehta, buhtis ja sihkkaris biebmu.
Dehtie minngede lea arktihken daelhkie faamojne dannasinie goh dagkeres gaskesisnie ij daarpesjh utnedh *cirgguhanávdnasiid sjædtojde, jïh dan dïete åadtjodh kvaliteetem, raejnies jïh vihties beapmoe.
Nubbi positiivalaš bealli lea ahte hárve lea váttisvuohta gávnnat areálaid muhkkiide davvin dan sivas go davvin lea stuorát areálat juohke ealli nammii go máddelis.
#Mubpie<prn><ind><attr> positijve/positïjve bielie lea ahte vaenie lea dåeriesmoere goelpeneståaroeh gaavnh *muhkkiide noerhtene dennie sjïekesne goh noerhtene lea stoerebe goelpeneståaroeh fïerhte dyjre/dyre nommese goh *máddelis.
Dálkkádatrievdamat buktet stuorámus váikkuhusaid árktalaš ja vuolleárktalaš guovlluin.
Daelhkiejorkestovvemh stoeremes dïedtide buektieh arktihken jïh *vuolleárktalaš dajvine.
Mii leat juo vásihan guhkit šaddosesoŋŋa.
Mijjieh joe guhkieslaakan damteme *šaddosesoŋŋa.
Váikkuhusaid lea váttis einnostit, muhto guhkit sesoŋŋa buktá vejolašvuođaid gilvit ođđa šattuid.
Dïedti geerve nåajtodh, mohte guhkebe *sesoŋŋa nuepieh buakta orre sjædtojde seejedh.
Dasto sáhttet dálkkádatrievdamat buktit hástalusaid ođđa dávddaid, vahátboatkadivrriid ja amas šattuid ihtimii ektui.
Dehtie minngede maehtieh daelhkiejorkestovvemh haestemh buektedh orre fiejliej, *vahátboatkadivrriid jïh ammes sjædtoej *ihtimii moenemetseahkan.
Eanadoalu mearkkašupmi sámi kultuvrra bisuheapmái ja ovddideapmái ollu sámi guovlluin, ja go ealáhusas lea fuones ovdáneapmi, mearkkaša ahte ferte álggahit máŋga doaibmabiju maiguin erenoamážit nannet eanadoalu vejolašvuođaid ja vuođu sámi guovlluin.
Laanteburrien mïerhkesjimmie saemien kultuvren tjöödtjestehtiemasse jïh evtiedæmman jïjnje saemien dajvine, jïh goh jieliemisnie lea geerve evtiedimmie, krööhkeste ahte tjuara gellie råajvarimmieh aelkiehtidh mejgujmie joekoenlaakan laanteburrien nuepide jïh våaromem saemien dajvine nænnosth.
Danne árvvoštallat ahte dát cealkámuš doaibmabijuid ektui eanadoallošiehtadallamiin lea hui deaŧalaš sámi servodahkii, sihke servodat- ja ealáhuspolitihkalaččat.
Dannasinie vierhtiedallijibie ahte daate #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> råajvarimmiej muhteste laanteburrieraarahtalleminie lea dan vihkeles saemien siebriedahkese, dovne siebriedahke- jïh #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#politihke<n><adj><comp><sg><nom>.
Sámediggi háliida oažžut vejolašvuođa váikkuhit eanadoalu rámmaeavttuid sihkkarastima, ja dieinna lágiin váikkuhit ealli sámi birrasiid ja giliid bisuheami.
Saemiedigkie sæjhta nuepiem åadtjodh dijpedh laanteburrien mierietsiehkiej gorredimmiem, jïh duejnie vuekine dyjrem/dyrem dijpijibie saemien byjresidie jïh byjji tjöödtjestehtemem.
Sámediggi čujuha Soria Moria julggaštussii gos earret eará čuožžu ahte:
Saemiedigkie Soria Moriam deklarasjovnese tjaatseste gusnie gaskem jeatjah tjåådtje ahte:
”Regjeringen ønsker å bidra til gode rammevilkår både for tradisjonelle næringer og moderne arbeidsplasser knyttet til kultur og teknologi i samiske bosettingsområder.” (Ráđđehus háliida addit buriid rámmaeavttuid sihke árbevirolaš ealáhusaide ja ođđaáigásaš bargosajiide kultuvrra ja teknologiija oktavuođas sámi ássanguovlluin.)
”Regjeringenen *ønsker *å *bidra *til *gode *rammevilkår *både *for *tradisjonelle *næringer *og *moderne *arbeidsplasser *knyttet *til *kultur *og teknologije i. *samiske *bosettingsområder.” (Reerenasse sæjhta buerie mierietsiehkide vedtedh dovne aerpiesïejhme jieliemidie jïh daaletje barkoesijjide kultuvren jïh teknologijen gaskesisnie saemien veasomedajvine.)
Dasto čuožžu ahte:
Dehtie minngede tjåådtje ahte:
”Regjeringen vil sikre et landbruk med en variert bruksstruktur over hele landet gjennom en klar distriktsprofil, og videreføre styrking av det grasbaserte husdyrholdet” (Ráđđehus áigu sihkkarastit dakkár eanadoalu mas lea máŋggalágan doallostruktuvra miehtá riikka čielga distriktaprofiila bokte, ja viidáseappot nannet suoidnevuđot oapmedoalu.)
”Regjeringenen *vil *sikre *et *landbruk *med e.n. *variert *bruksstruktur *over *hele *landet *gjennom e.n. *klar *distriktsprofil, *og *videreføre *styrking *av dïhte *grasbaserte *husdyrholdet” (Reerenasse sæjhta gorredidh dagkeres laanteburriem mesnie #gelliesåarts<adj><sg><nom> *doallostruktuvra abpe rïjhken tjïelke distrikteprofïjlen baaktoe, jïh vijriehkåbpoe suejnievåaromem nænnosth *oapmedoalu.)
Sámediggi ovddida čuovvovaš cealkámuša eanadoallošiehtadallamiidda 2012:
Saemiedigkie evtede minngebe #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> laanteburrieraarahtallemidie 2012:n:
1. Gánnáhahttivuohta
1. *Gánnáhahttivuohta
Eanadoalu leahkimii ja ovddideapmái lea áibbas deaŧalaš eaktu ahte eanadoalus lea buorre gánnáhahttivuohta ja ahte dat nagoda gilvalit eará ámmáhiid ektui.
Laanteburrien årroemasse jïh evtiedæmman lea aejvie vihkeles moenemetsiehkie ahte laanteburresne lea buerie *gánnáhahttivuohta jïh dïhte gaegnede jeatjah funksjovni muhteste gaahtjedidh.
Nu ii leat dál ja dat vuhtto ealáhusas go ohpihii heaittihuvvojit doalut ja rekrutteren ealáhussii váilu.
Dan ij daelie leah jïh dïhte jieliemisnie #vuehtedh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> goh *ohpihii arrangemeente illesuvvieh jïh dåårrehtimmie jieliemasse fååtesæjja.
Jos ovttasge galggaš leat beroštupmi bargat boandan eará ámmáhiid sajis, de ferte dat leat ekonomalaččat miellagiddevaš.
Jis ektesne aaj edtja ïedtje barkedh båantine jeatjah funksjovni sijjesne, dellie tjuara dïhte ekonomeleslaakan årrodh murrede.
Šállošahtti lea go dienaserohusat eanadoalu ja eará joavkkuid gaskka servodagas leat menddo stuorrát.
*Šállošahtti lea goh dïenestejoekehtsh laanteburrien jïh jeatjah dåehkiej gaskemsh siebriedahkesne leah ååpsen stoere.
2012 eanadoallošiehtadusas ferte hui sakka loktet dietnasa dan dássái ahte boanddas lea dakkár dienasvuođđu mii dávista bargohivvodahkii.
2012:n laanteburrielatjkosne tjuara dan alme dïenestem lutnjedh dan daltesasse ahte båantan lea dagkeres dïenestevåarome mij barkoeveahkese svååroe.
Ferte unnidit dan stuorra dienaserohusa mii lea eanadoalu ja eará joavkkuid gaskka.
Tjuara unniedidh dam stoere dïenestejoekehtsem mij lea laanteburrien jïh jeatjah dåehkiej gaskemsh.
Dienasvuođu ferte nannet nu ahte lea vejolaš bissut dušše boandaámmáhis ja oažžut das dohkálaš dietnasa.
Dïenestevåaromem tjuara dan nænnoestidh ahte #buektiehtidh<vblex> årrodh ajve båantafunksjovnesne jïh åadtjodh desnie #dåhkasjidh<vblex><prfprc><attr> dïenestem.
Dát geasuhivččii nuorra olbmuid ealáhussii ja livčče mearkkašahtti deaŧalaš nuoraid rekrutteremii boandan.
Daate geasa noere almetji jieliemasse jïh lea *mearkkašahtti vihkele noeri dåårrehtæmman båantine.
Eanadoallodieđáhusas lea jurdda vuoruhit roavvafuođarvuđot buvttadusa.
Laanteburriebïevnesisnie lea åssjalommes prijoriteradidh *roavvafuođarvuđot produksjovnem.
Dákkár politihkka dávistivčče dan ovdáneapmái maid Sámediggi sávvá.
Dagkeres politihke dam evtiedæmman svååroeh maam Saemiedigkie vaajtele.
Mielkebuvttadus ja sávzadoallu dat guddet sámi guovlluid eanadoalu.
Mielhkieproduksjovne jïh sïrveburrie dah saemien dajvi laanteburriem guedtieh.
Sávzadoallu geavaha meahci divdna ja dasa ferte sihkkarastojuvvot positiivvalaš ekonomalaš ovdáneapmi 2012:s.
Sïrveburrie miehtjiem åtna *divdna jïh dïsse tjuara gorredovvedh positijve/positïjve ekonomeles evtiedimmie jaepien 2012.
Buvttadandoarjagis lea mearrideaddji váikkuhus gánnáhahttivuhtii.
Darjomedåarjosne lea nænnoestæjja dïedte *gánnáhahttivuhtii.
Vaikko vel Romssas ja Finnmárkkus leat stuorát máksomearit go muđui riikkas, de heaittihuvvojit eanet ja eanet doalut.
Jalhts annje Romsesne jïh Finnmaarhkesne leah stoerebe maaksoemierieh goh voen rïjhkesne, dellie illesuvvieh jeenje jïh jeenje arrangemeente.
Buorre gánnáhahttivuohta dagašii eanadoalus eanet geasuheaddji ealáhusa.
Buerie *gánnáhahttivuohta laanteburriem dorje jeenje giesije jielemem.
Juo dán eanadoallošiehtadusas ferte doarjjamáksomeriid areálaide, mielkái ja birgui bajidit Romssas ja Finnmárkkus.
Joe daennie laanteburrielatjkosne tjuara dåarjoemaaksoemieriej goelpeneståarojde, mealhkan jïh bearkose Romsesne bijjiedibie jïh Finnmaarhkesne.
Buvttadanlasáhusaid fertešii ain juo muddet haddegoarkŋuma ektui eanadoalus.
Darjomelisside tjuara annje joe staeriedidh *haddegoarkŋuma moenemetseahkan laanteburresne.
Eanadoallodieđáhusas oidno ahte departemeanta áigu geahčadit buvttadandoarjagiid distriktaprofiila.
Laanteburriebïevnesisnie vååjnoe ahte departemeente sæjhta vuejnedh darjomedåarjoej distrikteprofïjlem.
Sámediggi rehkenastá beassat leat mielde dán barggus.
Saemiedigkie ryöknoe bïesedh mealtan årrodh daennie barkosne.
Spiinnebiergobuvttadusa geahppáneapmi Romssas lea suorggahahtti.
Snurkenbearkoeproduksjovnen nåhkeme Romsesne lea *suorggahahtti.
Jagi 2000 rájes jahkái 2010 njidje ealihanspiinnit 870 rájes 578 rádjai fylkkas – njiedjan lei 33 %.
Jaepien 2000 raejeste jaapan 2010 #jieledh<vblex><iv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>snurkh luajhtadin 870:n raejeste 578:n raajan fylhkesne – luajhtadimmie lij 33 %.
Doaluid lohku unnui beliin 25 dollui jagis 2010.
Arrangemeenten låhkoe *unnui bieline 25 jaepesne #steeredh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> 2010.
Buvttadanbiras lea unnon dan geažil go eai leat šat nu ollu buvttadeaddjit.
Darjomebyjrese lea *unnon dan dïete goh eah vielie leah dan jïjnje darjojh.
Spiinnebierggu buvttadeami geahppáneapmi sáhttá maiddái buktit váttisvuođaid njuovahagaide ja viidáset nállašuhttimii Málatvuomi njuovahagas.
Snurkenbearkoen darjomen nåhkeme maahta aaj dåeriesmoerh buektedh *njuovahagaide jïh vijrebe *nállašuhttimii Málatvuopmijjen *njuovahagas.
Spiinnebierggu buvttadeami sáhtášii nannet jos lasihivččii distriktadoarjaga spiinnebirgui.
Snurkenbearkoen darjomem maahta nænnoestidh jis distriktedåarjoem snurkenbearkose lissehte.
Buoret ekonomiija sihkkarastášii dasto buvttadusa boahtteáiggis Málatvuomi njuovahagas.
Buerebe ekonomijen *sihkkarastášii dehtie minngede produksjovnen #båetije aejkie<n><sg><ela> Málatvuopmijjem *njuovahagas.
2. Investeremat
2. Investeeremh
Investerengoluid lassáneapmi eanadoalus ja stuorát doaluid huksen mearkkaša ahte investerendoarjja ortnegiid ferte rievdadit.
Investeerememaaksoej læssanimmie laanteburresne jïh stoerebe arrangemeenten tseegkeme krööhkeste ahte investeeremedåarjege öörnegh tjuara jarkestidh.
Dát guoská dávjá erenoamážit nuorra álggaheddjiide geat eai nagot čohkket iežas kapitála.
Daate daamhtah dæjpa joekoenlaakan noere aelkiehtæjjide eah gïeh gaegnedh jïjtjemse seeptjedh *kapitála.
Doarjjameari nuoraide ferte loktet nu ahte dat lea 10 % eanet sámi guovlluin otnáža ektui.
Dåarjoemierien noeride tjuara dan lutnjedh dïhte lea 10 % jeenje saemieh dajvine #daanbeajjetje<adj><sg><gen> muhteste.
Eanadoalus lea ovdalis áiggiid leamaš vejolašvuohta eanadoalu foandasajušteapmái mii galggai geavahuvvot boahtteáiggi hukseninvesteremiidda.
Laanteburresne lea åvtelisnie tïjji orreme nuepie laanteburriem *foandasajušteapmái mij edtji åtnasovvedh båetijen aejkien tseegkemeinvesteeremidie.
Dát ferte fas ođđasis váldojuvvot atnui.
Daate tjuara viht orreste åtnose vaaltasovvedh.
Foandasajušteapmi attášii vejolašvuođa plánet boahtteáiggi investeremiid buoret vuogi mielde.
*Foandasajušteapmi nuepiem vadta soejkesjidh båetijen aejkien investeeremh buerebe vuekien mietie.
Dasto attašii dat einnostanvejolašvuođa vearroplánemis.
Dehtie minngede *attašii dah nåajtomenuepien skaehtiesoejkesjimmesne.
Muđuid ferte eanadoalu investerenortnegiid bisuhit vai boanddaide sihkkarastojuvvo einnostanvejolašvuohta.
Voen tjuara laanteburrien investeeremeöörnegidie tjöödtjestehtedh vuj båantide nåajtomenuepie gorredåvva.
Huksendoaimmat rievddadit jagis jahkái.
Tseegkemedarjomh jaepesne jaapan #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><indic><pres><p3><pl>.
Jos sámi guovlluin galggašedje leat áiggi mielde huksejuvvon visttit, de ferte addojuvvo vejolašvuohta oažžut investerendoarjaga maiddái doaibmavistti bajásdoallamii.
Jis saemien dajvine edtjieh tïjjen mietie årrodh bigkesovveme gåetieh, dellie tjuara nuepie vadtasåvva investeeremedåarjegem aaj åadtjodh darjomegåetien *bajásdoallamii.
Dát geasuhivččii nuoraid eanet váldit badjelasaset doalu.
Daate geasa noeride jeenje vaeltedh bijjeli *doalu.
Dilli lea odne nu ahte ollu doalut heaittihuvvojit danne go daid fertešii divodit ja go doalut leat boaresáigásaččat.
Tsiehkie lea daenbiejjien dan ahte jïjnje arrangemeente dannasinie illesuvvieh goh dejtie tjuara #staeriedidh<vblex><tv><der_d><vblex><inf> jïh goh arrangemeente leah *boaresáigásaččat.
3. Álggahanbáhkat nuoraide
3. aelkiehtimmieaeskieh noeride
Njealjádasoassi Romssa ja Finnmárkku boanddain leat badjel 60 jagi.
*Njealjádasoassi Romsan jïh Finnmaarhken båantaj leah aatsolen 60 jaepieh.
Danne lea stuorra dárbu ođđa rekrutteremii eanadollui, jos doaluid lohku ii galggaš ollu geahppánit.
Dannasinie lea stoere daerpiesvoete orre dåårrehtæmman laantebårran, jis ij arrangemeenten låhkoe edtjh jïjnje nåhkedh.
Mihttomearrin ferte leat oažžut gaskamearálaš agi bodnelii, muhto eaktun dasa lea ahte gánnáhahttivuohta eanadoalus loktejuvvo.
Ulmine tjuara årrodh åadtjodh #gåhkaldahke<n><cmp_sgnom><cmp> mierien aalterem *bodnelii, mohte moenemetsiehkine dïsse lea ahte *gánnáhahttivuohta laanteburresne lutnjesåvva.
Ealáhussii rekrutteren gáibida dasto buriid gelbbolašvuođa- ja oahppofálaldagaid.
Jieliemasse dåårrehtimmie dehtie minngede kreava bueride maahtaldahken- jïh ööhpehtimmiefaalenassh.
Movttiidahttin dihte nuoraid álgit eanadoaluin ferte álggahit ekonomalaš doaibmabijuid, sihkkarastin dihte rekrutterema.
Eadtjaldehtedh åvteste noeri aelkedh laanteburrine tjuara ekonomeles råajvarimmide aelkiehtidh, gorredidh åvteste dåårrehtimmiem.
Ferte ásahuvvot mielkeearreortnet nuorra álggaheddjiide geat áigot álgit bargat doaluin.
Tjuara tseegkesovvedh mielhkiemierieöörnege noere aelkiehtæjjide gïeh sijhtieh aelkedh arrangemeentesne barkedh.
Sii fertejit dávjá oastit buvttadanareálaid, šibihiid, reaidduid ja visttiid.
Dah tjuerieh daamhtah darjomegoelpeneståarojde åestedh, kreekh, dïrregh jïh gåetieh.
Muhtumat válljejit oastit eanadoalloopmodagaid.
Muvhth veeljieh åestedh laanteburrie-eegide.
Go sii dasa lassin fertejit oastit mielkeeari stáhta haddái (3,50 ru lihttera nammii) dahje priváhta márkanis, de lea váttis nuoraide birget ekonomalaččat.
Goh dah dïsse lissine tjuerieh mielhkiemieriem åestedh staaten åasese (3,50 kr. lijhteren nommese) jallh privaate sjeltesne, dellie lea geerve noeride bïerkenidh ekonomeleslaakan.
Rekrutterema sihkkarastima dihte ferte ásahit oiddoleappo ortnegiid nuoraide geat háliidit álgit eanadoaluin bargat – nuvttá mielkeeriid daidda nuoraide sámi guovlluin, geat leat vuollel 35 jagi ja háliidit álgit bargat doaluin dahje viiddidit dan.
Dåårrehtimmien gorredimmien åvteste tjuara tseegkedh *oiddoleappo öörnegh noeride gïeh sijhtieh aelkedh laanteburrine barkedh – namhtah mielhkiemieride dejtie noeride saemien dajvine, gïeh leah vueleli 35 jaepieh jïh sijhtieh aelkedh arrangemeentesne barkedh jallh dam vijriedidh.
4. Mielkeearit
4. mielhkiemierieh
Sihkkarastin dihte máŋggalágan doallostruktuvrra, de ferte daid unnimus dolliid vuoruhit mielkeeriid lasiheami oktavuođas.
Gorredidh åvteste #gelliesåarts<adj><sg><nom> *doallostruktuvrra, dellie tjuara dejtie unnemes steerijh prijoriteradidh mielhkiemieriej lissien gaskesisnie.
Mielkeeari lasiheapmi buoridivččii dáid doaluid ekonomalaš vuođu.
Mielhkiemierien lissie buerede daaj arrangemeenten ekonomeles våaromem.
Dat lea mielde sihkkarastimin eanadoalu sámi guovlluin.
Dïhte mealtan laanteburriem saemien dajvine gorredidh.
5. Geasehandoarjja
5. *Geasehandoarjja
Mielkebuvttadandoaluid logu unnun lea buktán digaštallama ekonomalaš vuođu birra njuovahagaid ja meieriijaid bisuheami oktavuođas.
Mielhkiedarjomearrangemeenten låhkoen *unnun buakteme digkiedimmien ekonomeles våaromen bïjre *njuovahagaid jïh meieriji tjöödtjestehtemen gaskesisnie.
Unnit hivvodat ovttaskas eanadoallobuvttadeaddjis buvttiha stuorát geasehan- ja buvttadangoluid ovttadaga nammii.
Vaenebe veahka oktegs laanteburriedarjoejisnie stoerebe giesien buektehte- jïh darjomemaaksojde ektievoeten nommese.
Viidáset nállašuhttinfitnodagat, mat dávjá leat ovttasdoaibmafitnodagat, leat maiddái sorjavaččat gánnáhahttivuođain doaibmamis.
Vijrebe *nállašuhttinfitnodagat, mah daamhtah leah *ovttasdoaibmafitnodagat, leah aaj jearohke *gánnáhahttivuođain juhtiemisnie.
Dáid goarideapmi leat dán rádjai dagahan doallái stuorát geasehangoluid.
Daejtie *goarideapmi libie daan raajan steerijasse dorjeme stoerebe *geasehangoluid.
Njuovahagaid heaittiheapmi buvttiha guhkit geasehangaskkaid ja nie divrudahttá geasehangoluid.
*Njuovahagaid illeme guhkieslaakan buektehte *geasehangaskkaid jïh naemhtie *divrudahttá *geasehangoluid.
Doallologu njiedjan dagaha maiddái ahte šaddá guhkit gaska doaluid gaskka ja dan geažil lassánit maiddái geasehangolut.
*Doallologu luajhtadimmie aaj dorje ahte sjædta guhkebe gåhkaldahke arrangemeenten gaskemsh jïh dan dïete aaj læssanidh *geasehangolut.
Dán ferte máksit movt nu.
Daam tjuara guktie maeksedh dan.
Dienasovdáneapmi biergovuovdimis ii leat čuvvon geasehangoluid ovdáneami njuovahahkii.
Dïenesteevtiedimmie bearkoedoekemisnie ij leah dåeriedamme *geasehangoluid evtiedimmiem *njuovahahkii.
Dan geažil lea dárbu oažžut stuorát doarjaga geaseheami ovddas.
Dan dïete lea daerpiesvoete stoerebe dåarjoem åadtjodh #giesie<n><der_car><adj><sg><gen> åvteste.
Seamma guoská maiddái dahkkofuođđariid ja fápmofuođđariid geasehangoluide, go fápmofuođar dárbu lea lassánan mealgat dađi mielde go gusat leat eanet bahčigoahtán mielkki.
Seamma aaj dæjpa *dahkkofuođđariid jïh *fápmofuođđariid *geasehangoluide, goh *fápmofuođar daerpiesvoete læssanamme *mealgat *dađi mealtan goh govsh jeenje buhtjiegåateme mielhkiem.
Geasehandoarjaga rievdadeapmi galggašii dássidahttit buvttadeaddji hatti sorjjakeahttá geasehangaskkain.
*Geasehandoarjaga jorkestimmie edtja *dássidahttit darjoje åasan *sorjjakeahttá *geasehangaskkain.
6. Boraspiriid geahpedeapmi buoridan dihte sávzadoalu ekonomiija
6. juvri måjkoedimmie bueriedidh åvteste sïrveburrien ekonomije
Sávzadoallu ealáhussan gáibida ollu areálaid man oktavuođas meahci geavaheapmi lea leamaš vealtameahttun deaŧalaš ekonomalaš bohtosii.
Sïrveburrie jielieminie jïjnje goelpeneståarojde kreava man gaskesisnie miehtjien pråvhkoe orreme #uvtedh<vblex><tv><der_meahttun><adj><attr> vihkeles ekonomeles illedahkese.
Váidudeaddji doaibmabijut maid boraspirehálddašeapmi lea bidjan johtui unnidan dihtii vahágiid maid ráfáidahtton boraspiret leat dagahan, leat dagahan dan ahte sávzadoallit earret eará leat ferten geahpedit meahci geavaheami ja bidjat sávzzaid gittiide.
*Váidudeaddji råajvarimmieh aaj juvrereereme bïejeme *johtui unniedidh åvteste goerph mejtie raeffiedohteme juvrh dorjeme, årrodh dorjeme dam ahte sïrvesteerijh gaskem jeatjah tjoereme miehtjien pråvhkoem måjkoedidh jïh sïrvh ïentjide bïejedh.
Eanet gittiid geavaheapmi ollu oktavuođain bajida goluid go ferte eanet gilvit ja bargat eatnamiin ja áidut.
Jeenje ïentji pråvhkoe jïjnje gaskesinie maaksoeh bijjede goh tjuara jeenje seejedh jïh eatnaminie barkedh jïh *áidut.
Dán lágan geavaheapmi sáhttá maiddái buktit stuorát parasihtta- ja infekšuvdnavára (ollu sávzzat ovtta sajis).
Daennie laakesne pråvhkoe maahta aaj buektedh stoerebe *parasihtta- jïh *infekšuvdnavára (jïjnje sïrvh aktene sijjesne).
Váidudeaddji doaibmabijut divrudit sávzadoalu ja hehttejit dolliid geavaheamis meahci nu ollu go vejolaš.
*Váidudeaddji råajvarimmieh *divrudit sïrveburriem jïh steerijh utnedh hööptieh miehtjiem dan jïjnjem goh buektiehtieh.
Vaikko sávzalohku maid boraspiret leat goddán 2011:s leage unnon, de hehtte alla boraspirelohku sávzadoalu positiivvalaš ovdáneami.
Jalhts sïrvelåhkoe aaj juvrh jaepien 2011 båvveme lea *unnon, dellie jolle juvrelåhkoe hööptie sïrveburrien positijve/positïjve evtiedimmiem.
Eanadoalus lea dárbu geahččat guhkes áiggi badjel ja oažžut einnostanvejolašvuođa doarjjaortnegiid ektui maiguin sihkkarastit ahte omiid sáhttá luoitit meahccái guohtut.
Laanteburresne lea daerpiesvoete gïehtjedidh guhkies tïjjen bijjelen jïh nåajtomenuepiem åadtjodh dåarjoeöörnegi muhteste mejgujmie gorredibie ahte eegh maahta meahtjan biestedh gåatodh.
Boraspirepolitihkka váikkuha njuolga sávzadoalu ekonomalaš bohtosa.
Juvrepolitihke dijpie rïekte sïrveburrien ekonomeles illedahken.
Boraspiresoabahus mearkkaša ahte riikkas galget leat sihke guohtoneallit ja boraspiret.
*Boraspiresoabahus krööhkeste ahte rïjhkesne edtjieh leah dovne gåatomedyjrh/gåatomedyrh jïh juvrh.
Sámedikki oainnu mielde ii sáhte dáid mihttomeriid oppage bidjat oktii.
Saemiedigkien vuajnoen mietie ij maehtieh daejtie ulmieh abpe ikth bïejedh.
7. Riidoeastadeaddji doaibmabijut
7. #Ræjtoe<n><cmp_sgnom><cmp> jeerije råajvarimmieh
Boazoáiddiid huksen lea lossat ekonomalaččat, muhto dat lea investeren máŋgga jahkái ovddasguvlui.
Gaertiej tseegkeme leevles ekonomeleslaakan, mohte dïhte gellien jaapan investeereme rïektes raadtan.
Áiddiid huksemiin sáhttá eanadoallu maŋit áiggis seastit iežas liigebarggus, seammás go šattut sihkkarastojuvvojit.
Haakeni tseegkeminie maahta laanteburrie soejmehth tïjjesne njoetedh jïjtjemse *liigebarggus, seammasïenten goh sjædtoeh gorredovvieh.
Sámedikki mielas lea dárbbašlaš ahte stáhta eiseválddit vuoruhit barggu riidoeastadeaddji doaibmabijuiguin buoridan dihte áddejumi nuppi ealáhussii ja oktii ordnen dihte sierra geavaheaddjiberoštumiid.
Saemiedigkien mïelesne daerpies ahte staaten åejvieladtjh barkoem prijoriteradieh #ræjtoe<n><cmp_sgnom><cmp> jeerije råajvarimmiejgujmie bueriedidh åvteste goerkesen #mubpie<prn><ind><sg><ill><attr> jieliemasse jïh aktese veesmedh åvteste sjïere #vaasedh<vblex><der_h><vblex><tv><der_nomag><n><cmp_sgnom><cmp>ïedtjide.
Diehtojuohkin earáid ealáhusaid birra lea deaŧalaš oassi riidoeastadeaddji doaibmabijuin.
Bïevnese jeatjebi jielemi bïjre lea vihkeles boelhke #ræjtoe<n><cmp_sgnom><cmp> jeerije råajvarimmine.
Dát lea deaŧalaš vai sáhttá eastadit riidduid lassáneamis.
Daate vihkele vuj maahta ræjtoeh jeeredh læssanidh.
Dat psykososiála deaddu sáhttá guhkit áiggi badjel dagahit vahágiid guoskevaš beliide.
Dïhte *psykososiála leavloe maahta guhkieslaakan tïjjen bijjelen goerph sjyöhtehke bielide darjodh.
Sámediggi evttoha ahte ásahuvvošedje gulahallanarenat maid ulbmilin lea lonuhallat oainnuid ja čilget nubbi nubbái doaibmadili birra.
Saemiedigkie uvtede ahte gaskesadtemesijjieh tseegkesuvvieh mej ulmine lea vuajnoeh #låtnodh<vblex><tv><der_alla><vblex><inf> jïh boejhkelidh #sinsitniem<prn><res><attr> sinsætnan darjometsiehkien bïjre.
Dán lágan arena sáhtášii leat positiivvalaš doaibmabidju mainna eastadit riidduid šaddamis ja sáhtášii leat álkit gávdnat konstruktiivvalaš čovdosiid.
Daennie laakesne sijjien maahta årrodh positijve/positïjve råajvarimmie mejnie ræjtoeh sjïdtemisnie jeerieh jïh maahta aelhkieslaakan årrodh gaavnedh *konstruktiivvalaš tjoevtenjh.
Dáinna lágiin sáhtášii buoridit olmmošgaskavuođaid beliid gaskka.
Daejnie vuekine maahta bueriedidh *olmmošgaskavuođaid bieliej gaskemsh.
Dál lea unnán máhttu biologalaš dili birra guovlluin gos sávzzat ja bohccot guhtot fárrolaga.
Daelie lea ånnetji maahtoe biolåågen tsiehkien bïjre dajvine gusnie sïrvh jïh bovtsh ektesne gåatoeh.
Danne háliida ge Sámediggi eanet máhttu ja dutkama guohtonminstariid birra biotohpa geavaheami ektui.
Dannasinie sæjhta aaj Saemiedigkie jeenje maahtoe jïh dotkemen gåatomegoeri bïjre biotovpen pråvhkoen muhteste.
Dárbu lea maiddái oažžut eanet máhttu dávddaid njoammumis elliid gaskka mat guhtot meahcis.
Daerpiesvoete lea aaj åadtjodh jeenje maahtoe fiejlieh goegkerdimmesne dyjri/dyri gaskemsh mah miehtjesne gåatoeh.
Muhtun oktavuođain sáhttá leat áigeguovdil áidut sisa stuorát guovlluid.
Muvhtene gaskesisnie maahta årrodh #daaletje<adj><sg><gen> *áidut sïjse stoerebe dajvi.
Dás sáhttá leat sáhka dakkár areálain main lea juo lunddolaš rádji eatnamis, huksehusain jna.
Daelie maahta årrodh håaleme dagkeres goelpeneståarojne mejnie lea joe iemie raejie eatnamisnie, bægkojne jnv.
Berrešii leat vejolašvuohta juolludit doarjaga maiddái dán lágan riidoeastadeaddji doaibmabijuide.
Byöroe årrodh nuepie dåarjoem laeviehtidh aaj daennie laakesne #ræjtoe<n><cmp_sgnom><cmp> jeerije råajvarimmide.
Dát eaktuda soabalašvuođa beliid gaskka.
Daate tsïhkestahta *soabalašvuođa bieliej gaskemsh.
8. Gittiid guorban dálvet ja šaddovahágat
8. ïentji *guorban daelvege jïh sjædtoegoerph
Eanadoalus leat guokte ortnega vahágiid várás maid dálkkádat dagaha – dálvevahágiin lea oktavuohta beliide mat dáhpáhuvvet dálveáigodagas ja šaddováttisvuohta giđđat.
Laanteburresne leah göökte öörnegh goerpi muhteste maam daelhkie dorje – daelviegoerpine lea gaskese bielide mah daelvieboelhkesne sjugniehtuvvieh jïh sjædtoedåeriesmoere gïjrege.
Eanadoallu lea árktalaš man oktavuođas sáhttet šaddat vahágat sihke dálvit ja šaddováttisvuohta šaddoáigodagas, ovtta ja seamma jagis nugo dáhpáhuvai Romssas 2010:s.
Laanteburrie lea arktihken man gaskesisnie maehtieh sjïdtedh goerph dovne daelvege jïh sjædtoedåeriesmoere sjædtoeboelhkesne, akten jïh seamma jaepesne goh Romsesne sjugniehtovvi jaepien 2010.
Gieddevahátbuhtadanortnegat eai leat heivehuvvon Romsii ja Finnmárkui.
*Gieddevahátbuhtadanortnegat eah leah Romsese jïh Finnmaarhkese sjïehtelovveme.
Eatnašat sáhttet láddjet eanet go oktii jagis dálkkádaga geažil.
*Eatnašat maehtiejih *láddjet jeenje goh ikth jaepesne daelhkien dïete.
Dáin guovlluin lea dasto eanadoalus ollu láigoeana, eanabihtát leat bieđgguid ja bihtáid gaskka lea dávjá guhkes gaska.
Daejnie dajvine lea dehtie minngede laanteburresne jïjnje *láigoeana, eatnemeleaksoeh leah bårrode jïh leaksoej gaskemsh lea daamhtah guhkies gåhkaldahke.
Dán lágan vahágat buktet stuorra hástalusaid dalle go gittiid ferte ođđasis fas gilvit.
Daennie laakesne goerph stoere haestiemidie dellie buektieh goh ïentjh tjuara orresne viht seejedh.
Buhtadusortnegat dálvevahágiid ovddas bohtet fápmui easkka dalle go vahágat leat eanet go 20 % areálain ja go dat leat divvojuvvon.
Refusjovneöörnegh daelviegoerpi åvteste faamose båetieh ieskien dellie goh goerph jeenje goh 20 % goelpeneståarojne jïh goh dah staeriedovveme.
Máksomearri lea seamma miehtá riikka.
Maaksoemierie lea seamma abpe rïjhken.
Buhtadan dihte dan stuorra areáladárbbu ja dálkkádat diliid, de ferte Romssas ja Finnmárkkus unnidit iežas oasi 10 prosentii dálvevahágiid ovddas.
*Buhtadan dam stoere goelpeneståaroedaerpiesvoetem daejriejin jïh daelhkie tsiehkiej, dellie tjuara Romsesne jïh Finnmaarhkesne unniedidh jïjtjse boelhkem 10 proseenth daelviegoerpi åvteste.
Šaddovahágiin lea iežas oassi 30 %.
Sjædtoegoerpine lea jïjtjse boelhke 30 %.
Nugo dálvevahágiid ovddas gittiin lea seamma proseantamearri miehtá riikka.
Goh daelviegoerpi åvteste ïentjine lea seamma proseentemierie abpe rïjhken.
Dát lea eahpeoiddolaš sámi guovlluid eanadollui.
Daate lea *eahpeoiddolaš saemien dajvi laantebårran.
Earret hástalusaid geažil mat leat namahuvvon bajábealde, de ii sáhte eanadoalli davvin rehkenastit gilvit eatnama vahátjagi ja seamma jagi oažžut šattu oppanassii ge.
Bielelen haestemi dïete mah libie #nomme<n><der_huvva><vblex><iv><imp><p1><sg> bijjelen, dellie ij maehtieh laanteburriem noerhtene ryöknedh seejedh eatnemem goerpejaepien jïh seamma jaepien åadtjodh sjædtoem *oppanassii aaj.
Molssaeaktun lea juogo njuovvat omiid dahje oastit dálvebiebmu.
Alternatijvine lea #jåakoe<n><sg><gen> eegh gahtjehtidh jallh åestedh daelviebeapmoe.
Iežas oasi dálvevahágiin sámi guovlluin fertešii unnidit beliin 15 prosentii.
Jïjtjse boelhkem daelviegoerpine saemien dajvine tjuara bieline 15 proseentese unniedidh.
9. Sámedikki doarjjaortnegat ealáhusovddideapmái
9. Saemiedigkien dåarjoeöörnegh jielemeevtiedæmman
Sámedikki doaibma siskkilda daid guovlluid riikkas gos sámit ásset.
Saemiedigkien darjome *siskkilda daj dajvi rïjhkesne gusnie saemieh veasoeh.
Oassi Sámedikki cealkámušain eanadoallošiehtadallamiid oktavuođas leat vuhtii váldojuvvon maŋimuš jagiin, muhto dat leat ráddjejuvvon guoskat Finnmárkku fylkii.
Boelhke Saemiedigkien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><ine> laanteburrieraarahtallemi gaskesisnie årrodh vuehtieji minngebe jaepijste vaaltasovveme, mohte dah geehtestovveme Finnmaarhken fylhkese dïjpedh.
Sihke areálarájiid rievdadeamis doarjaga ektui ja eanet mielkeearit leat boahtán ávkin sámi álbmogii, muhto ii buohkaide.
Dovne goelpeneståaroeraejiej jorkestimmesne dåarjoen muhteste jïh jeenje mielhkiemierieh nåhtojne saemien aalmogasse båateme, mohte ij gaajhkesidie.
Leat ollu guovllut olggobealde Finnmárkku gos ásset sámit geat barget eanadoaluin – dat guoská erenoamážit Romsii ja davit osiide Norlánddas.
Leah jïjnje dajvh ålkolen Finnmaarhken gusnie veasoeh saemieh gïeh laanteburrine berkieh – dïhte dæjpa joekoenlaakan Romsese jïh noerhtebe boelhkide #Norlánda<np><top><sg><ine>.
Ekonomalaš doaibmabijut mat biddjojuvvojit johtui sámi guovlluin galget guoskat stuorát guovlluide go dušše Finnmárkui.
Ekonomeles råajvarimmieh mah bïejesuvvieh *johtui saemien dajvine edtjieh stoerebe dajvide dïjpedh goh ajve Finnmaarhkese.
Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta juolludus Sámedikki ealáhusovddidandoarjjaortnegii lea 2,0 miljon ruvnnu.
Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten #laeviehtidh<vblex><tv><imp><p3><sg> Saemiedigkien jielemenevtiedimmiedåarjoeöörnegese lea 2,0 millijovne kråvnah.
Ruđat eai leat loktejuvvon máŋgga jahkái.
Eah beetnegh leah gellien jaapan lutnjesovveme.
Golut visttiide ja eará doaibmabijuide eanadoalus leat lassánan jagis jahkái.
Maaksoeh gåetide jïh jeatjah råajvarimmide laanteburresne jaepesne læssanamme jaapan.
Sámediggi lea maiddái viiddidan ortnega doaibmaguovllu seamma áigodagas.
Saemiedigkie aaj vijriedamme öörnegem vierhkiedajven seamma boelhkesne.
Eanadoalu geahppáneapmi sámi guovlluin dagaha dasto dárbbašlažžan rahpat movttiidahttin doaibmabijuid ruhtadeami várás sihkkarastin dihte rekrutterema eanadollui ja sihkkarastin dihte eanadoalu dáin guovlluin.
Laanteburrien nåhkeme saemien dajvine dehtie minngede dorje #daerpies<adj><ess> geehpehtidh eadtjaldehtemen råajvarimmiej beetnehdåarjoen muhteste gorredidh åvteste dåårrehtimmien laantebårran jïh gorredidh åvteste laanteburrien daejnie dajvine.
Ruđaid ferte lasihit nu ahte dat leat 4,0 miljon ruvnnu.
Beetnegh tjuara dan lissiehtidh dah leah 4,0 millijovne kråvnah.
Ealáhus- ja kulturlávdegotti árvalus
Jieleme- jïh kultuvremoenehtsen åssjele
Álggahus
Aalkoe
Sámedikki dievasčoahkkin láve jahkásaččat buktit cealkámuša eanadoallošiehtadallamiidda.
Saemiedigkien dïevestjåanghkoe provhkoe fïerhten jaepien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> laanteburrieraarahtallemidie buektedh.
Sámediggi oaidná ahte eanadoalus leat ovddabealde stuorra hástalusat boahtteáiggis ja dat gusket erenoamážit eanadoallostruktuvrii maid ollugat leat gohčodišgoahtán árktalaš guovlun.
Saemiedigkie vuajna ahte laanteburresne leah åvtelisnie stoere haestemh båetijen aejkien jïh dah dijpieh joekoenlaakan laanteburriestruktuvrese maam jïjnjesh gåhtjoegåateme arktihken dajvine.
Sámediggi lea maiddái bidjan merkii ahte ráđđehus lea ovddidan Stuorradiggái bajimuš dási dieđáhusa eanadoallo- ja biebmopolitihka birra.
Saemiedigkie aaj væhtese bïejeme ahte reerenasse Stuorradæggan evtiedamme bijjemes daltesen bïevnesen laanteburrie- jïh beapmoepolitihken bïjre.
Evttohus
Uvtelasse
Evttohus Bargiidbellodaga sámediggejoavkkus Knut Store, Inga-Lill Sundset, Heidi Persdatter Greiner Haaker, Margit Eli Anti Oskal ja Inger Jørstad, Norgga Sámiid Riikkasearvvi (NSR) lahtuin Geir Tommy Pedersen, Mathis Nilsen Eira ja Randi A. Skum ja Norgga Sámiid Riikkasearvvi (NSR) /Sámeálbmotbellodaga (Sáb) lahtus Gunn-Britt Retter, Árja lahtus Olaf Eliassen, Johttisámiid listta lahtus Per A.
Uvtelasse #Bargiidbellodat<np><sg><gen> saemiedigkiedåehkesne Knut Store, Inga-Lill Sundset, Heidi Persdatter Greiner Haaker, Margit Eli Anti Oskal jïh Inger Jørstad, Nöörjen saemiej rïjhkensiebrien (NSR) lïhtseginie Geir Tommy Pedersen, Mathis Nilsen Eira jïh Randi A./a. Skum jïh Nöörjen saemiej rïjhkensiebrien (NSR) /Saemienaalmogekrirrien (*Sáb) lïhtsegisnie Gunn-Britt Retter, Árjan lïhtsegisnie Olaf Eliassen, Juhtijesaemiej læstoen lïhtsegisnie Peren #a<n><abbr><sg><gen>
Bæhr ja Nordkalottfolket (NKF) lahtus Toril Bakken Kåven
Bæhr jïh Nordkalottfolketen (*NKF) lïhtsegisnie Toril Bakken Kåven
Evttohus 1
Uvtelasse 1
Vuosttaš cealkaga sadjái vuosttaš teakstaoasis:
Voestes raajesen sijjeste voestes teeksteboelhkesne:
Eanadoallu lea leamaš ja lea ain deaŧalaš vuođđun šibitfuođđariid ja borramušgálvvuid buvttadeapmái, barggaheaddjin, kulturguoddin ja ássama vuođđun sámi guovlluin.
Laanteburrie orreme jïh lea annje vihkeles våaroeminie *šibitfuođđariid jïh beapmoe-eeki darjoemasse, fassehtæjjine, kultuvreguedtiejinie jïh veasomen våaroeminie saemien dajvine.
Nubbi teakstaoassi sihkkojuvvo .
Mubpie teeksteboelhke gajhkesåvva .
Goalmmát teakstaoasi sadjái biddjojuvvo čuovvovaš: Eanadoalus lea maŋimuš jagiin leamaš hárehis ovdáneapmi sámi guovlluin.
Gåalmede teeksteboelhken sijjeste bïejesåvva minngebe: Laanteburresne minngebe jaepine orreme *hárehis evtiedimmie saemien dajvine.
Finnmárkku fylkkas lea doaluid lohku njiedjan čielgasit jagi 2004 rájes 2011 rádjai, 438 eanadoallofitnodagas leat báhcán 352.
Finnmaarhken fylhken arrangemeenten låhkoe tjïelkebe jaepien luajhtadamme 2004 raejeste 2011:n raajan, 438 laanteburriesïeltesne baatseme 352.
Njiedjan lea badjel 20 %.
Aatsolen luajhtadamme 20 %.
Romssas leat vel eanet geahppánan doalut 2004:s ledje 1462 doalu ja 2010:s vel 1083 doalu, njiedjan 26 %.
Romsesne leah annje jeenje nåhkeme arrangemeente jaepien 2004 lin 1462:n *doalu jïh jaepien 2010 annje 1083:n *doalu, luajhtadamme 26 %.
Doallologu njiedjan ii leat buorre erenoamážit danne go eanadoallobirrasat sámi guovlluin leat unnit go buohtastahttá daid eanadoaluin riikadásis ja ollu gielddain sámi guovlluin lea eanadoallu nu unnon ahte eai leat báhcán šat nu galle buvttadeaddji.
*Doallologu ij luajhtadimmie leah buerie joekoenlaakan dannasinie goh laanteburriebyjresh saemien dajvine onne goh mohtede dej laanteburrine rïjhkedaltesisnie jïh jïjnje tjïeltine saemien dajvine lea laanteburrie dan *unnon ahte eah leah vielie baatseme dan gellie darjoje.
Doaluid geahppáneapmi buktá fuones váikkuhusaid biebmobuvttadeapmái, meieriijáide, njuovahagaide, nállašuhttinrusttegiidda ja gávppiide sámi ássanguovlluin.
Arrangemeenten nåhkeme geerve dïedtide beapmoedarjoemasse buakta, meierijide, *njuovahagaide, *nállašuhttinrusttegiidda jïh bovride saemien veasomedajvine.
Eanadoalu ain eanet unnun hástala danne sámi ealáhuseallima ja áitá ealáhusa deaŧalaš kultur- ja giellaarenan.
Laanteburriem annje jeenje *unnun dannasinie saemien jielemejielemem haasta jïh jielemem aajhta vihkeles kultuvre- jïh gïelesijjine.
Nubbin maŋimuš cealkka goalmmát teakstaoasis sihkkojuvvo ja biddjojuvvo čuovvovaš teakstaoassin ja rievdaduvvo leat ná:
Mubpine minngebe raajese gåalmede teeksteboelhkesne gajhkesåvva jïh bïejesåvva minngebe teeksteboelhkine jïh jarkeståvva naemhtie årrodh:
Nubbi eará bealli lea dat go persovnnalaš doallit leat boarásmuvvan.
Mubpie jeatjah bielie lea dïhte goh persovneles steerijh leah *boarásmuvvan.
Finnmárkkus ledje 18 % dolliin badjel 60 jagi 2004:s ja juo 25 % 2011:s.
Finnmaarhkesne lin 18 % steerijinie aatsolen 60 jaepieh jaepien 2004 jïh joe 25 % jaepien 2011.
Romssas lea ovdáneapmi seammalágan - gos seamma logut leat 18 % 2004:s ja 26 % 2011:s.
Romsesne evtiedimmie aktelaaketje - gusnie seamma låhkoeh leah 18 % jaepien 2004 jïh 26 % jaepien 2011.
Viđát teakstaoassi sihkkojuvvo.
Vïjhtede teeksteboelhke gajhkesåvva.
Čihččet teakstaoasi, vuosttaš cealkka rievdaduvvo leat ná: Ollugat geavahit doahpaga árktalaš eanadoallu ja Sámediggi háliida erenoamážit áŋgiruššat árktalaš eanadoaluin.
Tjïjhtjede teeksteboelhken, voestes raajese jarkeståvva naemhtie årrodh: Jïjnjesh lahtesem utnieh arktihken laanteburrie jïh Saemiedigkie sæjhta joekoenlaakan arktihken laanteburrine eadtjaldovvedh.
Vuosttaš cealkka goalmmát teakstaoasi čuoggá 1 vuolde, Gánnáhahttivuohta, rievdaduvvo leat ná: Sámediggi oaivvilda ahte roavvafuođarvuđot buvttadus galgá vuoruhuvvot erenoamážit davvi guovlluin.
Voestes raajese gåalmede teeksteboelhken tsiehkien 1 nuelesne, *Gánnáhahttivuohta, jarkeståvva naemhtie årrodh: Saemiedigkie jeahta ahte *roavvafuođarvuđot produksjovne edtja prijoriteradovvedh joekoenlaakan noerhte dajvine.
Nubbi cealkka goalmmát teakstaoasi čuoggá 1 vuolde Gánnáhahttivuohta sihkkojuvvo.
Mubpie raajese gåalmede teeksteboelhken tsiehkien 1 nuelesne *Gánnáhahttivuohta gajhkesåvva.
Maŋimuš cealkka goalmmát teakstaoasi čuoggá 1 vuolde Gánnáhahttivuohta sihkkojuvvo.
Minngebe raajese gåalmede teeksteboelhken tsiehkien 1 nuelesne *Gánnáhahttivuohta gajhkesåvva.
Njealját teakstaoassi rievdaduvvo leat ná: Dalle go departemeanta áigu geahčadit buvttadandoarjagiid distriktaprofiila, rehkenastá Sámediggi beassat leat mielde dán barggus.
Nealjede teeksteboelhke jarkeståvva naemhtie årrodh: Dellie goh departemeente sæjhta vuejnedh darjomedåarjoej distrikteprofïjlem, Saemiedigkie ryöknoe bïesedh mealtan årrodh daennie barkosne.
Njealját čuoggá bajilčála rievdaduvvo leat dát:
Nealjede tsiehkien bijjiebaakoe jarkeståvva årrodh daate:
4. Mielkebuvttadeapmi
4. Mielhkiedarjome
Ođđa nubbi teakstaoassi čuoggá 4 vuollái:
Orre mubpie teeksteboelhke tsiehkien 4 voelijasse:
Gáicaealáhus lea leamaš ja lea viidát nuppástuhttojuvvomin gáicadikšuma ektui Norggas, ja mihttomearrin lea oažžut eret muhtun dávddaid mat bohtet gáiccaide.
#Gáica<np><cmp_sgnom><cmp>jieleme orreme jïh vijrebe gaajhtsegïetedallemen muhteste jarkoestehtedh Nöörjesne, jïh ulmine lea destie åadtjodh muvhtide fiejlide mah gaajhtside båetieh.
Sámediggi lea erenoamážit fuolas dan geažil go doalut heaittihuvvojit dikšunprošeavtta geažil ja deattuha ahte álggahuvvojit ođđa doaibmabijut eanadoallošiehtadallamiid oktavuođas maiguin sihkkarastojuvvo ain ceavzilis gáicaealáhus.
Saemiedigkie lea joekoenlaakan hoksesne dan dïete goh arrangemeente gïetedallemeprosjeekten dïete illesuvvieh jïh tjïelkestahta ahte orre råajvarimmieh aelkiehtovvieh laanteburrieraarahtallemi gaskesisnie mejgujmie annje gorredåvva gaarsje gaajhtsejieleme.
Viđát čuoggá vuolde rievdaduvvo nubbin maŋimuš cealkka ja dat galgá leat ná:
Vïjhtede tsiehkien nuelesne jarkeståvva mubpine minngebe raajese jïh dïhte edtja naemhtie årrodh:
Dat seamma guoská maiddái gieddegilvagiid ja šibitjáffuid geasehangoluide, go dárbu šibitjáffuide lea lassánan mealgat dađi mielde go mielkebuvttadeaddji gusat ealli nammii leat eanet bahčigoahtán.
Dah seamma aaj dæjpa *gieddegilvagiid jïh kreekejaavvojde *geasehangoluide, goh daerpiesvoete kreekejaavvojde læssanamme *mealgat *dađi mealtan goh #mielhkie<n><cmp_sgnom><cmp> darjoje govsh dyjre/dyre nommese jeenje buhtjiegåateme.
Ođđa guđát čuokkis: Buolvvas bulvii leat sámit ávkkástallan mehciin; lotnolagaid sierra ealáhusaid gaskka, nugo eanadoalu, meahcceealáhusaid ja mearrabivddu gaskka.
Orre govhtede tsiehkie: Boelvesne boelvese leah saemieh nåhtadamme miehtjine; *lotnolagaid sjïere jielemi gaskemsh, goh laanteburrien, miehtjiejielemi jïh mearoevæjroen gaskemsh.
Áinnas lea leamaš váldodienas eanadoalus, muhto vižže dietnasa maiddái eará ealáhusain.
Maaje orreme åejviedïeneste laanteburresne, mohte dïenestem aaj veedtjin jeatjah jielieminie.
Dat leat leamaš sáivaguollebivdu, murjjiid ja urtasiid čoaggin, meahccedoallu ja eará.
Dah orreme *sáivaguollebivdu, muerjiej jïh *urtasiid bihkeme, *meahccedoallu jïh jeatjebe.
Meahcceealáhus lei ovdal nanus miehtá riikka, muhto várra nannoseamos davvin, gos ollu olbmot barge meahcceealáhusaiguin almmá ahte livčče čadnojuvvon eanadollui muđui.
Miehtjiejieleme lij aarebi nænnoes abpe rïjhken, mohte vaahra nænnemes/nænnoesommes/nænnomes noerhtene, gusnie jïjnje almetjh miehtjiejielemigujmie namhtah barkin ahte laantebårran gårredovveme voen.
Dálkkádaga ja guhkes gaskkaid geažil fertejedje olbmot lonuhallat ávkkástallama, ja sierra lasseealáhusaid bokte ožžo oktiibuot doarvái dietnasa birgejupmái jahkeáigodagain.
Daelhkien jïh guhkies gåhkaldahki dïete tjoerin almetjh nåhtadimmiem #låtnodh<vblex><tv><der_alla><vblex><inf>, jïh sjïere lissiejielemi baaktoe ektiegaajhke åadtjoejin nuekies dïenestem bïerkenæmman jaepieboelhkijste.
Meahcceealáhusat, sihke eanadoalu oalgeealáhussan ja iešheanalis ealáhussan leat ain deaŧalaš sámi kulturguoddit davvi guovlluin, muhto rahčet stuorra hástalusaiguin.
Miehtjiejielemh, dovne laanteburrien åelkiejielieminie jïh *iešheanalis jielieminie leah annje vihkeles saemien kultuvreguedtijh noerhte dajvine, mohte stoere haestemigujmie daamkoeh.
Sámi eanadoalu nannema oktavuođas ferte bidjat guovddážii maiddái meahcceealáhusaid; dát sáhttet addit deaŧalaš ja gánnáhahtti lasseealáhusa.
Saemien laanteburrien nænnoestimmien gaskesisnie tjuara jarngese aaj bïejedh miehtjiejielemi; daah maehtieh vedtedh vihkeles jïh *gánnáhahtti lissiejielemem.
Erenoamážit berre bidjat guovddážii ovddidanbarggu sáivaguollebivddu, murjjiid ja urtasiid čoaggima siskkobealde.
Joekoenlaakan byöroe jarngese bïejedh evtiedimmiebarkoen *sáivaguollebivddu, muerjiej jïh *urtasiid bihkemen sisnjelen.
Guđát čuokkis rievdá čihččet čuokkisin.
Govhtede tsiehkie tjïjhtjede tsiehkine jorkeståvva.
Nubbi teakstaoassi Sámediggeráđi mearrádusárvalusa guđát čuoggás sihkkojuvvo ja sadjái biddjojuvvo dát:
Mubpie teeksteboelhke Saemiedigkieraerien nænnoestahkeåssjelen govhtede tsiehkesne gajhkesåvva jïh sæjjan daate bïejesåvva:
Sámediggi lea bidjan merkii ahte boraspiriid goddán sávzalohku lea unnon 2011:s, ja fuomášuhttá ahte sivvan dasa sáhttá leat go sávzadoalut leat geahppánan guovlluin gos leat ollu boraspiret.
Saemiedigkie væhtese bïejeme ahte juvri båvveme sïrvelåhkoe lea *unnon jaepien 2011, jïh vuaptastahta ahte sjïekine dïsse maahta årrodh goh sïrveburrieh dajvine nåhkeme gusnie leah jïjnje juvrh.
Alla boraspirelohku hehtte positiivvalaš ovdáneami sávzadoalus ja guohtonguovllut eai galggašii mannat boraspiriide doaluid heaittihemiid geažil.
Jolle juvrelåhkoe positijve/positïjve evtiedimmiem sïrveburresne hööptie jïh eah gåatomedajvh edtja juvride mïnnedh arrangemeenten illemi dïete.
Eanadoallu dárbbaša guhkes áiggi ja einnostahtti doarjjaortnegiid maiguin sihkkarastojuvvo dat ahte oamit sáhttet guohtut meahcit.
Laanteburrie guhkies tïjjem daarpesje jïh #nåajtodh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><prsprc> dåarjoeöörnegide mejgujmie dïhte gorredåvva ahte eegh maehtieh gåatodh miehtjieh.
Boraspirepolitihkka váikkuha njuolga sávzadoaluid ekonomalaš bohtosii.
Juvrepolitihke dijpie rïekte sïrveburriej ekonomeles illedahkese.
Boraspiresoabahusain oaivvilduvvo ahte galget leat sihke guohtoneallit ja boraspiret meahcis.
*Boraspiresoabahusain jeahtasåvva ahte edtjieh leah dovne gåatomedyjrh/gåatomedyrh jïh juvrh miehtjesne.
Sámedikki oaivila mielde buktá dát mihttomearri váttisvuođaid muhtun guohtonguovlluide.
Saemiedigkien aarvoen mealtan buakta daate ulmie dåeriesmoeri muvhtide gåatomedajvide.
Čihččet čuokkis rievdá gávccát čuoggán.
Tjïjhtjede tsiehkie gaaktsede tsiehkie jorkeståvva.
Teakstaosiid ráidu čihččet čuoggás Sámediggeráđi mearrádusárvalusas rievdaduvvo ja dat šaddá ná:
Teeksteboelhkide raajroe tjïjhtjede tsiehkesne Saemiedigkieraerien nænnoestahkeåssjelisnie jarkeståvva jïh dïhte naemhtie sjædta:
Sámediggi evttoha ahte ásahuvvošedje gulahallanarenat maid ulbmilin lea lonuhallat oainnuid ja čilget nubbi nubbái doaibmadili birra.
Saemiedigkie uvtede ahte gaskesadtemesijjieh tseegkesuvvieh mej ulmine lea vuajnoeh #låtnodh<vblex><tv><der_alla><vblex><inf> jïh boejhkelidh #sinsitniem<prn><res><attr> sinsætnan darjometsiehkien bïjre.
Dán lágan arena sáhtášii leat positiivvalaš doaibmabidju mainna eastadit riidduid šaddamis ja sáhtášii lea álkit gávdnat konstruktiivvalaš čovdosiid.
Daennie laakesne sijjien maahta årrodh positijve/positïjve råajvarimmie mejnie ræjtoeh sjïdtemisnie jeerieh jïh aelhkebe maahta gaavnedh *konstruktiivvalaš tjoevtenjh.
Dáinna lágiin sáhtášii buoridit olmmošgaskavuođaid beliid gaskka.
Daejnie vuekine maahta bueriedidh *olmmošgaskavuođaid bieliej gaskemsh.
Sámedikki mielas lea dárbbašlaš ahte stáhta eiseválddit vuoruhit barggu riidoeastadeaddji doaibmabijuiguin buoridan dihte áddejumi nuppi ealáhussii ja oktii ordnen dihte sierra geavaheaddjiberoštumiid.
Saemiedigkien mïelesne daerpies ahte staaten åejvieladtjh barkoem prijoriteradieh #ræjtoe<n><cmp_sgnom><cmp> jeerije råajvarimmiejgujmie bueriedidh åvteste goerkesen #mubpie<prn><ind><sg><ill><attr> jieliemasse jïh aktese veesmedh åvteste sjïere #vaasedh<vblex><der_h><vblex><tv><der_nomag><n><cmp_sgnom><cmp>ïedtjide.
Diehtojuohkin earáid ealáhusaid birra lea deaŧalaš oassi riidoeastadeaddji doaibmabijuin.
Bïevnese jeatjebi jielemi bïjre lea vihkeles boelhke #ræjtoe<n><cmp_sgnom><cmp> jeerije råajvarimmine.
Dát lea deaŧalaš vai sáhttá eastadit riidduid lassáneamis.
Daate vihkele vuj maahta ræjtoeh jeeredh læssanidh.
Dat psykososiála deaddu sáhttá guhkit áiggi badjel dagahit vahágiid guoskevaš beliide.
Dïhte *psykososiála leavloe maahta guhkieslaakan tïjjen bijjelen goerph sjyöhtehke bielide darjodh.
Boazoáiddiid huksen lea lossat ekonomalaččat, muhto dat lea investeren máŋgga jahkái ovddasguvlui.
Gaertiej tseegkeme leevles ekonomeleslaakan, mohte dïhte gellien jaapan investeereme rïektes raadtan.
Áiddiid huksemiin sáhttá eanadoallu maŋit áiggis seastit iežas liigebarggus, seammás go njuovvaneallit sihkkarastojuvvojit.
Haakeni tseegkeminie maahta laanteburrie soejmehth tïjjesne njoetedh jïjtjemse *liigebarggus, seammasïenten goh gahtjehtimmiedyjrh/gahtjehtimmiedyrh gorredovvieh.
Muhtun oktavuođain sáhttá leat áigeguovdil áidut sisa stuorát guovlluid.
Muvhtene gaskesisnie maahta årrodh #daaletje<adj><sg><gen> *áidut sïjse stoerebe dajvi.
Dás sáhttá leat sáhka dakkár areálain main lea juo lunddolaš rádji eatnamis, huksehusain jna.
Daelie maahta årrodh håaleme dagkeres goelpeneståarojne mejnie lea joe iemie raejie eatnamisnie, bægkojne jnv.
Berrešii leat vejolašvuohta juolludit doarjaga maiddái dán lágan riidoeastadeaddji doaibmabijuide.
Byöroe årrodh nuepie dåarjoem laeviehtidh aaj daennie laakesne #ræjtoe<n><cmp_sgnom><cmp> jeerije råajvarimmide.
Dát eaktuda soabalašvuođa beliid gaskka.
Daate tsïhkestahta *soabalašvuođa bieliej gaskemsh.
Dál lea unnán máhttu biologalaš dili birra guovlluin gos sávzzat ja bohccot guhtot fárrolaga.
Daelie lea ånnetji maahtoe biolåågen tsiehkien bïjre dajvine gusnie sïrvh jïh bovtsh ektesne gåatoeh.
Danne háliida ge Sámediggi eanet máhttu ja dutkama guohtonminstariid birra biotohpa geavaheami ektui.
Dannasinie sæjhta aaj Saemiedigkie jeenje maahtoe jïh dotkemen gåatomegoeri bïjre biotovpen pråvhkoen muhteste.
Dárbu lea maiddái oažžut eanet máhttu dávddaid njoammumis elliid gaskka mat guhtot meahcis.
Daerpiesvoete lea aaj åadtjodh jeenje maahtoe fiejlieh goegkerdimmesne dyjri/dyri gaskemsh mah miehtjesne gåatoeh.
Čuokkis 8 rievdaduvvo leat čuokkis 9.
Tsiehkie 8 jarkeståvva tsiehkie 9.
Čuokkis 9 rievdaduvvo leat čuokkis 10.
Tsiehkie 9 jarkeståvva tsiehkie 10.
Vuosttaš teakstaoassi Sámediggeráđi mearrádusárvalusa ovccát čuoggás rievdaduvvo leat ná:
Voestes teeksteboelhke Saemiedigkieraerien nænnoestahkeåssjelen åktsede tsiehkesne jarkeståvva naemhtie årrodh:
Sámedikki doaibma siskkilda daid guovlluid riikkas gos sámit ásset.
Saemiedigkien darjome *siskkilda daj dajvi rïjhkesne gusnie saemieh veasoeh.
Oassi Sámedikki cealkámušain eanadoallošiehtadallamiid oktavuođas leat vuhtii váldojuvvon maŋimuš jagiin, muhto dat leat geográfalaččat ráddjejuvvon.
Boelhke Saemiedigkien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><ine> laanteburrieraarahtallemi gaskesisnie årrodh vuehtieji minngebe jaepijste vaaltasovveme, mohte dah leah geograafeleslaakan geehtestovveme.
Sihke areálarájiid rievdadeamis doarjaga ektui ja eanet mielkeearit leat boahtán ávkin sámi álbmogii, muhto ii buohkaide.
Dovne goelpeneståaroeraejiej jorkestimmesne dåarjoen muhteste jïh jeenje mielhkiemierieh nåhtojne saemien aalmogasse båateme, mohte ij gaajhkesidie.
Leat ollu guovllut olggobealde gos ásset sámit geat barget eanadoaluin erenoamážit Romssas ja davit osiin Norlánddas.
Leah jïjnje dajvh bæjngolen gusnie saemieh veasoeh gïeh laanteburrine berkieh joekoenlaakan Romsesne jïh noerhtebe boelhkine #Norlánda<np><top><sg><ine>.
Ekonomalaš doaibmabijut mat biddjojuvvojit johtui sámi guovlluin galget guoskat stuorát geográfalaš guovlluide.
Ekonomeles råajvarimmieh mah bïejesuvvieh *johtui saemien dajvine edtjieh dïjpedh stoerebe geograafeles dajvide.
Nubbi teakstaoassi Sámediggeráđi mearrádusárvalusa ovccát čuoggás rievdaduvvo leat ná:
Mubpie teeksteboelhke Saemiedigkieraerien nænnoestahkeåssjelen åktsede tsiehkesne jarkeståvva naemhtie årrodh:
Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta juolludus Sámedikki ealáhusovddidandoarjjaortnegii lei 2,0 miljon ruvnnu 2001:s.
Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten #laeviehtidh<vblex><tv><imp><p3><sg> Saemiedigkien jielemenevtiedimmiedåarjoeöörnegese lij 2,0 millijovne kråvnah 2001:sne.
Ruđat eai leat heivehuvvon máŋgga jahkái.
Eah beetnegh leah gellien jaapan sjïehtelovveme.
Ođđa goalmmát teakstaoassi: Sámediggi lea oaidnán ahte Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta lea ovddidan stuorradiggedieđáhusa eanadoallo- ja biebmopolitihka birra, stuorradiggedieđáhus 9, man namma lea "velkommen til bords" (2011-2012).
Orre gåalmede teeksteboelhke: Saemiedigkie vuajneme ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente stoerredigkiebïevnesem evtiedamme laanteburrie- jïh beapmoepolitihken bïjre, stoerredigkiebïevnese 9, man nomme lea "*velkommen *til *bords" (jaepiej 2011-2012).
Dieđáhusas leat bajimuš mihttomearit nugo earret eará borramušgálvosihkarvuohta, eanadoallu miehtá riikka, buoret árvoháhkan ja ceavzilis eanadoallu.
Bïevnesisnie leah bijjemes ulmieh goh gaskem jeatjah #beapmoe<n><cmp_sggen><cmp>#eeke<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoete, laanteburrie abpe rïjhken, buerebe aarvoeskååffemen jïh gaarsje laanteburrie.
Dieđáhusa Stuorradikkis meannudeapmi lea vuođđun eanadoallopolitihkkii ovddasguvlui ja Sámediggi háliida leat deaŧalaš eavttuid biddji sihkkarastin ja nannen dihtii eanadoalu rámmaeavttuid sámi guovlluin.
Bïevnesem Stuorradiggijjesne gïetedimmie lea våaroeminie laanteburriepolitihkese rïektes raadtan jïh Saemiedigkie vihkele sæjhta moenemetsiehkiej bïejije gorredæjjine jïh nænnoestimmien åvteste laanteburrien mierietsiehkide saemien dajvine.
Evttohus Norgga Sámiid Riikasearvvis Geir Tommy Pedersen, Mathis Nilsen Eira og Randi A. Skum, Norgga Sámiid Riikasearvvis (NSR) /Sámeálbmotbellodagas (Sáb) Gunn-Britt Retter ja Árjas Olaf Eliassen
Uvtelasse Nöörjen saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebresne Geir Tommy Pedersen, Mathis Nilsen Eira *og Randi A./a. Skum, Nöörjen saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebresne (NSR) /Saemienaalmogekrirresne (*Sáb) Gunn-Britt Retter jïh Árjesne Olaf Eliassen
Evttohus 2
Uvtelasse 2
Ođđa maŋimuš teakstaoassi:
Orre minngebe teeksteboelhke:
Sámediggi lea oaidnán ahte Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta lea ovddidan stuorradiggedieđáhusa eanadoallo- ja biebmopolitihka birra, stuorradiggedieđáhus 9, man namma lea "velkommen til bords" (2011-2012).
Saemiedigkie vuajneme ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente stoerredigkiebïevnesem evtiedamme laanteburrie- jïh beapmoepolitihken bïjre, stoerredigkiebïevnese 9, man nomme lea "*velkommen *til *bords" (jaepiej 2011-2012).
Sámedikki mielas lea lunddolaš ahte dán stuorradiggedieđáhusa meannudeami oktavuođas nannejuvvo Sámedikki rolla eanadoallopolitihkas.
Saemiedigkien mïelesne iemie ahte daan stoerredigkiebïevnesen gïetedimmien gaskesisnie Saemiedigkien råålla nænnoeståvva laanteburriepolitihkesne.
Sámediggi ferte oažžut viidábuš rollaid sierra sámi fágasurggiid siskkobealde, ja vuordá ahte eanadoalu várás ovddiduvvo konsultašuvdnašiehtadus.
Saemiedigkie tjuara #vijries<adj><comp><der_dimin><adj><attr> råållide åadtjodh sjïere saemien faagegievliej sisnjelen, jïh vuarta ahte laanteburrien muhteste konsultasjovnelatjkoe evtiedåvva.
Sámediggi háliida oažžut vejolašvuođa váikkuhit dan ahte eanadoalu rámmaeavttut sihkkarastojuvvojit ja nannejuvvojit, ja dieinna lágiin čuovvolit geatnegasvuođaid ealáhusa guovdu, earret eará ovddasvástádusa mii Sámedikkis lea ealli sámi giliid ektui.
Saemiedigkie sæjhta nuepiem åadtjodh dam dijpedh ahte laanteburrien mierietsiehkieh gorredovvieh jïh nænnoestuvvieh, jïh duejnie vuekine dïedth jielemen dåeriedidh gaskoeh, gaskem jeatjah dïedtem mij Saemiedigkien lea dyjre/dyre saemien byjji muhteste.
Sámediggi gáibida ahte eanadoallošiehtadusa šiehtadallaninstituhtta ođasmahttojuvvo nu ahte dat dávista álbmotrievttálaš ovddideapmái.
Saemiedigkie kreava ahte laanteburrielatjkoen raarahtallemeinstituhte dan orreståvva dïhte svååroe åålmehreaktan evtiedæmman.
Sámediggi berre oažžut buot dieđuid ja berre searvat buot dásiin mearrádusproseassain, ja galgá sáhttit addit ovdagihtii miehtama doaibmabidjoevttohusaide ja ekonomalaš rámmaide ja ahte sin oainnut ja árvvoštallamat bohtet ovdan das maid eará departemeanttat lohket ja proposišuvnnas Stuorradiggái.
Saemiedigkie byöroe åadtjodh gaajhkide daajrojde jïh byöroe meatan #gaajhke<prn><ind><pl><loc> daltesinie nænnoestahkeprosessine, jïh edtja maehtedh åvtelhbodti vedtedh *miehtama råajvarimmieuvtelasside jïh ekonomeles mieride jïh ahte daj vuajnoeh jïh vierhtiedimmieh fraamme destie båetieh maam jeatjah departemeenth jiehtieh jïh proposisjovnesne Stuorradæggan.
Dát mearkkaša dan ahte Sámediggi ja Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta galget soahpat bargovugiid go guoská sierra proseassaide mat loahpalaččat buvttihit eanadoallošiehtadusa.
Daate dam krööhkeste ahte Saemiedigkie jïh Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente edtjieh barkoevuekide latjkedh goh sjïere prosesside dæjpa mah #minngiegietjie<n><adj><der_aadv><adv> laanteburrielatjkoem buektiehtieh.
Dasto bivdá Sámediggi ahte maiddái eanadoallošiehtadusa šiehtadallaninstituhtta árvvoštallojuvvo, maiddái beliid gaskasaš šiehtadallamiin Sámedikki, Norgga Boanddaidsearvvi, Norgga Boanddaid ja Smávvadálolaččaid searvvi ja stáhta gaskka.
Dehtie minngede Saemiedigkie maadta ahte aaj laanteburrielatjkoen raarahtallemeinstituhte vierhtiedallesåvva, aaj bieliej gasngesadtje raarahtalledh Saemiedigkien, Nöörjen båantajsiebrien, Nöörjen båantaj jïh #Onne<adj><cmp_attr><cmp>#gåetie<n><adj><pl><gen> siebrien jïh staaten gaskemsh.
Nugo struktuvra dál lea earret eará eanadoallošiehtadallamiin, de ii dávis dat Sámedikki oainnu mielde álbmotrievttálaš geatnegasvuođaide mat Norggas leat sámiid guovdu go dat lea álgoálbmot.
Goh struktuvre daelie lea gaskem jeatjah laanteburrieraarahtalleminie, dellie ij svåårh dah Saemiedigkien vuajnoen mietie åålmehreaktan dïedtide mah Nöörjesne leah saemiej gaskoeh goh dïhte aalkoeåålmege/aalkoeåålmeh.
Evttohus Norgga Sámiid Riikasearvvis Geir Tommy Pedersen, Mathis Nilsen Eira og Randi A.
Uvtelasse Nöörjen saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebresne Geir Tommy Pedersen, Mathis Nilsen Eira *og Randijjen #a<n><abbr><sg><gen>
Skum, Norgga Sámiid Riikasearvvis (NSR) /Sámeálbmotbellodagas (Sáb) Gunn-Britt Retter, Ovddádusbellodagas Selmer Johansen, Johttisámiid listtas Per A. Bæhr ja Nordkalottfolket (NKF) lahtus Toril Bakken Kåven
Skum, Nöörjen saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebresne (NSR) /Saemienaalmogekrirresne (*Sáb) Gunn-Britt Retter, #Ovddádusbellodat<np><sg><ine> Selmer Johansen, Juhtijesaemiej læstosne Per A./a. Bæhr jïh Nordkalottfolketen (*NKF) lïhtsegisnie Toril Bakken Kåven
Evttohus 3
Uvtelasse 3
Sámediggi áigu meannudit Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta ovddidan stuorradiggedieđáhusa eanadoallo- ja biebmopolitihka birra, stuorradiggedieđáhus 9, man namma lea "velkommen til bords" (2011-2012), boahtte dievasčoahkkimis.
Saemiedigkie sæjhta gïetedidh Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeentem evtedem stoerredigkiebïevnesen laanteburrie- jïh beapmoepolitihken bïjre, stoerredigkiebïevnese 9, man nomme lea "*velkommen *til *bords" (jaepiej 2011-2012), #båetije<adj><sg><ine><attr> dïevestjåanghkosne.
Evttohus Ovddádusbellodagas Selmer Johansen bokte
Uvtelasse #Ovddádusbellodat<np><sg><ine> Selmer Johansenen baaktoe
Evttohus 4
Uvtelasse 4
Sámediggeráđi mearrádusárvalus sihkkojuvvo ja sadjái biddjojuvvo čuovvovaš:
Saemiedigkieraerien nænnoestahkeåssjele gajhkesåvva jïh sæjjan #minngebe<adj><sg><nom> bïejesåvva:
Eanadoallošiehtadallanortnet lea doaibman 1950 logu rájes .
Laanteburrieraarahtallemeöörnege jåhteme 1950:n låhkoen raejeste .
Eanadoallošiehtadusas regulerejuvvo earret eará gortni, mielkki, maniid ja spiinne- ja lábbábierggu haddi buvttadandoarjaga juohku geográfalaččat boanddaid dienas ja dasto buvttadanmihttu
Laanteburrielatjkosne gaskem jeatjah reguleeresåvva gernien, mielhkien, munniej jïh snurken- jïh laampenbearkoen åasa darjomedåarjoen #jåakoe<n><sg><nom> geograafeleslaakan båantaj dïeneste jïh dehtie minngede darjomevuepsie
Juovlamánu 2. b. 2011 ovddiduvvui ođđa stuorradiggedieđáhus eanadoalu várás.
Goeven 2. b. 2011 orre stoerredigkiebïevnese evtiedovvi laanteburrien muhteste.
Dan rájes lei gollan logi jagi dan rájes go ovddit eanadoallopolitihkalaš dieđáhus lei meannuduvvon.
Dan raejeste luhkien jaepien gååteme dan raejeste goh #ovtetje<adj><comp><attr> #laanteburrie<n><cmp_sgnom><cmp> politihken bïevnese gïetedovveme.
Dán áigodagas leat leamaš stuorra rievdadusat Norgga eanadoalus.
Daennie boelhkesne orreme stoere jorkestimmieh Nöörjen laanteburresne.
Juohke jagi heaittihuvvojit lagabui 1 000 doalu (measta 2-3 doalu beaivvis), ja badjel 36 000 doalu leat gurrosat.
Fïerhten jaepien lïhkebe illesuvvieh 1 000 *doalu (dallahmasten 2-3 *doalu biejjesne), jïh aatsolen 36 000 *doalu #gåaroes<adj><comp><sg><nom>.
Veaháš badjelaš 44 000 doalu ohce buvttadandoarjaga 2011:s; nu ahte leat birrasii 53 000 bargi vuođđobuvttadusas.
Ånnetji åabrelen 44 000 *doalu darjomedåarjoem jaepien 2011 ohtsin; dan ahte leah byjresasse 53 000 barkijh våaromeproduksjovnesne.
Dattetge lea nu ahte váile 13-14 proseantta dáin duođai barget eanadoaluin olles áiggi, badjel 2/3 viežžá váldodietnasa olggobealde ealáhusa.
Darhkan lea dan ahte *váile 13-14 proseenth daejnie darhkan laanteburrine barkih abpe tïjjem, aatsolen 2/3 veedtjie åejviedïenesten bæjngolen jielemen.
Dát addá dakkár gova ahte mii buvttadit borramuša Norggas lotnolasbargun.
Daate dagkeres guvviem vadta mijjieh beapmoem Nöörjesne darjoejibie *lotnolasbargun.
Maŋimuš áiggiin lea leamaš áigeguovdil oktavuohta márkana stivrejeddjiide Tine, Nortura ja Norske Felleskjøp go mis lea leamaš stuorra dárbu duhtadit jearaldagaid riikka siste vuođđoborramušgálvvuid ektui nugo šibitbiergu, spiinnebiergu, sávzzabiergu, mielki ja vuodja, ja ii heive vajálduhttit gortni borramuša várás ja fuođđarbuvttadusa.
Minngebe tïjjine orreme #daaletje<adj><sg><gen> gaskese sjeltien stuvrijidie Tine, Nortura jïh Norske *Felleskjøp goh mijjen orreme stoere daerpiesvoete *duhtadit gyhtjelassh rïjhken sistie våaromebeapmoe-eeki muhteste goh kreekebearkoe, snurkenbearkoe, sïrvenbearkoe, mielhkie jïh voeje, jïh ij sååjhth gerniem beapmoen muhteste soelkedidh jïh *fuođđarbuvttadusa.
Mis odne lea dakkár vuogádat mii sihkkarastá iežamet atnui váile 41-44 proseantta vuođđoborramušgálvvuin Norgga eanadoalus.
Mijjen daenbiejjien lea dagkeres systeeme mij jïjtjemem åtnose gorrede *váile 41-44 proseenth våaromebeapmoe-eekine Nöörjen laanteburresne.
Ja seammás fievrridit mii badjel 17 miljárdda ruvnnu jahkásaččat eanadollui.
Jïh seammasïenten mijjieh foeresjieh aatsolen 17 *miljárdda kråvnah fïerhten jaepien laantebårran.
Sullii 61 proseantta boandda jahkedietnasis boahtá almmolaš ruhtadeamis.
Medtie 61:n proseenten båantan jaepiedïenestistie byjjes beetnehdåarjoste båata.
Dasto vuovdit mii eará vuođđoealáhusain; namalassii guolástusas ja mearrageavahusas lagabui 55 miljárdda ruvnnu ovddas jahkásaččat, mii dahká birrasii 38 miljovnna guollebiebmu olbmo nammii juohke beaivvi.
Dehtie minngede mijjieh doekijibie jeatjah våaromejielieminie; nommenlæssan göölemisnie jïh mearoeåtnosne lïhkebe 55 *miljárdda kråvnan åvteste fïerhten jaepien, mij byjresasse dorje 38 millijovnen gueliebeapmoe almetjen nommese fïerhten biejjien.
Dát ii lohkkojuvvo mielde iežas atnui geavahussii, muhto Sámedikki oaivila mielde lea guolli maid borramuš.
Ij daate mealtan jiehtieh jïjtjse åtnose åtnose, mohte Saemiedigkien aarvoen mietie lea guelie aaj beapmoe.
Gitta jagi 2005 rádjai lei maiddái guolástusain hui moalkás regulerenvuogádat nugo eanadoalus lea, muhto ođđaregulerema maŋŋá lea ealáhus ieš oaidnán vejolašvuođaidis gánnáhahttivuođa árvvoštallamiid bokte ja geahččala oppa áiggi hutkat ođđa ja viiddidit buvttadusa.
Öövre jaepien 2005 raajan lij aaj gööleminie dan *moalkás reguleeremesysteeme goh laanteburresne lea, mohte orrereguleeremen mænngan jieleme jïjtje vuajneme nuepieh *gánnáhahttivuođa vierhtiedimmiej baaktoe jïh abpe tïjjem voejhkele gaavnehtidh orre jïh produksjovnem vijriedidh.
Dál mis lea gávpesuođđan Ruŧŧii lagabui 11 miljárdda ru ovddas jahkásaččat Statistihkalaš Guovddáš doaimmahaga dieđuid mielde, mas sullii bealli sáhttet leat borramušgálvvut.
Daelie mijjen lea *gávpesuođđan Sveerjese lïhkebe 11 *miljárdda #kr<n><abbr><sg><gen> åvteste fïerhten jaepien Statistihkeles jarnge #juhtedh<vblex><iv><vabess> daajroej mietie, mesnie medtie bielie maehtieh årrodh beapmoe-eekh.
Dát čuohcá erenoamážit eanadoallo- ja ealáhusávnnasbuvttadeapmái Østlánddas.
Daate tsavtsa joekoenlaakan laanteburrie- jïh jielemenmaterijelledarjoemasse #Østlánda<np><top><sg><ine>.
Sámediggi oaivvilda ahte dáláš eanadoallopolitihkka lea eanet go láddan rievdadusaide ja áigu nu ollu go lea vejolaš bidjat guovddážii láhčima ahte sii geat háliidit bargat eanadoalus olles áiggi galget oažžut buoremus rámmaeavttuid vai nagodit dan.
Saemiedigkie jeahta ahte daaletje laanteburriepolitihke jeenje goh njoetseme jorkestimmide jïh sæjhta dan jïjnjem goh #buektiehtidh<vblex> bïejedh jarngese *láhčima dah gïeh sijhtieh laanteburresne abpe tïjjem barkedh edtjieh bööremes mierietsiehkide åadtjodh vuj dam gaegniedidh.
Sámedikki oaivila mielde lea deaŧaleamos láhčit diliid nu ahte eanadoalus lea gánnáhahttivuohta ja baicce duvdilit dobbelii distriktapolitihkalaš beroštumiid sihkkarastin dihte ássama birrasiin.
Saemiedigkien aarvoen mietie vihkielommes laetjedh tsiehkieh dan ahte laanteburresne lea *gánnáhahttivuohta jïh buerebh #nehkiehtidh<vblex><tv><der_l><vblex><indic><pres><p1><pl> *dobbelii #distrikte<n><cmp_sgnom><cmp> politihken ïedtjide gorredidh åvteste veasomen byjresinie.
Sámediggi oaivvilda ahte go galgat juksat dáid mihttomeriid de ferte ođđasis reguleret eanadoalu sihkkarastin dihte ealáhusbargiide duohta ja juridihkalaš stivrejumi iežaset opmodaga badjel ja váldit eret buvttaduscakkiid nugo dáláš earremeari geažil.
Saemiedigkie jeahta ahte goh edtjebe jaksedh daejtie ulmieh dellie tjuara orresne laanteburriem reguleeredh gorredidh åvteste jielemebarkijidie #saetnies<adj><sg><nom> jïh juridihkeles *stivrejumi jïjtjsh eegen bijjelen jïh destie produksjovnedoedtijidie vaeltedh goh daaletje mieriemierien dïete.
Jos mis Norggas galgá sáhttit leat gánnáhahtti eanadoallu ja mii sáhttá gilvalit min lagamus ránnjáriikkaiguin, de ferte eanadoallopolitihka rievdadit hui ollu ja dan ferte dahkat dál.
Jis mijjesne Nöörjesne edtja maehtedh årrodh *gánnáhahtti laanteburrie jïh mij maahta gaahtjedidh mijjen gietskemes graannarïjhkigujmie, dellie tjuara laanteburriepolitihkem jarkestidh dan jïjnje jïh dam tjuara daelie darjodh.
Ollu buoret lea go mii ieža álggahit dán proseassa dan sadjái go midjiide earát muitalit movt mii galgat dahkat, go oaidnit ovdáneami EO:s ja go jurddašit WTO šiehtadallamiid.
Jïjnje buerebe lea goh mijjieh jïjtjh daam prosessem aelkiehtibie dan sijjeste goh mijjese jeatjebh soptsestieh guktie mijjieh edtjebe darjodh, goh evtiedimmiem vuejniejibie *EO:#s<n><abbr><sg><acc> jïh goh ussjedibie *WTO raarahtallemh.
Dán vuođul ovddida Sámediggi čuovvovaš cealkámuša 2012 eanadoallošiehtadallamiidda:
Daan mietie Saemiedigkie evtede minngebe #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> 2012 laanteburrieraarahtallemidie:
Eanadoallošiehtadusa áigodat muddejuvvo čuovvut kaleanddarjagi, ja ahte šiehtadallamat bohtet sisa oassin bušeahttaproseassas.
Laanteburrielatjkoen boelhke staeriedåvva dåeriedidh *kaleanddarjagi, jïh ahte raarahtallemh sïjse båetieh boelhkine budsjehteprosessesne/budsjettprosessesne.
Buoret rámmaeavttut boanddaide geat háliidit áŋgiruššat iešheanalis ealáhusdoallin olles áiggi Evttohit dárbbašlaš láhkarievdadusaid nu ahte ássan- ja doaibmageatnegasvuođa ja eanadoalloopmodaga hadderegulerema sáhttá heaittihit.
Buerebe mierietsiehkieh båantide gïeh sijhtieh eadtjaldovvedh *iešheanalis jielemesteerijinie abpe tïjjem Daerpies laakejorkestimmide dan uvtedidh ahte veasome- jïh darjomedïedtem jïh laanteburrie-eegen åasareguleeremem maahta illedh.
Rievdadit eanalága mearrádusaid juohkingildosa.
Jarkestidh eatnemelaaken nænnoestahkh *juohkingildosa.
Viiddidit vejolašvuođa válljet friija organisašuvdnavugiid eanadoalu siskkobealde (eanadoallu ja meahccedoallu) doaimma ektui.
nuepiem Vijriedidh veeljedh frïjje organisasjovnevuekiej laanteburrien sisnjelen (laanteburrie jïh *meahccedoallu) darjomen muhteste.
Rievdadit buvttadandoarjaga mii lea šibihiid várás dáláš ceahkkálastojuvvon dásis nu ahte buvttadandoarjja šaddá seamma stuoris ealli nammii.
darjomedåarjoem Jarkestidh mij lea kreeki muhteste daaletje *ceahkkálastojuvvon daltesisnie dan ahte darjomedåarjoe sjædta seamma stoere dyjre/dyre nommese.
Rievdadit ovttasdoaimma njuolggadusaid, nu ahte šattašii stuorát dávggasvuohta ja ahte livččii buoret vejolašvuohta oažžut máŋggabealat ja juohkelágan doallostruktuvrra.
Jarkestidh *ovttasdoaimma njoelkedassh, dan ahte sjædta stoerebe *dávggasvuohta jïh ahte lea buerebe nuepie åadtjodh #gelliesåarts<adj><sg><acc> jïh ovmessiem *doallostruktuvrra.
Heaittihit geográfalaš ráddjemiid ja oasseváldilogu ovttasdoibmii searvama oktavuođas.
Illedh geograafeles geehtestimmieh jïh #mealtan<adv><cmp_sgnom><cmp>låhkoem *ovttasdoibmii #meatan<adv><der_nomact><n> gaskesisnie.
Heaittihit bajimuš earredási buvttadusas Addit lobi doallat čájáhusvuovdimiid ja guossohit galledemiid oktavuođas buvttadanlokálain dahje daid oktavuođas.
Bijjemes mieriedaltesem produksjovnesne illieh Addijjh luhpien steeredh vuasahtallemedoekemidie jïh gåassoehtidh goevlelimmieh gaskesisnie *buvttadanlokálain jallh dej gaskesisnie.
Váikkuhit dan ahte bargu dihtomárkan- ja erenoamášbuktagiid ovddidemiin eanadoalus ja dasto daid vuovdalemiin, beavttálmahttojuvvo.
dam Dijpedh ahte barkoe #såemies<prn><ind><cmp_attr><cmp>sjeltie- jïh sjïeredorjesi evtiedimmine laanteburresne jïh dehtie minngede dej doekeminie, *beavttálmahttojuvvo.
Eanet áŋgiruššat bio-energiijain eanadoalu siskkobealde.
Jeenje eadtjaldovvijibie *bio-energijine laanteburrien sisnjelen.
Lávdegotti ráva
Moenehtsen bïhkedimmie
Lávdegottis eai leat eanet mearkkašumit dahje evttohusat ja rávve Sámedikki mearridit čuovvovaččat:
Moenehtsen eah leah jeenje mïerhkesjimmieh jallh uvtelassh jïh Saemiedigkiem nihtetjæsta nænnoestidh minngebelaakan:
Muđui doarju Sámediggi Sámediggeráđi mearrádusárvalusa.
Voen Saemiedigkie dåårje Saemiedigkieraerien nænnoestahkeåssjelem.
Mearkašumit Norgga Sámiid Riikasearvvi (NSR) ja Sámeálbmotbellodat (Sáb) ovddidit čuovvovaš mearkkašumi:
Mïerhkesjimmieh Nöörjen saemiej rïjhkesiebrien (NSR:m) jïh Saemienaalmogekrirrie (*Sáb) minngebe mïerhkesjimmiem evtiedieh:
Sámediggi lea oaidnán ahte Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta lea ovddidan stuorradiggedieđáhusa eanadoallo- ja biebmopolitihka birra, stuorradiggedieđáhus 9, man namma lea "velkommen til bords" (2011-2012).
Saemiedigkie vuajneme ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente stoerredigkiebïevnesem evtiedamme laanteburrie- jïh beapmoepolitihken bïjre, stoerredigkiebïevnese 9, man nomme lea "*velkommen *til *bords" (jaepiej 2011-2012).
Sámedikki mielas lea lunddolaš ahte dán stuorradiggedieđáhusa meannudeami oktavuođas nannejuvvo Sámedikki rolla eanadoallopolitihkas.
Saemiedigkien mïelesne iemie ahte daan stoerredigkiebïevnesen gïetedimmien gaskesisnie Saemiedigkien råålla nænnoeståvva laanteburriepolitihkesne.
Sámediggi gáibida ahte eanadoallošiehtadusa šiehtadallaninstituhtta ođasmahttojuvvo nu ahte dat dávista álbmotrievttálaš ovddideapmái.
Saemiedigkie kreava ahte laanteburrielatjkoen raarahtallemeinstituhte dan orreståvva dïhte svååroe åålmehreaktan evtiedæmman.
Sámediggi berre oažžut buot dieđuid ja berre searvat buot dásiin mearrádusproseassain, ja galgá sáhttit addit ovdagihtii miehtama doaibmabidjoevttohusaide ja ekonomalaš rámmaide ja ahte sin oainnut ja árvvoštallamat bohtet ovdan das maid eará departemeanttat lohket ja proposišuvnnas Stuorradiggái.
Saemiedigkie byöroe åadtjodh gaajhkide daajrojde jïh byöroe meatan #gaajhke<prn><ind><pl><loc> daltesinie nænnoestahkeprosessine, jïh edtja maehtedh åvtelhbodti vedtedh *miehtama råajvarimmieuvtelasside jïh ekonomeles mieride jïh ahte daj vuajnoeh jïh vierhtiedimmieh fraamme destie båetieh maam jeatjah departemeenth jiehtieh jïh proposisjovnesne Stuorradæggan.
Dát mearkkaša dan ahte Sámediggi ja Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta galget soahpat bargovugiid go guoská sierra proseassaide mat loahpalaččat buvttihit eanadoallošiehtadusa.
Daate dam krööhkeste ahte Saemiedigkie jïh Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente edtjieh barkoevuekide latjkedh goh sjïere prosesside dæjpa mah #minngiegietjie<n><adj><der_aadv><adv> laanteburrielatjkoem buektiehtieh.
Dasto bivdá Sámediggi ahte maiddái eanadoallošiehtadusa šiehtadallaninstituhtta árvvoštallojuvvo, maiddái beliid gaskasaš šiehtadallamiin Sámedikki, Norgga Boanddaidsearvvi, Norgga Boanddaid ja Smávvadálolaččaid searvvi ja stáhta gaskka.
Dehtie minngede Saemiedigkie maadta ahte aaj laanteburrielatjkoen raarahtallemeinstituhte vierhtiedallesåvva, aaj bieliej gasngesadtje raarahtalledh Saemiedigkien, Nöörjen båantajsiebrien, Nöörjen båantaj jïh #Onne<adj><cmp_attr><cmp>#gåetie<n><adj><pl><gen> siebrien jïh staaten gaskemsh.
Evttohus 5, áirras Geir Tommy Pedersen, NSR:a sámediggejoavku.
Uvtelasse 5:m, saadthalmetje Geir Tommy Pedersen, NSR:m saemiedigkiedåehkie.
Buktán sisa maŋŋil áigemearri ja dohkkejuvvon dievasčoahkkimis.
Buakteme sïjse mænngan tïjjemierie jïh dajpesovveme dïevestjåanghkosne.
Ođđa teakstaoassi čuoggá 4 vuollái maŋŋil vuosttaš teakstaoasi
Orre teeksteboelhke tsiehkien 4 voelijasse mænngan voestes teeksteboelhken
Villasávzadoallu lea maŋimuš jagiid lassánan garrasit, ja muhtun guovlluin leat bidjan ollu barggu viidáseappot nállašuhttimii ja buvttaovddideapmái mas vuolggasadjin leat villasávzzat/olgosávzzat.
#Villa<np><cmp_sgnom><cmp>sïrveburrie minngebe jaepiej garrelaakan læssanamme, jïh muvhtene dajvesne jïjnje barkoem vijriehkåbpoe bïejeme *nállašuhttimii jïh dorjeseevtiedæmman mesnie feelemesijjine leah gedtiesïrveh/*olgosávzzat.
Ollugiidda lea dát mearkkašan dan ahte váldit atnui fas daid sávzanáliid mat “lunddolaččat” gullet dihto guvlui.
Jïjnjesidie lea daate krööhkestamme dam ahte åtnose vaeltedh viht dejtie sïrvemaadtojde mah “iemielaakan” såemies dajvese guvlieh.
Dát sávzanálli orru bures birgemin ja heivemin davviguovlluide.
Daate sïrvemaadtoe orre hijven bïerkenidh jïh noerhtedajvide sååjhtedh.
Seammás go dát nálli buorebut birge guohtumin go dábálaš sávzzat, de lea dain gal unnit deaddu ealli nammii.
Seammasïenten goh daate maadtoe buerebelaakan bïerkene gåatodh goh sïejhme sïrvh, dellie lea dejnie hågkh unnebe leavloe dyjre/dyre nommese.
Guohtonelliid heiveheapmi lea deaŧalaš boahtteáiggi eanadoalus, ja berre álggahit doaibmabijuid maid bokte ovddidit villasávzzaid duohta ja gánnáhahtti molssaeaktun doppe gosa dát sávzanálli orru heivemin erenoamáš bures.
Gåatomedyjri/Gåatomedyri sjïehtedimmie vihkele båetijen aejkien laanteburresne, jïh byöroe råajvarimmieh aelkiehtidh mej baaktoe gedtiesïrveh evtiedibie saetnies jïh *gánnáhahtti alternatijvine debpene gosse daate sïrvemaadtoe vååjnoe sååjhtedh sjïeren hijven.
III Jienasteapmi
III Gïelevedteme
39 áirasis ledje 37 čoahkis.
39 saadthalmetjh lin 37 tjåengkesne.
Jienasteapmi dahkkojuvvui čuovvovaš vuogi mielde:
Gïelevedteme minngebe vuekien mietie dorjesovvi:
Evttohus 5 mearriduvvui ovttajienalaččat.
Uvtelasse 5 aktenraeresne nænnoestovvi.
Evttohus 4 hilgojuvvui 34 jienain.
Uvtelasse 4 34 tjoejine beelhkesovvi.
3 jienastedje beali.
3 bieliem gïelem vedtiejin.
Evttohus 1 mearriduvvui 34 jienain 3 jiena vuostá.
Uvtelasse 1 34 tjoejh nænnoestovvi 3:n tjoejen vuestie.
Evttohus 2 mearriduvvui 34 jienain 3 jiena vuostá.
Uvtelasse 2 34 tjoejh nænnoestovvi 3:n tjoejen vuestie.
Oasit evttohusas rievdaduvvo mearkkaášupmin.
Boelhkh uvtelassesne jarkeståvva *mearkkaášupmin.
Evttohus 3 mearriduvvui ovttajienalaččat.
Uvtelasse 3 aktenraeresne nænnoestovvi.
Čuovvovaš cealkka sihkkojuvvo evttohusas: “boahtte dievasčoahkkimis” .
Minngebe raajese uvtelassesne gajhkesåvva: “#båetije<adj><sg><ine><attr> dïevestjåanghkosne” .
Ealáhus- ja kulturlávdegotti ráva mearriduvvui 34 jienain 3 jiena vuostá.
Jieleme- jïh kultuvremoenehtsen bïhkedimmie 34 tjoejh nænnoestovvi 3:n tjoejen vuestie.
IV Beavdegirjelasáhusat
IV Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
Daennie aamhtesisnie idtji evtedh buertiegærjalissie.
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat
V Lahtestimmielæstoe jïh replihkh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Geir Tommy Pedersen, áššejođiheaddji Olaf Eliassen
Lahtestimmie Replihke 1 Geir Tommy Pedersen, aamhtesejuhtiehtæjja Olaf Eliassen
Willy Ørnebakk, čoahkkinortnegii Geir Tommy Pedersen 2 Selmer Johansen Olaf Eliassen Geir Tommy Pedersen Willy Ørnebakk 3 Geir Tommy Pedersen 4 Heidi Persdatter Greiner Haaker 5 Per Andersen Bæhr 6 Gunn-Britt Retter 7 Willy Ørnebakk Geir Tommy Pedersen Olaf Eliassen Alf Isaksen 8 Mathis Nilsen Eira 9 Olaf Eliassen 10 Marianne Balto Olaf Eliassen Alf Isaksen Geir Tommy Pedersen Marianne Balto 11 Geir Tommy Pedersen Willy Ørnebakk Geir Tommy Pedersen 12 Per Andersen Bæhr 13 Anne-Marit Eira Geir Tommy Pedersen, áššejođiheaddji
Willy Ørnebakk, tjåanghkoeöörnegasse Geir Tommy Pedersen 2 Selmer Johansen Olaf Eliassen Geir Tommy Pedersen Willy Ørnebakk 3 Geir Tommy Pedersen 4 Heidi Persdatter Greiner Haaker 5 Per Andersen Bæhr 6 #Gunn<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp><guio> Britt Retter 7 Willy Ørnebakkem Geir Tommy Pedersen Olaf Eliassen Alf Isaksen 8 Mathis Nilsen Eira 9 Olaf Eliassen 10 Marianne Balto Olaf Eliassen Alf Isaksen Geir Tommy Pedersen Marianne Balto 11 Geir Tommy Pedersen Willy Ørnebakkem Geir Tommy Pedersen 12 Per Andersen Bæhr 13 #Anne<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp><guio> Marit Eira Geir Tommy Pedersen, aamhtesejuhtiehtæjja
VI Sámedikki mearrádus
VI Saemiedigkieh nænnoestahke
Eanadoallu lea leamaš ja lea ain deaŧalaš vuođđun šibitfuođđariid ja borramušgálvvuid buvttadeapmái, barggaheaddjin, kulturguoddin ja ássama vuođđun sámi guovlluin.
Laanteburrie orreme jïh lea annje vihkeles våaroeminie *šibitfuođđariid jïh beapmoe-eeki darjoemasse, fassehtæjjine, kultuvreguedtiejinie jïh veasomen våaroeminie saemien dajvine.
Eanadoalus lea ain dát rolla, muhto dat rolla lea geahnohuvvamin.
Laanteburresne lea annje daate råålla, mohte dïhte råålla lea *geahnohuvvamin.
Eanadoallu lea deaŧalaš maiddái sámi giela ja kulturárbevieruid gaskkusteapmái.
Laanteburrie vihkele aaj saemien gïelen jïh kultuvretradisjovni buektiemasse.
Sámedikki mielas lea mávssolaš ahte eanadoalus leat buorit rámmaeavttut doibmii ja ovddideapmái.
Saemiedigkien mïelesne vihkele ahte laanteburresne leah buerie mierietsiehkieh darjoemasse jïh evtiedæmman.
Eanadoalus lea maŋimuš jagiin leamaš hárehis ovdáneapmi sámi guovlluin.
Laanteburresne minngebe jaepine orreme *hárehis evtiedimmie saemien dajvine.
Finnmárkku fylkkas lea doaluid lohku njiedjan čielgasit jagi 2004 rájes 2011 rádjai, 438 eanadoallofitnodagas leat báhcán 352.
Finnmaarhken fylhken arrangemeenten låhkoe tjïelkebe jaepien luajhtadamme 2004 raejeste 2011:n raajan, 438 laanteburriesïeltesne baatseme 352.
Njiedjan lea badjel 20 %.
Aatsolen luajhtadamme 20 %.
Romssas leat vel eanet geahppánan doalut 2004:s ledje 1462 doalu ja 2010:s vel 1083 doalu, njiedjan 26 %.
Romsesne leah annje jeenje nåhkeme arrangemeente jaepien 2004 lin 1462:n *doalu jïh jaepien 2010 annje 1083:n *doalu, luajhtadamme 26 %.
Doallologu njiedjan ii leat buorre erenoamážit danne go eanadoallobirrasat sámi guovlluin leat unnit go buohtastahttá daid eanadoaluin riikadásis ja ollu gielddain sámi guovlluin lea eanadoallu nu unnon ahte eai leat báhcán šat nu galle buvttadeaddji.
*Doallologu ij luajhtadimmie leah buerie joekoenlaakan dannasinie goh laanteburriebyjresh saemien dajvine onne goh mohtede dej laanteburrine rïjhkedaltesisnie jïh jïjnje tjïeltine saemien dajvine lea laanteburrie dan *unnon ahte eah leah vielie baatseme dan gellie darjoje.
Doaluid geahppáneapmi buktá fuones váikkuhusaid biebmobuvttadeapmái, meieriijáide, njuovahagaide, nállašuhttinrusttegiidda ja gávppiide sámi ássanguovlluin.
Arrangemeenten nåhkeme geerve dïedtide beapmoedarjoemasse buakta, meierijide, *njuovahagaide, *nállašuhttinrusttegiidda jïh bovride saemien veasomedajvine.
Eanadoalu ain eanet unnun hástala danne sámi ealáhuseallima ja áitá ealáhusa deaŧalaš kultur- ja giellaarenan.
Laanteburriem annje jeenje *unnun dannasinie saemien jielemejielemem haasta jïh jielemem aajhta vihkeles kultuvre- jïh gïelesijjine.
Nubbi eará bealli lea dat go persovnnalaš doallit leat boarásmuvvan.
Mubpie jeatjah bielie lea dïhte goh persovneles steerijh leah *boarásmuvvan.
Finnmárkkus ledje 18 % dolliin badjel 60 jagi 2004:s ja juo 25 % 2011:s.
Finnmaarhkesne lin 18 % steerijinie aatsolen 60 jaepieh jaepien 2004 jïh joe 25 % jaepien 2011.
Romssas lea ovdáneapmi seammalágan - gos seamma logut leat 18 % 2004:s ja 26 % 2011:s.
Romsesne evtiedimmie aktelaaketje - gusnie seamma låhkoeh leah 18 % jaepien 2004 jïh 26 % jaepien 2011.
Barggolašvuođa doalaheapmi lea okta daid stuorámus hástalusain sámi guovlluin.
*Barggolašvuođa utniehtimmie lea akte dej stoeremes haestieminie saemien dajvine.
Sámediggi lea iskan ealáhusovdáneami 22 dihto sámi gielddain.
Saemiedigkie jielemeevtiedimmiem goerehtamme 22 såemies saemieh tjïeltine.
Dát čájeha ahte barggolašvuohta guolásteamis ja eanadoalus lea njiedjan 200:n jagiin 2009 ja 2010.
Daate vuesehte ahte *barggolašvuohta göölemisnie jïh laanteburresne #200<num><arab><sg><ess> jaepine luajhtadamme 2009 jïh 2010.
Ássanrievdan čájeha negatiiva tendeanssa sámi guovlluin.
Veasomejorkestovveme vuesehte negatijve *tendeanssa saemien dajvine.
Ealli gilit dáhkidit buoremusat sámi kultuvrii ja gillii sihkkaris boahtteáiggi.
Jieleden byjjh bööremeslaakan saemien kultuvrese jïh gïelese tjirkieh vihties båetijen aejkien.
Dáláš doallostruktuvrra sihkkarastin ja barggolašvuođa bisuheapmi ealáhusas ja gánnáhahttivuođa buorideapmi leat vealtameahttun deaŧalaččat ealli giliid bisuheapmái.
Daaletje *doallostruktuvrra gorredimmien jïh *barggolašvuođa tjöödtjestehteme jieliemisnie jïh *gánnáhahttivuođa bueriedimmie leah #uvtedh<vblex><tv><der_meahttun><adj><attr> vihkelh dyjrem/dyrem byjji tjöödtjestehtiemasse.
Danne lea Sámediggái deaŧalaš gievrudahttit sámi eanadoalu doaibmavuođu.
Dannasinie Saemiedægkan vihkeles *gievrudahttit saemien laanteburrien darjomevåaromen.
Sámedikki guhkes áiggi mihttomearrin lea nannet barggolašvuođa ja buvttadeami ealáhusas.
Saemiedigkien guhkies tïjjem ulmine lea nænnoestidh *barggolašvuođa jïh darjomem jieliemisnie.
Okta váikkuhangaskaoapmi mii Sámedikkis lea, lea doarjja investeremiidda ja sierra doaibmabijuide – golahus maŋimuš jagiin lea rievddadan 4 ja 5 miljon ruvnnu gaskka eanadoalu ulbmiliidda.
Akte dïedtetsavtshvierhtie mij Saemiedigkien lea, lea dåarjoe investeeremidie jïh sjïere råajvarimmide – #gaatodh<vblex><iv><der_h><vblex><tv><imp><p3><sg> minngebe jaepine #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><prfprc> 4:n jïh 5:n millijovne kråvnah gaskemsh laanteburrien ulmide.
Doarjagat leat eanaš juolluduvvon investeren-, ovddidan- ja ovttasbargodoaibmabijuide eanadoalus.
Dåarjoeh leah jeenjemes laeviehtovveme investeereme-, evtiedimmie- jïh ektiebarkoeråajvarimmide laanteburresne.
Ollugat geavahit doahpaga árktalaš eanadoallu ja Sámediggi háliida erenoamážit áŋgiruššat árktalaš eanadoaluin.
Jïjnjesh lahtesem utnieh arktihken laanteburrie jïh Saemiedigkie sæjhta joekoenlaakan arktihken laanteburrine eadtjaldovvedh.
Árktalaš eanadoalu buktagiin lea stuorra potensiála sihke dasa mii guoská kvalitehtii ja árktalašguovlluid mearkagálvun.
Arktihken laanteburrien dorjesinie lea stoere potensiaale dovne dïsse mij kvaliteetese dæjpa jïh *árktalašguovlluid væhtaeekine.
Dáid doahpagiid ferte heivehit boahttevaš eanadoallošiehtadusaide – ferte láhččit diliid nu ahte sáhttá čalmmustahttit ja vuovdalit árktalaš eanadoalu.
Daejtie lahtesh tjuara båetije laanteburrielatjkojde sjïehtehtidh – tjuara laetjijh tsiehkiej dan ahte maahta tjelmiestehtedh jïh arktihken laanteburriem doekedh.
Dálkkádat dagaha ahte mis lea oaneheabbo šaddoáigodat, ja dasto eana mii ii šaddat johtilit, dagaha ahte mii dárbbašit stuorra areálaid ja leat alla doaibmagolut.
Daelhkie dorje ahte mijjen lea åeniehkåbpoe sjædtoeboelhke, jïh dehtie minngede eatneme ij mij sjïdtehth juhtielidh, dorje mijjieh stoere goelpeneståarojde daarpesjibie jïh leah jolle darjomemaaksoeh.
Gaskamearálaš doallosturrodat lea 270 mihtu Finnmárkkus, 227 mihtu Romssas ja 219 mihtu muđui riikkas.
#Gåhkaldahke<n><cmp_sgnom><cmp>#mierie<n><adj><sg><nom> *doallosturrodat lea 270 vuepsieh Finnmaarhkesne, 227 vuepsieh Romsesne jïh 219 vuepsieh voen rïjhkesne.
Areála sturrodat addá boasttu gova go galgá čájehit eanadoallobuvttadeami viidodaga.
Goelpeneståaroen ståaroe vadta *boasttu guvviem goh edtja vuesiehtidh laanteburriedarjomen goelpeneståaroem.
Areáladárbu juohke ealli nammii lea eambbo go duppal geardde stuorát davvin go daid buoremus eanadoalloguovlluin riikkas.
Goelpeneståaroedaerpiesvoete fïerhte dyjre/dyre nommese jeenje goh guektiengiertien aejkien stoerebe noerhtene goh dej bööremes laanteburriedajvine rïjhkesne.
Dat go lea okta láddjen geasis davvi guovlluin mielddisbuktá ahte areáladárbu gártá leat duppal geardde stuorát dáin guovlluin.
Dah goh lea akte *láddjen giesesne noerhte dajvine mealtan buakta ahte goelpeneståaroedaerpiesvoete sjædta guektiengiertien aejkien årrodh stoerebe daejnie dajvine.
Dát maiddái dagaha stuorát investeremiid juohke ealli nammii go buohtastahttá máttit guovlluin riikkas.
Daate aaj dorje stoerebe investeeremi fïerhtem dyjrem/dyrem nommese goh mohtede *máttit dajvine rïjhkesne.
Dasto lea árktalaš dálkkádat givrodahkan danne go dakkár oktavuođas ii dárbbaš geavahit cirgguhanávdnasiid šattuide, ja dan geažil oažžut kvalitehta, buhtis ja sihkkaris biebmu.
Dehtie minngede lea arktihken daelhkie faamojne dannasinie goh dagkeres gaskesisnie ij daarpesjh utnedh *cirgguhanávdnasiid sjædtojde, jïh dan dïete åadtjodh kvaliteetem, raejnies jïh vihties beapmoe.
Nubbi positiivalaš bealli lea ahte hárve lea váttisvuohta gávnnat areálaid muhkkiide davvin dan sivas go davvin lea stuorát areálat juohke ealli nammii go máddelis.
#Mubpie<prn><ind><attr> positijve/positïjve bielie lea ahte vaenie lea dåeriesmoere goelpeneståaroeh gaavnh *muhkkiide noerhtene dennie sjïekesne goh noerhtene lea stoerebe goelpeneståaroeh fïerhte dyjre/dyre nommese goh *máddelis.
Dálkkádatrievdamat buktet stuorámus váikkuhusaid árktalaš ja vuolleárktalaš guovlluin.
Daelhkiejorkestovvemh stoeremes dïedtide buektieh arktihken jïh *vuolleárktalaš dajvine.
Mii leat juo vásihan guhkit šaddosesoŋŋa.
Mijjieh joe guhkieslaakan damteme *šaddosesoŋŋa.
Váikkuhusaid lea váttis einnostit, muhto guhkit sesoŋŋa buktá vejolašvuođaid gilvit ođđa šattuid.
Dïedti geerve nåajtodh, mohte guhkebe *sesoŋŋa nuepieh buakta orre sjædtojde seejedh.
Dasto sáhttet dálkkádatrievdamat buktit hástalusaid ođđa dávddaid, vahátboatkadivrriid ja amas šattuid ihtimii ektui.
Dehtie minngede maehtieh daelhkiejorkestovvemh haestemh buektedh orre fiejliej, *vahátboatkadivrriid jïh ammes sjædtoej *ihtimii moenemetseahkan.
Eanadoalu mearkkašupmi sámi kultuvrra bisuheapmái ja ovddideapmái ollu sámi guovlluin, ja go ealáhusas lea fuones ovdáneapmi, mearkkaša ahte ferte álggahit máŋga doaibmabiju maiguin erenoamážit nannet eanadoalu vejolašvuođaid ja vuođu sámi guovlluin.
Laanteburrien mïerhkesjimmie saemien kultuvren tjöödtjestehtiemasse jïh evtiedæmman jïjnje saemien dajvine, jïh goh jieliemisnie lea geerve evtiedimmie, krööhkeste ahte tjuara gellie råajvarimmieh aelkiehtidh mejgujmie joekoenlaakan laanteburrien nuepide jïh våaromem saemien dajvine nænnosth.
Danne árvvoštallat ahte dát cealkámuš doaibmabijuid ektui eanadoallošiehtadallamiin lea hui deaŧalaš sámi servodahkii, sihke servodat- ja ealáhuspolitihkalaččat.
Dannasinie vierhtiedallijibie ahte daate #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> råajvarimmiej muhteste laanteburrieraarahtalleminie lea dan vihkeles saemien siebriedahkese, dovne siebriedahke- jïh #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#politihke<n><adj><comp><sg><nom>.
Sámediggi háliida oažžut vejolašvuođa váikkuhit eanadoalu rámmaeavttuid sihkkarastima, ja dieinna lágiin váikkuhit ealli sámi birrasiid ja giliid bisuheami.
Saemiedigkie sæjhta nuepiem åadtjodh dijpedh laanteburrien mierietsiehkiej gorredimmiem, jïh duejnie vuekine dyjrem/dyrem dijpijibie saemien byjresidie jïh byjji tjöödtjestehtemem.
Sámediggi čujuha Soria Moria julggaštussii gos earret eará čuožžu ahte:
Saemiedigkie Soria Moriam deklarasjovnese tjaatseste gusnie gaskem jeatjah tjåådtje ahte:
”Regjeringen ønsker å bidra til gode rammevilkår både for tradisjonelle næringer og moderne arbeidsplasser knyttet til kultur og teknologi i samiske bosettingsområder.” (Ráđđehus háliida addit buriid rámmaeavttuid sihke árbevirolaš ealáhusaide ja ođđaáigásaš bargosajiide kultuvrra ja teknologiija oktavuođas sámi ássanguovlluin.)
”Regjeringenen *ønsker *å *bidra *til *gode *rammevilkår *både *for *tradisjonelle *næringer *og *moderne *arbeidsplasser *knyttet *til *kultur *og teknologije i. *samiske *bosettingsområder.” (Reerenasse sæjhta buerie mierietsiehkide vedtedh dovne aerpiesïejhme jieliemidie jïh daaletje barkoesijjide kultuvren jïh teknologijen gaskesisnie saemien veasomedajvine.)
Dasto čuožžu ahte:
Dehtie minngede tjåådtje ahte:
”Regjeringen vil sikre et landbruk med en variert bruksstruktur over hele landet gjennom en klar distriktsprofil, og videreføre styrking av det grasbaserte husdyrholdet” (Ráđđehus áigu sihkkarastit dakkár eanadoalu mas lea máŋggalágan doallostruktuvra miehtá riikka čielga distriktaprofiila bokte, ja viidáseappot nannet suoidnevuđot oapmedoalu.)
”Regjeringenen *vil *sikre *et *landbruk *med e.n. *variert *bruksstruktur *over *hele *landet *gjennom e.n. *klar *distriktsprofil, *og *videreføre *styrking *av dïhte *grasbaserte *husdyrholdet” (Reerenasse sæjhta gorredidh dagkeres laanteburriem mesnie #gelliesåarts<adj><sg><nom> *doallostruktuvra abpe rïjhken tjïelke distrikteprofïjlen baaktoe, jïh vijriehkåbpoe suejnievåaromem nænnosth *oapmedoalu.)
Sámediggi ovddida čuovvovaš cealkámuša eanadoallošiehtadallamiidda 2012:
Saemiedigkie evtede minngebe #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> laanteburrieraarahtallemidie 2012:n:
1. Gánnáhahttivuohta
1. *Gánnáhahttivuohta
Eanadoalu leahkimii ja ovddideapmái lea áibbas deaŧalaš eaktu ahte eanadoalus lea buorre gánnáhahttivuohta ja ahte dat nagoda gilvalit eará ámmáhiid ektui.
Laanteburrien årroemasse jïh evtiedæmman lea aejvie vihkeles moenemetsiehkie ahte laanteburresne lea buerie *gánnáhahttivuohta jïh dïhte gaegnede jeatjah funksjovni muhteste gaahtjedidh.
Nu ii leat dál ja dat vuhtto ealáhusas go ohpihii heaittihuvvojit doalut ja rekrutteren ealáhussii váilu.
Dan ij daelie leah jïh dïhte jieliemisnie #vuehtedh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> goh *ohpihii arrangemeente illesuvvieh jïh dåårrehtimmie jieliemasse fååtesæjja.
Jos ovttasge galggaš leat beroštupmi bargat boandan eará ámmáhiid sajis, de ferte dat leat ekonomalaččat miellagiddevaš.
Jis ektesne aaj edtja ïedtje barkedh båantine jeatjah funksjovni sijjesne, dellie tjuara dïhte ekonomeleslaakan årrodh murrede.
Šállošahtti lea go dienaserohusat eanadoalu ja eará joavkkuid gaskka servodagas leat menddo stuorrát.
*Šállošahtti lea goh dïenestejoekehtsh laanteburrien jïh jeatjah dåehkiej gaskemsh siebriedahkesne leah ååpsen stoere.
2012 eanadoallošiehtadusas ferte hui sakka loktet dietnasa dan dássái ahte boanddas lea dakkár dienasvuođđu mii dávista bargohivvodahkii.
2012:n laanteburrielatjkosne tjuara dan alme dïenestem lutnjedh dan daltesasse ahte båantan lea dagkeres dïenestevåarome mij barkoeveahkese svååroe.
Ferte unnidit dan stuorra dienaserohusa mii lea eanadoalu ja eará joavkkuid gaskka.
Tjuara unniedidh dam stoere dïenestejoekehtsem mij lea laanteburrien jïh jeatjah dåehkiej gaskemsh.
Dienasvuođu ferte nannet nu ahte lea vejolaš bissut dušše boandaámmáhis ja oažžut das dohkálaš dietnasa.
Dïenestevåaromem tjuara dan nænnoestidh ahte #buektiehtidh<vblex> årrodh ajve båantafunksjovnesne jïh åadtjodh desnie #dåhkasjidh<vblex><prfprc><attr> dïenestem.
Dát geasuhivččii nuorra olbmuid ealáhussii ja livčče mearkkašahtti deaŧalaš nuoraid rekrutteremii boandan.
Daate geasa noere almetji jieliemasse jïh lea *mearkkašahtti vihkele noeri dåårrehtæmman båantine.
Sámediggi oaivvilda ahte roavvafuođarvuđot buvttadus galgá vuoruhuvvot erenoamážit davvi guovlluin.
Saemiedigkie jeahta ahte *roavvafuođarvuđot produksjovne edtja prijoriteradovvedh joekoenlaakan noerhte dajvine.
Mielkebuvttadus ja sávzadoallu dat guddet sámi guovlluid eanadoalu.
Mielhkieproduksjovne jïh sïrveburrie dah saemien dajvi laanteburriem guedtieh.
Sávzadoallu geavaha meahci divdna ja dasa ferte sihkkarastojuvvot positiivvalaš ekonomalaš ovdáneapmi 2012:s.
Sïrveburrie miehtjiem åtna *divdna jïh dïsse tjuara gorredovvedh positijve/positïjve ekonomeles evtiedimmie jaepien 2012.
Buvttadandoarjagis lea mearrideaddji váikkuhus gánnáhahttivuhtii.
Darjomedåarjosne lea nænnoestæjja dïedte *gánnáhahttivuhtii.
Vaikko vel Romssas ja Finnmárkkus leat stuorát máksomearit go muđui riikkas, de heaittihuvvojit eanet ja eanet doalut.
Jalhts annje Romsesne jïh Finnmaarhkesne leah stoerebe maaksoemierieh goh voen rïjhkesne, dellie illesuvvieh jeenje jïh jeenje arrangemeente.
Buorre gánnáhahttivuohta dagašii eanadoalus eanet geasuheaddji ealáhusa.
Buerie *gánnáhahttivuohta laanteburriem dorje jeenje giesije jielemem.
Juo dán eanadoallošiehtadusas ferte doarjjamáksomeriid areálaide, mielkái ja birgui bajidit Romssas ja Finnmárkkus.
Joe daennie laanteburrielatjkosne tjuara dåarjoemaaksoemieriej goelpeneståarojde, mealhkan jïh bearkose Romsesne bijjiedibie jïh Finnmaarhkesne.
Dalle go departemeanta áigu geahčadit buvttadandoarjagiid distriktaprofiila, rehkenastá Sámediggi beassat leat mielde dán barggus.
Dellie goh departemeente sæjhta vuejnedh darjomedåarjoej distrikteprofïjlem, Saemiedigkie ryöknoe bïesedh mealtan årrodh daennie barkosne.
Spiinnebiergobuvttadusa geahppáneapmi Romssas lea suorggahahtti.
Snurkenbearkoeproduksjovnen nåhkeme Romsesne lea *suorggahahtti.
Jagi 2000 rájes jahkái 2010 njidje ealihanspiinnit 870 rájes 578 rádjai fylkkas – njiedjan lei 33 %.
Jaepien 2000 raejeste jaapan 2010 #jieledh<vblex><iv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>snurkh luajhtadin 870:n raejeste 578:n raajan fylhkesne – luajhtadimmie lij 33 %.
Doaluid lohku unnui beliin 25 dollui jagis 2010.
Arrangemeenten låhkoe *unnui bieline 25 jaepesne #steeredh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> 2010.
Buvttadanbiras lea unnon dan geažil go eai leat šat nu ollu buvttadeaddjit.
Darjomebyjrese lea *unnon dan dïete goh eah vielie leah dan jïjnje darjojh.
Spiinnebierggu buvttadeami geahppáneapmi sáhttá maiddái buktit váttisvuođaid njuovahagaide ja viidáset nállašuhttimii Málatvuomi njuovahagas.
Snurkenbearkoen darjomen nåhkeme maahta aaj dåeriesmoerh buektedh *njuovahagaide jïh vijrebe *nállašuhttimii Málatvuopmijjen *njuovahagas.
Spiinnebierggu buvttadeami sáhtášii nannet jos lasihivččii distriktadoarjaga spiinnebirgui.
Snurkenbearkoen darjomem maahta nænnoestidh jis distriktedåarjoem snurkenbearkose lissehte.
Buoret ekonomiija sihkkarastášii dasto buvttadusa boahtteáiggis Málatvuomi njuovahagas.
Buerebe ekonomijen *sihkkarastášii dehtie minngede produksjovnen #båetije aejkie<n><sg><ela> Málatvuopmijjem *njuovahagas.
2. Investeremat
2. Investeeremh
Investerengoluid lassáneapmi eanadoalus ja stuorát doaluid huksen mearkkaša ahte investerendoarjja ortnegiid ferte rievdadit.
Investeerememaaksoej læssanimmie laanteburresne jïh stoerebe arrangemeenten tseegkeme krööhkeste ahte investeeremedåarjege öörnegh tjuara jarkestidh.
Dát guoská dávjá erenoamážit nuorra álggaheddjiide geat eai nagot čohkket iežas kapitála.
Daate daamhtah dæjpa joekoenlaakan noere aelkiehtæjjide eah gïeh gaegnedh jïjtjemse seeptjedh *kapitála.
Doarjjameari nuoraide ferte loktet nu ahte dat lea 10 % eanet sámi guovlluin otnáža ektui.
Dåarjoemierien noeride tjuara dan lutnjedh dïhte lea 10 % jeenje saemieh dajvine #daanbeajjetje<adj><sg><gen> muhteste.
Eanadoalus lea ovdalis áiggiid leamaš vejolašvuohta eanadoalu foandasajušteapmái mii galggai geavahuvvot boahtteáiggi hukseninvesteremiidda.
Laanteburresne lea åvtelisnie tïjji orreme nuepie laanteburriem *foandasajušteapmái mij edtji åtnasovvedh båetijen aejkien tseegkemeinvesteeremidie.
Dát ferte fas ođđasis váldojuvvot atnui.
Daate tjuara viht orreste åtnose vaaltasovvedh.
Foandasajušteapmi attášii vejolašvuođa plánet boahtteáiggi investeremiid buoret vuogi mielde.
*Foandasajušteapmi nuepiem vadta soejkesjidh båetijen aejkien investeeremh buerebe vuekien mietie.
Dasto attašii dat einnostanvejolašvuođa vearroplánemis.
Dehtie minngede *attašii dah nåajtomenuepien skaehtiesoejkesjimmesne.
Muđuid ferte eanadoalu investerenortnegiid bisuhit vai boanddaide sihkkarastojuvvo einnostanvejolašvuohta.
Voen tjuara laanteburrien investeeremeöörnegidie tjöödtjestehtedh vuj båantide nåajtomenuepie gorredåvva.
Huksendoaimmat rievddadit jagis jahkái.
Tseegkemedarjomh jaepesne jaapan #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><indic><pres><p3><pl>.
Jos sámi guovlluin galggašedje leat áiggi mielde huksejuvvon visttit, de ferte addojuvvo vejolašvuohta oažžut investerendoarjaga maiddái doaibmavistti bajásdoallamii.
Jis saemien dajvine edtjieh tïjjen mietie årrodh bigkesovveme gåetieh, dellie tjuara nuepie vadtasåvva investeeremedåarjegem aaj åadtjodh darjomegåetien *bajásdoallamii.
Dát geasuhivččii nuoraid eanet váldit badjelasaset doalu.
Daate geasa noeride jeenje vaeltedh bijjeli *doalu.
Dilli lea odne nu ahte ollu doalut heaittihuvvojit danne go daid fertešii divodit ja go doalut leat boaresáigásaččat.
Tsiehkie lea daenbiejjien dan ahte jïjnje arrangemeente dannasinie illesuvvieh goh dejtie tjuara #staeriedidh<vblex><tv><der_d><vblex><inf> jïh goh arrangemeente leah *boaresáigásaččat.
3. Álggahanbáhkat nuoraide
3. aelkiehtimmieaeskieh noeride
Njealjádasoassi Romssa ja Finnmárkku boanddain leat badjel 60 jagi.
*Njealjádasoassi Romsan jïh Finnmaarhken båantaj leah aatsolen 60 jaepieh.
Danne lea stuorra dárbu ođđa rekrutteremii eanadollui, jos doaluid lohku ii galggaš ollu geahppánit.
Dannasinie lea stoere daerpiesvoete orre dåårrehtæmman laantebårran, jis ij arrangemeenten låhkoe edtjh jïjnje nåhkedh.
Mihttomearrin ferte leat oažžut gaskamearálaš agi bodnelii, muhto eaktun dasa lea ahte gánnáhahttivuohta eanadoalus loktejuvvo.
Ulmine tjuara årrodh åadtjodh #gåhkaldahke<n><cmp_sgnom><cmp> mierien aalterem *bodnelii, mohte moenemetsiehkine dïsse lea ahte *gánnáhahttivuohta laanteburresne lutnjesåvva.
Ealáhussii rekrutteren gáibida dasto buriid gelbbolašvuođa- ja oahppofálaldagaid.
Jieliemasse dåårrehtimmie dehtie minngede kreava bueride maahtaldahken- jïh ööhpehtimmiefaalenassh.
Movttiidahttin dihte nuoraid álgit eanadoaluin ferte álggahit ekonomalaš doaibmabijuid, sihkkarastin dihte rekrutterema.
Eadtjaldehtedh åvteste noeri aelkedh laanteburrine tjuara ekonomeles råajvarimmide aelkiehtidh, gorredidh åvteste dåårrehtimmiem.
Ferte ásahuvvot mielkeearreortnet nuorra álggaheddjiide geat áigot álgit bargat doaluin.
Tjuara tseegkesovvedh mielhkiemierieöörnege noere aelkiehtæjjide gïeh sijhtieh aelkedh arrangemeentesne barkedh.
Sii fertejit dávjá oastit buvttadanareálaid, šibihiid, reaidduid ja visttiid.
Dah tjuerieh daamhtah darjomegoelpeneståarojde åestedh, kreekh, dïrregh jïh gåetieh.
Muhtumat válljejit oastit eanadoalloopmodagaid.
Muvhth veeljieh åestedh laanteburrie-eegide.
Go sii dasa lassin fertejit oastit mielkeeari stáhta haddái (3,50 ru lihttera nammii) dahje priváhta márkanis, de lea váttis nuoraide birget ekonomalaččat.
Goh dah dïsse lissine tjuerieh mielhkiemieriem åestedh staaten åasese (3,50 kr. lijhteren nommese) jallh privaate sjeltesne, dellie lea geerve noeride bïerkenidh ekonomeleslaakan.
Rekrutterema sihkkarastima dihte ferte ásahit oiddoleappo ortnegiid nuoraide geat háliidit álgit eanadoaluin bargat – nuvttá mielkeeriid daidda nuoraide sámi guovlluin, geat leat vuollel 35 jagi ja háliidit álgit bargat doaluin dahje viiddidit dan.
Dåårrehtimmien gorredimmien åvteste tjuara tseegkedh *oiddoleappo öörnegh noeride gïeh sijhtieh aelkedh laanteburrine barkedh – namhtah mielhkiemieride dejtie noeride saemien dajvine, gïeh leah vueleli 35 jaepieh jïh sijhtieh aelkedh arrangemeentesne barkedh jallh dam vijriedidh.
4. Mielkebuvttadeapmi
4. Mielhkiedarjome
Sihkkarastin dihte máŋggalágan doallostruktuvrra, de ferte daid unnimus dolliid vuoruhit mielkeeriid lasiheami oktavuođas.
Gorredidh åvteste #gelliesåarts<adj><sg><nom> *doallostruktuvrra, dellie tjuara dejtie unnemes steerijh prijoriteradidh mielhkiemieriej lissien gaskesisnie.
Mielkeeari lasiheapmi buoridivččii dáid doaluid ekonomalaš vuođu.
Mielhkiemierien lissie buerede daaj arrangemeenten ekonomeles våaromem.
Dat lea mielde sihkkarastimin eanadoalu sámi guovlluin.
Dïhte mealtan laanteburriem saemien dajvine gorredidh.
Gáicaealáhus lea leamaš ja lea viidát nuppástuhttojuvvomin gáicadikšuma ektui Norggas, ja mihttomearrin lea oažžut eret muhtun dávddaid mat bohtet gáiccaide.
#Gáica<np><cmp_sgnom><cmp>jieleme orreme jïh vijrebe gaajhtsegïetedallemen muhteste jarkoestehtedh Nöörjesne, jïh ulmine lea destie åadtjodh muvhtide fiejlide mah gaajhtside båetieh.
Sámediggi lea erenoamážit fuolas dan geažil go doalut heaittihuvvojit dikšunprošeavtta geažil ja deattuha ahte álggahuvvojit ođđa doaibmabijut eanadoallošiehtadallamiid oktavuođas maiguin sihkkarastojuvvo ain ceavzilis gáicaealáhus.
Saemiedigkie lea joekoenlaakan hoksesne dan dïete goh arrangemeente gïetedallemeprosjeekten dïete illesuvvieh jïh tjïelkestahta ahte orre råajvarimmieh aelkiehtovvieh laanteburrieraarahtallemi gaskesisnie mejgujmie annje gorredåvva gaarsje gaajhtsejieleme.
Villasávzadoallu lea maŋimuš jagiid lassánan garrasit, ja muhtun guovlluin leat bidjan ollu barggu viidáseappot nállašuhttimii ja buvttaovddideapmái mas vuolggasadjin leat villasávzzat/olgosávzzat.
#Villa<np><cmp_sgnom><cmp>sïrveburrie minngebe jaepiej garrelaakan læssanamme, jïh muvhtene dajvesne jïjnje barkoem vijriehkåbpoe bïejeme *nállašuhttimii jïh dorjeseevtiedæmman mesnie feelemesijjine leah gedtiesïrveh/*olgosávzzat.
Ollugiidda lea dát mearkkašan dan ahte váldit atnui fas daid sávzanáliid mat “lunddolaččat” gullet dihto guvlui.
Jïjnjesidie lea daate krööhkestamme dam ahte åtnose vaeltedh viht dejtie sïrvemaadtojde mah “iemielaakan” såemies dajvese guvlieh.
Dát sávzanálli orru bures birgemin ja heivemin davviguovlluide.
Daate sïrvemaadtoe orre hijven bïerkenidh jïh noerhtedajvide sååjhtedh.
Seammás go dát nálli buorebut birge guohtumin go dábálaš sávzzat, de lea dain gal unnit deaddu ealli nammii.
Seammasïenten goh daate maadtoe buerebelaakan bïerkene gåatodh goh sïejhme sïrvh, dellie lea dejnie hågkh unnebe leavloe dyjre/dyre nommese.
Guohtonelliid heiveheapmi lea deaŧalaš boahtteáiggi eanadoalus, ja berre álggahit doaibmabijuid maid bokte ovddidit villasávzzaid duohta ja gánnáhahtti molssaeaktun doppe gosa dát sávzanálli orru heivemin erenoamáš bures.
Gåatomedyjri/Gåatomedyri sjïehtedimmie vihkele båetijen aejkien laanteburresne, jïh byöroe råajvarimmieh aelkiehtidh mej baaktoe gedtiesïrveh evtiedibie saetnies jïh *gánnáhahtti alternatijvine debpene gosse daate sïrvemaadtoe vååjnoe sååjhtedh sjïeren hijven.
5. Geasehandoarjja
5. *Geasehandoarjja
Mielkebuvttadandoaluid logu unnun lea buktán digaštallama ekonomalaš vuođu birra njuovahagaid ja meieriijaid bisuheami oktavuođas.
Mielhkiedarjomearrangemeenten låhkoen *unnun buakteme digkiedimmien ekonomeles våaromen bïjre *njuovahagaid jïh meieriji tjöödtjestehtemen gaskesisnie.
Unnit hivvodat ovttaskas eanadoallobuvttadeaddjis buvttiha stuorát geasehan- ja buvttadangoluid ovttadaga nammii.
Vaenebe veahka oktegs laanteburriedarjoejisnie stoerebe giesien buektehte- jïh darjomemaaksojde ektievoeten nommese.
Viidáset nállašuhttinfitnodagat, mat dávjá leat ovttasdoaibmafitnodagat, leat maiddái sorjavaččat gánnáhahttivuođain doaibmamis.
Vijrebe *nállašuhttinfitnodagat, mah daamhtah leah *ovttasdoaibmafitnodagat, leah aaj jearohke *gánnáhahttivuođain juhtiemisnie.
Dáid goarideapmi leat dán rádjai dagahan doallái stuorát geasehangoluid.
Daejtie *goarideapmi libie daan raajan steerijasse dorjeme stoerebe *geasehangoluid.
Njuovahagaid heaittiheapmi buvttiha guhkit geasehangaskkaid ja nie divrudahttá geasehangoluid.
*Njuovahagaid illeme guhkieslaakan buektehte *geasehangaskkaid jïh naemhtie *divrudahttá *geasehangoluid.
Doallologu njiedjan dagaha maiddái ahte šaddá guhkit gaska doaluid gaskka ja dan geažil lassánit maiddái geasehangolut.
*Doallologu luajhtadimmie aaj dorje ahte sjædta guhkebe gåhkaldahke arrangemeenten gaskemsh jïh dan dïete aaj læssanidh *geasehangolut.
Dán ferte máksit movt nu.
Daam tjuara guktie maeksedh dan.
Dienasovdáneapmi biergovuovdimis ii leat čuvvon geasehangoluid ovdáneami njuovahahkii.
Dïenesteevtiedimmie bearkoedoekemisnie ij leah dåeriedamme *geasehangoluid evtiedimmiem *njuovahahkii.
Dan geažil lea dárbu oažžut stuorát doarjaga geaseheami ovddas.
Dan dïete lea daerpiesvoete stoerebe dåarjoem åadtjodh #giesie<n><der_car><adj><sg><gen> åvteste.
Dat seamma guoská maiddái gieddegilvagiid ja šibitjáffuid geasehangoluide, go dárbu šibitjáffuide lea lassánan mealgat dađi mielde go mielkebuvttadeaddji gusat ealli nammii leat eanet bahčigoahtán.
Dah seamma aaj dæjpa *gieddegilvagiid jïh kreekejaavvojde *geasehangoluide, goh daerpiesvoete kreekejaavvojde læssanamme *mealgat *dađi mealtan goh #mielhkie<n><cmp_sgnom><cmp> darjoje govsh dyjre/dyre nommese jeenje buhtjiegåateme.
Geasehandoarjaga rievdadeapmi galggašii dássidahttit buvttadeaddji hatti sorjjakeahttá geasehangaskkain.
*Geasehandoarjaga jorkestimmie edtja *dássidahttit darjoje åasan *sorjjakeahttá *geasehangaskkain.
6.
6.
Buolvvas bulvii leat sámit ávkkástallan mehciin; lotnolagaid sierra ealáhusaid gaskka, nugo eanadoalu, meahcceealáhusaid ja mearrabivddu gaskka.
Boelvesne boelvese leah saemieh nåhtadamme miehtjine; *lotnolagaid sjïere jielemi gaskemsh, goh laanteburrien, miehtjiejielemi jïh mearoevæjroen gaskemsh.
Áinnas lea leamaš váldodienas eanadoalus, muhto vižže dietnasa maiddái eará ealáhusain.
Maaje orreme åejviedïeneste laanteburresne, mohte dïenestem aaj veedtjin jeatjah jielieminie.
Dat leat leamaš sáivaguollebivdu, murjjiid ja urtasiid čoaggin, meahccedoallu ja eará.
Dah orreme *sáivaguollebivdu, muerjiej jïh *urtasiid bihkeme, *meahccedoallu jïh jeatjebe.
Meahcceealáhus lei ovdal nanus miehtá riikka, muhto várra nannoseamos davvin, gos ollu olbmot barge meahcceealáhusaiguin almmá ahte livčče čadnojuvvon eanadollui muđui.
Miehtjiejieleme lij aarebi nænnoes abpe rïjhken, mohte vaahra nænnemes/nænnoesommes/nænnomes noerhtene, gusnie jïjnje almetjh miehtjiejielemigujmie namhtah barkin ahte laantebårran gårredovveme voen.
Dálkkádaga ja guhkes gaskkaid geažil fertejedje olbmot lonuhallat ávkkástallama, ja sierra lasseealáhusaid bokte ožžo oktiibuot doarvái dietnasa birgejupmái jahkeáigodagain.
Daelhkien jïh guhkies gåhkaldahki dïete tjoerin almetjh nåhtadimmiem #låtnodh<vblex><tv><der_alla><vblex><inf>, jïh sjïere lissiejielemi baaktoe ektiegaajhke åadtjoejin nuekies dïenestem bïerkenæmman jaepieboelhkijste.
Meahcceealáhusat, sihke eanadoalu oalgeealáhussan ja iešheanalis ealáhussan leat ain deaŧalaš sámi kulturguoddit davvi guovlluin, muhto rahčet stuorra hástalusaiguin.
Miehtjiejielemh, dovne laanteburrien åelkiejielieminie jïh *iešheanalis jielieminie leah annje vihkeles saemien kultuvreguedtijh noerhte dajvine, mohte stoere haestemigujmie daamkoeh.
Sámi eanadoalu nannema oktavuođas ferte bidjat guovddážii maiddái meahcceealáhusaid; dát sáhttet addit deaŧalaš ja gánnáhahtti lasseealáhusa.
Saemien laanteburrien nænnoestimmien gaskesisnie tjuara jarngese aaj bïejedh miehtjiejielemi; daah maehtieh vedtedh vihkeles jïh *gánnáhahtti lissiejielemem.
Erenoamážit berre bidjat guovddážii ovddidanbarggu sáivaguollebivddu, murjjiid ja urtasiid čoaggima siskkobealde.
Joekoenlaakan byöroe jarngese bïejedh evtiedimmiebarkoen *sáivaguollebivddu, muerjiej jïh *urtasiid bihkemen sisnjelen.
7. Boraspiriid geahpedeapmi buoridan dihte sávzadoalu ekonomiija
7. juvri måjkoedimmie bueriedidh åvteste sïrveburrien ekonomije
Sávzadoallu ealáhussan gáibida ollu areálaid man oktavuođas meahci geavaheapmi lea leamaš vealtameahttun deaŧalaš ekonomalaš bohtosii.
Sïrveburrie jielieminie jïjnje goelpeneståarojde kreava man gaskesisnie miehtjien pråvhkoe orreme #uvtedh<vblex><tv><der_meahttun><adj><attr> vihkeles ekonomeles illedahkese.
Váidudeaddji doaibmabijut maid boraspirehálddašeapmi lea bidjan johtui unnidan dihtii vahágiid maid ráfáidahtton boraspiret leat dagahan, leat dagahan dan ahte sávzadoallit earret eará leat ferten geahpedit meahci geavaheami ja bidjat sávzzaid gittiide.
*Váidudeaddji råajvarimmieh aaj juvrereereme bïejeme *johtui unniedidh åvteste goerph mejtie raeffiedohteme juvrh dorjeme, årrodh dorjeme dam ahte sïrvesteerijh gaskem jeatjah tjoereme miehtjien pråvhkoem måjkoedidh jïh sïrvh ïentjide bïejedh.
Eanet gittiid geavaheapmi ollu oktavuođain bajida goluid go ferte eanet gilvit ja bargat eatnamiin ja áidut.
Jeenje ïentji pråvhkoe jïjnje gaskesinie maaksoeh bijjede goh tjuara jeenje seejedh jïh eatnaminie barkedh jïh *áidut.
Dán lágan geavaheapmi sáhttá maiddái buktit stuorát parasihtta- ja infekšuvdnavára (ollu sávzzat ovtta sajis).
Daennie laakesne pråvhkoe maahta aaj buektedh stoerebe *parasihtta- jïh *infekšuvdnavára (jïjnje sïrvh aktene sijjesne).
Váidudeaddji doaibmabijut divrudit sávzadoalu ja hehttejit dolliid geavaheamis meahci nu ollu go vejolaš.
*Váidudeaddji råajvarimmieh *divrudit sïrveburriem jïh steerijh utnedh hööptieh miehtjiem dan jïjnjem goh buektiehtieh.
Sámediggi lea bidjan merkii ahte boraspiriid goddán sávzalohku lea unnon 2011:s, ja fuomášuhttá ahte sivvan dasa sáhttá leat go sávzadoalut leat geahppánan guovlluin gos leat ollu boraspiret.
Saemiedigkie væhtese bïejeme ahte juvri båvveme sïrvelåhkoe lea *unnon jaepien 2011, jïh vuaptastahta ahte sjïekine dïsse maahta årrodh goh sïrveburrieh dajvine nåhkeme gusnie leah jïjnje juvrh.
Alla boraspirelohku hehtte positiivvalaš ovdáneami sávzadoalus ja guohtonguovllut eai galggašii mannat boraspiriide doaluid heaittihemiid geažil.
Jolle juvrelåhkoe positijve/positïjve evtiedimmiem sïrveburresne hööptie jïh eah gåatomedajvh edtja juvride mïnnedh arrangemeenten illemi dïete.
Eanadoallu dárbbaša guhkes áiggi ja einnostahtti doarjjaortnegiid maiguin sihkkarastojuvvo dat ahte oamit sáhttet guohtut meahcit.
Laanteburrie guhkies tïjjem daarpesje jïh #nåajtodh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><prsprc> dåarjoeöörnegide mejgujmie dïhte gorredåvva ahte eegh maehtieh gåatodh miehtjieh.
Boraspirepolitihkka váikkuha njuolga sávzadoaluid ekonomalaš bohtosii.
Juvrepolitihke dijpie rïekte sïrveburriej ekonomeles illedahkese.
Boraspiresoabahusain oaivvilduvvo ahte galget leat sihke guohtoneallit ja boraspiret meahcis.
*Boraspiresoabahusain jeahtasåvva ahte edtjieh leah dovne gåatomedyjrh/gåatomedyrh jïh juvrh miehtjesne.
Sámedikki oaivila mielde buktá dát mihttomearri váttisvuođaid muhtun guohtonguovlluide.
Saemiedigkien aarvoen mealtan buakta daate ulmie dåeriesmoeri muvhtide gåatomedajvide.
8. Riidoeastadeaddji doaibmabijut
8. #Ræjtoe<n><cmp_sgnom><cmp> jeerije råajvarimmieh
Sámediggi evttoha ahte ásahuvvošedje gulahallanarenat maid ulbmilin lea lonuhallat oainnuid ja čilget nubbi nubbái doaibmadili birra.
Saemiedigkie uvtede ahte gaskesadtemesijjieh tseegkesuvvieh mej ulmine lea vuajnoeh #låtnodh<vblex><tv><der_alla><vblex><inf> jïh boejhkelidh #sinsitniem<prn><res><attr> sinsætnan darjometsiehkien bïjre.
Dán lágan arena sáhtášii leat positiivvalaš doaibmabidju mainna eastadit riidduid šaddamis ja sáhtášii lea álkit gávdnat konstruktiivvalaš čovdosiid.
Daennie laakesne sijjien maahta årrodh positijve/positïjve råajvarimmie mejnie ræjtoeh sjïdtemisnie jeerieh jïh aelhkebe maahta gaavnedh *konstruktiivvalaš tjoevtenjh.
Dáinna lágiin sáhtášii buoridit olmmošgaskavuođaid beliid gaskka.
Daejnie vuekine maahta bueriedidh *olmmošgaskavuođaid bieliej gaskemsh.
Sámedikki mielas lea dárbbašlaš ahte stáhta eiseválddit vuoruhit barggu riidoeastadeaddji doaibmabijuiguin buoridan dihte áddejumi nuppi ealáhussii ja oktii ordnen dihte sierra geavaheaddjiberoštumiid.
Saemiedigkien mïelesne daerpies ahte staaten åejvieladtjh barkoem prijoriteradieh #ræjtoe<n><cmp_sgnom><cmp> jeerije råajvarimmiejgujmie bueriedidh åvteste goerkesen #mubpie<prn><ind><sg><ill><attr> jieliemasse jïh aktese veesmedh åvteste sjïere #vaasedh<vblex><der_h><vblex><tv><der_nomag><n><cmp_sgnom><cmp>ïedtjide.
Diehtojuohkin earáid ealáhusaid birra lea deaŧalaš oassi riidoeastadeaddji doaibmabijuin.
Bïevnese jeatjebi jielemi bïjre lea vihkeles boelhke #ræjtoe<n><cmp_sgnom><cmp> jeerije råajvarimmine.
Dát lea deaŧalaš vai sáhttá eastadit riidduid lassáneamis.
Daate vihkele vuj maahta ræjtoeh jeeredh læssanidh.
Dat psykososiála deaddu sáhttá guhkit áiggi badjel dagahit vahágiid guoskevaš beliide.
Dïhte *psykososiála leavloe maahta guhkieslaakan tïjjen bijjelen goerph sjyöhtehke bielide darjodh.
Boazoáiddiid huksen lea lossat ekonomalaččat, muhto dat lea investeren máŋgga jahkái ovddasguvlui.
Gaertiej tseegkeme leevles ekonomeleslaakan, mohte dïhte gellien jaapan investeereme rïektes raadtan.
Áiddiid huksemiin sáhttá eanadoallu maŋit áiggis seastit iežas liigebarggus, seammás go njuovvaneallit sihkkarastojuvvojit.
Haakeni tseegkeminie maahta laanteburrie soejmehth tïjjesne njoetedh jïjtjemse *liigebarggus, seammasïenten goh gahtjehtimmiedyjrh/gahtjehtimmiedyrh gorredovvieh.
Muhtun oktavuođain sáhttá leat áigeguovdil áidut sisa stuorát guovlluid.
Muvhtene gaskesisnie maahta årrodh #daaletje<adj><sg><gen> *áidut sïjse stoerebe dajvi.
Dás sáhttá leat sáhka dakkár areálain main lea juo lunddolaš rádji eatnamis, huksehusain jna.
Daelie maahta årrodh håaleme dagkeres goelpeneståarojne mejnie lea joe iemie raejie eatnamisnie, bægkojne jnv.
Berrešii leat vejolašvuohta juolludit doarjaga maiddái dán lágan riidoeastadeaddji doaibmabijuide.
Byöroe årrodh nuepie dåarjoem laeviehtidh aaj daennie laakesne #ræjtoe<n><cmp_sgnom><cmp> jeerije råajvarimmide.
Dát eaktuda soabalašvuođa beliid gaskka.
Daate tsïhkestahta *soabalašvuođa bieliej gaskemsh.
Dál lea unnán máhttu biologalaš dili birra guovlluin gos sávzzat ja bohccot guhtot fárrolaga.
Daelie lea ånnetji maahtoe biolåågen tsiehkien bïjre dajvine gusnie sïrvh jïh bovtsh ektesne gåatoeh.
Danne háliida ge Sámediggi eanet máhttu ja dutkama guohtonminstariid birra biotohpa geavaheami ektui.
Dannasinie sæjhta aaj Saemiedigkie jeenje maahtoe jïh dotkemen gåatomegoeri bïjre biotovpen pråvhkoen muhteste.
Dárbu lea maiddái oažžut eanet máhttu dávddaid njoammumis elliid gaskka mat guhtot meahcis.
Daerpiesvoete lea aaj åadtjodh jeenje maahtoe fiejlieh goegkerdimmesne dyjri/dyri gaskemsh mah miehtjesne gåatoeh.
9. Gittiid guorban dálvet ja šaddovahágat
9. ïentji *guorban daelvege jïh sjædtoegoerph
Eanadoalus leat guokte ortnega vahágiid várás maid dálkkádat dagaha – dálvevahágiin lea oktavuohta beliide mat dáhpáhuvvet dálveáigodagas ja šaddováttisvuohta giđđat.
Laanteburresne leah göökte öörnegh goerpi muhteste maam daelhkie dorje – daelviegoerpine lea gaskese bielide mah daelvieboelhkesne sjugniehtuvvieh jïh sjædtoedåeriesmoere gïjrege.
Eanadoallu lea árktalaš man oktavuođas sáhttet šaddat vahágat sihke dálvit ja šaddováttisvuohta šaddoáigodagas, ovtta ja seamma jagis nugo dáhpáhuvai Romssas 2010:s.
Laanteburrie lea arktihken man gaskesisnie maehtieh sjïdtedh goerph dovne daelvege jïh sjædtoedåeriesmoere sjædtoeboelhkesne, akten jïh seamma jaepesne goh Romsesne sjugniehtovvi jaepien 2010.
Gieddevahátbuhtadanortnegat eai leat heivehuvvon Romsii ja Finnmárkui.
*Gieddevahátbuhtadanortnegat eah leah Romsese jïh Finnmaarhkese sjïehtelovveme.
Eatnašat sáhttet láddjet eanet go oktii jagis dálkkádaga geažil.
*Eatnašat maehtiejih *láddjet jeenje goh ikth jaepesne daelhkien dïete.
Dáin guovlluin lea dasto eanadoalus ollu láigoeana, eanabihtát leat bieđgguid ja bihtáid gaskka lea dávjá guhkes gaska.
Daejnie dajvine lea dehtie minngede laanteburresne jïjnje *láigoeana, eatnemeleaksoeh leah bårrode jïh leaksoej gaskemsh lea daamhtah guhkies gåhkaldahke.
Dán lágan vahágat buktet stuorra hástalusaid dalle go gittiid ferte ođđasis fas gilvit.
Daennie laakesne goerph stoere haestiemidie dellie buektieh goh ïentjh tjuara orresne viht seejedh.
Buhtadusortnegat dálvevahágiid ovddas bohtet fápmui easkka dalle go vahágat leat eanet go 20 % areálain ja go dat leat divvojuvvon.
Refusjovneöörnegh daelviegoerpi åvteste faamose båetieh ieskien dellie goh goerph jeenje goh 20 % goelpeneståarojne jïh goh dah staeriedovveme.
Máksomearri lea seamma miehtá riikka.
Maaksoemierie lea seamma abpe rïjhken.
Buhtadan dihte dan stuorra areáladárbbu ja dálkkádat diliid, de ferte Romssas ja Finnmárkkus unnidit iežas oasi 10 prosentii dálvevahágiid ovddas.
*Buhtadan dam stoere goelpeneståaroedaerpiesvoetem daejriejin jïh daelhkie tsiehkiej, dellie tjuara Romsesne jïh Finnmaarhkesne unniedidh jïjtjse boelhkem 10 proseenth daelviegoerpi åvteste.
Šaddovahágiin lea iežas oassi 30 %.
Sjædtoegoerpine lea jïjtjse boelhke 30 %.
Nugo dálvevahágiid ovddas gittiin lea seamma proseantamearri miehtá riikka.
Goh daelviegoerpi åvteste ïentjine lea seamma proseentemierie abpe rïjhken.
Dát lea eahpeoiddolaš sámi guovlluid eanadollui.
Daate lea *eahpeoiddolaš saemien dajvi laantebårran.
Earret hástalusaid geažil mat leat namahuvvon bajábealde, de ii sáhte eanadoalli davvin rehkenastit gilvit eatnama vahátjagi ja seamma jagi oažžut šattu oppanassii ge.
Bielelen haestemi dïete mah libie #nomme<n><der_huvva><vblex><iv><imp><p1><sg> bijjelen, dellie ij maehtieh laanteburriem noerhtene ryöknedh seejedh eatnemem goerpejaepien jïh seamma jaepien åadtjodh sjædtoem *oppanassii aaj.
Molssaeaktun lea juogo njuovvat omiid dahje oastit dálvebiebmu.
Alternatijvine lea #jåakoe<n><sg><gen> eegh gahtjehtidh jallh åestedh daelviebeapmoe.
Iežas oasi dálvevahágiin sámi guovlluin fertešii unnidit beliin 15 prosentii.
Jïjtjse boelhkem daelviegoerpine saemien dajvine tjuara bieline 15 proseentese unniedidh.
10. Sámedikki doarjjaortnegat ealáhusovddideapmái
10. Saemiedigkien dåarjoeöörnegh jielemeevtiedæmman
Sámedikki doaibma siskkilda daid guovlluid riikkas gos sámit ásset.
Saemiedigkien darjome *siskkilda daj dajvi rïjhkesne gusnie saemieh veasoeh.
Oassi Sámedikki cealkámušain eanadoallošiehtadallamiid oktavuođas leat vuhtii váldojuvvon maŋimuš jagiin, muhto dat leat geográfalaččat ráddjejuvvon.
Boelhke Saemiedigkien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><ine> laanteburrieraarahtallemi gaskesisnie årrodh vuehtieji minngebe jaepijste vaaltasovveme, mohte dah leah geograafeleslaakan geehtestovveme.
Sihke areálarájiid rievdadeamis doarjaga ektui ja eanet mielkeearit leat boahtán ávkin sámi álbmogii, muhto ii buohkaide.
Dovne goelpeneståaroeraejiej jorkestimmesne dåarjoen muhteste jïh jeenje mielhkiemierieh nåhtojne saemien aalmogasse båateme, mohte ij gaajhkesidie.
Leat ollu guovllut olggobealde gos ásset sámit geat barget eanadoaluin erenoamážit Romssas ja davit osiin Norlánddas.
Leah jïjnje dajvh bæjngolen gusnie saemieh veasoeh gïeh laanteburrine berkieh joekoenlaakan Romsesne jïh noerhtebe boelhkine #Norlánda<np><top><sg><ine>.
Ekonomalaš doaibmabijut mat biddjojuvvojit johtui sámi guovlluin galget guoskat stuorát geográfalaš guovlluide.
Ekonomeles råajvarimmieh mah bïejesuvvieh *johtui saemien dajvine edtjieh dïjpedh stoerebe geograafeles dajvide.
Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta juolludus Sámedikki ealáhusovddidandoarjjaortnegii lei 2,0 miljon ruvnnu 2001:s.
Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeenten #laeviehtidh<vblex><tv><imp><p3><sg> Saemiedigkien jielemenevtiedimmiedåarjoeöörnegese lij 2,0 millijovne kråvnah 2001:sne.
Ruđat eai leat heivehuvvon máŋgga jahkái.
Eah beetnegh leah gellien jaapan sjïehtelovveme.
Sámediggi lea oaidnán ahte Eanadoallo- ja biebmodepartemeanta lea ovddidan stuorradiggedieđáhusa eanadoallo- ja biebmopolitihka birra, stuorradiggedieđáhus 9, man namma lea "velkommen til bords" (2011-2012).
Saemiedigkie vuajneme ahte Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente stoerredigkiebïevnesem evtiedamme laanteburrie- jïh beapmoepolitihken bïjre, stoerredigkiebïevnese 9, man nomme lea "*velkommen *til *bords" (jaepiej 2011-2012).
Dieđáhusas leat bajimuš mihttomearit nugo earret eará borramušgálvosihkarvuohta, eanadoallu miehtá riikka, buoret árvoháhkan ja ceavzilis eanadoallu.
Bïevnesisnie leah bijjemes ulmieh goh gaskem jeatjah #beapmoe<n><cmp_sggen><cmp>#eeke<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoete, laanteburrie abpe rïjhken, buerebe aarvoeskååffemen jïh gaarsje laanteburrie.
Dieđáhusa Stuorradikkis meannudeapmi lea vuođđun eanadoallopolitihkkii ovddasguvlui ja Sámediggi háliida leat deaŧalaš eavttuid biddji sihkkarastin ja nannen dihtii eanadoalu rámmaeavttuid sámi guovlluin.
Bïevnesem Stuorradiggijjesne gïetedimmie lea våaroeminie laanteburriepolitihkese rïektes raadtan jïh Saemiedigkie vihkele sæjhta moenemetsiehkiej bïejije gorredæjjine jïh nænnoestimmien åvteste laanteburrien mierietsiehkide saemien dajvine.
Sámedikki mielas lea lunddolaš ahte dán stuorradiggedieđáhusa meannudeami oktavuođas nannejuvvo Sámedikki rolla eanadoallopolitihkas.
Saemiedigkien mïelesne iemie ahte daan stoerredigkiebïevnesen gïetedimmien gaskesisnie Saemiedigkien råålla nænnoeståvva laanteburriepolitihkesne.
Sámediggi ferte oažžut viidábuš rollaid sierra sámi fágasurggiid siskkobealde, ja vuordá ahte eanadoalu várás ovddiduvvo konsultašuvdnašiehtadus.
Saemiedigkie tjuara #vijries<adj><comp><der_dimin><adj><attr> råållide åadtjodh sjïere saemien faagegievliej sisnjelen, jïh vuarta ahte laanteburrien muhteste konsultasjovnelatjkoe evtiedåvva.
Sámediggi háliida oažžut vejolašvuođa váikkuhit dan ahte eanadoalu rámmaeavttut sihkkarastojuvvojit ja nannejuvvojit, ja dieinna lágiin čuovvolit geatnegasvuođaid ealáhusa guovdu, earret eará ovddasvástádusa mii Sámedikkis lea ealli sámi giliid ektui.
Saemiedigkie sæjhta nuepiem åadtjodh dam dijpedh ahte laanteburrien mierietsiehkieh gorredovvieh jïh nænnoestuvvieh, jïh duejnie vuekine dïedth jielemen dåeriedidh gaskoeh, gaskem jeatjah dïedtem mij Saemiedigkien lea dyjre/dyre saemien byjji muhteste.
Nugo struktuvra dál lea earret eará eanadoallošiehtadallamiin, de ii dávis dat Sámedikki oainnu mielde álbmotrievttálaš geatnegasvuođaide mat Norggas leat sámiid guovdu go dat lea álgoálbmot.
Goh struktuvre daelie lea gaskem jeatjah laanteburrieraarahtalleminie, dellie ij svåårh dah Saemiedigkien vuajnoen mietie åålmehreaktan dïedtide mah Nöörjesne leah saemiej gaskoeh goh dïhte aalkoeåålmege/aalkoeåålmeh.
Sámediggi áigu meannudit Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta ovddidan stuorradiggedieđáhusa eanadoallo- ja biebmopolitihka birra, stuorradiggedieđáhus 9, man namma lea "velkommen til bords" (2011-2012).
Saemiedigkie sæjhta gïetedidh Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeentem evtedem stoerredigkiebïevnesen laanteburrie- jïh beapmoepolitihken bïjre, stoerredigkiebïevnese 9, man nomme lea "*velkommen *til *bords" (jaepiej 2011-2012).
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 24.02.12 dii. 09.55.
Aamhtesen gïetedimmie 24.02.12 ts. illesovvi 09.55.
Vuođđogiella: Dárogiella
Våaromegïele: Daaroengïele
pseudo_tmx_data/SP-12-2012_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-12-2012_sme2sma.tmx

Ášši/Sak BFOL 002/12 Ášši/Sak DC 012/12
Aamhtesen/*Sak BFOL 002 12:n aamhtesh/*Sak DC:n 012/12
Gárrenmirkodikšu ja gárrenmirkogeavaheami easttadeapmi
*Gárrenmirkodikšu jïh *gárrenmirkogeavaheami *easttadeapmi
Arkiivaáššenr..
Arkijveaamhtesnr..
12/15606 / 25 - 58
12/15606 / 25 - 58
Meannudeamit
Gïetedimmieh
Politihkalaš dássi Beaivi Áššenr.
Politihkeles daltese Biejjie Aamhtesenummere
Sámediggeráđđi 17.01.12 SR 013/12 Bajásšaddan-, fuolahus- ja oahppolávdegoddi 20.–21.02.12 BFOL 002/12 Sámedikki dievasčoahkkin 22.–24.02.12 DC 012/12
Saemiedigkieraerie 17.01.12 SR:n 013/12 byjjenimmieh, hokse- jïh studijemoenehtse 20.–21.02.12 #BFOL<n><pl><nom> 002 12:n Saemiedigkieh dïevestjåanghkoen 22.–24.02.12 #DC<n><pl><nom> 012/12
Ášši meannudeapmi álggahuvvui 24.02.12 dii. 10.35
Aamhtesen gïetedimmie 24.02.12 ts. aelkiehtovvi 10.35
I Mildosat
I Lissiepaehperh
Nr.
Nr.
Beaivi Geas/Geasa Namahus
Biejjie Giesnie/Gïese Lahtese
17.01.12 Sámediggeráđdi/Sametingsrådet Ášši/Sak 013/12 Gárrenmirkodikšu ja
17.01.12 *Sámediggeráđdi/Sametingsrådeten aamhtese/*Sak 013/12 *Gárrenmirkodikšu jïh
gárrenmirkogeavaheami easttadeapmi / Rusbehandling og forebygging av rusmisbruk
*gárrenmirkogeavaheami *easttadeapmi / *Rusbehandling *og *forebygging *av *rusmisbruk
II Evttohusat ja mearkkašumit
II Uvtelassh jïh mïerhkesjimmieh
Sámediggeráđi mearrádusárvalus:
Saemiedigkieraerien nænnoestahkeåssjele:
Easttadeapmi, dikšu ja maŋit áiggi dikšu (ettervern) leat golbma guovddáš fáttá mat leat hui dehálaččat go galgá hábmet ollislaš gárrenmirkodivššu.
*Easttadeapmi, skïemtjesåjhtere jïh soejmehth tïjjen skïemtjesåjhterem (*ettervern) leah golme voernges aamhtesh mah leah dan vihkele goh edtja hammoedidh ellies *gárrenmirkodivššu.
Mii diehtit dál ahte gárrenmirkováttisvuođaid čoavdin lea čadnon kultuvrii, ja sáhttá leat iešguđetládje iešguđetlágan kultuvrrain.
Mijjieh daelie daejriejibie ahte *gárrenmirkováttisvuođaid tjuevteme kultuvrese #gårredidh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><prfprc>, jïh maahta joekehtslaakan ovmessie kultuvrine årrodh.
Gárrenmirkkot ja gárrenmirkkuid geavaheapmi leat fáttát maid birra ii ságastallojuvvo sámi servodagas ja sáhttá dan dihte váttis olahit vehkiin.
Krodth jïh krodti pråvhkoe leah aamhtesh mej bïjre ij saemien siebriedahkesne soptsestallh jïh maahta dan åvteste geerve viehkine hïnnedh.
Dákkár jávohisvuohta sáhttá maid dahkat ahte váttisvuođat besset stuorrut ovdal go olbmot ožžot veahki.
Dagkeres sjaevehtsvoete maahta aaj darjodh ahte dåeriesmoerh biesieh aarebi stuerebe sjïdtedh goh almetjh viehkiem åadtjoeh.
Sámedikki mielas lea dehálaš deattuhit gárrenmirkkuid boasttogeavaheami eastadeami maiddái vai dát jávohisvuohta botkejuvvo.
Saemiedigkien mïelesne vihkele tjïelkestehtedh krodti *boasttogeavaheami jeeremem aaj vuj daate sjaevehtsvoete böörhkesåvva.
Otná dikšunvugiid lahkonanvuogit leat nu apmasat ahte sáhttet baldit ollu sámi pasieanttaid.
Daanbeajjetje gïetedallemevuekiej geatskanimmievuekieh leah dan ammes ahte maehtieh beltedh jïjnje saemien skïemtjijh.
Sámedikki mielas lea dehálaš geahččat movt sáhttá earáládje bargat vai olaha sápmelaččaid geain leat gárrenmirkováttisvuođat.
Saemiedigkien mïelesne vihkele gïehtjedidh guktie maahta jeatjahlaakan barkedh vuj saemieh hænna giejnie leah *gárrenmirkováttisvuođat.
Sámi pasieanttain lea riekti oažžut ovttadássásaš gárrenmirkodivššu mas sámegiella ja sámi kultuvra lea divššu vuođđun.
Saemien skïemtjiji lea reaktoe åadtjodh seammavyörtegs *gárrenmirkodivššu mesnie saemiengïele jïh saemien kultuvre lea såjhtoen våaroeminie.
Mii diehtit ahte odne rievddada gelbbolašvuohta.
Mijjieh daejriejibie ahte daenbiejjien maahtaldahke #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><indic><pres><p3><sg>.
Sámedikki mielas ferte gárrenmirkofálaldagas sámi pasieanttaide leat našunála perspektiiva vai oažžu buori gárrenmirkodikšo-fálaldaga sámi pasieanttaide olles riikkas.
Saemiedigkien mïelesne tjuara *gárrenmirkofálaldagas saemien skïemtjijidie årrodh nasjonaale perspektijve vuj åådtje bueriem *gárrenmirkodikšo-faalenassen saemien skïemtjijidie abpe rïjhkesne.
Psyhkalaš buozanvuohta ja gárrenmirkoboasttugeavaheapmi leat dávjá olbmuin oktanis.
Psykeles fiejlie jïh *gárrenmirkoboasttugeavaheapmi leah daamhtah almetjinie seammasïenten.
Go hukse sámegiel ja kulturgelbbolašvuođa gárrenmirkodivššus, de oaivvilda Sámediggi ahte gelbbolašvuohta mii juo lea huksejuvvon psyhkalaš dearvvašvuođabálvalusas sáhttá leat mávssolaš gárrenmirkodikšui.
Goh bigkie saemiengïeleh jïh kultuvremaahtaldahkem *gárrenmirkodivššus, dellie Saemiedigkie jeahta ahte maahtaldahke mij joe psykeles healsoendïenesjisnie bigkesovveme vihkele maahta *gárrenmirkodikšui.
Guovddáš eiseválddit fertejit bidjat resurssaid vai sáhttá hukset gárrenmirkodivššu mas lea gelbbolašvuohta sámegielas ja sámi kultuvrras.
Voernges åejvieladtjh tjuerieh #resursse<n><pl><nom> bïejedh vuj maahta bigkedh *gárrenmirkodivššu mesnie lea maahtaldahke saemiengïelesne jïh saemien kultuvresne.
Sámediggi vuordá ahte juolluduvvojit ruđat dutkamii ja ovdánahttimii.
Saemiedigkie vuarta ahte beetnegh laeviehtovvieh dotkemasse jïh evtiedæmman.
Lea dárbbašlaš háhkat bargiid geain lea gelbbolašvuohta sámegielas ja sámi kultuvrras vai sámi pasieanttat ožžot buori gárrenmirkodivššu, ja ahte gelbbolašvuohta sámegielas ja sámi kultuvrras bargiin buot dásiin veahkkeásahusain nannejuvvo.
Daerpies skååffedh barkijh giej lea maahtaldahke saemiengïelesne jïh saemien kultuvresne vuj saemien skïemtjijh åadtjoeh bueriem *gárrenmirkodivššu, jïh ahte maahtaldahke saemiengïelesne jïh saemien kultuvresne barkijinie #gaajhke<prn><ind><pl><loc> daltesinie viehkieinstitusjovnine nænnoeståvva.
Buori erenoamášdivššu ávki sáhttá áibbas jávkat jus pasieanttat eai oaččo buori maŋit áiggi divššu (ettervern) go bohtet ruoktot.
Buerien sjïeresåjhtoen nåhtoe maahta aejvie jaavoelidh jis eah skïemtjijh åadtjoeh bueriem soejmehth tïjjen såjhtoem (*ettervern) goh gåetide båetieh.
Buorre gárrenmirkodikšu sámi pasieanttaide sisttisdoallá maid buori maŋit áiggi divššu (ettervern) mas lea gelbbolašvuohta sámegielas ja sámi kultuvrras.
Buerie *gárrenmirkodikšu saemien skïemtjijidie aaj åtna bueriem soejmehth tïjjen såjhtoem (*ettervern) mesnie lea maahtaldahke saemiengïelesne jïh saemien kultuvresne.
Bajásšaddan-, fuolahus- ja oahppolávdegotti árvalus:
Byjjenimmie-, hokse- jïh studijemoenehtsen åssjele:
Álgu
Aalkoe
Ráđđehus galgá 2012:s ovddidit dieđáhusa gárrenávnnaspolitihka birra.
Reerenasse edtja jaepien 2012 bïevnesem evtiedidh *gárrenávnnaspolitihka bïjre.
Stuorradiggedieđáhusas galget vásihusat dáláš ceahkkálastinplánain čoahkkáigessojuvvot, Stoltenberg-lávdegotti raportta čuovvoluvvot ja čujuhuvvot makkár váldohástalusat ja strategiijat galggašedje leat boahtteáiggi gárrenávnnaspolitihka várás.
Stoerredigkiebïevnesisnie edtjieh dååjrehtsh #daaletje<adj><sg><nom> *ceahkkálastinplánain tjåanghkan geasasovvedh, Stoltenberg-moenehtsen reektehtsen #dåeriedidh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p1><pl> jïh tjaatsestovvedh magkeres åejviehaestemh jïh strategijh edtjieh båetijen aejkien årrodh *gárrenávnnaspolitihka muhteste.
Sámediggi áigu buktit cealkámuša dan dieđáhussii.
Saemiedigkie sæjhta #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> buektedh dan bïevnesasse.
Mearkkašumit
Mïerhkesjimmieh
Mearkkašupmi Norgga Sámiid Riikkasearvvis, Silje Karine Muotka, Kirsti Guvsám, Miriam Paulsen, Bargiidbellodaga sámediggejoavkkus, Geir Johnsen, Mariann Wollmann Magga, Jørn Are Gaski ja Marit Kirsten A.
Mïerhkesjimmie Nöörjen saemiej rïjhkensiebresne, Silje Karine Muotka, Kirsti Guvsám, Miriam Paulsen, #Bargiidbellodat<np><sg><gen> saemiedigkiedåehkesne, Geir Johnsen, Mariann Wollmann Magga, Jørn Are Gaski jïh Marit Kirstine #A<n><abbr><sg><gen>
Gaup, Árjjas, Odd Iver Sara, Åarjel-Saemiej Gielhas, Leif Aksel Renfjell, Johttisápmelaččaid listus, Anders Somby jr.
Gaup, Árjesne, Odd Iver Sara, #Åarjel<np><attr>-*Saemiej *Gielhas, Leif Aksel Renfjell, Juhtijesaemiej *listus, Anders Sombyn jr.
Gárihuhttinávnnasgeavaheapmi ja erenoamážit gárrenávdnasiid boasttogeavaheapmi lea unnán dokumenterejuvvon sámi servodagas.
@Gárri<ex_n><der_huhtti><ex_vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+materijelle<n><cmp_sgnom><cmp>+pråvhkoe<n><sg><nom> jïh joekoenlaakan krodti *boasttogeavaheapmi ånnetji saemien siebriedahkesne vihtiestovveme.
Logut mat gávdnojit leat logut mat bohtet ovdan SAMINORiskkadeamis mii čađahuvvui 2003-04, ja Ung i Nord-iskkadeamis mii čađahuvvui 1994/95 ja 1997/98.
Låhkoeh mah gååvnesieh leah låhkoeh mah fraamme #SAMINOR<np><cmp_sgnom><cmp>goerehtimmeste båetieh mij jaepiej 2003-04 tjïrrehtovvi, jïh Ungen i. Nord-goerehtimmesne mij tjïrrehtovvi 1994:n/95:n jïh 1997:n/98.
Goappašat iskkadeamit čájehit ahte sámiid gaskkas lea alkoholageavaheapmi unnit go dáččaid gaskkas.
Gåabpegh goerehtimmieh vuesiehtieh ahte saemiej gaskesne lea alkohovlepråvhkoe unnebe goh daaroej gaskesne.
SAMINOR-iskkadeapmi čájeha ahte oassi sámiin geat eai oaba jugage alkohola sihke sámi nissoniid ja dievdduid gaskkas lei veaháš stuorat go earáid gaskas.
SAMINOR-goerehtimmie vuesehte ahte boelhke saemiej eah gïeh *oaba alkohovlem jovkh dovne saemien nyjsenæjjaj jïh almaj gaskesne lij ånnetji stoerebe goh jeatjebi gasngesem.
Oassi sis geat adde dieđuid ahte juhke eambbo go guktii vahkkus lei unnit sámiid gaskkas go eará joavkkuid gaskkas.
Boelhke dejnie gïeh daajroeh vedtiejin ahte juekiejin jeenjem goh göökth våhkosne lij unnebe saemiej gaskesne goh jeatjah dåehkiej gaskesne.
Iskosa minsttar čájeha ahte alkoholajuhkan lei čielgasit unnit sámi nissoniid gaskkas go sámi dievdduid gaskkas.
Pryövenassen goere vuesehte ahte alkohovlejovkeme lij tjïelkebe unnebe saemien nyjsenæjjaj gaskesne goh saemien almaj gaskesne.
Stuorimus oassi sis geat eai oaba jugage alkohola ledje vuorrasit olbmot.
Stoeremes boelhke daj eah gïeh *oaba alkohovlem jovkh lin båarasåbpoe almetjh.
Ung i Nord iskkadeapmi čájeha ahte sámi nuorat dego joavkun ledje unnit seahkanan alkoholajuhkamii go eará davvinorgga nuorat.
Ungen i. Norden goerehtimmie vuesehte ahte saemien noerebe dellie dåehkine lin onnh *seahkanan alkohovlejovkemasse goh jeatjebe *davvinorgga noerebe.
Orru nu ahte Læstadianisma su garra njuolggadusaiguin alkoholageavaheapmái lea váikkuhan dasa ahte sámiin maiddái odne lea unnit alkoholageavaheapmi go dáččain.
Dan orre ahte *Læstadianisma dan garre njoelkedassigujmie alkohovlepråvhkose dïsse dijpeme ahte saemiej aaj daenbiejjien lea unnebe alkohovlepråvhkoe goh daarojne.
Duhpáha bargguheapmes eai leat stuorra erohusat sámiid ja dáččaid gaskka.
Dågkan *bargguheapmes eah leah stoere joekehtsh saemiej jïh daaroej gaskemsh.
Go guoská dievdoolbmuide, de dievdoolbmot siseatnamis borgguhit veaháš eambbo go sii geat eai leat sápmelaččat.
Goh almide dæjpa, dellie almah *siseatnamis soevestehtieh ånnetji jeenjem goh dah eah gïeh leah saemieh.
Čájehuvvo ahte sámi nuorat álget borgguhit nuorabun go dáčča nuorat.
Vuesiehtåvva ahte saemiem noerh aelkieh soevestehtedh noerebinie goh daaroe noerebe.
Go guoská narkotihkkii, de leat dušše 4% sámi nuorain geahččalan narkotihkka, dan ektui go 11% davvinorgga nuora.
Goh dæjpa *narkotihkkii, dellie ajve 4:m% saemiem noerine voejhkelamme *narkotihkka, dan muhteste goh 11% *davvinorgga noerem.
Dieid loguid čájeha Ung i Nord-iskadeapmii mii čađahuvvui 1994-1995 ja 1997/98.
Duejtie låhkoeh Ung vuesehte i. Nord-goerehtæmman mij jaepiej 1994-1995 tjïrrehtovvi jïh 1997:n/98.
Diesa ferte lasihuvvot ahte narkotihkkaduogušteapmi lea lassánan hui olu dien rájes, ja nu leat maid narkotihkkavearredagu váidagat lassánan.
Doese tjuara lissiehtovvedh ahte *narkotihkkaduogušteapmi læssanamme dan jïjnje doen raejeste, jïh dan aaj *narkotihkkavearredagu klååkemh læssanamme.
Dan dihte lea dehálaš ođasmahttit dieđuid narkotihkkaboasttogeavaheami birra sámiid gaskas.
Dan åvteste vihkele orrestidh daajroeh *narkotihkkaboasttogeavaheami bïjre saemiej gasngesem.
Go guoská sámi álbmogii de eai gávdno odne dieđut lobihis dálkkasgeavaheami ja gárihuhttima birra.
Goh saemien aalmogasse dæjpa dellie eah daenbiejjien gååvnesh daajroeh ovluhpehts *dálkkasgeavaheami jïh #lihtie<n><der_huhtti><vblex><tv><der_nomact><n><sg><gen> bïjre.
Dát leat goappašagat boares iskkadeamit, ja mii dárbbašit ođasmahttojuvvon máhtu gárrenávnnasgeavaheami ja –boasttugeavaheami birra sámi servodagas.
Daah leah *goappašagat båeries goerehtimmieh, jïh mijjieh orrestovveme maahtoem daarpesjibie *gárrenávnnasgeavaheami jïh –*boasttugeavaheami bïjre saemien siebriedahkesne.
Mii dárbbašit sihke máhtu gárrenávdnasiid lávdama, geavaheami ja boasttugeavaheami birra, ja mii dárbbašit máhtu riskafáktoriid birra boasttugeavaheamis.
Mijjieh daarpesjibie dovne maahtoen krodtide *lávdama, pråvhkoen jïh *boasttugeavaheami bïjre, jïh mijjieh maahtoem daarpesjibie *riskafáktoriid bïjre *boasttugeavaheamis.
Eará álgoálbmotguovlluin mii diehtit ahte álgoálbmogiin lea stuorát riska gárrenmirkkuid boasttugeavaheapmái go earáin.
Jeatjah aalkoeåålmegedajvine/aalkoeåålmehdajvine/aalkoeåålmhdajvine mijjieh daejriejibie ahte aalkoeåålmeginie lea stoerebe *riska krodti *boasttugeavaheapmái goh jeatjabinie.
Iskkadeapmái Ung i Nord ledje stuorra lullisámi guovllut báhcán go dat válddii mielde dušše Finnmárkku, Romssa fylkka ja Nordlándda.
Goerehtæmman Ungen i. Norden lin stoere åarjelsaemien dajvh baatseme goh dïhte mealtan vaeltieji ajve Finnmaarhken, Romsan fylhkem jïh Nordlaantem.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 372. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 372. bielie 379 bielesne
Dasa lassin orrot gávpogiin ollu sápmelaččat geaid birra mis váilot dieđut.
Dïsse lissine staarine årroeh jïjnje saemieh giej bïjre mijjesne daajroeh fååtesieh.
Romssa universitehta sámi dearvvašvuođadutkama guovddáš bargá dál SAMINOR 2:in mii lea dearvvašvuođa- ja eallindilleiskkadeapmi.
Romsan universiteeten saemien verviesvoetendotkemen jarnge daelie barka SAMINOR 2:ine mij lea healsoen- jïh jielemetsiehkiegoerehtimmie.
Iskkademiid ulbmil lea háhkat eanet máhtu Davvi-Norgga ja Trøndelága fylkkaid álbmoga dearvvašvuođa, dávddaid ja eallindiliid birra.
Goerehtimmiej ulmie lea skååffedh jeenje maahtoem Noerhte-Nöörjen jïh Tröndelaagen fylhki aalmogen healsoen, fiejliej jïh jielemetsiehkiej bïjre.
Dat kárte sihke riskafáktoriid ja iešguđet dávddaid gávdnosiid, ja psykihkalaš dearvvašvuođa ja gárrema.
Dïhte goerehtalla dovne *riskafáktoriid jïh ovmessie fiejliej vueptieh, jïh *psykihkalaš healsoem jïh *gárrema.
Sámedikki mielas dat lea illudahtti.
Saemiedigkien mïelesne dïhte #aavoedidh<vblex><iv><der_caus><vblex><tv><der_nomag><n><sg><nom>.
Danne ávžžuha Sámediggi sámi álbmoga searat dáid iskkademiide.
Dannasinie Saemiedigkie haasta saemien aalmogen *searat #daate<prn><dem><pl><ine><attr> goerehtimmide.
Sámediggi lea maid addán doarjaga Romssa universitehta ovdaprošektii mii galgá davviriikkalaš vuođul dutkat sámi nuoraid dearvvašvuođa, eallindiliid ja hálddašeami: NUORRA/UNGT: Fra ung til voksen: helse i et utviklingsperspektiv (nuorravuođas rávesolmmožin: dearvvašvuohta ovdánanperspektiivvas).
Saemiedigkie aaj vadteme dåarjoem Romsan universiteeten åvteprosjeektese mij edtja noerhtelaanti mietie goerehtidh saemien noeri healsoem, jielemetsiehkide jïh reeremem: NOERE/*UNGT: *Fra u.*ng *til *voksen: *helse i. *et *utviklingsperspektiv (noerebaelesne geervealmetjinie: healsoe evtiedimmieperspektijvesne).
Dát iskkadeapmi galgá maid geahčadit gárrenmirkkogeavaheami.
Daate goerehtimmie edtja aaj vuejnedh *gárrenmirkkogeavaheami.
Eastadeapmi, dikšun ja fuolaheapmi maŋŋá dikšuma leat golbma hui deaŧalaš fáttá go ollislaš gárrenpolitihkka galgá hábmejuvvot.
Jeereme, gïetedalleme jïh ealjohke mænngan gïetedallemen leah golme dan vihkeles aamhtesem goh ellies *gárrenpolitihkka edtja hammoedovvedh.
Mii diehtit dál juo ahte gárrenčuolbmačilgehusa gieđahallan sáhttá leat kulturvuđot, ja sáhttá ovdanbuktojuvvot iešguđet láhkai dađi mielde guđe kultuvrii mii gullat.
Mijjieh daelie joe daejriejibie ahte *gárrenčuolbmačilgehusa gïetedalleme maahta kultuvrevåaromem årrodh, jïh maahta åvtese buaktasovvedh ovmessie nemhtie *dađi mealtan #guhte<prn><rel><sg><ill><attr> kultuvrese mijjieh govlijibie.
Dakkár fáttát go gárren ja gárremii gullevaš áššit leat tabu-áššit sámi servodagas, ja danne sáhttá šaddat váttis lihkostuvvat.
Dagkeres aamhtesh goh *gárren jïh *gárremii *gullevaš aamhtesh leah *tabu-aamhtesh saemien siebriedahkesne, jïh dannasinie maahta sjïdtedh geerve lahkaskidh.
Dasa lassin lea lahkonanvuohki dain dikšohámiin mat dál fállojuvvojit, nu vierrásat ollu sámi buhcciide, ahte dat sáhttet surgehit.
Dïsse lissine lea geatskanimmievuekie dejnie såjhtoehaamojne mah daelie faalesuvvieh, dan #ammes<adj><comp><attr> jïjnje saemien skïemtjijidie, dah maehtieh *surgehit.
Sámedikki mielas lea deaŧalaš čalmmustahttit dan mo sáhttá eará láhkai bargat vai juvssašii daid sápmelaččaid geain lea gárrenváttisvuohta.
Saemiedigkien mïelesne vihkele tjelmiestehtedh dam guktie maahta jeatjah vuakan barkedh vuj dejtie saemieh jaksa giejnie lea *gárrenváttisvuohta.
Sámediggi oaivvilda ahte mii dárbbašit buorebut čalmmustahttit kvalitehta dan dikšofálaldagas mii addojuvvo sámi gárrenávnnasgeavaheddjiide.
Saemiedigkie jeahta mijjieh buerebelaakan daarpesjibie tjelmiestehtedh kvaliteetem dennie såjhtoefaalenassesne mij saemien vadtasåvva *gárrenávnnasgeavaheddjiide.
Dan oktavuođas čujuha Sámediggi iežas meannudeapmái áššis 43/11 kvalitehta ja buhcciidsihkarvuođa birra sámi buhcciid várás, mas čujuhuvvo dasa ahte buhcciid giella ja kultuvra ferte leat mielde indikáhtorin go galgá mihtidit kvalitehta ja buhcciidsihkarvuođa.
Dennie gaskesisnie Saemiedigkie tjaatseste jïjtjse gïetedæmman aamhtesisnie 43:n/11 kvaliteeth jïh #dasmoes<adj><cmp_plgen><cmp>vihtiesvoeten bïjre saemien skïemtjiji muhteste, mesnie dïsse tjaatseståvva ahte skïemtjiji gïele jïh kultuvre tjuara mealtan årrodh *indikáhtorin goh edtja kvaliteetem jïh #dasmoes<adj><cmp_plgen><cmp>vihtiesvoetem mööledh.
Gárrenfuolahusas mas hálešteamit gaskal buohcci ja divššára lea deaŧalaš oassi dikšunvuogis, dat lea erenoamáš deaŧalaš.
*Gárrenfuolahusas mesnie håalomh gaskesne #dasmoes<adj><sg><gen> jïh såjhteren lea vihkele boelhke gïetedallemevuekesne, dïhte lea sjïere vihkele.
Alla fágalaš gelbbolašvuohta lea deaŧalaš eaktun buot dearvvašvuođa- ja sosiálafágalaš bargui.
Jolle faageles maahtaldahke lea vihkele moenemetsiehkine gaajhke healsoen- jïh #sosijaale<adj><cmp_attr><cmp> faagen barkose.
Mii oaidnit ahte ain lea stuorra dárbu máhtolašvuhtii sámi giela ja kultuvrra birra, ja máŋggakultuvrralaš áddejupmái dearvvašvuođa- ja sosiálafágalaš bargiid gaskkas buot dásiin.
Mijjieh vuejniejibie ahte annje lea stoere daerpiesvoete maahtaldahkese saemien gïelen jïh kultuvren bïjre, jïh *máŋggakultuvrralaš goerkesasse healsoen- jïh #sosijaale<adj><cmp_attr><cmp> faagen barkiji gaskesne #gaajhke<prn><ind><pl><loc> daltesinie.
Finnmárkkuklinihkka – Finnmárkku dearvvašvuohta lea álggahan guovttejagáš prošeavtta man ulbmil lea registreret stáhtusa dan gárrendivššus mii fállojuvvo sámi buhcciide dál, ja čielggadit dárbbu iešguđet spesialiserejuvvon dikšodoaibmabijuide mat konkrehta sáhttet nannet fálaldaga sámi álbmogii.
#Finnmárkkuklinihkka<np><top><sg><nom> – Finnmaarhken healsoe aelkiehtamme *guovttejagáš prosjeektem man ulmie lea registreeredh staatusem dam *gárrendivššus mij saemien skïemtjijidie daelie faalesåvva, jïh daerpiesvoetem tjïelkedieh ovmessie *spesialiserejuvvon såjhtoeråajvarimmide mah konkreetem maehtieh nænnoestidh faalenassen saemien aalmogasse.
Dán iskkadeami gaskaboddasaš logut čájehit ahte uhca oasáš dain lágidemiin gárrendikšoklinihkkii lea sámi gielddain.
Daan goerehtimmien annjebodts låhkoeh vuesiehtieh ahte onne boelhketjen dejnie öörneminie *gárrendikšoklinihkkii lea saemien tjïeltine.
Dušše 12 % sis geat ohcet veahki sámi gielddain, ohcet sisa lágideami, ja badjel 40 % sis geat ohcet veahki sámi gielddain, ohcet poliklinihkalaš čuovvoleami.
Ajve 12 % dejnie gïeh viehkiem saemien tjïeltine uhtsieh, sïjse öörnemen uhtsieh, jïh aatsolen 40 % dejnie gïeh viehkiem saemien tjïeltine uhtsieh, uhtsieh *poliklinihkalaš dåeriedimmiem.
Dat sáhttá mearkkašit ahte sámi buohccit háliidit eará lágan fálaldaga go dáža buohccit.
Dïhte maahta krööhkestidh ahte saemien skïemtjijh sijhtieh jeatjah dagkeres faalenassem goh daaroen skïemtjijh.
Dan ferte veahkkebálvalus váldit vuhtii go sii áigot veahkehit sámi buhcciid.
Dam tjuara viehkiedïenesje vaeltedh vuehtieji goh dah sijhtieh saemien skïemtjijidie viehkiehtidh.
Gielddat mat leat mielde dán iskkadeamis, raporterejit maiddái ahte eai leat galle sápmelačča geat ohcet veahki gárrenváttisvuođaid geažil.
Tjïelth mah leah mealtan daennie goerehtimmesne, aaj reektieh ahte eah leah gellie saemiem gïeh viehkien uhtsieh *gárrenváttisvuođaid dïete.
Okta sivain sáhttá leat ahte leat uhccán sápmelaččat geain leat gárrenváttisvuođat.
Akte sjïekh maahta årrodh ahte leah onnen saemieh giej leah *gárrenváttisvuođat.
Dattetge oaivvilda Sámediggi ahte lea beroštahtti geahčadit mii dasa sáhttá leat sivvan.
Darhkan Saemiedigkie jeahta ahte lea #aabparidh<vblex><iv><der_caus><vblex><tv><der_nomag><n><sg><nom> mijjieh vuejniejibie dïsse maahta årrodh sjïekine.
Sámediggi oaivvilda ahte dutkan lea deaŧalaš ja oaidná ahte dárbbašuvvo dakkár kárten sámi guovlluin olggobealde Finnmárkku.
Saemiedigkie jeahta ahte dotkeme vihkele jïh vuajna ahte daarpesjåvva dagkeres goerehtalleme saemien dajvine ålkolen Finnmaarhken.
Davvi Dearvvašvuohta kártii 2011:s spesialistadearvvašvuođabálvalusaid geavaheami sámegiela hálddašanguovllu gielddain.
Noerhte Healsoe jaepien 2011 goerehtalli *spesialistadearvvašvuođabálvalusaid pråvhkoem saemiengïelen reeremedajven tjïeltine.
Dan kártema vuođul orru leamen nu ahte sámi gárrenávnnasgeavaheaddjit leat boarráset go ohcet veahki.
Dan goerehtallemen mietie vååjnoe dan ahte saemien *gárrenávnnasgeavaheaddjit båarasåbpoe goh viehkiem ohtsih.
Dat lea fuolastahtti go sivvan dasa ii dárbbaš leat dat ahte sámi gárrenávnnasgeavaheaddjit vurdet guhkit ovdalgo ohcet veahki.
Dïhte lea *fuolastahtti goh sjïekine dïsse ij daerpiesvoete dïhte leah ahte saemien *gárrenávnnasgeavaheaddjit guhkieslaakan vuertieh aarebi viehkiem uhtsieh.
Lea duođaštuvvon ahte sápmelaččaid gaskkas lea heahpat hállat gárrenváttisvuođaid birra, ja fáddá lea tabu-ášši sápmelaččaid gaskkas.
Jååhkesjovveme ahte saemiej gaskesne lea skaamoe håaledh *gárrenváttisvuođaid bïjre, jïh aamhtese lea *tabu-aamhtese saemiej gaskesne.
Ovdamearkka dihtii lea juhkanvuohki dakkár fáddá mas hárve lea sáhka sámi servodagas.
Vuesiehtimmien åvteste lea jovkemevuekie dagkeres aamhtese mesnie vaenie lea håaleme saemien siebriedahkesne.
Sis lea dat vásihus ahte sámi gárrenávnnasgeavaheaddjit dávjá leat oassin servodagas, ja sii vásihit hárve olggušteami.
Daj lea dïhte dååjrehts ahte saemien *gárrenávnnasgeavaheaddjit daamhtah årrodh boelhkine siebriedahken, jïh dah vaenie demtieh *olggušteami.
Muhto seammás fertet mii dovddastit ahte go lea gárrenváttisvuohta, ii ge oktage birrasis jearat eallinvuogi birra ja juhkanvuohki lea váttisvuohtan, de oažžu váttisvuohta bistit.
Mohte seammasïenten tjoerijibie mijjieh boejhkesjidh ahte goh lea *gárrenváttisvuohta, ij aaj akte byjresisnie gænnah jielemevuekien bïjre gihtjh jïh jovkemevuekie lea dåeriesmoerine, dellie dåeriesmoere åådtje ryöhkedh.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 373. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 373. bielie 379 bielesne
Go gárrenávnnasgeavaheapmi lea dakkár ášši man birra ii galgga eisege hállat, de ferte hállagoahtit dan birra.
Goh *gárrenávnnasgeavaheapmi lea dagkeres aamhtese man bïjre ij edtjh *eisege håaledh, dellie tjuara dan bïjre håalegåetedh.
Dušše dainna lágiin sáhttá juksat rievdadusa mii guhkit áiggi vuollái sáhttá mielddisbuktit eanet rabasvuođa váttisvuođa birra, ja fas dagahit ahte eanebut ohcet veahki.
Ajve dejnie vuekine maahta jorkestimmiem jaksedh mij guhkebe tïjjen nualan maahta mealtan buektedh jeenje *rabasvuođa dåeriesmoeren bïjre, jïh viht darjoejibie ahte jeenjh viehkiem uhtsieh.
Eastadeapmi Borgguheapmi buktá dearvvašvuođa váttuid ja ii sosiála váttisvuođaid.
Jeereme Soevestehteme healsoen skaaride buakta jïh ij sosijaale dåeriesmoeride.
Borgguheamis lea oktavuohta ollu dávddaide, nugo ovdamearkka dihte váibmodávddaide ja borasdávddaide.
Soevestehtiemisnie gaskese jïjnje fiejlide, goh vuesiehtimmien åvteste vaajmoefiejlide jïh *borasdávddaide.
Duhpát lea dat gárrenávnnas mii suoláda eanemusat dearvvaš eallinjagiid.
Dågka lea dïhte krodth mij sualede *eanemusat vervies jielemejaepiej.
Vaikko ovdal lea gávnnahuvvon ahte sámi álbmogis lea unnit váibmodávddat, de lea dárbu áigeguovdilastit loguid dán suorggis, ja dasto lea dárbu geahčadit dan ođđa áiggi eallindábiid ektui go maiddái sámit lihkadit unnán.
Jalhts aarebi guajhtsadovveme ahte saemien aalmogen lea unnebe vaajmoefiejlieh, dellie lea daerpiesvoete *áigeguovdilastit låhkoej daennie suerkesne, jïh dehtie minngede lea daerpiesvoete dam orre tïjjen vuejnieh jielemevuekiej muhteste goh aaj saemieh ånnetji #tjuedtjielidh<vblex><iv><der_d><vblex><indic><pres><p3><pl>.
Mii diehtit ahte sámi nuorat álget árat borgguhit go dáčča nuorat.
Mijjieh daejriejibie ahte saemiem noerh aelkieh aarehlaakan soevestehtedh goh daaroe noerebe.
Mii diehtit maiddái ahte sámi albmát siseatnamis borgguhit eanet go ii sámi albmát.
Mijjieh aaj daejriejibie ahte saemien almah *siseatnamis soevestehtieh jeenje goh ij saemien almah.
Dát mearkkaša dan ahte eastadanbarggu ferte heivehit jos das galgá leat beaktu.
Daate dam krööhkeste ahte jeeremebarkoem tjuara sjïehtehtidh jis desnie edtja årrodh *beaktu.
Mii diehtit ovdamearkka dihte ahte Sis-Finnmárkkus leat ollu albmát geat barget vuođđoealáhusas.
Mijjieh vuesiehtimmien åvteste daejriejibie ahte Sis-Finnmárkusne leah jïjnje almah gïeh våaromejieliemisnie berkieh.
Sidjiide sáhttá leat eahpelunddolaš ja geavatlaččat váttis searvat dábálaš borgguhan heaitinkursii.
Dejtie maahta årrodh *eahpelunddolaš jïh åtnosne geerve meatan sïejhme soevestahtam galhkemekursese.
Dákko ferte láhčit nu ahte eastadeapmi heivehuvvo sin gillii ja eallindábiide.
Daagkoe tjuara dan laetjedh ahte jeereme sjïehtelåvva daj gïelese jïh jielemevuekide.
Mii diehtit ahte iskkadeapmi ruoŧa bealde boazodolliid gaskkas čájeha ahte sis geain leat šlundivuođa váttut lea stuorát várra geavahišgoahtit boastut alkohola.
Mijjieh daejriejibie ahte goerehtimmie svïenske bieleste bovtsesteeriji gaskesne vuesehte ahte daj giej leah #hujnies<adj><der_vuota><n><sg><gen> skaarah stoerebe kaanne utniegåetedh båajhtede alkohovlem.
Sámediggi lea ollu gerddiid váldán ovdan dili mii lea árbevirolaš sámi ealáhusbargiin.
Saemiedigkie jïjnje aejkiej fraamme vaalteme tsiehkiem mij lea aerpiesïejhme saemien jielemebarkijinie.
Sii ellet garra deattu vuolde servodaga beales olggobealde.
Dah garre leavloen nuelesne siebriedahken bielesne jielieh bæjngolen.
Dát bealit váikkuhit dolliid fysalaš ja psykalaš dearvvašvuhtii.
Daah bielieh dijpieh steeriji fysihkeles jïh psykeles healsose.
Boazodoallit vásihit ahte sii leat oppa áiggi huššadili, go leat fuolas sin ja ealáhusa boahtteáiggis.
Bovtsesteerijh demtieh dah leah abpe tïjjem *huššadili, goh hoksesne daj jïh jielemen båetijen aejkien.
Sii vásihit noađđin dan go fertejit bealuštit ealáhusa vuoigadahttojuvvoma.
Dah demtieh maajsojne dam goh tjuerieh jielemem vaarjelidh *vuoigadahttojuvvoma.
SANAG doalai seminára skábmamánus 2010, mas boazodolliid psykalaš dearvvašvuohta lei okta fáttáid gaskkas.
SÁNAG seminaarem rahkan steeri 2010:n, mesnie bovtsesteeriji psykeles healsoe lij akte aamhtesi gaskesne.
Semináras bukte dutkit, divššárat ja boazodoallit čielga signálaid.
Seminaaresne dotkijh buektiejin, såjhterh jïh bovtsesteerijh tjïelke signaalide.
Boazodolliin leat mearkkašahtti dearvvašvuođa váttut.
Bovtsesteerijinie leah *mearkkašahtti healsoen skaarah.
Dáid leat dagahan ollu bealit main ollislaččat lea stuorra váikkuhus dearvvašvuhtii.
Daejtie dorjeme jïjnje bielieh mejnie ellieslaakan lea stoere dïedte healsose.
Danne áigu Sámediggi fas čujuhit dan dárbbu mii dán joavkkus lea oažžut liigefuomášumi go guoská dearvvašvuođa váttuid eastadeapmái.
Dannasinie sæjhta Saemiedigkie viht tjaatsestidh dam daerpiesvoetem mij daennie dåehkien lea åadtjodh *liigefuomášumi goh dæjpa healsoen skaaraj jeeremasse.
Sámediggi háliida ahte čađahuvvojit kampánjat oassin gárrenávnnaseastadeaddji doaibmabijuin sámi servodagas.
Saemiedigkie sæjhta ahte tjïrrehtovvieh *kampánjat boelhkine *gárrenávnnaseastadeaddji råajvarimmine saemien siebriedahkesne.
Deaŧalaš lea ahte dat njuolga leat ráhkaduvvon sámi álbmogii buot ahkejoavkkuid várás, ja leat kultuvrii heivehuvvon ja leat sámegillii.
Vihkele lea dah rïekte årrodh dorjesovveme saemien aalmogasse gaajhki aalteredåehkiej muhteste, jïh kultuvrese sjïehtelovveme jïh leah saemiengïelese.
Sámediggi deattasta ahte lea deaŧalaš fállat eastadeaddji doaibmabijuid árrat eallimis, ja háliida ahte čađahuvvojit kampánjat mat njuolga leat ráhkaduvvon vuođđo- ja joatkkaskuvllaid nuoraid várás.
Saemiedigkie tjïerteste ahte vihkele faaledh jeerije råajvarimmiej aarehken jieliemisnie, jïh sæjhta ahte tjïrrehtovvieh *kampánjat mah rïekte årrodh dorjesovveme våarome- jïh jåarhkeskuvli noeri muhteste.
Dasto leat buorit aktivitehtafálaldagat nuoraide báikegottiin deaŧalaš oassin gárrenávnnaseastadanbarggus.
Dehtie minngede leah buerieh *aktivitehtafálaldagat noeride sijjiegedtine vihkeles boelhkine *gárrenávnnaseastadanbarggus.
Dikšu Sámi pasieanttain lea vuoigatvuohta oažžut ovttaárvosaš gárrenávnnasdivššu mii váldá vuolggasaji sámi gielas ja kultuvrras.
Skïemtjesåjhtere Saemien skïemtjiji lea reakta åadtjodh seammavyörtegs *gárrenávnnasdivššu mij feelemesijjiem saemien gïeleste vaalta jïh kultuvreste.
Odne mii diehtit ahte dát gelbbolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras lea máŋggalágan.
Daenbiejjien mijjieh daejriejibie ahte daate maahtaldahke saemien gïelesne jïh kultuvresne lea #gelliesåarts<adj><sg><nom>.
Jos galgá oažžut áigái buori gárrenávnnasdivššu sámiide miehtá riikka de oaivvilda Sámediggi ahte gárrenávnnasdivššu sámi pasieanttaide ferte ovddidit riikkalaš perspektiivvas.
Jis edtja tïjjese åadtjodh buerien *gárrenávnnasdivššu saemide abpe rïjhken dellie Saemiedigkie jeahta ahte *gárrenávnnasdivššu saemien skïemtjijidie tjuara rïjhken perspektijvesne evtiedidh.
Psykalaš dearvvašvuođa váttisvuođat ja gárrenávnnasgeavaheapmi gullet dávjá oktii.
Psykeles healsoen dåeriesmoerh jïh *gárrenávnnasgeavaheapmi daamhtah guvlieh ikth.
Dan sámi giella- ja kulturgelbbolašvuođa ovddideapmái gárrenávnnasfuolahusas, sáhtášii min oaivila mielde geavahuvvot dat gelbbolašvuohta mii dál lea ovddiduvvon psykalaš dearvvašvuođas sámi pasieanttaide, ja mii sáhttá leat hui mávssolaš gárrenávnnasdikšui maid.
Dan saemien gïele- jïh kultuvremaahtaldahken evtiedæmman *gárrenávnnasfuolahusas, maahta mijjen aarvoen mietie åtnasovvedh dïhte maahtaldahke mij daelie psykeles healsosne evtiedovveme saemien skïemtjijidie, jïh mij maahta årrodh dan vihkele *gárrenávnnasdikšui aaj.
Gárrenávnnasgeavaheaddjit ieža leat dovddahan ahte háliidit dakkár fálaldaga man oktavuođas sáhttet geavahit luonddu eanet dahje ahte fálaldat livččii vuođđuduvvon oktasaš doaimmaide.
*Gárrenávnnasgeavaheaddjit jïjtjh vihte ahte sïjhtedh dagkeres faalenassem man gaskesisnie maehtiejih eatnemem utnedh jeenje jallh ahte faalenasse ektie darjoemidie tseegkesovveme.
Dat ahte čohkkát kantuvrras ja dušše hállat lea eahpelunddolaš.
Dah ahte kontovresne tjahkesjh jïh ajve håaledh lea *eahpelunddolaš.
Jos lea olgun luonddus šaddá ságastallan eanet lunddolaš, ja sáhttá šaddat álkit rahpasit daid váttisvuođaid ektui mat sis leat.
Jis lea ålkene eatnamisnie sjædta soptsestalleme jeenje iemie, jïh maahta aelhkieslaakan sjïdtedh *rahpasit daj dåeriesmoeri muhteste mah daj leah.
Sihke gielddat ja spesialistadearvvašvuođabálvalus fertejit láhčit eanet kulturvuđot ja gielalaččat heivehuvvon dikšuma.
Dovne tjïelth jïh *spesialistadearvvašvuođabálvalus tjuerieh jeenje kultuvrevåaromem laetjedh jïh #gïele<n><adj><der_aadv><adv> sjïehtelovveme gïetedallemem.
Ferte sáhttit geahčadit molssaektosaš vugiid movt bargat olahan dihte fálaldagaiguin nu ollugiid go lea vejolaš.
Tjuara maehtedh vuejnedh *molssaektosaš vuekieh guktie barkijibie hïnnedh åvteste faalenassigujmie dan jïjnjesidie goh #buektiehtidh<vblex>.
Ovdamearkka dihte sáhttá johtti poliklinihkalaš divššu ovddideapmi leat okta vuohki juksat eambbogiid.
Vuesiehtimmien åvteste maahta juhtije *poliklinihkalaš såjhtoen evtiedimmie årrodh akte vuekie jeanatjåbpojde/jïjnjebidie jaksedh.
Dát mearkkaša dan ahte veahkkeapparáhta dikšu geavaheddjiid doppe gos sii leat.
Daate dam krööhkeste ahte *veahkkeapparáhta skïemtjesåjhteren utniji debpene gusnie dah leah.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 374. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 374. bielie 379 bielesne
Dasa lassin ferte bidjat eanet resurssaid vai bearrašiid ja fierpmádaga sáhttá váldit mielde dikšumis nu árrat go lea vejolaš.
Dïsse lissine tjuara jeenje #resursse<n><pl><acc> vuj fuelhkieh bïejedh jïh vearmadahkem maahta mealtan gïetedallemistie vaeltedh dan aarehkem goh #buektiehtidh<vblex>.
Go dainna galggaš lihkostuvvat de fertejit guovddáš eiseválddit bidjat resurssaid dakkár gárrenávnnasfuolahusa ovddideapmái mas lea gelbbolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras.
Goh dejnie edtja lahkaskidh dellie tjuerieh voernges åejvieladtjh #resursse<n><pl><nom> bïejedh dagkeres *gárrenávnnasfuolahusa evtiedæmman mesnie lea maahtaldahke saemien gïelesne jïh kultuvresne.
Dalle ferte juolludit ruđaid dutkamii ja ovddideapmái.
Dellie tjuara beetnegh laeviehtidh dotkemasse jïh evtiedæmman.
Ferte maiddái rekrutteret bargiid geain lea gelbbolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras gárrenávnnasdikšui, muhto maiddái gelbbolašvuođa nannemii sámegielas ja sámegiela ja sámi kultuvrra birra veahkkeapparáhta siskkobealde.
Tjuara aaj barkijh dåårrehtidh giej lea maahtaldahke saemien gïelesne jïh kultuvresne *gárrenávnnasdikšui, mohte aaj maahtaldahken nænnoestæmman saemiengïelesne jïh saemiengïelen jïh saemien kultuvren bïjre *veahkkeapparáhta sisnjelen.
Dán oktavuođas leat oahppoásahusat deaŧalaččat.
Daennie gaskesisnie leah learoeinstitusjovnh vihkele.
Kulturáddejupmi lea deaŧalaš gelbbolašvuohta mii addá buori vuođu kulturgelbbolašvuhtii.
Kultuvregoerkese lea vihkeles maahtaldahke mij buerie våaromem kultuvremaahtaldahkese vadta.
Mii oaidnit ahte eaktun čálgobálvalusa geavahusas lea ahte olbmuin geat dikšot lea kulturáddejupmi ja kulturgelbbolašvuohta sámi gielas ja servodateallimis.
Mijjieh vuejniejibie ahte moenemetsiehkine murriedïenesjen åtnosne lea ahte almetjinie gïeh skïemtjesåjhtere lea kultuvregoerkese jïh kultuvremaahtaldahke saemien gïelesne jïh siebriedahkejieledesne.
Deaŧalaš lea ahte gelbbolašvuohta sámi gárrenávnnasdivššus psykalaš dearvvašvuođabálvalusas nannejuvvo ja fievrriduvvo dikšunásahusaide ja gielddaide, sihkkarastin dihte ahte sámi pasieanttat gozihuvvojit buori vuogi mielde.
Vihkele lea ahte maahtaldahke saemien *gárrenávnnasdivššus psykeles healsoendïenesjisnie nænnoeståvva jïh gïetedallemeinstitusjovnide jïh tjïeltide foeresjåvva, gorredidh åvteste ahte saemien skïemtjijh buerie vuekien mietie geehtesuvvieh.
SANAG lea ollu jagiid bargan psykalaš dearvvašvuođa dikšumiin ja gárrenávnnasváttisvuođaiguin sámi giella- ja kulturperspektiivvas.
SÁNAG jïjnje jaepiej barkeme psykeles healsoen gïetedalleminie jïh *gárrenávnnasváttisvuođaiguin saemien gïele- jïh kultuvreperspektijvesne.
Danne lea SANAG:is máhttu ja vásihusat mat leat mávssolaččat mii guoská sámi pasieanttaid gárrenávnnasfuolahussii.
Dannasinie lea SÁNAGen maahtoe jïh dååjrehtsh mah vihkele mij saemien skïemtjiji dæjpa *gárrenávnnasfuolahussii.
Ferte sihkkarastit ahte dat vásihusat ja máhttu fievrriduvvojit guoskevaš dikšunásahusaide, ja gielddaide mat barget eastadanbargguin ja joatkkadivššuin.
Tjuara gorredidh ahte dah dååjrehtsh jïh maahtoe sjyöhtehke gïetedallemeinstitusjovnide foeresjovvieh, jïh tjïeltide mah jeeremebarkojne jïh jåarhkesåjhtojne berkieh.
Lihkostuvvamii lea áibbas vealtameahttun deaŧalaš ahte joatkkadikšunmállet váldet vuolggasaji sámi kultuvrras ja eallinvugiin, ja ahte daid sáhttá heivehit sierra ahkejoavkkuide.
Lahkaskæmman lea aejvie #uvtedh<vblex><tv><der_meahttun><adj><attr> vihkele ahte jåarhkegïetedallemegoerh feelemesijjiem saemien kultuvreste vaeltieh jïh jielemevuekine, jïh ahte dejtie maahta sjïere aalteredåehkide sjïehtehtidh.
Sámediggi oaidná lunddolažžan ahte SANAG lea guovddážis go guoská gárrenávnnasfuolaheami ovddideapmái sámi pasieanttaid várás riikkalaš perspektiivvas.
Saemiedigkie vuajna iemine ahte SÁNAG lea #voernges<adj><sg><ine> goh dæjpa *gárrenávnnasfuolaheami evtiedæmman saemien skïemtjiji muhteste rïjhken perspektijvesne.
Guovddážis ferte maiddái leat ahte fálaldat maiddái sidjiide geat rahčet gárrenávnnashástalusaiguin ja psykalaš váttuiguin fárrolága sihkkarastojuvvo.
Jarngesne tjuara aaj årrodh ahte faalenasse aaj dejtie gïeh daamkoeh *gárrenávnnashástalusaiguin jïh psykeles skaarajgujmie ektesne gorredåvva.
Sii geain lea dárbu oažžut gárrenávnnasdivššu seammás go sis leat psykalaš váttut sáhttet vásihit dan, ahte sii eai sáhte oažžut divššu gárrenávnnasváttisvuođaide psykalaš váttuid geažil, go sidjiide maiddái sáhttá biehttaluvvot addimis dikšunfálaldat psykiatriijas dainna ákkain go sii leat gárremin.
Dah giej lea daerpiesvoete åadtjodh *gárrenávnnasdivššu seammasïenten goh daj leah psykeles skaarah maehtieh dam damtedh, dah eah maehtieh såjhtoem åadtjodh *gárrenávnnasváttisvuođaide psykeles skaaraj dïete, goh dejtie aaj maahta vedtedh nyöjhkesovvedh gïetedallemefaalenasse psykiatrijesne/psykiatrijijesne dejnie *ákkain goh dah leah *gárremin.
Sámediggi oaidná ahte sáhttá leat hástalussan sámi pasieanttaid fálaldahkii dalle go struktuvrrat dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusas rievdaduvvojit.
Saemiedigkie vuajna ahte maahta årrodh haestieminie saemien skïemtjiji faalenassese dellie goh struktuvrh healsoen- jïh hoksedïenesjisnie jarkestuvvieh.
Ovttasdoaibmanođastusa mielde biddjojuvvo gárrenávnnasdikšu ja gárrenávdnasiid boastut geavaheddjiid čuovvoleapmi eanet ja eanet gielddaide.
*Ovttasdoaibmanođastusa mealtan bïejesåvva *gárrenávnnasdikšu jïh krodti båajhtede utniji dåeriedimmie jeenje jïh jeenje tjïeltide.
Sámediggi deattasta ahte gielddain lea ovddasvástádus addit sámi pasieanttaide fálaldaga mii lea gielalaččat ja kultuvrralaččat heivehuvvon, sorjjakeahttá das gullet go gielddat sámi giellahálddašanguvlui vai eai.
Saemiedigkie tjïerteste ahte tjïelti lea dïedte vedtedh saemien skïemtjijidie faalenassem mij lea #gïele<n><adj><der_aadv><adv> jïh kulturellelaakan sjïehtelovveme, *sorjjakeahttá desnie guvlieh goh tjïelth saemien gïelereeremedajvese vuj eah.
Sámediggi vuorjašuvvá maiddái dainna go lea evttohuvvon ahte guovlupsykiatralaš guovddážat sámi guovlluin heaittihuvvojit, go dain áinnas lea viiddis fágagelbbolašvuohta dán suorggis.
Saemiedigkie aaj dejnie vaajva goh uvtedovveme ahte *guovlupsykiatralaš jarngh saemien dajvine illesuvvieh, goh dejnie maaje lea vijries faagemaahtaldahke daennie suerkesne.
Lávdegoddi deattasta ahte vejolaš heaittihemiid oktavuođas ferte sihkkarastit ahte gelbbolašvuohta ja resurssat sirdojuvvojit ja fievrriduvvojit viidáseappot ávkin sámi pasieanttaide.
Moenehtse tjïerteste ahte #kaanne<vblex><indic><pres><p3><sg> illemi gaskesisnie tjuara gorredidh ahte maahtaldahke jïh #resursse<n><pl><nom> jåhtasovvieh jïh vijriehkåbpoe foeresjovvieh nåhtojne saemien skïemtjijidie.
Joatkkadikšu guovddážis Sámi geavaheaddjit dihtet muitalit ahte gielddain lea heajos ja váilevaš joatkkadikšu.
Jåarhkeskïemtjesåjhteren jarngesne Saemien utnijh daejrieh soptsestidh ahte tjïeltine lea geerve jïh fååtesæjja jåarhkesåjhtoe.
Buori spesialistafálaldaga beaktilvuohta sáhttá mannat áibbas duššás, jos geavaheaddji ii oaččo doaibmi joatkkadivššu maŋŋá go boahtá ruoktot.
Buerien *spesialistafálaldaga eadtjohkevoete maahta aejvie mïnnedh *duššás, jis ij utnije funksjovnelle jåarhkesåjhtoen mænngan åadtjoeh goh gåetide båata.
Dan mii lea buorre joatkkadikšu, fertejit geavaheaddjit dávjá ieža leat mielde meroštallamin.
Dam mij buerie jåarhkesåjhtoe, tjuerieh utnijh daamhtah jïjtjh mealtan årrodh aerviedidh.
Mii diehtit ahte sámi geavaheddjiide lea deaŧalaš ahte gielddalaš veahkkeapparáhta diehtá makkár mearkkašupmi sámi gielas ja kultuvrras lea, dalle go geavaheaddji áiggošii álggahit gárrenávnnas friija eallima ruovttugielddas.
Mijjieh daejriejibie ahte saemien utniejidie vihkele ahte #tjïelte<n><adj><sg><nom> *veahkkeapparáhta daajra magkeres mïerhkesjimmie saemien gïelesne jïh kultuvresne lea, dellie goh utnije sæjhta aelkiehtidh krodth frïjje jielemem årrometjïeltesne.
Ollugiidda sáhttá maiddái leat deaŧalaš ahte bearaš ja fierpmádat leat mielde joatkkadivššus.
Jïjnjesidie maahta aaj vihkele ahte fuelhkie jïh vearmadahke mealtan årrodh jåarhkesåjhtosne.
Sámi giella ja kulturgelbbolašvuohta lea seamma deaŧalaš joatkkadivššus go dikšunfálaldagas ge.
Saemien gïele jïh kultuvremaahtaldahke lea seamma vihkeles jåarhkesåjhtosne goh gïetedallemefaalenassesne aaj.
Danne lea deaŧalaš ahte gielddain lea dakkár bálvalus mas lea gelbbolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras.
Dannasinie vihkele ahte tjïelti lea dagkeres dïenesje mesnie lea maahtaldahke saemien gïelesne jïh kultuvresne.
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 375. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 375. bielie 379 bielesne
Evttohusat
Uvtelassh
Evttohus 1
Uvtelasse 1
Evttohus Bargiidbellodaga sámediggejoavkkus, Geir Johnsen, Mariann Wollmann Magga, Jørn Are Gaski ja Marit Kirsten A.
Uvtelasse #Bargiidbellodat<np><sg><gen> saemiedigkiedåehkesne, Geir Johnsen, Mariann Wollmann Magga, Jørn Are Gaski jïh Marit Kirstine #A<n><abbr><sg><gen>
Gaup Norgga Sámiid Riikkasearvvis Silje Karine Muotka, Kirsti Guvsám, Miriam Paulsen, Árjjas, Odd Iver Sara, Åarjel-Saemiej Gielhas, Leif Aksel Renfjell ja Johttisápmelaččaid listus, Anders Somby jr.
Gaup Nöörjen saemiej rïjhkensiebresne Silje Karine Muotka, Kirsti Guvsám, Miriam Paulsen, Árjesne, Odd Iver Sara, #Åarjel<np><attr>-*Saemiej *Gielhas, Leif Aksel Renfjell jïh Juhtijesaemiej *listus, Anders Sombyn jr.
Lasáhus maŋŋá maŋimuš teakstaoasi:
Lissie mænngan minngebe teeksteboelhken:
Sámediggi oaivvilda ahte buot sámi pasieanttain leat vuoigatvuođat geavahit sámegiela dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusas, maiddái gielddain mat leat olggobealde sámegiela hálddašanguovllu.
Saemiedigkie jeahta ahte gaajhken saemien skïemtjiji leah reaktah saemiengïelem utnedh healsoen- jïh hoksedïenesjisnie, aaj tjïeltine mah leah ålkolen saemiengïelen reeremedajven.
Sámediggi oaivvilda ahte struktuvrraid ferte heivehit sámi pasieanttaide nu ahte sii ožžot heivehuvvon divššu juohke sajis.
Saemiedigkie jeahta ahte struktuvrh tjuara saemien skïemtjijidie dan sjïehtehtidh dah sjïehtelovveme såjhtoem åadtjoeh fïerhtede sijjeste.
Sámedikki oaivila mielde lea deaŧalaš ahte doaibmabijut leat njuolga heivehuvvon sámi gárrenfuolahussii nugo ovdamearkka dihte johtti poliklinihkalaš divššu ovddideapmi, ja dasto nannet DPS sámi guovlluin.
Saemiedigkien aarvoen mietie vihkele ahte råajvarimmieh leah rïekte sjïehtelovveme saemien *gárrenfuolahussii goh vuesiehtimmien åvteste juhtije *poliklinihkalaš såjhtoen evtiedimmie, jïh dehtie minngede nænnosth *DPS saemien dajvine.
Evttohus 2
Uvtelasse 2
Ovddádusbellodaga evttohus, Hans Eriksen:
#Ovddádusbellodat<np><sg><gen> uvtelasse, Hans Eriksenem
Ovddádusbellodat doarju vuosttaš teakstaoasi, muhto háliida bidjat čuovvovaš teavstta dan sadjái:
#Ovddádusbellodat<np><sg><nom> voestes teeksteboelhkem dåårje, mohte sæjhta minngebe teekstem bïejedh dan sijjeste:
Dan sadjái go bidjat guovddážii etnihkalašvuođa, lea deaŧaleappo bidjat guovddážii dan ahte buohkat geat rahčet gárrenávnnassorjjasvuođain sorjjakeahttá etnihkalaš duogážis, de leat sis iešguđege lágan áššečuolmmat, sierralágan sivat manne gárihuhttit iežaset ja sis lea sierralágan dárbu oažžut divššu ja veahki.
Dan sijjeste goh jarngese bïejedh *etnihkalašvuođa, lea vihkielåbpoen bïejedh jarngese dam ahte gaajhkesh gïeh daamkoeh *gárrenávnnassorjjasvuođain *sorjjakeahttá *etnihkalaš duekesne, dellie dejnie årrodh *iešguđege laakesne aamhtesetjoelmh, #sjïere<adj><cmp_attr><der_lágan><adj><attr> sjïekh mïnnin #lihtie<n><der_huhtti><vblex><tv><inf> jïjtjemsh jïh daj lea #sjïere<adj><cmp_attr><der_lágan><adj><attr> daerpiesvoete åadtjodh såjhtoen jïh viehkiem.
Danne lea áibbas vealtameahttun deaŧalaš ahte gárrendivššus leat máŋggalágan fálaldagat jos galgá lihkostuvvat.
Dannasinie lea aejvie #uvtedh<vblex><tv><der_meahttun><adj><attr> vihkele ahte *gárrendivššus leah gelliesåarhts faalenassh jis edtja lahkaskidh.
Máŋggalágan fálaldagaid vuođul sáhttá buohkaide fállat veahki sin iežaset hástalusaid ja eavttuid mielde.
Gelliesåarhts faalenassi mietie maahta gaajhkesidie viehkiem faaledh daj jïjtjsh haestemi jïh moenemetsiehkiej mietie.
Buriid spesialistafálaldagaid beaktilvuohta sáhttá mannat áibbas duššás jos pasieanttaide ii fállojuvvo dakkár joatkkadikšu mii doaibmá go sii bohtet ruoktot.
Bueriej *spesialistafálaldagaid eadtjohkevoete maahta aejvie mïnnedh *duššás jis skïemtjijidie ij faalh dagkeres jåarhkeskïemtjesåjhterem mij jåhta goh dah gåetide båetieh.
Buorre gárrendikšui gullá maiddái buorre dikšu maŋŋá ja mas lea gelbbolašvuohta pasieantta gielas ja kultuvrras.
Buerie *gárrendikšui aaj gåvla buerie skïemtjesåjhteren mænngan jïh mesnie lea maahtaldahke skïemtjijen gïelesne jïh kultuvresne.
Lávdegotti ráva
Moenehtsen bïhkedimmie
Lávdegottis eai leat eanet mearkkašumit dahje evttohusat ja rávve Sámedikki mearridit čuovvovačča:
Moenehtsen eah leah jeenje mïerhkesjimmieh jallh uvtelassh jïh Saemiedigkiem nihtetjæsta nænnoestidh #minngebe<adj><sg><gen>:
Sámediggi doarju muđui sámediggeráđi árvalusevttohusa.
Saemiedigkie dåårje voen saemiedigkieraerien åssjeleuvtelassem.
III Jienasteapmi
III Gïelevedteme
39 áirasis ledje 36 čoahkis.
39 saadthalmetjh lin 36 tjåengkesne.
Jienasteapmi dahkkojuvvui čuovvovaš vuogi mielde:
Gïelevedteme minngebe vuekien mietie dorjesovvi:
Evttohus 2 hilgojuvvui 33 jienain.
Uvtelasse 2 33 tjoejine beelhkesovvi.
3 jienastedje beali.
3 bieliem gïelem vedtiejin.
Evttohus 1 mearriduvvui 33 jienain 3 jiena vuostá.
Uvtelasse 1 33 tjoejh nænnoestovvi 3:n tjoejen vuestie.
Bajásšaddan- fuolahus- ja oahppolávdegotti ráva mearriduvvui 33 jienain 3 jiena vuostá.
Byjjenimmie- hokse- jïh studijemoenehtsen bïhkedimmie 33 tjoejh nænnoestovvi 3:n tjoejen vuestie.
IV Beavdegirjelasáhusat
IV Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
Daennie aamhtesisnie idtji evtedh buertiegærjalissie.
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat
V Lahtestimmielæstoe jïh replihkh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Marit Kirsten Anti Gaup, áššejođiheaddji Gunn-Britt Retter
Lahtestimmie Replihke 1 Marit Kirsten Anti Gaup, aamhtesejuhtiehtæjja Gunn-Britt Retter
Čoahkkingirjji čállit: Ellen Aina Eira/Ellen Mienna 376. siidu 379 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Ellen Aina Eira/Ellen Miennan 376. bielie 379 bielesne
Silje Karine Muotka Anne-Marit Eira Marit Kirsten Anti Gaup 2 Miriam Paulsen Silje Karine Muotka 3 Hans J. Eriksen Silje Karine Muotka Geir Johnsen Kirsti Guvsám 4 Anders Somby jr.
Silje Karine Muotka Anne-Marit Eira Marit Kirsten Anti Gaup 2 Miriam Paulsen Silje Karine Muotka 3 Hans j. Eriksen Silje Karine Muotka Geir Johnsen Kirsti Guvsám 4 Anders Somby jr.
Marit Kirsten Anti Gaup Silje Karine Muotka Trond Are Anti Anders Somby jr.
Marit Kirsten Anti Gaup Silje Karine Muotka Trond Are Anti Anders Sombyn jr.
5 Silje Karine Muotka Geir Tommy Pedersen Miriam Paulsen Rolf Johansen Silje Karine Muotka 6 Heidi Persdatter Greiner Haaker
5 Silje Karine Muotka Geir Tommy Pedersen Miriam Paulsen Rolf Johansen Silje Karine Muotka 6 Heidi Persdatter Greiner Haaker
Marit Kirsten Anti Gaup
Marit Kirsten Anti Gaup
Rolf Johansen Trond Are Anti Heidi Persdatter Greiner Haaker 7 Alf Isaksen 8 Ronny Wilhelmsen 9 Ragnhild Melleby Aslaksen 10 Egil Olli 11 Kirsti Guvsám 12 Stig Furu Marit Kister Anti Gaup, áššejođiheaddji
Rolf Johansen Trond Are Anti Heidi Persdatter Greiner Haaker 7 Alf Isaksen 8 Ronny Wilhelmsen 9 Ragnhild Mellebyem Aslaksen 10 Egil Olli 11 Kirsti Guvsám 12 Stig Furu Marijjh *Kister Anti Gaup, aamhtesejuhtiehtæjja
VI Sámedikki mearrádus
VI Saemiedigkieh nænnoestahke
Easttadeapmi, dikšu ja maŋit áiggi dikšu (ettervern) leat golbma guovddáš fáttá mat leat hui dehálaččat go galgá hábmet ollislaš gárrenmirkodivššu.
*Easttadeapmi, skïemtjesåjhtere jïh soejmehth tïjjen skïemtjesåjhterem (*ettervern) leah golme voernges aamhtesh mah leah dan vihkele goh edtja hammoedidh ellies *gárrenmirkodivššu.
Mii diehtit dál ahte gárrenmirkováttisvuođaid čoavdin lea čadnon kultuvrii, ja sáhttá leat iešguđetládje iešguđetlágan kultuvrrain.
Mijjieh daelie daejriejibie ahte *gárrenmirkováttisvuođaid tjuevteme kultuvrese #gårredidh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><prfprc>, jïh maahta joekehtslaakan ovmessie kultuvrine årrodh.
Gárrenmirkkot ja gárrenmirkkuid geavaheapmi leat fáttát maid birra ii ságastallojuvvo sámi servodagas ja sáhttá dan dihte váttis olahit vehkiin.
Krodth jïh krodti pråvhkoe leah aamhtesh mej bïjre ij saemien siebriedahkesne soptsestallh jïh maahta dan åvteste geerve viehkine hïnnedh.
Dákkár jávohisvuohta sáhttá maid dahkat ahte váttisvuođat besset stuorrut ovdal go olbmot ožžot veahki.
Dagkeres sjaevehtsvoete maahta aaj darjodh ahte dåeriesmoerh biesieh aarebi stuerebe sjïdtedh goh almetjh viehkiem åadtjoeh.
Sámedikki mielas lea dehálaš deattuhit gárrenmirkkuid boasttogeavaheami eastadeami maiddái vai dát jávohisvuohta botkejuvvo.
Saemiedigkien mïelesne vihkele tjïelkestehtedh krodti *boasttogeavaheami jeeremem aaj vuj daate sjaevehtsvoete böörhkesåvva.
Otná dikšunvugiid lahkonanvuogit leat nu apmasat ahte sáhttet baldit ollu sámi pasieanttaid.
Daanbeajjetje gïetedallemevuekiej geatskanimmievuekieh leah dan ammes ahte maehtieh beltedh jïjnje saemien skïemtjijh.
Sámedikki mielas lea dehálaš geahččat movt sáhttá earáládje bargat vai olaha sápmelaččaid geain leat gárrenmirkováttisvuođat.
Saemiedigkien mïelesne vihkele gïehtjedidh guktie maahta jeatjahlaakan barkedh vuj saemieh hænna giejnie leah *gárrenmirkováttisvuođat.
Sámi pasieanttain lea riekti oažžut ovttadássásaš gárrenmirkodivššu mas sámegiella ja sámi kultuvra lea divššu vuođđun.
Saemien skïemtjiji lea reaktoe åadtjodh seammavyörtegs *gárrenmirkodivššu mesnie saemiengïele jïh saemien kultuvre lea såjhtoen våaroeminie.
Mii diehtit ahte odne rievddada gelbbolašvuohta.
Mijjieh daejriejibie ahte daenbiejjien maahtaldahke #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><indic><pres><p3><sg>.
Sámedikki mielas ferte gárrenmirkofálaldagas sámi pasieanttaide leat našunála perspektiiva vai oažžu buori gárrenmirkodikšo-fálaldaga sámi pasieanttaide olles riikkas.
Saemiedigkien mïelesne tjuara *gárrenmirkofálaldagas saemien skïemtjijidie årrodh nasjonaale perspektijve vuj åådtje bueriem *gárrenmirkodikšo-faalenassen saemien skïemtjijidie abpe rïjhkesne.
Psyhkalaš buozanvuohta ja gárrenmirkoboasttugeavaheapmi leat dávjá olbmuin oktanis.
Psykeles fiejlie jïh *gárrenmirkoboasttugeavaheapmi leah daamhtah almetjinie seammasïenten.
Go hukse sámegiel ja kulturgelbbolašvuođa gárrenmirkodivššus, de oaivvilda Sámediggi ahte gelbbolašvuohta mii juo lea huksejuvvon psyhkalaš dearvvašvuođabálvalusas sáhttá leat mávssolaš gárrenmirkodikšui.
Goh bigkie saemiengïeleh jïh kultuvremaahtaldahkem *gárrenmirkodivššus, dellie Saemiedigkie jeahta ahte maahtaldahke mij joe psykeles healsoendïenesjisnie bigkesovveme vihkele maahta *gárrenmirkodikšui.
Guovddáš eiseválddit fertejit bidjat resurssaid vai sáhttá hukset gárrenmirkodivššu mas lea gelbbolašvuohta sámegielas ja sámi kultuvrras.
Voernges åejvieladtjh tjuerieh #resursse<n><pl><nom> bïejedh vuj maahta bigkedh *gárrenmirkodivššu mesnie lea maahtaldahke saemiengïelesne jïh saemien kultuvresne.
Sámediggi vuordá ahte juolluduvvojit ruđat dutkamii ja ovdánahttimii.
Saemiedigkie vuarta ahte beetnegh laeviehtovvieh dotkemasse jïh evtiedæmman.
Lea dárbbašlaš háhkat bargiid geain lea gelbbolašvuohta sámegielas ja sámi kultuvrras vai sámi pasieanttat ožžot buori gárrenmirkodivššu, ja ahte gelbbolašvuohta sámegielas ja sámi kultuvrras bargiin buot dásiin veahkkeásahusain nannejuvvo.
Daerpies skååffedh barkijh giej lea maahtaldahke saemiengïelesne jïh saemien kultuvresne vuj saemien skïemtjijh åadtjoeh bueriem *gárrenmirkodivššu, jïh ahte maahtaldahke saemiengïelesne jïh saemien kultuvresne barkijinie #gaajhke<prn><ind><pl><loc> daltesinie viehkieinstitusjovnine nænnoeståvva.
Buori erenoamášdivššu ávki sáhttá áibbas jávkat jus pasieanttat eai oaččo buori maŋit áiggi divššu (ettervern) go bohtet ruoktot.
Buerien sjïeresåjhtoen nåhtoe maahta aejvie jaavoelidh jis eah skïemtjijh åadtjoeh bueriem soejmehth tïjjen såjhtoem (*ettervern) goh gåetide båetieh.
Buorre gárrenmirkodikšu sámi pasieanttaide sisttisdoallá maid buori maŋit áiggi divššu (ettervern) mas lea gelbbolašvuohta sámegielas ja sámi kultuvrras.
Buerie *gárrenmirkodikšu saemien skïemtjijidie aaj åtna bueriem soejmehth tïjjen såjhtoem (*ettervern) mesnie lea maahtaldahke saemiengïelesne jïh saemien kultuvresne.
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 24.02.12 dii. 12.00.
Aamhtesen gïetedimmie 24.02.12 ts. illesovvi 12.00.
Vuolláičállit leat lohkat čoahkkinbeavdegirjji, ja leat gávnnahan ahte čoahkkingirjái fievrriduvvon mearrádusat leat nu movt Sámediggi mearridii.
*Vuolláičállit libie tjåanghkoebuertiegærjam jiehtedh, jïh guajhtsadamme ahte buertiegærjese foeresjovveme nænnoestahkh dan guktie Saemiedigkie nænnoesti.
Kárášjohka 14.03.2012
Karasjohke 14.03.2012
Dievasčoahkkinjođihangoddi
Dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtse
Jarle Jonassen Toril Bakken Kåven jođiheaddji
Jarle Jonassen Toril Bakken Kåvenen juhtiehtæjja
Jørn Are Gaski Hilde Anita Nyvoll
Jørn Are Gaski Hilde Anita Nyvoll
Mathis Nilsen Eira
Mathis Nilsen Eira
Čoahkkingirji 02/12
Buertiegærja 02/12
Ávjuvárgeaidnu 50, N-9730 Kárášjohka
Ávjovárgeaidnu 50, N-9730 Karasjohke
Telefon +47 78 47 40 00
Telefovne +47 78 47 40 00
Telefaks +47 78 47 40 90
Telefaks +47 78 47 40 90
samediggi@samediggi.no
*samediggi@*samediggi.nov
www.samediggi.no
*www.*samediggi.nov
Áigi: 18.04.12 - 19.04.12 Báiki: Kárášjogas
Tïjje: 18.04.12 - 19.04.12 sijjie: Karasjohkesne
Áššelistu
Aamhteselæstoe
013/12Vuođđudeapmi 014/12Sámediggeráđi doaibmadieđáhus 015/12Gažaldagat Sámediggeráđđái 016/12Ođđa áššiid dieđiheapmi 017/12Sámi vuoigatvuođat bioteknologalaš ovddideamis 018/12Sámediggeráđi čilgehus sámi giella birra 019/12St.prop.
013/*12Vuođđudeapmi 014/*12Sámediggeráđi darjomebïevnese 015/*12Gažaldagat Saemiedigkieraaran 016/*12Ođđa aamhtesi bïeljelimmie 017/*12Sámi reaktah *bioteknologalaš evtiedimmesne 018/*12Sámediggeráđi tjïelkestimmie saemien gïele bïjre 019/*12St.*prop.
70L Rievdadusat oassálastinlágas, mearraresursalágas ja finnmárkolágas (riddoguolástuslávdegottis)
*70L Jorkestimmieh #mealtan<adv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>laakesne, #mearoe<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><cmp_sgnom><cmp>laakesne jïh *finnmárkolágas (gaedtiegöölememoenehtsisnie)
Čoahkkináiggit
Tjåanghkoetïjjh
18/12
18/12
pseudo_tmx_data/SP-14-2012_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-14-2012_sme2sma.tmx

Ášši/Sak DC014/12
Aamhtese/*Sak *DC014/12
Sámediggeráđi doaibmadieđáhus
Saemiedigkieraerien darjomebïevnese
Arkiiva
Arkijve
Arkiiváššenr.
Arkijveaamhtesnr.
SF
SF/Sf
12/1790
12/1790
Ášši meannudeapmi álggahuvvui cuoŋománu 18.04.12 dii. 08.50.
Aamhtesen gïetedimmie aelkiehtovvi voerhtjen 18.04.12 ts. 08.50.
I Mildosat
I Lissiepaehperh
NrBeaiviGeas/GeasaNamahus
*NRBeaiviGeas/*GeasaNamahus
II Evttohusat ja mearkkašumit
II Uvtelassh jïh mïerhkesjimmieh
Sámediggeráđi árvalus Sámediggái
Saemiedigkieraerien åssjele Saemiedægkan
Sámediggi váldá Sámediggeráđi doaibmadieđáhusa áigodagas guovvamánu 8. b. – njukčamánu 29. b. 2012 diehtun.
Saemiedigkie Saemiedigkieraerien darjomebïevnesem boelhkeste vaalta goevten 8. b. – njoktjen 29. b. 2012 daajrojne.
1 Álggahus
1 aalkoe
Dát dieđáhus guoská áigodahkii guovvamánu 8. b. njukčamánu - 29. b. 2012 ja čatnasa Sámedikki 2012 bušehttii.
Daate bïevnese boelhkese goevten dæjpa 8. b. njoktjen - 29. b. 2012 jïh gårrede Saemiedigkien 2012 budsjehtese.
Sámediggeráđđi lea dán áigodagas doallan ovtta čoahkkima ja lea meannudan 25 ášši.
Saemiedigkieraerie lea daennie boelhkesne steereme aktem tjåanghkoem jïh 25 aamhtesh gïetedamme.
Nugo oidno geahčastagas www.sametinget.no de lea ráđđi searvan ollu čoahkkimiidda ja ovddastemiide.
Goh gaehkesne vååjnoe *www.*sametinget.nov dellie raerie meatan jïjnje tjåanghkojde jïh *ovddastemiide.
Dásseárvu
Seammavyörtegsvoete
Norgga stáhta gažadeapmi ON nissonvealahanlávdegotti birra
Nöörjen staaten *gažadeapmi ONEN nyjsenæjjanjoekehtsgïetedimmiemoenehtsen bïjre
ON nissonvealahanlávdegottis (CEDAW) lea ovddasvástádus čuovvolit dan movt stáhtat čuovvolit ON nissonvealahankonvenšuvnna.
ONEN nyjsenæjjajoekehtsgïetedimmiemoenehtsen (*CEDAW) lea dïedte dam dåeriedidh guktie staath ONEN nyjsenæjjajoekehtsgïetedimmiekonvensjovnem dåeriedieh.
Sámediggi lei mielde áicin dalle go Norga gažaduvvui Genèvas 16.2.2012.
Saemiedigkie lij mealtan sierngiejinie dellie goh Nöörje *gažaduvvui *Genèvas 16.2.2012.
Sámediggeráđđi lea vuoruhan dán barggu, ja lea ovddidan sámi nissoniid hástalusaid riikkaidgaskasaš forumii.
Saemiedigkieraerie prijoriteradamme daam barkoem, jïh evtiedamme saemien nyjsenæjjaj haestemh gaskenasjonaale forumese.
Sámediggi attii cealkámuša gávccát raporteremii movt Norga ollašuhttá nissonvealahankonvenšuvnna rivttiid.
Saemiedigkie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> vedtieji gaaktsede reektemasse guktie Nöörje nyjsenæjjajoekehtsgïetedimmiekonvensjovnem tjïrrehte reaktoeh.
Cealkámušas válddii Sámediggi ovdan sámi nissonolbmuid dearvvašvuođa, sámi nissonolbmuid vuođđoealáhusain ja dan go váilu máhttovuođđu sámi nissonolbmuid birra.
#Jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ela> Saemiedigkie vaeltieji fraamme saemien nyjsenæjjaj healsoem, saemien nyjsenæjjaj våaromejieliemijstie jïh dam goh maahtoevåarome fååtese saemien nyjsenæjjaj bïjre.
CEDAW dovddahii fuola dan geažil go sámi nissonat ain gártet gillát ollu vealaheami, ja maiddái go leat váttisvuođat oažžut dohkálaš dearvvašvuođafálaldaga.
*CEDAW hoksem dan dïete dabtehti goh saemien nyjsenæjjah annje sjidtieh jïjnje joekehtsgïetedimmiem töölledh, jïh aaj goh leah dåeriesmoerh åadtjodh #dåhkasjidh<vblex><prfprc><attr> healsoenfaalenassem.
Konklušuvdnan dása, rávvii lávdegoddi ráđđehusa sihkkarastit dan ahte sámi nissonolbmot ožžot dohkálaš dearvvašvuođafálaldaga, ja dohkálaš psykalaš dearvvašvuođadivššu.
Konklusjovnine daase, moenehtse nihtetjisti reerenassem gorredidh dam ahte saemien nyjsenæjjah #dåhkasjidh<vblex><prfprc><attr> healsoenfaalenassem åadtjoeh, jïh #dåhkasjidh<vblex><prfprc><attr> psykeles healsoensåjhtoem.
Sámediggeráđđi lea duhtavaš go oažžu doarjaga ON:s áššis mainna ráđđi lea bargan máŋggaid jagiid.
Saemiedigkieraerie madtjele goh dåarjoem ONESTE åådtje aamhtesistie mejnie raerie gellide jaepiej barkeme.
CEDAW rávvii ráđđehusa maiddái ahte čađahit nissonperspektiivva buot politihkas ja prográmmain mat gusket sámiide.
*CEDAW reerenassem aaj nihtetjisti ahte nyjsenæjjaperspektijvem tjïrrehtieh gaajhkene politihkesne jïh programmine mah saemide dijpieh.
Dát dávista maiddái áigumušaide mat leat Sámedikki dásseárvodoaibmaplánas 2009-2013.
Daate aaj aajkojde svååroe mah leah Saemiedigkien seammavyörtegsvoetedahkoesoejkesjisnie 2009-2013.
Nissonkommišuvnna 56.
Nyjsenæjjakommisjovnen 56.
sešuvdna
sesjovne
Sámediggeráđđi searvvai ON 56.
Saemiedigkieraerie meatan ON 56.
nissonkommišuvdnii.
nyjsenæjjakommisjovnese.
Dán jagi fáddán ledje nissonolbmot eanadoalloguovlluin.
Daan jaepien aamhtesinie lin nyjsenæjjah laanteburriedajvine.
Ráđđelahttu Vibeke Larsen searvvai paneladigaštallamii álgoálbmot nissonolbmuid vuoigatvuođaid birra oažžut seđolaš barggu.
Raerielïhtsege Vibeke Larsen meatan #paneele<n><cmp_sgnom><cmp>digkiedæmman aalkoeåålmegen nyjsenæjjaj reaktaj bïjre åadtjodh *seđolaš barkoem.
ON nissonkommišuvdna lea dál vuosttaš gearddi šiehtadallan sierra resolušuvnna álgoálbmot nissonolbmuid birra.
ONEN nyjsenæjjakommisjovne daelie voestes aejkien raarahtalleme sjïere resolusjovnem aalkoeåålmegen nyjsenæjjaj bïjre.
Loahpalaš resolušuvdnaárvalusas ávžžuhuvvo earret eará stáhtaid álggahit sierra doaibmabijuid ovdánahttit ja nannet politihka ja prográmmaid maid bokte sihkkarastit ahte álgoálbmot nissonolbmot beasašedje searvat almmolaš mearrádusproseassaide.
Minngemes resolusjovneåssjelisnie gaskem jeatjah haastasåvva staath sjïere råajvarimmide aelkiehtidh evtiedidh jïh nænnoestidh politihken jïh programmh mej baaktoe gorredidh ahte aalkoeåålmegen nyjsenæjjah biesieh meatan byjjes nænnoestahkeprosesside.
Resolušuvnnas deattuhuvvo viidáseappot man deaŧalaš lea ollásit nannet álgoálbmot nissonolbmuid ja nieiddaid vuoigatvuođaid, nugo vuoigatvuođa oahpahussii, ja ovdánahttit máŋggakultuvrralaš lagadeami oahpahusvuogádagas – dainna lágiin ahte álgoálbmot nissonolbmuid sierra mihttomearit ja dárbbut vuhtii váldojuvvojit.
Resolusjovnesne vijriehkåbpoe #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> man vihkele lea ellieslaakan nænnoestidh aalkoeåålmegen nyjsenæjjide jïh nïejti reaktide, goh reaktan ööhpehtæmman, jïh evtiedidh *máŋggakultuvrralaš *lagadeami lïerehtimmieöörnegesne – dejnie vuekine ahte aalkoeåålmegen nyjsenæjjaj sjïere ulmieh jïh daerpiesvoeth vuehtieji vaaltasuvvieh.
Álgoálbmot nissonolbmuid árbedieđut deattuhuvvojit deaŧalažžan álgoálbmotservodaga ovddideamis.
Aalkoeåålmegen nyjsenæjjaj aerpiedaajroeh vihkielinie #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> aalkoeåålmegesiebriedahken/aalkoeåålmehsiebriedahken/aalkoeåålmhsiebriedahken evtiedimmesne.
Resolušuvnnas deattuhuvvo ahte álgoálbmot nissonolbmuin lea riekti gudnejahttojuvvot ja oažžut ollislaš olmmošvuoigatvuođaid.
Resolusjovnesne #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> ahte aalkoeåålmegen nyjsenæjjine lea reaktoe heevehtovvedh jïh ellies åålmehreaktide åadtjodh.
Veahkaváldi maid álgoálbmotnissonolbmot gillájit lea okta ollu beliin mat deattuhuvvojit resolušuvnnas, ja stáhtat ávžžuhuvvojit álggahit doaibmabijuid eastadan dihte dán lágan veahkaválddi, nationála ja báikkálaš dásis.
Faamoestilleme maam aalkoeåålmegenyjsenæjjah/aalkoeåålmehnyjsenæjjah/aalkoeåålmhnyjsenæjjah tööllieh lea akte jïjnje bieline mah resolusjovnesne #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl>, jïh staath haastasuvvieh råajvarimmieh aelkiehtidh jeeredh åvteste daennie laakesne *veahkaválddi, nasjonaale jïh dajven daltesisnie.
Resolušuvnnas ávžžuhuvvo ahte stáhtat dorjjošedje dan ahte álgoálbmot nissonolbmot beasašedje searvat álgoálbmogiid máilmmikonferánsii, mii galgá dollojuvvot 2014:s.
Resolusjovnesne haastasåvva ahte staath dam dåarjoeh ahte aalkoeåålmegen nyjsenæjjah biesieh meatan aalkoeåålmegi eatnemenkonferaansese, mij edtja jaepien 2014 steeresovvedh.
ON nissonkommišuvdna lea dál vuosttaš gearddi šiehtadallan sierra resolušuvnna álgoálbmot nissonolbmuid birra.
ONEN nyjsenæjjakommisjovne daelie voestes aejkien raarahtalleme sjïere resolusjovnem aalkoeåålmegen nyjsenæjjaj bïjre.
Dát iešalddis lea deaŧalaš lávki rivttes guvlui.
Daate oktegh lea vihkeles sïlle rïektes dajvese.
Sámediggi barggai árjjalaččat resolušuvdnateavsttain.
Saemiedigkie eadtjoehkåbpoe resolusjovneteekstine barki.
Nissonkommišuvnna sekšuvdnii eai searvan nu ollu álgoálbmot nissonolbmot, ja eai nu gallis beassan šiehtadallamiidda eaige lean ožžon váikkuhanfámu.
Nyjsenæjjakommisjovnen seksjovnese idtjin #meatan<conneg> dan jïjnje aalkoeåålmegen nyjsenæjjah, jïh eah dan gelleste raarahtallemidie bïesh idtjin leah åådtjeme soptsestimmiem.
Sámediggi evttohii nannet álgoálbmotnissonolbmuid searvama ja váikkuhanfámu nissonkommišuvnnas, ja áigu boahtteáiggis bargat árjjalaččat dainna.
Saemiedigkie uvtedi nænnoestidh aalkoeåålmegenyjsenæjjaj/aalkoeåålmehnyjsenæjjaj/aalkoeåålmhnyjsenæjjaj #meatan<adv><der_nomact><n> jïh soptsestimmiem nyjsenæjjakommisjovnesne, jïh sæjhta båetijen aejkien eadtjohkelaakan barkedh dejnie.
Njukčamánu 8. beaivvi čalmmusteapmi
Njoktjen 8. biejjien vååjnesasse bïejeme
Sámediggi láve juohke jagi čalmmustit riikkaidgaskasaš nissonbeaivvi, mii lea njukčamánu 8. b. Dát lea Sámedikki dásseárvodoaibmaplána čuovvoleapmi.
Saemiedigkie provhkoe fïerhten jaepien gaskenasjonaale nyjsenæjjabiejjiem vååjnesasse bïejedh, mij njoktjen 8. b. Daate lea Saemiedigkien seammavyörtegsvoetedahkoesoejkesje dåeriedimmie.
Dán jagi ledje doalut Unjárggas, ovttasbargguin báikkálaš njukčamánu 8. b. lávdegottiin, mii doaimmai bures.
Daan jaepien lin arrangemeente Nessebyesne, ektiebarkojne dajven njoktjen 8. b. moenehtsinie, mij hijven juhtieji.
Váldofáddán lei eretfárren smávit giliin oppalaččat ja sámi guovlluin erenoamážit.
Åejvieaamhtesinie lij olkesejuhtemen unnebe byjjine ellieslaakan jïh saemien dajvine joekoenlaakan.
Doppe lágiduvvui paneladigaštallan man fáddán lei “Maid gilli sáhttá fállat nissonolbmuide?”
Debpene #paneele<n><cmp_sgnom><cmp>digkiedimmie öörnesovvi man aamhtesinie lij “Maam byjje maahta nyjsenæjjide faaledh?”
Giella
Gïele
Sámi álbmogis galgá leat vejolašvuohta ja vuoigatvuohta geavahit gielas.
Saemien aalmogen edtja årrodh nuepie jïh reakta gïelem utnedh.
Sámegiela suodjaleapmi, nannen ja ovddideapmi lea deaŧalaš sámi kultuvrra boahtteáigái.
Saemiengïelen vaarjelimmie, nænnoestimmie jïh evtiedimmie lea vihkeles saemien kultuvren båetijen aajkan.
Váldomihttomearri
Åejvieulmiemierie
 Sámegiella lea lunddolaš giella buot arenain
* Saemiengïele lea iemie gïele #gaajhke<prn><ind><pl><loc> sijjine
Oassemihttomearit
Boelhkeulmieh
 Mis leat ceavzilis ja árjjalaš arenat sámegiela várás  Sámegiella lea oidnosis ja geavahuvvo maiddái dain guovlluin gos giella lea áitojuvvon  Sámegiella geavahuvvo árjjalaččat ja lea oidnosis almmolašvuođas  Sámegiella lea ollesárvosaš geavahangiella árgabeaivvis
* Mijjen leah gaarsje jïh eadtjohke sijjieh saemiengïelen muhteste * Saemiengïele lea vuajnose jïh aaj åtnasåvva dejnie dajvine gusnie gïele lea aajhtasovveme * Saemiengïele eadtjohkelaakan åtnasåvva jïh lea vuajnose byögkelesvoetesne * Saemiengïele lea *ollesárvosaš pråvhkoegïele aarkebiejjien
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 6. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 6. bielie 90 bielesne
Strategiijat
Strategijh
 Gulahallama bokte báikkálaš, regionála ja guovddáš eiseválddiiguin ja eará aktevrraiguin háhkat buriid rámmaeavttuid sámegiela várás
* Gaskesadtemen baaktoe dajven, regionaale jïh voernges åejvieladtjigujmie jïh jeatjah aktöörigujmie buerie mierietsiehkide saemiengïelen muhteste skååffijibie
Sámi giellaiskkadeapmi 2011
Saemien gïelegoerehtimmie 2011
Sámediggi dagai 2011:s Nordlandsforskning AS ja Norut Alta nammasaš fitnodagaiguin šiehtadusa čađahit sámi giellaiskkadeami Norggas.
Saemiedigkie jaepien 2011 darjoeji Nordlandsforskningen AS:m/as:m jïh Noruten Áltá *nammasaš sïeltigujmie latjkoen saemien gïelegoerehtimmiem Nöörjesne tjïrrehtidh.
Iskkadeamis lea jearahanskovvi sáddejuvvon ollugiidda.
Goerehtimmesne lea #gihtjedh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>skjeema jïjnjesidie seedtesovveme.
Dasa lassin galgá čađahuvvot dárkilis iskkadeapmi válljejuvvon 12 gielddas.
Dïsse lissine edtja tjïrrehtovvedh eensi goerehtimmie veeljesovveme 12 tjïeltesne.
Jearahanskovit leat sáddejuvvon guovvamánu gasku 5000 olbmui geat leat Sámedikki jienastuslogus.
#Gihtjedh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>skjeemah goevten seedtesovveme gaskoeh 5000 almetjasse gïeh leah Saemiedigkien veeljemelåhkosne.
Nordlandsforskning AS lea ožžon birrasii 1500 vástádusa maŋŋá go leat sádden rassema 3800 olbmuid.
Nordlandsforskningen AS/as byjresasse åådtjeme 1500:n vaestiedassen mænngan goh seedteme *rassema 3800 almetjh.
Sullii 300 jearahanskovi leat sáddejuvvon ruovttoluotta boasttu čujuhusa geažil.
Medtie 300 #gihtjedh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>skjeemah bååstede seedtesovveme *boasttu årromesijjien dïete.
Sihke Sámediggi ja Nordlandsforskning leat sádden preassadieđáhusa giellaiskkadeami birra ja leat ávžžuhan buohkaid geat leat ožžon jearahanskovi vástidit, juogo deavdit skovi ja sáddet dan poasttas, dahje neahttavuđot skovi bokte.
Dovne Saemiedigkie jïh Nordlandsforskning leah seedteme *preassadieđáhusa gïelegoerehtimmien bïjre jïh gaajhkesidie haasteme gïeh #gihtjedh<vblex><tv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>skjeemam åådtjeme vaestiedidh, #jåakoe<n><sg><gen> dievhtedh skjeemam jïh seedtedh dam påastesne, jallh gaskeviermievåaromen skjeeman baaktoe.
Skoviid sáhttá vástidit buot golmma sámegillii dahje dárogillii.
Skjeemah maahta gaajhkide golme saemiengïelide jallh daaroengïelese vaestiedidh.
Čiekŋalis jearahallamat leat dahkkojuvvon Snoasas, Árbordes, Rørosas, Divttasvuonas, Guovdageainnus, Gáivuonas, Fálesnuoris, Skániin, Romssas ja Oslos.
Gïengeles byjrehtimmieh Snåasesne dorjesovveme, #Árborde<np><top><sg><ine>, Plassjesne, Divttasvuotnesne, Kautokeinosne, Kåfjordesne, Fálesnuorresne, #Skánik<np><top><pl><ine>, Romsesne jïh Oslovisnie.
Bodåddjos vel čađahuvvo.
*Bodåddjos annje tjïrrehtåvva.
Raporta galgá leat gárvvis cuoŋománus 2012.
Reektehts gaervies edtja voerhtjen 2012.
Máhttu mii boahtá iskkadeamis, lea deaŧalaš sámi giellapolitihka hábmemii ja doaibmabijuid álggaheapmái maid bokte suodjalit ja ovddidit sámegielaid.
Maahtoe mij goerehtimmeste båata, lea vihkeles saemien gïelepolitihken hammose jïh råajvarimmiej aelkiehtæmman maam baaktoe vaarjelibie jïh saemiengïelh evtiedidh.
Iskkadeami bohtosat galget biddjojuvvot sámi giellapolitihka vuođđun buot dásiin servodagas, nugo stáhtalaš, guovlulaš ja gielddalaš dásiin.
Goerehtimmien illedahkh edtjieh bïejesovvedh saemien gïelepolitihken våaroeminie #gaajhke<prn><ind><pl><loc> daltesinie siebriedahkesne, goh staateles, regionaale jïh tjïelten daltesinie.
Ovttasbargošiehtadusat gielddaiguin ja fylkkagielddaiguin
Ektiebarkoelatjkoeh tjïeltigujmie jïh fylhketjïeltigujmie
Sámediggeráđđi lea guovvamánu dievasčoahkkima oktavuođas vuolláičállán individuála ovttasbargošiehtadusaid guovttegielatdoarjaga geavaheamis eanaš gielddaiguin ja fylkkagielddaiguin mat gullet sámegiela hálddašanguvlui.
Saemiedigkieraerie lea goevten dïevestjåanghkoen gaskesisnie *vuolláičállán individuelle ektiebarkoelatjkoej gööktengïelehdåarjoen pråvhkosne jeenjemes tjïeltigujmie jïh fylhketjïeltigujmie mah saemiengïelen reeremedajvese guvlieh.
Šiehtadus Norlándda fylkkasuohkaniin vuolláičállojuvvo dalán go dat lea meannuduvvon fylkkadikkis.
Latjkoe #Norlánda<np><top><sg><gen> fylhketjïeltine *vuolláičállojuvvo *dalán goh dïhte fylhkedigkesne gïetedovveme.
Dain lea sohppojuvvon movt ovttaskas gielddat ja fylkkagielddat sámegiela hálddašanguovllus galget ovdánahttit, nannet ja ovddidit sámegielaid.
Dejnie latjkasovveme guktie oktegs tjïelth jïh fylhketjïelth saemiengïelen reeremedajvesne edtjieh evtiedidh, nænnoestidh jïh saemiengïelh evtiedidh.
Sámediggeráđđi lea lávga gulahallan gielddaiguin ja fylkkagielddaiguin ovttasbargošiehtadusaid sisdoalu ja hábmema birra.
Saemiedigkieraerie lïhke tjïeltigujmie jïh fylhketjïeltigujmie gaskestalleme ektiebarkoelatjkoej sisvegen jïh hammoen bïjre.
Ovttasbargošiehtadusat gustojit jagi 2012 rájes.
Ektiebarkoelatjkoeh davvoeh jaepien 2012 raejeste.
Čoahkkin Álttá gielddain
Tjåanghkoem Áltán tjïeltine
Sámediggeráđđi Laila Susanne Vars ja Vibeke Larsen bokte deaivvadii Álttá gieldda bajásšaddan- ja kulturváldolávdegotti jođiheddjiin Guovdageainnus 29.3.2012.
Saemiedigkieraerie Laila Susanne Varsen jïh Vibeke Larsenen baaktoe gaavnesji Áltán tjïelten byjjenimmie- jïh kultuvreåejviemoenehtsen juhtiehtæjjine Kautokeinosne 29.3.2012.
Čoahkkin lei vuosttaš lávki ovttasbarggu oččodeamis Álttá gieldda ja Sámedikki gaskka, gos ságastuvvui oktasaš mihttomeriid ja áŋgiruššansurggiid birra Álttá gieldda ja Sámedikki gaskka.
Tjåanghkoe lij voestes sïlle ektiebarkoen åådtjedimmesne Áltán tjïelten jïh Saemiedigkien gaskemsh, gusnie gaskestallesovvi ektie ulmiej jïh barkoesuerkiej bïjre Áltán tjïelten jïh Saemiedigkien gaskemsh.
Álttá suohkan háliida ahte sámi giella ja kultuvra ovddiduvvošii positiivvalaččat Álttás, man geažil Sámediggeráđđi lea movtta.
Áltán tjïelte sæjhta ahte saemien gïele jïh kultuvre positijvelaakan/positïjvelaakan Áltesne evtiedåvva, man dïete Saemiedigkieraerie lea *movtta.
Sámediggeráđđi lea positiivvalaš viidáset ovttasbargui ja háliida buori gulahallama gielddain.
Saemiedigkieraerie lea positijve/positïjve vijrebe ektiebarkose jïh buerie gaskesadtemem tjïeltine sæjhta.
Sámi giellaguovddážiid evalueren
Saemien gïelejarngide evalueerem
Norut Alta AS lea ožžon Sámedikkis bargun evalueret sámi giellaguovddážiid.
Noruten Altan AS/as Saemiedigkeste åådtjeme barkojne evalueeredh saemien gïelejarngide.
Evaluerenbargu lea álggahuvvon juovlamánus 2011 ja dál njukčamánus leat dieđut čohkkejuvvon ja raporta lea plánejuvvon gárvvistuvvot geassemánus 2012.
Vuarjasjimmiebarkoe goevesne aelkiehtovveme 2011:m jïh daelie njoktjeste daajroeh seeptjesovveme jïh reektehts soejkesjovveme ruffien illesovvedh 2012.
Raporteren EMRIP:ii
EMRIP:se reektem
Sámediggi lea raporteren EMRIP:ii (The Expert Mechanism on the Rights of Indigenous peoples) sámegiela birra.
Saemiedigkie EMRIP:se reekteme (T./t.h.e. *Expert *Mechanism *on t.h.e. *Rights *of In*digenous *peoples) saemiengïelen bïjre.
Min raporteremis leat mii bidjan guovddážii hástalusaid dan ektui go sámelága giellanjuolggadusat rihkkojuvvojit oktilaččat.
Mijjen reektemisnie leah mijjieh bïejeme jarngese haestemi dan muhteste goh saemienlaaken gïelenjoelkedassh meadtasuvvieh *oktilaččat.
Dat mearkkaša dan ahte ollu sámegielagat eai oaččo daid rivttiid mat sis leat.
Dïhte dam krööhkeste ahte jïjnje saamastallijh eah åadtjoeh dejtie reaktoeh mah daj leah.
Sámelága mielde lea fylkkamánni dán lágan áššiid váiddaorgána.
Saemienlaaken mietie lea fylhkemaennien daennie laakesne aamhtesh klååkemeorgaanen.
Dát ii oro doaibmamin ulbmila mielde.
Ij daate vååjnh ulmien mietie juhtedh.
Fylkkamánni ii oaččo váidagiid, muhto mii lohkat ja gullat gal dákkár áššiid birra medias.
Ij fylhkemaennie klååkemh åadtjoeh, mohte mijjieh jiehtiejibie jïh hågkh govlijibie dagkeres aamhtesi bïjre meedijisnie.
Sámedikki oaivila mielde lea dárbu buoridit bearráigeahččan- ja váiddaortnega sámelága giellanjuolggadusaid várás.
Saemiedigkien aarvoen mietie lea daerpiesvoete bueriedidh vuartasjimmie- jïh klååkemeöörnegen saemienlaaken gïelenjoelkedassi muhteste.
Sámegielaid doaibmaplána
Saemiengïeli dahkoesoejkesje
Sámediggi ja Ođasmahttin-, hálddahus- ja girkodepartemeantta (OHG) leat hálddahusdásis čoahkkinasten ja geahčadan sámegielaid doaibmaplána bargguid stáhtusa.
Saemiedigkie jïh Orrestehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartemeenten (*OHG) reeremedaltesisnie årrodh tjåanghkenim jïh saemiengïeli dahkoesoejkesjen barkoej staatusem vuajnam.
Čoahkkimis mii ságastalaimet maid doaibmaplána barggu proseassa, ja mii boahtit joatkit dáid ságastallamiiguin.
Tjåanghkosne mijjieh aaj soptsestallimh dahkoesoejkesjen barkoen prosessem, jïh mijjieh båetiejibie jåerhkedh daaj gaskestallemigujmie.
OHG sávaldaga mielde soabaiga Sámediggi ja OHG ahte mii eat válbme stáhtusrapportta ovdal maŋŋel geasseluomu.
*OHG sjaavnjoen mietie Saemiedigkie latjkajigan jïh *OHG mijjieh ibie *válbme staatusereektehtsen aarebi mænngan giesie-eejehtimmien.
Čoahkkimis muitalii OHG maid ahte sii dál vuoruhit barggu guorahallat sámelága giellanjuolggadusaid oaidnin dihte galget go ođastit daid.
Tjåanghkosne soptsesti *OHG aaj dah daelie prijoriteradieh barkoem goerehtalledh saemienlaakem gïelenjoelkedassi vuejnedh åvteste edtjieh goh dejtie orrestidh.
 Bargat dan ala ahte buoridit dihtomielalašvuođa giellageavaheamis
* Dan nelnie barkijibie ahte voerkesvoetem gïeleåtnosne bueriedibie
Jahkečoahkkin Noereh!
Jaepietjåanghkoe #Noereh<np><sg><nom>!
Sámediggeráđđi lei mielde Noereh! jahkečoahkkimis Snoasas 2.- 4.3.2012 , man fáddán lei giella ja dan geavaheapmi.
Saemiedigkieraerie lij mealtan #Noereh<np><sg><gen>! jaepietjåanghkosne Snåasesne 2.- 4.3.2012 , man aamhtesinie lij gïele jïh dan pråvhkoe.
Sáhkavuorustis ávžžuhii ráđđelahttu Ellinor M.
Lahtestimmesne raerielïhtsege haestieji Ellinor #M<n><abbr><sg><acc>
Jåma nuoraid buktit árvalusaid Sámedikki gielladieđáhussii.
Jåma noeri åssjelh Saemiedigkien gïelebïevnesasse buektiejibie.
Muitominta
*Muitominta
Go NSR Gunn Britt Retter bokte 2010:s ávžžuhii de sáddii Sámediggi reivve bokte ođđajagimánus 2011 Norges Báŋkui jearaldaga almmuhit Sámi ávvoseddela/mintta- muitomintta 2017.
Goh NSR:m Gunn Britt Retteren baaktoe jaepien 2010 haestieji dellie Saemiedigkie seedti prievien baaktoe tsïengelen 2011:n Norgesne Baanghkese gyhtjelassen bæjjoehtidh Saemiem *ávvoseddela/*mintta- *muitomintta 2017.
Ávvudan dihte sámi vuosttaš riikkačoahkkima 100- jagi beaivvi, mii lea guovvamánu 6. b. 2017.
Heevehtidh åvteste saemien voestes rïjhkentjåanghkoen #100<num><arab><cmp_splitr> jaepien biejjiem, mij goevten 6. b. 2017.
Norges Báŋku lea vástidan ahte eai almmut ávvoseddaliid, muhto muitominttaid.
Norgesne Baanghke vaestiedamme ahte eah bæjjohth *ávvoseddaliid, mohte *muitominttaid.
Ođđajagimánus 2012 sáddii Sámediggi muittuhusa ášši birra ja oaččui vástádussan ahte ášši dál lea sáddejuvvon Finánsadepartementii meannudeapmái.
Tsïengelisnie 2012:n Saemiedigkie seedti *muittuhusa aamhtesen bïjre jïh åadtjoeji vaestiedassine ahte aamhtese daelie #finanse<n><cmp_sgnom><cmp>departemeentese Seedtesovveme gïetedæmman.
Sámediggeráđđi lea reivve bokte jearran maiddái Finánsadepartemeanttas man guhkás leat joavdan áššiin, muhto mii eat leat vuos ožžon dasa vástádusa.
Saemiedigkieraerie prievien baaktoe aaj gihtjeme #Finanse<n><cmp_sgnom><cmp>departemeenteste maam gåhkese aamhtesinie hïnneme, mohte ibie mijjieh leah voestegh dïsse åådtjeme vaestiedassem.
Gollegiella árvvoštallanjoavkku
Gulliegïele vierhtiedimmiedåehkiem
Sámediggeráđđi válljii guovvamánus Harald Gaski Norgga ovddasteaddjin davviriikkalaš sámi giellabálkkašumi árvvoštallanlávdegoddái čuovvovaš njeallje jahkái.
Saemiedigkieraerie goevten veelji Harald Gaski Nöörjen saadthalmetjinie noerhtelaanti saemien gïeleåasam vierhtiedimmiemoenehtsasse minngebe njieljie jaepieh.
, Gollegiella -giellabálkkašumi árvvoštallanlávdegotti bargun lea válljet Gollegiella -bálkkašumi vuoiti.
, Gulliegïele -gïeleåasan vierhtiedimmiemoenehtsen barkojne lea veeljedh Gulliegïele -åasan vitnije.
Lávdegottis leat oktiibuot vihtta lahtu.
Moenehtsen leah ektiegaajhke vïjhte lïhtsegh.
Sámi parlamentáralaš ráđđi (SPR) nammada njeallje lahtu ja bálkkašumi mieđiheaddji riika ovtta lahtu juohke nuppi jagi.
Saemien parlamentarihkeles raerie (SPR) njieljie lïhtsegh nommehte jïh åasan nårtoje rïjhken aktem lïhtsegen #fïerhte<prn><ind><attr> #mubpie<adj><ord><sg><ill><attr> jaepien.
Dát mearkkaša dan, ahte juohke Sámediggi nammada ovtta lahtu ja Ruošša beale sámesearvvit ovtta lahtu.
Daate dam krööhkeste, ahte fïerhte saemiedigkie aktem lïhtsegem nommehte jïh Russlaanten bielien saemiensiebrieh aktem lïhtsegen.
Sámediggeráđđi nammada Norgga lahtu ja árvala dan Sámi parlamentáralaš ráđđái.
Saemiedigkieraerie Nöörjen lïhtsegem nommehte jïh nååle dan Saemien parlamentarihkeles raaran.
SPR stivra nammadii guovvamánu loahpas Gollegiella árvvoštallanlávdegoddái čuovvovaččaid: Harald Gaski, Sámediggi Norggas, Anna Morottaja, Sámediggi Suomas, Anna-Margith Påve, Sámediggi Ruoŧas ja Nina Nikolaevna Mironova, Ruošša bealde.
SPR:n ståvroe goevtem minngiegietjesne nommehti Gulliegïele vierhtiedimmiemoenehtsasse #minngebe<adj><pl><gen>: Harald Gaskijjem, Saemiedigkie Nöörjesne, Anna Morottaja, Saemiedigkie Soemesne, Anna-Margith Påve, Saemiedigkie Sveerjesne jïh Nina *Nikolaevna Mironova, Russlaanten bieleste.
Gollegiella-giellabálkkašumi ulbmilin lea ovddidit ja seailluhit sámegiela Norggas, Ruoŧas, Suomas ja Ruoššas.
Gulliengïele-gïeleåasan ulmine lea evtiedidh jïh vaarjelidh saemiengïelem Nöörjesne, Sveerjesne, Soemesne jïh Russlaantesne.
Bálkkašupmi lea 100.000 Norgga ruvnnu.
Åasa lea 100.000 Nöörjh kråvnan.
Dan sáhttet oažžut dakkár ovttaskasolbmot, joavkkut, organisašuvnnat dahje ásahusat, mat leat áŋgiruššan sámegiela ovddidemiin.
Dam maehtieh åadtjodh dagkeres oktegsalmetjh, dåehkieh, organisasjovnh jallh institusjovnh, mah eadtjaldovveme saemiengïelen evtiedimmine.
Gollegiella-bálkkašupmi lea juhkkojuvvon juohke nuppi jagi 2004 rájes.
Gulliengïele-åasa #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> #fïerhte<prn><ind><attr> #mubpie<adj><ord><sg><ill><attr> jaepien 2004 raejeste.
Bálkkašupmi juhkkojuvvo čuovvovaš geardde čakčat 2012 sámeministariid ja sámediggepresideanttaid oktasaš čoahkkimis árvvoštallanlávdegotti čálalaš ákkastallama vuođul.
Åasa jovkesåvva minngebe aejkien tjaktje 2012:n saemienministeri jïh saemiedigkiepresideenti ektie tjåanghkosne vierhtiedimmiemoenehtsen tjaaleldh dïejveldimmien mietie.
Siskkáldas giellabálvalusat
*Siskkáldas gïeledïenesjh
Sámediggeráđi hálddahus bargá beaivválaččat jorgalemiiguin ja lohká korrektuvrra, nu ahte gávdnojit dokumeanttat, sáhkavuorut ja preassadieđáhusat oktilaččat sihke sámegillii ja dárogillii.
Saemiedigkieraerien reereme biejjieladtje jarkoestimmiejgujmie barka jïh jeahta *korrektuvrra, dan ahte tjaatsegh gååvnesieh, lahtestimmieh jïh *preassadieđáhusat *oktilaččat dovne saemiengïelese jïh daaroengïelese.
Sámediggi jorgala maiddái Sámedikki neahttasiidduid, mat gávdnojit mátta-, julev- ja davvisámegillii ja dárogillii.
Saemiedigkie aaj Saemiedigkien nehtebielide jarkoste, mah gååvnesieh #åarjel<n>, luvlie- jïh noerhtesaemiengïelese jïh daaroengïelese.
Dát lea stuorra bargu vátna resurssaiguin ja áigemearit leat oanehaččat, mii dagaha ahte muhtumin sáhttá dat čuohcat bálvalusaid kvalitehtii.
Daate stoere barkoe madtege #resursse<n><pl><com> jïh tïjjemierieh åenehke, mij dorje ahte muvhtine maahta dïhte dïenesji kvaliteetese tsevtsedh.
Dasa lassin lávet oastit jorgalanbálvalusaid erenoamážit lávdegodde- ja dievasčoahkkimiid oktavuođas.
Dïsse lissine provhkijibie jarkoestimmiedïenesjidie åestedh joekoenlaakan moenehtse- jïh dïevestjåanghkoej gaskesisnie.
 Váikkuhangaskaomiid aktiivvalaš geavaheami bokte ovdánahttit sámegiela geavaheami, ja earenoamážit deattuhit lullisámegiela ja máttasámegiela
* Dijpemetsavtshvierhtiej eadtjohke pråvhkoen baaktoe saemiengïelen pråvhkoem evtiedibie, jïh aave åarjelsaemiengïelem jïh åarjelsaemiengïelem tjïelkestehtiejibie
Giellaprošeaktaruđat
Gïeleprosjeektebeetnegh
Dán jagi lea biddjon 8 810 000 r giellaprošeavttaide 3.3.5 poasttas.
Daan jaepien byöjeme 8 810 000 r. gïeleprosjeektide 3.3.5 påastesne.
Leat boahtán 80 ohcama mat oktiibuot leat ohcan doarjaga 15 371 967 r ovddas.
Båateme 80 ohtsemh mah ektiegaajhke dåarjoem 15 371 967:n #r<n><abbr><sg><gen> åvteste ohtseme.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 8. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 8. bielie 90 bielesne
 Bargat dan ala ahte bisuhit ja viidáseappot ovddidit dáláš arenaid, ja ásahit ođđa arenaid sámegiela várás  Bargat dan ala ahte buoridit dihtomielalašvuođa giellageavaheamis  Atnit ávkki boarrásiin resursan giellabarggus  Nannet, suodjalit ja buktit oidnosii sámegiela sámi báikenammabarggu bokte
* Dan nelnie barkijibie ahte tjöödtjestehtiejibie jïh vijriehkåbpoe daaletje sijjide evtiedidh, jïh orre sijjide saemiengïelen muhteste tseegkieh * Dan nelnie barkedh ahte voerkesvoetem gïeleåtnosne bueriedidh * Nåhtoem #båeries<adj><pl><ine> utnedh #resursse<n><ess> gïelebarkosne * Nænnoestidh, vaarjelidh jïh vååjnesasse saemiengïelem buektedh saemien sijjienommebarkoen baaktoe
Dán áigodagas leat sámi báikenammakonsuleanttat earret eará addán rávvagiid nammaáššiide Davvisiidda gielddas ja Guovdageainnu suohkanis.
Daennie boelhkesne saemien sijjienommekonsuleenth gaskem jeatjah vadteme bïhkedimmieh nommeaamhtesidie Noerhtesïjten tjïeltesne jïh Kautokeinon tjïeltesne.
Nammaáššiiguin bargojuvvo maiddái earret eará Mátta-Várjjaga, Harsta ja Narviikka suohkaniin.
Nommeaamhtesigujmie aaj barkesåvva gaskem jeatjah Åarjel-Várjjaten, *Harsta jïh Narviikan tjïeltine.
Rávvet sámi namaid čállinvuogi ektui.
Saemien nommide tjaelemevuekien muhteste nihtetjistedh.
Sámediggeráđđi lea hui duhtavaš go gielddat váldet sámi báikenamaid almmolaččat geavahussii.
Saemiedigkieraerie lea dan madtjele goh tjïelth saemien sijjienommide byjjeslaakan vaeltieh åtnose.
Dát lea mielde oainnusmahttimin sámi báikenamaid.
Daate lea mealtan *oainnusmahttimin saemien sijjienommi.
Beaivválaččat lávet mii rávvet journalisttaid, gielddaid ja earáid geat barget sámi báikenamaiguin movt geavahit sámi báikenamaid.
Biejjieladtje provhkijibie mijjieh journalisth nihtetjistedh, tjïelth jïh jeatjabidie gïeh saemien sijjienommigujmie berkieh guktie saemien sijjienommide utnieh.
Leat juohkán dieđuid mearriduvvon ja dohkkehuvvon čállinvugiid birra sierra báikenamaide.
daajroeh Juakeme nænnoestovveme jïh #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> tjaelemevuekiej bïjre sjïere sijjienommide.
Sámediggeráđđi lea nammadan ođđa davvisámegiela nammakonsuleantta, ja son lea Jonny Inge Nutti.
Saemiedigkieraerie nommehtamme orre noerhtesaemiengïelen nommekonsuleentem, jïh dïhte lea Jonny In Nutti.
Sámediggeráđđi lea dál geargan digitaliseremis sámi báikenammabálvalusa kaseahttaarkiivva.
Saemiedigkieraerie daelie digitaliseeredh galhkeme saemien sijjienommedïenesjem kasehtevåarhkoem.
Kaseahtat konverterejuvvojit digitála fiillaide.
*Kaseahtat *konverterejuvvojit digitaale fïjlide.
Bargojuvvo viidáseappot oažžut boares báberarkiivva digitaliserejuvvot.
Vijriehkåbpoe barkesåvva åadtjodh båeries paehperearkijvem digitaliseeresovvedh.
Dát leat buhttemeahttun duođaštus, ja kulturmuittut eai galggaše duššat.
Daah leah *buhttemeahttun jååhkesjimmie, jïh eah kultuvremojhtesh edtjh hïevenidh.
 Ovddidit sámi terminologiija ja dahkat dan olahahttin
* saemien terminologijem Evtiedibie jïh darjoejibie dan hïnnehtimmie
Bargu sámi terminologiijain
#Barkedh<vblex><tv><imp><p1><du> saemien terminologijine
Beaivválaččat addit rávvagiid ja veahkehit jorgalemiiguin davvi-, julev- ja máttasámegillii ja bargat oktilaččat sierra terminologiijalisttaiguin.
Biejjieladtje bïhkedimmieh vedtiejibie jïh jarkoestimmiejgujmie viehkiehtibie noerhte-, luvlie- jïh åarjelsaemiengïelese jïh barkijibie *oktilaččat sjïere terminologijelæstoejgujmie.
Sámi giellalávdegotti máttasámegiela terminologiijajoavku lea geahčadan ja meannudan terminologiijalisttaid main leat máttasámegiela tearpmat servodatfágas, geografiijas ja eatnamiid namat.
Saemien gïelemoenehtsen åarjelsaemiengïelem terminologijedåehkie vuajneme jïh gïetedamme terminologijelæstojde mejnie leah åarjelsaemiengïelen teermh ektievuekiefaagesne, geografijesne jïh eatnemi nommh.
Sámediggeráđi hálddahus lea addán rávvagiid Sámi giellalávdegotti davviriikkalaš terminologiijajovkui ovdal go terminologiijalisttat loahpalaččat rávvejuvvojit, ja mat meannuduvvojedje guovvamánus 2012.
Saemiedigkieraerien reereme bïhkedimmieh vadteme Saemien gïelemoenehtsen noerhtelaanti terminologijedåahkan aarebi goh terminologijelæstoeh #minngiegietjie<n><adj><der_aadv><adv> #nihtetjistedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl>, jïh mah goevten gïetedovvin 2012.
Julevsámegiel sátnegirji
*Julevsámegiel baakoegærja
Sámediggeráđđi almmuhii julevsámegiel-dárogiel, dárogiel-julevsámegiel digitála sátnegirjji, julevsámi giellakonferánssas Johkamohkis guovvamánus 2012.
Saemiedigkieraerie bæjjoehti *julevsámegiel-dárogiel, *dárogiel-julevsámegiel digitaale baakoegærjam, julevsaemien gïelekonferaansesne Johkamohkkijjesne goevten 2012.
Sátnegirji lea Sámedikki máŋgga jagáš prošeakta maid Anders Kintel lea jođihan.
Baakoegærja lea Saemiedigkien gellien jaapetjen prosjeekte maam Anders Kintel öörneme.
Neahttasátnegirjji gávdná giellatekno.uit.no ruovttusiidduin, ja dat lea gaskaboddasaš veršuvdna nu ahte giellageavaheddjiin lea vejolašvuohta buktit árvalusaid ja/dahje dievasmahttit dan.
Gaskeviermiebaakoegærjam gaavna *giellatekno.*uit.nov nehtebieline, jïh dïhte annjebodts versjovne dan ahte gïeleutniji lea nuepie åssjelh buektedh jïh/jallh dam illijibie.
Dán kvalitehta sihkkarastima áigodaga maŋŋá lea áigumuš ráhkadit eanet geavaheaddji oiddolaš digitála veršuvnna ja dat galgá almmuhuvvot maiddái girjin.
Daan kvaliteeten gorredimmien boelhken mænngan lea aajkoe darjodh jeenje utnijem *oiddolaš digitaale versjovnem jïh dïhte edtja aaj bæjjoehtovvedh gærjine.
 Beavttálmahttit terminologiijabarggu
* *Beavttálmahttit terminologijebarkoem
Kultuvra
Kultuvre
Máŋggabealat kultureallin nanne sámi gullevašvuođa ja identitehta, ja váikkuha ealli báikegottiid.
Gelliesåarhts kultuvrejieleme saemien ektiedimmiem jïh identiteetem nænnoste, jïh dyjre/dyre dijpie sijjiegedtide.
Mihttomearri
Ulmie
 Ealli ja máŋggabealat sámi dáidda- ja kulturealli
* Jielije jïh gelliesåarhts saemien tjeahpoe- jïh kultuvredyjre/kultuvredyre
Oassemihttomearit
Boelhkeulmieh
 Aktiivvalaš sámi deaivvadanbáikkit, kulturásahusat ja musea alla fágalaš dásiin  Máŋggalágan sámi dáiddalaš ja kultuvrralaš ovdanbuktimat dahkkojuvvojit oainnusin servodagas
* Eadtjohke saemien gaavnedimmiesijjieh, kultuvreinstitusjovnh jïh museumen jolle faageles daltesinie * Gelliesåarhts saemiem *dáiddalaš jïh kulturelle åvtese buektemh dorjesuvvieh *oainnusin siebriedahkesne
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 9. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 9. bielie 90 bielesne
 Máŋggabealat valáštallandoaimmat sámi álbmogii  Viiddes kulturdoaibmafálaldat sámi mánáide ja nuoraide  Buorre girjerádjofálaldat sámi geavaheddjiide
* Gelliesåarhts svïhtjemedarjomh saemien aalmogasse * Vijries kultuvredarjomefaalenasse saemien maanide jïh noeride * Buerie gærjagåetiefaalenasse saemien utniejidie
Strategiijat
Strategijh
 Gulahallama bokte báikkálaš, regionála ja guovddáš eiseválddiiguin ja earáiguin nannet sámi kulturovddideami rámmaeavttuid
* Gaskesadtemen baaktoe dajven, regionaale jïh voernges åejvieladtjigujmie jïh jeatjebigujmie nænnoestibie saemien kultuvreevtiedimmien mierietsiehkieh
Hálddahuslaš oktavuohtačoahkkin Kulturdepartemeanttain
Reerije *oktavuohtačoahkkin Kulturdepartemeentine
13.2.2012 lei Oslos hálddahuslaš oktavuođačoahkkin Kulturdepartemeanttain, mii dollojuvvo guktii jagis.
13.2.2012 lij Oslovisnie reerije gaskesentjåanghkoe Kulturdepartemeentine, mij göökth steeresåvva jaepesne.
Áššit mat ledje čoahkkimis ledje earret eará diehtojuohkin proseassaid birra mat leat jođus ja bohtet kultursuorggis, nugo stuorradiggedieđáhus visuála dáidaga birra ja kultur- ja ealáhusdoaibmaplána, jagi 2013 bušeahttadárbbut ja sierra huksenáššiid stáhtus.
Aamhtesh mah lin tjåanghkosne lin gaskem jeatjah bïevnesen prosessi bïjre mah leah *jođus jïh kultuvresuerkeste båetieh, goh stoerredigkiebïevnese *visuála tjeahpoen bïjre jïh kultuvre- jïh jielemedahkoesoejkesje, jaepien 2013 budsjehtedaerpiesvoeth/budsjettdaerpiesvoeth jïh sjïere tseegkemeaamhtesi staatuse.
Sámedikki jearaldahkii čilgii Kulturdepartemeanta stáhtadoarjaga birra ođđadáru lágádussii Det norske samlaget.
Saemiedigkien gyhtjelassese Kulturdepartemeente boejhkeli staatedåarjoen bïjre orredaaroengïelen bertemasse Dah nov*rske *samlaget.
Det norske samlaget oažžu 2012:s njuolgadoarjaga stáhtabušeahta bokte birrasii 14 miljon ru.
Dïhte nov*rske *samlaget jaepien 2012 åådtje rïektedåarjoen staatebudsjehten baaktoe byjresasse 14 millijovne kr.
Dán bušeahta siskkobealde galgá Samlaget nannet ođđadáru giela, girjjálašvuođa ja kultuvrra dan bokte ahte almmuha girjjiid ja artihkkaliid ođđadárogillii.
Daan budsjehten sisnjelen edtja *Samlaget nænnoestidh orredaaroengïelen gïelem, litteratuvren jïh kultuvren dan baaktoe ahte gærjah jïh artihkelh orredaaroengïelese bæjjohte.
Kulturdepartemeanta bidjá vuođđun ahte Samlaget ieš háhka saji buvttadusdoarjagii ođđadárogielat girjjálašvuhtii iežas bušeahta siskkobealde, ja dat ii de sáhte ohcat buvttadusdoarjaga dasa Norgga kulturráđi doarjjaortnegiin.
Kulturdepartemeente beaja våaroeminie ahte *Samlaget jïjtje *háhka sijjien produksjovnedåarjose orredaaroengïelh litteratuvrese jïjtjse budsjehten sisnjelen, jïh ij dïhte dellie #maehtedh<vblex><tv><imp><p2><sg> produksjovnedåarjoem dïsse ohtsedh Nöörjen kultuvreraerien dåarjoeöörnegine.
Hálddahuslaš čoahkkin Norgga kulturráđiin
Reerije tjåanghkoem Nöörjen kultuvreraerine
Sámedikkis lea leamaš hálddahuslaš čoahkkin Norgga kulturráđiin.
Saemiedigkien reerije tjåanghkoem Nöörjen kultuvreraerine orreme.
Dán čoahkkima ulbmilin lei lonuhallat dieđuid, ja mainna lágiin galggašii oažžut lávgadeappo ovttasbarggu váikkuhangaskaomiid oktavuođas.
Daan tjåanghkoen ulmine lij #låtnodh<vblex><tv><der_alla><vblex><inf> daajroeh, jïh mejnie vuekijste edtja åadtjodh *lávgadeappo ektiebarkoen dïedtetsavtshvierhtide gaskesistie.
Dasto čilgiimet ahte lea dárbu doallat fásta čoahkkimiid Sámedikki ja Norgga kulturráđi gaskka hálddahuslaš dásis.
Dehtie minngede boejhkelimh ahte lea daerpiesvoete vihties tjåanghkojde steeredh Saemiedigkien jïh Nöörjen kultuvreraerien gaskemsh reerije daltesisnie.
Eará fáttát maid birra ságastuvvui ledje earret eará barggu konvenšuvnna ávnnaskeahtes kulturárbbi implementerema guorahallan, čilgehus kulturráđi stuorradiggedieđáhusa 10 (2011-2012) “Kultur, inkludering og deltaking, nettverket for samiske museer m.v.” čuovvoleami birra.
Jeatjah aamhtesh mej bïjre gaskestallesovvi lin gaskem jeatjah barkoen konvensjovnen #materijelle<n><der_geahtes><adj><attr> kultuvreaerpiem *implementerema goerehtalleme, tjïelkestimmie kultuvreraerien stoerredigkiebïevnesen 10 (jaepiej 2011-2012) “*Kultur, *inkludering *og *deltaking, *nettverket *for *samiske *museer #m<n><abbr><sg><gen>v.” dåeriedimmien bïjre.
Sámi museat
Saemien museumh
Vegar Trasti lea nammaduvvon fásta stivralahttun, ja Karina Mathisen fas persovnnalaš várrelahttun, Deanu ja Várjjaga museasiidii áigodahkii 2012- 015.
Vegar Trasti vihties ståvroelïhtseginie nommehtovveme, jïh Karina Mathisen viht persovneles sæjjasadtjine, Deatnun jïh Várjjaten museumesïjtese boelhkese 2012- 015.
Sámedikki kulturdieđáhus
Saemiedigkien kultuvrebïevnese
Sámediggi lea ráhkadišgoahtán kulturdieđáhusa.
Saemiedigkie kultuvrebïevnesem darjoegåateme.
Dieđáhus lea guovtti oasis, nubbi oassi válddaha diehtovuođu ja mas dálá dilli čilgejuvvo, ja nuppis fas guorahallojuvvojit ovdáneapmi ja guhkes áiggi mihttomearit, strategiijat ja áŋgiruššansuorggit boahtteáiggi kulturpolitihka ektui.
Bïevnese lea gööktene boelhkesne, mubpie boelhke daatavåaromem buerkeste jïh mesnie daaletje tsiehkie boejhkelåvva, jïh mubpesne viht evtiedimmie goerehtallesuvvieh jïh guhkies tïjjem ulmieh, strategijh jïh barkoesuerkieh båetijen aejkien kultuvrepolitihken muhteste.
Dieđáhusbarggu oktavuođas lágiduvvojit cealkámuščoahkkimat.
Bïevnesebarkoen gaskesisnie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><cmp_sgnom><cmp>tjåanghkoeh öörnesuvvieh.
Stuorámus deaivvadansadji gos sáhttá buktit cealkámušaid šaddá leat Dáiddárkonferánsa mii dollojuvvo sámediggeviesus Kárášjogas 11.9-12.9.2012.
Stoeremes gaavnesjimmiesijjie gusnie maahta #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> buektedh sjædta årrodh Tjiehpijekonferaanse mij saemiedigkiegåetesne Karasjohkesne steeresåvva 11.9-12.9.2012.
Sámedikki kulturdieđáhus ovddiduvvo dievasčoahkkimii cuoŋománus 2013.
Saemiedigkien kultuvrebïevnese dïevestjåanghkose voerhtjen evtiedåvva 2013.
Nuoraidpolitihkka/Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegoddi (SNPL)
Noerepolitihke/Saemiedigkien noerepolitihken moenehtse (SNPL)
Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegoddi (SNPL) lea dieđáhusáigodagas doallan guokte čoahkkima ja lea čuvvon osiid dievasčoahkkimis gávccát vahkus.
Saemiedigkien noerepolitihken moenehtse (SNPL) #bïevnese<n><cmp_sgnom><cmp> boelhkesne steereme göökte tjåanghkoeh jïh boelhkh dåeriedamme dïevestjåanghkosne gaaktsede våhkosne.
SNPL lea váldán ovdan čoahkkimis Mánáidáittardeddjiin 28.2.2012, mii dollojuvvo juohke jagi, áššiid earret eará ságastallama gielddaid laktima birra sámegiela hálddašanguvlui, go oahppit heitet sámegieloahpahusas, diehtodási birra mánáid ja nuoraid gaskkas sámi áššiid birra ja skuvllaid heaittihemiid birra sámi guovlluin.
SNPL fraamme vaalteme tjåanghkoste Maanajvaaksjovmeorgaanine 28.2.2012:m, mij steeresåvva fïerhten jaepieh, aamhtesi gaskem jeatjah gaskestallemem tjïelti *laktima bïjre saemiengïelen reeremedajvese, goh learohkh saemienööhpehtimmesne galhkah, daajroedaltesen bïjre maanaj jïh noeri gaskesne saemien aamhtesi bïjre jïh skuvli illemi bïjre saemien dajvine.
SNPL lea searvan nuoraidorganisašuvnna Noereh! jahkečoahkkimii, ja Rokkan nammasaš konferánsii Narviikkas, gos fáddán lei earret eará vásihusat geahččalanortnegis mii guoská 16 jahkásaččaid jienastanvuoigatvuhtii.
SNPL meatan noeriorganisasjovnem #Noereh<np><sg><gen>! jaepietjåanghkose, jïh Rokkine *nammasaš konferaansese Narviikesne, gusnie aamhtesinie lij gaskem jeatjah dååjrehtsh pryövenasseöörnegisnie mij 16:n #jaapetje<adj><pl><gen> gïelevedtemereaktese dæjpa.
Áike Niillas Selfors lea válljejuvvon SNPL nubbinjođiheaddjin.
Áike Niillas Selfors lea veeljesovveme SNPL mubpieåvtehkine.
SNPL lei mielde lágideamen konferánssas Digitála ránnjá áhkut Romssas 22.-23.03.12, ja lea searvan konferánssa beaivválaš rasismma birra ráhkkanemiide ja čađaheapmái.
SNPL mealtan konferaansesne Digitaale graannam öörnedh aahkah Romsesne 22.-23.03.12, jïh meatan konferaansen fïerhtenbeajjetje tjïertediblemen bïjre ryöjredimmide jïh tjïrrehtæmman.
Politihkalaš ráđđeaddi Johan Vasara doalai sáhkavuoru konferánssas.
Politihkeles raeriestæjja Johan Vasara lahtestimmiem konferaansesne steeri.
Sáhkavuorustis deattuhii Vasara ahte lea dohkketmeahttun go sámit givssiduvvojit ja vealahuvvojit sin etnihkalaš duogáža geažil.
Lahtestimmesne Vasara tjïelkestehti ahte lea #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_meahttun><adj><sg><nom> goh saemieh njåvtasuvvieh jïh nållasuvvieh daj *etnihkalaš duekien dïete.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 10. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 10. bielie 90 bielesne
Eará áššit maid birra hálai ledje sámegiela hálddašanguovlu, maid mearkkaša Nállevealahankonvenšuvdna (CERD) Norgii, ja Sámedikki čuovvoleapmi daid mearkkašumiid ektui maid stáhta lea ožžon nállevealaheami ektui, Mánáidkonvenšuvdna ja mediat ja mediaid oppalaš rolla áššiid ektui nugo minoritehtat, ođđaset dutkan dearvvašvuođa ja vealaheami oktavuođas, sámi demográfalaš beliid rievdan mat hástalit sihke Sámedikki ja gávpotgielddaid váldit ovddasvástádusa laski gávpotsámi álbmogis.
Jeatjah aamhtesh mej bïjre håali lin saemiengïelen reeremedajve, maam Maadtoejoekehtsgïetedimmiekonvensjovne krööhkeste (*CERD) Nöörjese, jïh Saemiedigkien dåeriedimmie daj mïerhkesjimmiej muhteste maam staate lea åådtjeme maadtoejoekehtsgïetedimmien muhteste, Maanajkonvensjovne jïh meedijh jïh meediji *oppalaš råållan aamhtesi muhteste goh minoriteeth, orrebe goerehtamme healsoem jïh joekehtsgïetedimmiem gaskesisnie, saemien *demográfalaš bielieh jorkestovveme mah haestieh dovne Saemiedigkiem jïh staaretjïeltide vaeltedh dïedtem *laski staaresaemien aalmogisnie.
Sámedikki presideanta Egil Olli doalai sáhkavuoru gonagaslaš allavuođa Monaco Prinsa Albert II árktalaš semináras "Arctic change, indigenous youth and future opportunities" , 27.03.12.
Saemiedigkien presideente Egil Olli steeri lahtestimmien *gonagaslaš jollevoetem Monaco Prinsem Albert II arktihken seminaaresne "Arcticen *change, im*digenous *youth *and *future *opportunities" , 27.03.12.
Guovdageainnus.
Kautokeinosne.
Olli fokuserii dálkkádatrievdamiid čuvvosiid Árktisa álgoálbmogiidda, ja man deaŧalaš lea go nuorat áŋgiruššet dálkkádat- ja birasáššiiguin ja iežaset boahtteáiggi ektui davvin, ja ahte lea deaŧalaš searvvahit nuoraid ja addit sidjiide váikkuhanfámu ja válddi ieža ovddidit davviguovlluid.
Hïnneden/Hïnnijidien *fokuserii daelhkiejorkestovvemidie *čuvvosiid Árktisen aalkoeåålmegidie, jïh man vihkele lea goh noerh eadtjalduvvieh daelhkie- jïh byjreseaamhtesigujmie jïh jïjtjsh båetijen aejkien muhteste noerhtene, jïh ahte vihkele meatan noeride jïh vedtedh dejtie soptsestimmiem jïh vaeltien jïjtjh evtiedidh noerhtedajvide.
 Árjjalaš váikkuhangaskaomiid geavaheami bokte váikkuhit sámi dáidda- ja kultureallima bisuheami ja viidáset ovddideami
* Eadtjohke dïedtetsavtshvierhtiej pråvhkoen baaktoe dijpijibie saemien tjeahpoe- jïh kultuvrejielemen tjöödtjestehtemem jïh vijrebe evtiedimmiem
Davviriikkaid ráđi árvvoštallanlávdegoddi nominerii Rawdna Carita Eira girjji “Ruohta muzetbeallji ruohta” kandidáhtan sámi giellaguovllus oažžut Davviriikkaid ráđi girjjálašvuođa bálkkašumi 2012.
Noerhtelaanti raerien vierhtiedimmiemoenehtse *nominerii #Rawdna<np><ant><f><attr> Carita Eira gærjan “Hajken *muzetbeallji hajken” kandidaatine saemien gïeledajveste Noerhtelaanti raerien litteratuvren åasam åadtjoejibie 2012.
Bálkkašupmi 2012:s addojuvvui norgalaš girječállái Merethe Lindstrøm.
Åasa jaepien 2012 daaroen tjaeliejasse vadtasovvi Merethe Lindstrøm.
 Váikkuhit sámi mediafálaldaga nannema buot sámi giellajoavkkuid várás.
* Dijpijibie saemien meedijefaalenassen nænnoestimmien gaajhken saemien gïeledåehkiej muhteste.
 Bargat sámi valáštallama viidodaga sihkkarastimiin
* Barkijibie saemien svïhtjemen goelpeneståaroen gorredimmine
Arctic Winter Games (AWG)
Arcticen Winteren Gamesen (AWG)
Sámedikki presideanta Egil Olli ovddastii Sámi parlamentáralaš ráđi dán jagáš Arctic Winter Games doaluin Canádas njukčamánu 4.-10.
Saemiedigkien presideente Egil Olli *ovddastii Saemien parlamentarihkeles raerien daan jaapetjen Arcticen Winteren Gamesen arrangemeentesne #Kanáda<np><top><sg><ine> njoktjen 4.-10.
beivviid Whitehorse nammasaš gávpogis.
biejjiej Whitehorsen *nammasaš staaresne.
Olli lei geahččamin sámi nuoraid gilvvuid oktavuođas ja kulturlávddis, ja deaivvadii doaluid ja First Nations i Yukonregionen ovddasteddjiiguin.
Olli lij gïehtjedidh saemien noeride gaahtjemi gaskesisnie jïh *kulturlávddis, jïh gaavnesji arrangemeenten jïh *First Nations i. *Yukonregionen saadthalmetjigujmie.
Sullii 2000 oasseváldi ja jođiheaddji serve, ja gilvu lei ollu valáštallansurggiin, ja kulturprográmma lei gelddolaš.
Medtie 2000:n mealtan jïh juhtiehtæjjan meatan, jïh gaahtjeme lij jïjnje svïhtjemesuerkine, jïh kultuvreprogramme lij gieltege.
Sámi 24 čuoigi ja okta nieiddaid spábbačiekčanjoavku ja guokte nuorra juoigi ožžo vejolašvuođa searvat stuorra riikkaidgaskasaš valáštallandoaluide ja besse čájehit kultuvrraset ollu gehččiide positiivvalaš vuogi mielde.
Saemien 24 #tjoejkedh<n><pl><nom> jïh akte nïejti raavratjïektjemedåehkie jïh göökte noere #joejkedh<n><pl><nom> nuepiem åadtjoejin meatan stoere gaskenasjonaale svïhtjemearrangemeentese jïh bïesin kultuvrem vuesiehtidh jïjnje vuartasjæjjide positijve/positïjve vuekien mietie.
Šáhkka Romsa 2014
*Šáhkka Romsa 2014
Sámediggeráđđi deaivvadii 23.3.2012 Šáhkka Romsa 2014 doaluid ovddasteddjiiguin, šáhkka olympia gilvvut masa oassálastit ledje boahtán 160 našuvnnas.
Saemiedigkieraerie 23.3.2012 gaavnesji *Šáhkka Romsa 2014 arrangemeenten saadthalmetjigujmie, *šáhkka *olympia gaahtjemh mïsse #mealtan<adv><der_nomag><n> 160 nasjovneste båateme.
Ráđđái čilgejuvvui doaluid birra, ja lágideaddjit háliidedje Sámedikki mielde doaluid lágideaddjin.
Raaran arrangemeenten bïjre boejhkelovvi, jïh öörnijh sïjhtin Saemiedigkien mealtan arrangemeenten öörnijinie.
Ráđđi lei positiivvalaš dasa, ja oaidná ahte dát lea buorre vejolašvuohta profileret sámi kultuvrra viidát.
Raerie lij positijve/positïjve dïsse, jïh vuajna daate lea buerie nuepie *profileret saemien kultuvren vijrieslaakan.
 Sámedikki ja fylkkagielddaid gaskasaš ovttasbargošiehtadus bokte vel eanet geatnegahttit ovttas ovddidit sámi dáidda- ja kultureallima
* Saemiedigkien jïh fylhketjïelti gasngesadtje ektiebarkoelatjkoe annje gåaskoejin jeenje *geatnegahttit ektesne evtiedidh saemien tjeahpoe- jïh kultuvrejielemem
Seminára sámi festiválaiguin
Seminaaren saemien festivaaligujmie
Sámediggi lea searvan seminárii sámi festiválaiguin mii dollojuvvui Olmmáivákkis.
Saemiedigkie meatan seminaarese saemien festivaaligujmie mij Olmmáivággijjesne steeresovvi.
Seminára ulbmilin lei háhkat gulahallanarena ja oktasaš lanja Sámedikki ja sámi festiválaid gaskka.
Seminaaren ulmine lij skååffedh gaskesadtemesijjiem jïh ektie tjïehtjelem Saemiedigkien jïh saemien festivaali gaskemsh.
Politihkalaš ráđđeaddi doalai sáhkavuoru seminára oktavuođas.
Politihkeles raeriestæjja lahtestimmiem seminaaren gaskesisnie steeri.
Fáddán ledje earret eará ahte makkár rolla Sámedikkis galggašii leat sámi festiválaid oktavuođas, ja makkár rolla sámi festiválain galggašii lea sámi servodagas boahtteáiggis.
Aamhtesinie lin gaskem jeatjah ahte magkeres råålla Saemiedigkien edtja årrodh saemien festivaali gaskesisnie, jïh magkeres råållam saemien festivaaline edtja lea saemien siebriedahkesne båetijen aejkien.
 Dáiddáršiehtadusa bokte láhčit dili sámi dáidaga dahkamii ja gaskkusteapmái  Čuovvolit sámi ásahusovddideami dieđáhusa vuoruhuvvon doaibmabijuid
* Tjiehpijelatjkoen baaktoe tsiehkiem laetjiejibie saemien tjeahpoen darjoemasse jïh buektiemasse * Dåeriedibie saemien institusjovneevtiedimmien bïevnesen prijoriteradovveme råajvarimmide
Čoahkkin Sámedikki ja Oslo gieldda gaskka 6.3.2012
Tjåanghkoem Saemiedigkien jïh Osloven tjïelten gaskemsh 6.3.2012
Várrepresideanta Laila Susanne Vars čilgii Oslo Sámi viesu dili birra, ja čujuhii ahte Sámi viessu sáddii čakčamánus 2011 bovdejumi Sámediggái, Oslo gildii, Akershus fylkkagildii searvat Vuođđudusa Sámi viessu vuođđudeaddjin.
Mubpieåvtehke Laila Susanne Vars Oslove Saemien gåetiem boejhkeli tsiehkien bïjre, jïh tjaatsesti ahte Saemien gåetie skïereden seedti 2011 *bovdejumi Saemiedægkan, Osloven tjïeltese, Akershusen fylhketjïeltese meatan *Vuođđudusa Saemien gåetie tseegkijinie.
Oslo gielda lei positiivvalaš sámi deaivvadanbáikki oažžut oaivegávpogii, gos sáhttá doallat sierralágan kultuvrralaš doaimmaid ja stuorát doaluid.
Osloven tjïelte lij positijve/positïjve saemien gaavnedimmiesijjiem åejjiestaarese åadtjodh, gusnie maahta steeredh #sjïere<adj><cmp_attr><der_lágan><adj><attr> kulturelle darjoemidie jïh stoerebe arrangemeentem.
Oslo gielda muitalii ahte addet doarjaga doibmii ja dain ii leat makkárge plána rievdadit dan.
Osloven tjïelte soptsesti ahte dåarjoem darjoemasse vedtiejih jïh dejnie ij leah naan soejkesje gænnah dam jarkestidh.
Dasto čilgii gielda viidáseappot ahte sii leat dieđihan searvái ahte eai sáhte searvat vuođđudusa vuođđudeapmái.
Dehtie minngede tjïelte boejhkeli vijriehkåbpoe dah seabran bïeljelamme ahte eah maehtieh meatan *vuođđudusa tseegkemasse.
Čoahkkimis sohppojuvvui ahte Sámediggi ja Oslo gielda deaivvadit guktii jagis ságastallan sámiid dárbbuid birra Oslos.
Tjåanghkosne latjkasovvi ahte Saemiedigkie jïh Osloven tjïelte göökth gaavnesjidh jaepesne gaskestallemen saemiej daerpiesvoeti bïjre Oslovisnie.
Čoahkkin Duoddara Ráfein
Tjåanghkoen guevtelem *Ráfein
Hálddahus deaivvadii Duoddara Ráfe/Bihtánsámi viesu stivrrain Báidáris 22.2.2012 Saltstraumenis.
Reereme gaavnesji Guevtelen *Ráfe/Pijtesaemien gåetien ståvrojne Báidárisnie 22.2.2012 Saltstraumenisnie.
Čoahkkimis čilgejuvvui Sámediggeráđi sámi ásahusdieđáhusa birra.
Tjåanghkosne saemiedigkieraerien saemien institusjovnebïevnesen bïjre Boejhkelovvi.
Guovddážis ledje bajimuš mihttomearit mat Sámedikkis leat sámi ásahusaid ovddideami ektui, vuođđu ovddideapmái, stáhtus, hástalusat ja doaibmabijut ja vuoruheamit, erenoamážit sámi kulturviesuid ektui.
Jarngesne lin bijjemes ulmieh mah Saemiedigkien leah saemien institusjovni evtiedimmien muhteste, våarome evtiedæmman, staatuse, haestemh jïh råajvarimmieh jïh prijoriteradimmieh, joekoenlaakan saemien kultuvregåetiej muhteste.
 Váikkuhit buori kulturovddideami nuortasámi servodagas  Ovttas bargat Norgga girkuin ja eará oskuservodagaiguin
* Dijpedh bueriem kultuvreevtiedimmiem luvliesaemien siebriedahkesne * Ektesne Nöörjen gærhkojne jïh jeatjah jaahkoesiebriedahkigujmie barkedh
Sámi girkoráđi nammadeapmi
Saemien gærhkoeraerien nommehtimmie
Sámediggeráđđi lea nammadan lahtuid ja várrelahtuid Sámi girkoráđđái.
Saemiedigkieraerie lïhtsegh jïh sæjjasadtjh Saemien gærhkoeraaran nommehtamme.
Jovna Zacharias Dunfjell, Snoasas lea nammaduvvon lahttun ja Elin Sabbasen, Deanus lea nammaduvvon várrelahttun Sámi girkoráđđái áigodahkii cuoŋománus 2012 cuoŋománnui 2016.
Jovna *Zacharias Dunfjell, Snåasesne nommehtovveme lïhtseginie jïh Elin Sabbasen, Deatnusne nommehtovveme sæjjasadtjine Saemien gærhkoeraaran boelhkese voerhtjen 2012 voerhtjese 2016.
 Váikkuhit positiiva kulturovddideami lullisámi servodagas
* Dijpijibie positijve/positïjve kultuvreevtiedimmien åarjelsaemien siebriedahkesne
Máhtolašvuohta
Maahtaldahke
Sámi servodaga ovddideami ja nannema vuođđun lea máhtolašvuohta ja gelbbolašvuohta.
Saemien siebriedahken evtiedimmien jïh nænnoestimmien våaroeminie lea maahtaldahke jïh maahtaldahke.
Váldomihttomearri
Åejvieulmiemierie
 Sámi álbmogis lea máhtolašvuohta, gelbbolašvuohta ja gálggat mat dárbbašuvvojit sámi servodaga ovddideamis.
* Saemien aalmogen lea maahtaldahke, maahtaldahke jïh edtjh mah daarpesjovvieh saemien siebriedahken evtiedimmesne.
Oassemihttomearri
Boelhkeulmie
 Sámi mánáin ja nuorain lea nana sámi identitehta ja oktavuohta sámi gillii, kultuvrii ja servodateallimii.
* Saemien maanaj jïh noeri lea nænnoes saemien identiteete jïh gaskese saemien gïelese, kultuvrese jïh siebriedahkejieledese.
 Sámi álbmogis lea duohta vuoigatvuohta kvalitatiivalaččat buori oahpahussii sámegielas ja sámegillii  Alit oahpus ja dutkamis fuolahuvvo álohii sámi perspektiiva
* Saemien aalmogen lea saetnies reakta *kvalitatiivalaččat buerie ööhpehtæmman saemiengïelesne jïh saemiengïelese * Alijjh learosne jïh dotkemisnie iktegisth hoksesåvva saemien perspektijve
Strategiijat
Strategijh
 Gulahallama bokte guovddáš, regionála ja báikkálaš eiseválddiiguin ja eará guoskevaš aktevrraiguin sihkkarastit buriid rámmaeavttuid sámi mánáidgárddiid, vuođđooahpahusa, alit oahpu ja dutkama várás
* Gaskesadtemen baaktoe voernges, regionaale jïh dajven åejvieladtjigujmie jïh jeatjah sjyöhtehke aktöörigujmie buerie mierietsiehkide gorredibie saemien maanagïerti, maadthööhpehtimmien, jollebe learoen jïh dotkemen muhteste
Oahppanstrategiija – joatkkaoahpahusa čielggadeapmi Finnmárkkus
Lïeremestrategijen – jåarhkeööhpehtimmien salkehtimmie Finnmaarhkesne
Sámediggeráđđi lea sádden gulaskuddancealkámuša Finnmárkku fylkasuohkana čielggadeapmái Finnmárkku joatkkaoahpahusa birra, ja ávžžuhii Finnmárkku fylkasuohkana bisuhit dálá skuvlastruktuvrra.
Saemiedigkieraerie #govledimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> seedteme Finnmaarhken fylhketjïelten salkehtæmman Finnmaarhken jåarhkeööhpehtimmien bïjre, jïh haestieji Finnmaarhken fylhketjïeltem tjöödtjestehtedh daaletje skuvlestruktuvrem.
Deanu joatkkaskuvllas lea sierra dilli, ja dat ferte bisuhuvvot.
Deatnun jåarhkeskuvlen lea sjïere tsiehkie, jïh dïhte tjuara #tjöödtjestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Dasto čáliimet gulaskuddancealkámuššii ahte sámi giela, kultuvrra, ealáhusdoaimmaheami ja servodateallima vuhtiiváldin leat dehálaš eavttut Finnmárkku joatkkaoahpahusa organiseremis, ja ahte Finnmárkku fylkasuohkana boahttevaš skuvlastruktuvra ferte čalmmustahttit mot fylka goziha iežas geatnegasvuođa fállat joatkkaoahpahusa mii vuhtiiváldá sámi giela, kultuvrra, ealáhusaid ja servodateallima.
Dehtie minngede #govledimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ill> tjaeliejimh ahte saemien gïelen, kultuvren, #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><sg><gen> jïh siebriedahkejieleden seatadimmien leah vihkeles moenemetsiehkieh Finnmaarhken jåarhkeööhpehtimmien öörnemisnie, jïh ahte Finnmaarhken fylhketjïelten båetije skuvlestruktuvre tjuara tjelmiestehtedh nåtsh fylhke geehtie jïjtjse dïedtem faaledh jåarhkeööhpehtimmiem mij saemien gïelem seatede, kultuvrem, jielemh jïh siebriedahkejieledem.
Sámediggeráđđi ávžžuhii fylkasuohkana láhčit dili nu ahte eambbogat čađahit oahpu ja unnibut heitet.
Saemiedigkieraerie haestieji fylhketjïeltem laetjedh tsiehkiem dan ahte jeanatjåbpoeh/jïjnjebh learoem tjïrrehtieh jïh unnebh galhkah.
Sámediggeráđđi čálii maiddái ahte Sámediggi ii leat ovttaoaivilis cealkámušain čielggadeamis Oahppanstrategiija, gos čuožžu ahte skuvlastruktuvra ii berre geavahuvvot váldoággan ássama ja báikkálaš bargosajiid bisuheamis - dat berre dahkkot bajimus deattuheami bokte regionála ja báikkálaš ealáhuseallimis.
Saemiedigkieraerie aaj tjaelieji ahte ij Saemiedigkie sïemes leah #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><ine> salkehtimmesne Lïeremestrategije, gusnie tjåådtje ahte ij skuvlestruktuvre byörh åtnasovvedh *váldoággan veasomen jïh dajven barkoesijjiej tjöödtjestehtiemisnie - dïhte byöroe dorjedh bijjemes tjïelkestehtemen baaktoe regionaale jïh dajven jielemejieliemisnie.
Sámediggeráđđi háliida čujuhit TF-notáhtii nr.
Saemiedigkieraerie sæjhta tjaatsestidh *TF-*notáhtii nr.
55/2010 Næringsutvikling og attraktivitet Samiske områder, gos čuožžu ahte go olmmošlohku unnu, de das leat heajos váikkuhusat boahtteáiggi ealáhusovddideapmái.
55/2010 *Næringsutvikling *og *attraktivitet *Samiske *områder, gusnie tjåådtje ahte goh almetjelåhkoe *unnu, dellie desnie leah geerve dïedth båetijen aejkien jielemeevtiedæmman.
Man geasuheaddji báikkit leat fitnodagaide, gussiide ja ássamii lea dat mii ollislaččat čilge ovdáneami dahje njiedjama.
Man giesije sijjieh leah sïeltide, guesside jïh veasoemasse lea dïhte mij ellieslaakan evtiedimmiem jallh luajhtadimmiem boejhkele.
Várrepresideanttas lei čoahkkin fylkaráđiin Elisabeth Isakseniin Finnmárkku fylkkasuohkanis 30.4.12 boahttevaš skuvlastruktuvrra birra ja joatkkaoahpahusa čađaheami birra fylkkas.
Mubpieåvtehken lij tjåanghkoe fylhkeraerine Elisabeth Isakseninie Finnmaarhken fylhketjïeltesne 30.4.12:n båetije skuvlestruktuvren bïjre jïh jåarhkeööhpehtimmien tjïrrehtimmien bïjre fylhkesne.
Čoahkkimis sohpe sáddet oktasaš reivve Máhttodepartementii gos bivdet politihkalaš čoahkkima Máhttodepartemeanttain Finnmárkku oahppostrategiija birra ja máhtolašvuođadimenšuvnna birra davviguovllupolitihka ektui.
Tjåanghkosne seedtedh ektie prieviem skööpin Maahtoedepartemeentese gusnie politihkeles tjåanghkoem Maahtoedepartemeentine maedtiejih Finnmaarhken learoestrategijen bïjre jïh maahtaldahkendimesjovnen bïjre noerhtedajvenpolitihken muhteste.
Dasto sohpe doallat fásta oktasaščoahkkimiid Sámedikkiin, stáhta sámi joatkkaskuvllaiguin ja Finnmárkku fylkasuohkaniin.
Dehtie minngede steeredh vihties ektietjåanghkojde skööpin Saemiedigkine, staaten saemien jåarhkeskuvligujmie jïh Finnmaarhken fylhketjïeltine.
Čoahkkin Návuona suohkaniin Verdde-prošeavtta birra
Tjåanghkoem Návuonnan tjïeltine Båanta-prosjeekten bïjre
Sámediggeráđis lei čoahkkin Návuona suohkaniin njukčamánu 21. b. 2012 gos digaštalle Verddeprošeavtta.
Saemiedigkieraerien lij tjåanghkoe Návuonnan tjïeltine njoktjen 21. b. 2012 gusnie Båantaprosjeektem digkiedallin.
Mihttu čoahkkimiin lei ahte Návuona suohkan áigu ohcat doarjaga dakkáraš prošektii ja háliidii gullat Sámedikkis makkár ruhtadanvejolašvuođat gávdnojit prošektii ja maiddái čájehit Návuona suohkana verddevuohta-prošeavtta.
Vuepsie tjåanghkojne lij ahte Návuonnan tjïelte sæjhta dåarjoem ohtsedh *dakkáraš prosjeektese jïh sïjhti Saemiedigkesne govledh magkerh beetnehdåarjoenuepieh prosjeektese gååvnesieh jïh aaj Návuonnan tjïelten #ektievoete<n><cmp_sgnom><cmp><guio>prosjeektem vuesiehtidh.
Prošeakta lea politihkalaččat vuođđuduvvon ovddagottis ja suohkanstivrras.
Prosjeekte lea politihkeleslaakan tseegkesovveme *ovddagottis jïh tjïelteståvrosne.
Sámediggeráđi bealis oassálasttii Láilá Susanne Vars ja Návuona suohkanis lei prošeaktajođiheaddji ja ráđđeaddi.
Saemiedigkieraerien bielesne mealtan Láilá Susanne Vars jïh Návuonnan tjïeltesne lij prosjeektejuhtiehtæjja jïh raeriestæjja.
Boarrásiidráđđi
#Båeries<adj><cmp_plgen><cmp>raerie
Sámedikki boarrásiidráđis lei vuođđudančoahkkin guovvamánu 23. b. 2012 Sámedikkis Kárášjogas dievasčoahkkima oktavuođas.
Saemiedigkien #båeries<adj><cmp_plgen><cmp>raeresne lij tseegkemetjåanghkoe goevten 23. b. 2012 Saemiedigkesne Karasjohkesne dïevestjåanghkoen gaskesisnie.
Presideanta Egil Olli rabai čoahkkima.
Presideente Egil Olli tjåanghkoem geehpehti.
Eará ráđđelahtut geat serve čoahkkimii ledje várrepresideanta Láilá Susanne Vars ja ráđđelahttu Ellinor Marita Jåma.
Jeatjah raerielïhtsegh gïeh meatan tjåanghkose lin mubpieåvtehke Láilá Susanne Vars jïh raerielïhtsege Ellinor Marita Jåma.
Sámedikki boarrásiidráđis leat vihtta fásta ja guokte várrelahtu.
Saemiedigkien #båeries<adj><cmp_plgen><cmp>raeresne leah vïjhte vihties jïh göökte sæjjasadtjh.
Politihkalaš čoahkkin gaskal Sámediggeráđi ja Oslo suohkana
Politihkeles tjåanghkoen gaskesne Saemiedigkieraerien jïh Osloven tjïelten
Sámediggeráđđi lea leamaš politihkalaš čoahkkimis Oslo suohkaniin njukčamánu 6. b. gos digaštalle vejolaš ovttasbargošiehtadusa muhtun surggiin nugo oahpahusas ja skuvllas, mánáidgárddis, gávpoga boarrásat ja deaivvadanbáiki Oslo sámiide.
Saemiedigkieraerie politihkeles tjåanghkosne orreme Osloven tjïeltine njoktjen 6. b. gusnie kaanne ektiebarkoelatjkoem digkiedallin muvhtine suerkine goh ööhpehtimmesne jïh skuvlesne, maanagïertesne, staaren båarasåbpoe jïh gaavnedimmiesijjie Osloven saemide.
Lei hui konstruktiiva čoahkkin ja ráđđi háliida čalmmustahttit golbma váldobohtosa:
Lij dan *konstruktiiva tjåanghkoe jïh raerie sæjhta golmem åejvieilledahkh tjelmiestehtedh:
Leat šiehttan doallat guokte jahkásaš konsultašuvnna Oslo suohkaniin.
Sjïehteme steeredh göökte jaapetje konsultasjovnh Osloven tjïeltine.
Daid mánáid váhnemat geat ožžot sámegieloahpahusa, galget gohččojuvvot sierra váhnenčoahkkimiidda.
Daj maanaj eejtegh gïeh saemienööhpehtimmiem åadtjoeh, edtjieh sjïere eejhteghtjåanghkojde gohtjesovvedh.
Sii eai leat gohččojuvvon dakkár čoahkkimii máŋgga jahkái.
Eah dah leah gohtjesovveme dagkeres tjåanghkose gellien jaapan.
Dasto galgá fylkkamánni bearráigeahččat Oslo sámegieloahpahusa.
Dehtie minngede edtja fylhkemaenniem Osloven saemienööhpehtimmiem vuartasjidh.
Gávpotráđđi lea bovdejuvvon Sámediggeráđi cealkámuškonferánsii čakčat (Guovdageainnus) ja mii leat vuolggahan ovttasbarggu gaskal Sámi allaskuvlla ja Oslo suohkana sámi oahpaheddjiid rekruterema várás.
Staareraerie saemiedigkieraerien #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><cmp_sgnom><cmp>konferaansese Bööresovveme tjaktje (Kautokeinosne) jïh mijjieh ektiebarkoem gaskesne seedteme Saemien jïlleskuvlen jïh Osloven tjïelten saemien lohkehtæjjaj rekruteeremen muhteste.
Stáhtačálli finai Sámedikkis
Staatetjaelije Saemiedigkesne mïnni
Máhttodepartemeantta ođđa stáhtačálli Elisabeth Dahle finai oahppomátkkis Finnmárkkus 13.2.
Maahtoedepartemeenten orre staatetjaelije Elisabeth Dahle learoefealadimmesne Finnmaarhkesne mïnni 13.2.
-14.2.12.
-14.2.12.
Son háliidii oahpásnuvvat áššiiguin mat leat stáhtačálli ovddasvástádussurggiin; mánáidgárdi ja vuođđooahpahus.
Dïhte sïjhti aamhtesigujmie åahpanadtedh mah leah staatetjaelijen dïedtesuerkine; maanagïerte jïh maadthööhpehtimmie.
Stáhtačálli finai Billávuona mearrasámi bajásšaddanguovddážis Porsáŋggu gielddas ja Láhpoluobbala skuvllas Guovdageainnus.
Staatetjaelije mïnni Billávuotnan mearoesaemien byjjenimmiejarngesne Porsangeren tjïeltesne jïh Láhpoluoppalen skuvlesne Kautokeinosne.
Skuvlaheaittiheamit ovddiduvvoje sierra áššin Máhttodepartemeanttain.
Skuvleillemh sjïere aamhtesinie Maahtoedepartemeentine evtiedovvin.
Stáhtačálli finai maiddái Kárášjoga vuođđoskuvllas ja Sámedikkis Kárášjogas.
Staatetjaelije aaj Karasjohken maadthskuvlesne mïnni jïh Saemiedigkesne Karasjohkesne.
Guovdageainnus stáhtačálli lei sámi skuvlahistorjjá semináras.
Kautokeinosne staatetjaelije lij saemien skuvlevaajesen seminaaresne.
Seminára sámi skuvlahistorjjá birra
Seminaaren saemien skuvlevaajesen bïjre
Sámediggeráđđi lágidii golmmadiibmosaš seminára 14.2.2012 Sámi allaskuvllas, mas fáddá lei sámi skuvlahistorjá.
Saemiedigkieraerie öörni #golme<num><cmp_sggen><cmp> #tæjmoe<n><der_sasj><adj><attr> seminaarem 14.2.2012:m saemieh jïlleskuvlesne, mesnie aamhtese lij saemien skuvlevaajese.
Olahusjoavku ledje politihkkarat, skuvlaeaiggádat, oahpaheaddjit, dutkit ja eará berošteaddjit.
*Olahusjoavku lin polijtikerh, skuvleaajhterh, lohkehtæjjah, dotkijh jïh jeatjah aabparæjjah.
Seminára lei rabas buohkaide.
Seminaare lij gaahpode gaajhkesidie.
Mihttomearri seminárain lei čuvgehit sámi skuvlahistorjjá, ja dasto manne lea dehálaš dovdat sámi skuvlahistorjjá vai nákce ipmirdit dálá skuvlastruktuvrra ja oažžut eanet sámi sisdoalu skuvllaide.
Ulmie seminaarine lij *čuvgehit saemien skuvlevaajesem, jïh dehtie minngede minnien vihkele dabtedh saemien skuvlevaajesem vuj buektehte daaletje skuvlestruktuvrem guarkedh jïh åadtjodh jeenje saemien sisvegem skuvlide.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 13. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 13. bielie 90 bielesne
Čoahkkin SNPL:in
Tjåanghkoen SNPL:ine
Sámediggeráđis lei čoahkkin SNPL:in (Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegoddi) 23.3.2012 sin sávaldaga vuođul.
Saemiedigkieraerien lij tjåanghkoe SNPL:ine (Saemiedigkien noerepolitihken moenehtse) 23.3.2012:n daj sjaavnjoen mietie.
Čoahkkimis ledje bajásšaddan- ja oahpahusossodaga ossodatdirektevra, mánáidgárddi fágajođiheaddji ja alit oahpu ja dutkama fágajođiheaddji.
Tjåanghkosne lin byjjenimmie- jïh ööhpehtimmiegoevtesen goevtesedirektööre, maanagïerten #faage<n><cmp_sgnom><cmp> öörnije jïh jollebe learoen jïh dotkemen faagejuhtiehtæjja.
SNPL háliidii diehtojuohkinčoahkkima oahpahusossodaga bargosurggiid birra.
SNPL bïevnesetjåanghkoem ööhpehtimmiegoevtesen barkoesuerkiej bïjre sïjhti.
Mánáidgárdi
Maanagïerte
Sámediggeráđđi searvvai mánáidgárdebeaivvi ávvudeapmái 20.3.2012 Ájastealli mánáidgárddis Guovdageainnus.
Saemiedigkieraerie meatan maanagïertebiejjien heevehtæmman 20.3.2012 Ájasteallijjh maanagïertesne Kautokeinosne.
Dán jagi čuoládatsátni dan beaivái lei jagi ávvudeapmi 22.3.2012.
Daan jaepien *čuoládatsátni dan beajjan lij jaepiem heevehtimmie 22.3.2012.
Bargit ledje stellen fiinna lágideami mánáide, váhnemiidda, áhkuide ja ádjáide ja ovdalaš bargiide, ja media lei maid doppe.
Barkijh lin *stellen tjaebpies öörnemem maanide, eejtegidie, aahkide gonnoeh aajjide jïh ovtetje barkijidie, jïh meedije lij aaj debpene.
"Buoremusa unnimusaide" .
"Bööremassen unniemasside" .
Mánáidgárdi lei ráhkadan áviissa maid almmuhedje mánáidgárdebeaivvi.
Maanagïerte plaeriem dorjeme maam maanagïertebiejjien bæjjoehtin.
Láttošluohká mánáidgárddis Kárášjogas lei 20
Láttošluohkkán maanagïerten Karasjohkesne lij 20
Sámediggeráđđi lea oassálasttán ja doallan oahpponeavvočájáhusaid sámi pedagogalaš fágabeivviin Rørosas 21.
Saemiedigkieraerie lea mealtan jïh steereme learoevierhtievuasahtallemidie saemien pedagogeles faagebiejjine Plassjesne 21.
ja 22.2.2012.
jïh 22.2.2012.
Finnmárkku fylkkamánni gohččuma vuođul lea Finnmárkku mánáidgárdesuorgái nammaduvvon dásseárvojoavku mas leat 8 miellahtu.
Finnmaarhken fylhkemaennien gåhtjomen mietie lea Finnmaarhken maanagïertesuarkan nommehtovveme seammavyörtegsvoetedåehkie mesnie leah 8 lïhtsegh.
Sámedikki hálddahusas lea válljejuvvon okta lahttu.
Saemiedigkien reeremen veeljesovveme akte lïhtsege.
Eará lahtut leat fylkkamánnis, Finnmárkku allaskuvllas, Sámi allaskuvllas, Hámmárfeasta suohkanis ja mánáidgárdebargit.
Jeatjah lïhtsegh fylhkemaennesne, Finnmaarhken jïlleskuvlesne, Saemien jïlleskuvlesne, Hammerfest tjïeltesne jïh maanagïertebarkijh.
Joavkkus lei vuosttaš čoahkkin 6.3.2012 Čáhcesullos.
Dåehkien lij voestes tjåanghkoe 6.3.2012 Čáhcesuolusne.
Joavku galgá vásáhusaid ja báikkálaš dárbbuid vuođul heivehit gelbbolašvuođadoaibmabijuid, báikkálaš ovddidanbargguid ja vásáhusjuohkimiid ovddidan dihte dásseárvvu gaskal bártnážiid ja nieiddažiid, ja bidjat johtui doaimmaid mat galget oččodit eanet dievdduid mánáidgárddiide.
Dåehkie edtja vaesehtsi jïh dajven daerpiesvoeti mietie maahtaldahkenråajvarimmide sjïehtehtidh, dajven evtiedimmiebarkoej jïh vaesehtsjuekemi evtiedidh åvteste seammavyörtegsvoeten gaskesne baarnetji jïh nïejtetji, jïh bïejedh *johtui darjomh mah edtjieh jeenje almide åådtjedidh maanagïertide.
Máhttodepartemeanta lea ovttas Sámedikkiin ráhkadan davvisámi veršuvnna bagadusas ”Boarrásepmosis nuoramussii“.
Maahtoedepartemeente ektesne Saemiedigkine dorjeme noerhtesaemien versjovnem bïhkedassesne ”Båarasommesisnie noeremassese“.
Bagadus lea juhkkojuvvon mánáidgárddiide gos leat sámi mánát.
Bïhkedasse maanagïertide #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> gusnie leah saemien maanah.
Fáddágihpa giellabirrasiid ja giellamovttiideami birra mánáidgárddis lea dál jorgaluvvon davvisámegillii ja lea gárvvis.
Teemaheefte gïelebyjresidie jïh *giellamovttiideami bïjre maanagïertesne daelie noerhtesaemiengïelese jarkoestovveme jïh gaervies.
Gihpa juhkkojuvvo mánáidgárddiide gos leat sámi mánát.
Tjaalege/Tjaaleh maanagïertide #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> gusnie leah saemien maanah.
 Váikkuhit buriid ekonomalaš rámmaeavttuid skuvlaeaiggádiidda, vai sihkkarastá kvalitatiivalaččat buori oahpahusa sámegielas ja sámegillii  Váikkuhit dan ahte Sámi allaskuvla ovddiduvvošii álgoálbmotuniversitehtan  Váikkuhit dan ahte Sámi lohkanguovddáš šattašii bistevaš nationála resursaguovddážin  Bargat dan ala ahte ráhkaduvvojit oahpponeavvut sámi mánáidgárdemánáide
* Dijpijibie bueriej ekonomeles mierietsiehkiej skuvleaajhteride, vuj gorrede *kvalitatiivalaččat buerie ööhpehtimmiem saemiengïelesne jïh saemiengïelese * dam Dijpedh ahte Saemien jïlleskuvle aalkoeåålmegeuniversiteetine/aalkoeåålmehuniversiteetine/aalkoeåålmhuniversiteetine evtiedåvva * dam Dijpedh ahte Saemien lohkemejarnge sjædta vihties nasjonaale vierhtiejarngine * Dan nelnie barkedh ahte learoevierhtieh dorjesuvvieh saemien maanagïertemaanide
Prošeakta sámi stoahkanhearvvat ja pedagogalaš ávdnasat mánáidgárddiide
Prosjeekte saemien stååkegaevnieh jïh pedagogeles materijellh maanagïertide
Sámediggi lea vuolggahan prošeavtta sámi stoahkanhearvvat ja pedagogalaš ávdnasat mánáidgárddiide.
Saemiedigkie prosjeektem seedteme saemien stååkegaevnieh jïh pedagogeles materijellh maanagïertide.
Sierra joavku mas leat mánáidgárdebargit galgá geahčadit makkár sisdoallu "sámi hupmanpáhkas" galggašii leat.
Sjïere dåehkie mesnie leah maanagïertebarkijh edtja vuejnedh magkeres sisvege "saemien håalemepaahkesne" edtja årrodh.
Ulbmil dakkár páhkain lea nannet mánáid sámegielmáhtu.
Ulmien dagkeres paahkine lea maanaj saemiengïelhmaahtoem nænnoestidh.
Joavku galgá buktit iežas evttohusa ovdal 1.7.2012.
Dåehkie edtja jïjtjemse buektedh uvtelassen aarebi 1.7.2012.
Sámediggi juolludii 2011:s doarjaga ođđasit prentet girjjiid “ Mu vuosttaš duhát sáni “ ,” Mov voestes 1000 baakoeh “ , “ Muv vuostasj tuvsán bágo “.
Saemiedigkie jaepien 2011 laeviehti dåarjoen orrelaakan *prentet gærjah “ Mov voestes stoerretjuetie baakoeh “ ,” *Mov *voestes 1000 *baakoeh “ , “ *Muv *vuostasj *tuvsán *bágo “.
Girjjit almmuhuvvoje 2012:s, ja Sámediggi lea sáddegoahtán girjjiid mánáidgárddiide gos leat sámi mánát, sámi giellaguovddážiidda Norggas, Suoma Sámediggái ja Ruoŧa Sámeskuvllastivrii.
Gærjah jaepien 2012 bæjjoehtovvin, jïh Saemiedigkie gærjah maanagïertide seedtegåateme gusnie leah saemien maanah, saemien gïelejarngide Nöörjesne, Soemen Saemiedægkan jïh Sveerjen saemienskuvlenståvrose.
 Mánáidgárdedoarjagiid ođđa eavttuid bidjat doibmii  Váikkuhit dan ahte stivrendokumeanttat fuolahit sámi perspektiivva oahpahusas.
* Maanagïertedåarjoej orre moenemetsiehkide darjoemasse bïejedh * Dijpedh dam ahte stuvremetjaatsegh saemien perspektijvem ööhpehtimmesne huksieh.
Nationála njuolggadusat mánáidgárdeoahpaheaddjiohppui
Nasjonaale njoelkedassh maanagïertelohkehtæjjaööhpehtæmman
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 14. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 14. bielie 90 bielesne
Sámediggeráđđi lea dál konsultašuvdnaproseassas mánáidgárdeoahpaheaddjioahpu nationála njuolggadusaid birra.
Saemiedigkieraerie lea daelie konsultasjovneprosessesne maanagïertelohkehtæjjaööhpehtimmien nasjonaale njoelkedassi bïjre.
15.2.2012 sohpe Sámediggi ja MD sisdoalu, ja de sáhtte njuolggadusat almmuhuvvot.
15.2.2012 Saemiedigkie jïh M-D/MD skööpin sisvegh, jïh dellie maehtiejin njoelkedassh bæjjoehtovvedh.
Loahpalaš konsultašuvdna njuolggadusaid birra šaddá gaskamuttus miessemánu.
Minngemes konsultasjovne njoelkedassi bïjre gåhkaldahketïjjesne sjædta suehpeden.
Ođđa dárkkistuvvon rámmaplána mánáidgárdeoahpaheaddjiohppui
Orre vååksjesovveme mieriesoejkesjen maanagïertelohkehtæjjaööhpehtæmman
Sámediggeráđđi lea šiehtadan konsulteret mánáidgárdeoahpaheaddjioahpu rámmaplána láhkaásahusa birra, ovdal go láhkaásahus mearriduvvon loahpalaččat.
Saemiedigkieraerie nååhtedamme konsulteeredh maanagïertelohkehtæjjaööhpehtimmien mieriesoejkesje njoelkedassen bïjre, aarebi goh njoelkedasse nænnoestovvem #minngiegietjie<n><adj><der_aadv><adv>.
Konsulterenbeaivi ii leat vel šihttojuvvon, muhto dat šaddá álgogeahčen miessemánu.
Ij konsulteeremebiejjie leah annje sjïehtesovveme, mohte dïhte sjædta *álgogeahčen suehpeden.
Sámi ovdaskuvlaoahpaheaddjioahpu ođđa rámmaplána
Saemien aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtimmien orre mieriesoejkesje
Čuovvovaš olbmot leat nammaduvvon lahttun sámi ovdaskuvlaoahpaheaddjioahpu rámmaplánalávdegoddái:
Minngebe almetjh lïhtseginie nommehtovveme saemien aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtimmien mieriesoejkesjemoenehtsasse:
-Asta Balto (jođiheaddji) -Aimo Aiko (sámediggeráđi lahttu) -Henning Solli, Grethe Friedrich, -Lars Filip Paulsen -Sara Margrethe Skum -Solveig Eideng -Bodil Vars -Máhttodepartemeanttas: Joakim Bakke ja Grete Sofie Bratlie.
-Asta Balto (juhtiehtæjja) -Aimon *Aiko (saemiedigkieraerien lïhtsege) -Henning Solli, Grethe Friedrich, -Lars Filip Paulsen -Sara Margrethe Skum -Solveig *Eideng -Bodil Vars -Maahtoedepartemeentesne: Joakim Bakke jïh Grete Sofie Bratlie.
Bargguin galget geargat 1.9.2012 rádjái.
Barkojne edtjieh 1.9.2012:n raajan galhkedh.
Čuovvolančoahkkimat lahtuiguin geaid Sámediggeráđđi lea nammadan rámmaplánalávdegottiide, dutkanfoanddaide ja eará lávdegottiide
Dåeriedimmietjåanghkoeh lïhtsegigujmie giejtie Saemiedigkieraerie mieriesoejkesjemoenehtsidie nommehtamme, dotkemefåantide jïh jeatjah moenehtsidie
Sámediggeráđđi doalai 27.3.2023 čoahkkima Kevin Johanseniin, gean sámediggeráđđi lei nammadan lahttun RPU 1:i, rámmaplánalávdegoddi integrerejuvvon lektor/adjunktaohppui ja PPU:i.
Saemiedigkieraerie 27.3.2023 tjåanghkoeh steeri Kevin Johanseninie, gïen saemiedigkieraerie nommehtamme lïhtseginie RPU:m 1:se, mieriesoejkesjemoenehtse integreeresovveme lektoren/adjunktelearose jïh *PPU:#i<n><abbr><sg><acc>
Johansen lea maiddái várrelahttu Davvi-Norgga regionála dutkanfoanddas.
Johansen lea aaj sæjjasadtje Noerhte-Nöörjen regionaale dotkemefåantesne.
Sámediggeráđđi áigu giđđat doallat čoahkkimiid eará lahtuiguin maid geaid sámediggeráđđi lea nammadan.
Saemiedigkieraerie sæjhta gïjrege tjåanghkoeh jeatjah lïhtsegigujmie steeredh aaj giejtie saemiedigkieraerie nommehtamme.
Ulbmil deaivvademiiguin lea gulahallat ja oažžut oktasaš ipmárdusa áššiin, vai sihkkarastá ahte iešguđetge stivrendokumeanttat gozihit sámi perspektiivva ja álgoálbmotdimenšuvnna.
Ulmie gaavnesjimmiejgujmie lea gaskestalledh jïh åadtjodh ektie goerkesem aamhtesinie, vuj gorrede ahte ovmessieaaj stuvremetjaatsegh saemien perspektijvem jïh aalkoeåålmehdimensjovnem geehtieh.
 Váikkuhangaskaomiid aktiivvalaš geavaheami bokte nannet máhtolašvuođa ja gelbbolašvuođa sámi servodagas  Láhčit dili árbedieđu fievrrideapmái buolvvaid gaskkas  Bures ja beaktilit ovdánahttit sámi oahpponeavvuid ja pedagogalaš ávdnasiid
* Dijpemetsavtshvierhtiej eadtjohke pråvhkoen baaktoe maahtaldahkem nænnoestidh jïh maahtaldahken saemien siebriedahkesne * Laetjedh tsiehkien aerpiedaajroen juhtiemasse boelvi gaskesne * Buresne jïh eadtjohkelaakan saemien learoevierhtide jïh pedagogeles materijellide evtiedidh
Čieža doarjjaohcama mánáidgárdeoahpponeavvuide leat dál meannuduvvome.
Tjïjhtje dåarjoeohtsemh maanagïertelearoevierhtide daelie gïetedidh.
Ohcansubmi lea 3 605 685 ru.
Ohtsemebeetnehveahka lea 3 605 685 kr.
 Váikkuhit ahte mánáidgárddi, vuođđooahpahusa, alit oahpu ja dutkama nationála politihkas fuolahuvvo sámi perspektiiva  Váikkuhit dan ahte sámi álbmoga formála gelbbolašvuohta nanusmuvvá  Váikkuhit sámi sisdoalu mánáidgárddiide gos leat sámi mánát
* Dijpijibie ahte maanagïerten, maadthööhpehtimmien, jollebe learoem jïh dotkemem nasjonaale politihkesne saemien perspektijve hoksesåvva * dam Dijpedh ahte saemien aalmogen byjjes maahtaldahke *nanusmuvvá * Saemien sisvegem maanagïertide dijpedh gusnie leah saemien maanah
Ovcci sámi mánáidgárddi leat ožžon doarjaga oktiibuot 2 153 000 ru ovddas.
Uktsie saemieh maanagïertem dåarjoem åådtjeme ektiegaajhke 2 153 000:n #kr<n><abbr><sg><gen> åvteste.
Dál leat meannudeame 24 ohcama sámi mánáidgárddiin.
Daelie libie 24 ohtsemh gïetedidh saemien maanagïertine.
Guokte mánáidgárddi leat ožžon doarjaga oktiibuot 106 000 ru ovddas sámegieloahpahussii, ja dássážii leat boahtán čieža ohcama maid leat meannudeame.
Göökte maanagïerth dåarjoem åådtjeme ektiegaajhke 106 000:n #kr<n><abbr><sg><gen> åvteste saemienööhpehtæmman, jïh daan raajan båateme tjïjhtje ohtsemh aaj årrodh gïetedidh.
Dieđut ja bagadusat sámi oahpahusa birra mánáidgárddiin ja vuođđooahpahusas. Váikkuhit dan ahte ásahuvvošii bistevaš sámi dulkaoahppofálaldat
Daajroeh jïh bïhkedassh saemien ööhpehtimmien bïjre maanagïertine jïh maadthööhpehtimmesne. dam Dijpedh ahte vihties saemien toelhkeööhpehtimmiefaalenasse tseegkesåvva
Váikkuhit ahte Nordlándda universitehta ja Davvi-Trøndelaga allaskuvla (HINT) sáhttet oktiiheivehit ja fállat kurssaid ja oahppofálaldagaid julevsámi ja lullisámi gielas ja kultuvrras
Dijpijibie ahte Nordlaanten universiteeten jïh Noerhte-Tröndelaagen jïlleskuvle (*HINT) maehtiejih iktedidh jïh kursh faaledh jïh ööhpehtimmiefaalenassi julevsaemien jïh åarjelsaemien gïelesne jïh kultuvresne
Gulahallan/ovttasbargu sámi oahpaheaddjioahpu regiovnnain (SAK 7)
Gaskestalleme/ektiebarkoe saemien lohkehtæjjaööhpehtimmien regijovnine (SAK 7)
Sámediggeráđđi lea searvan sámi oahpaheaddjioahpu regiovnna stivrenjoavkku čoahkkimiin 21.-22.2.2012 ja 26.3.2012.
Saemiedigkieraerie meatan saemien lohkehtæjjaööhpehtimmien regijovnem stuvremedåehkien tjåanghkojne 21.-22.2.2012 jïh 26.3.2012.
Doppe leat digaštallan bargguid, iešguđet bargojoavkku ovdáneami ja viidásit plánaid.
Debpene barkoeh digkiedalleme, ovmessie barkoedåehkien evtiedimmien jïh vijrebe soejkesjidie.
Sámediggeráđđi lea mielde dain iešguđetge bargojoavkkuin.
Saemiedigkieraerie lea mealtan dejnie ovmessieaaj barkoedåehkine.
26.3 čoahkkimis digaštalle oahpaheaddjioahpuođasteami čuovusjoavkku nuppi raportta dan ektui ahte makkár cealkámuša regiovdna galgá ovddidit.
26.3 tjåanghkoeh digkiedallin *oahpaheaddjioahpuođasteami *čuovusjoavkku mubpiem reektehtsen dan muhteste ahte magkeres #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> regijovne edtja evtiedidh.
Stivrenjoavkku jođiheaddji muitalii maiddái ahte SAK 7 stivrenjoavkku 2011 raporta ja ođđa doarjjaohcan SAK 7 ovttasbargui lea sáddejuvvon departementii.
Stuvremedåehkien juhtiehtæjja aaj soptsesti ahte SAK:n 7 stuvremedåehkieh 2011:n reektehts jïh orre dåarjoeohtsemen SAK 7 ektiebarkose departemeentese seedtesovveme.
Dasto dohkkehuvvui SAK 7 rekruterenjoavkku 2012 rekruterendoaibmaplána ja sáddejuvvui departementii.
Dehtie minngede SAK #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> 7 rekruteeremedåehkieh 2012 rekruteeremedahkoesoejkesjh jïh departemeentese seedtesovvi.
Vuollelis namuhuvvojit moadde dehálaš vuoruheamit 2012:i.
*Vuollelis naan vihkeles #prijoriteradidh<n><pl><nom> moenesuvvieh 2012:se.
Giella/ oahppofálaldagat neahtas
Gïele/ ööhpehtimmiefaalenassh gaskeviermesne
Dál leat máŋga rekruterendoaimma jođus dábálaš giellaoahpuide alit dásis.
Daelie leah gellie rekruteeremedarjomh *jođus sïejhme gïelelearojde jollebe daltesisnie.
Eanaš dain kurssain čađahuvvojit ovttasráđiid alit oahppoásahusaiguin, ja dain oažžu oahppočuoggáid.
Jeenjemes dejnie kursine tjïrrehtovvieh *ovttasráđiid plaave learoeinstitusjovnigujmie, jïh dejstie stuvdijetsiehkieh åådtje.
SAK 7 áigu dakkár kurssaid bidjat neahttaoahppun, mas lea vejolaš ordnet deaivvademiid.
SAK 7 sæjhta dagkeres kursh bïejedh gaskeviermielearojne, mesnie #buektiehtidh<vblex> veesmedh gaavnesjimmieh.
Dainna lágiin olaha studeanttaid vaikko gos oroš.
Dejnie vuekine studeenth saaht hænna gusnie orre.
Nordlándda universitehta álggaha dán oahpu julevsámegillii.
Nordlaanten universiteete daam learoem aelkehte julevsaemiengïelese.
DavviTrøndelaga allaskuvla fas lullisámegillii.
Noerhte-Tröndelaagen jïlleskuvle viht åarjelsaemiengïelese.
Sámi allaskuvla, Finnmárkku allaskuvla ja Romssa universitehta galget digaštallet mot ordnet dán fálaldaga davvisámegillii.
Saemien jïlleskuvle, Finnmaarhken jïlleskuvle jïh Romsan universiteete edtjieh digkiedallih nåtsh daam faalenassem veesmijibie noerhtesaemiengïelese.
Rekruterenruhta
Rekruteeremebeetnege/Rekruteeremebeetneh
Dál áigut várret ruđa Sámi allaskuvlii oahpaheaddjioahpu rekruteremii.
Daelie sïjhtijibie beetnegem bïedtedh Saemien jïlleskuvlese lohkehtæjjaööhpehtimmien rekruteeremasse.
Rekruteremii gielaid ja sámi fáttáid várás várrejuvvo ruhta Finnmárkku allaskuvlii, Romssa universitehtii, Nordlándda universitehtii ja DavviTrøndelaga allaskuvlii.
Rekruteeremasse gïeli jïh saemien aamhtesi muhteste beetnege/beetneh bïedtesåvva Finnmaarhken jïlleskuvlese, Romsan universiteetese, Nordlaanten universiteetese jïh Noerhte-Tröndelaagen jïlleskuvlese.
Guokte 50 % virggi galget almmuhuvvot, main galgá gullevašvuohta Nordlándda universitehtii ja DavviTrøndelaga allaskuvlii.
Göökte 50 % barkoeh edtjieh bæjjoehtovvedh, mejnie ektiedimmie edtja Nordlaanten universiteetese jïh Noerhte-Tröndelaagen jïlleskuvlese.
Dat oahppobáikkit leat digaštallame ásahit ovddidanprošeavtta daidda bargguide.
Dah learoesijjieh leah digkiedalledh tseegkedh evtiedimmieprosjeektem dejtie barkojde.
Mentorortnet lullisámegielas
*Mentorortnet åarjelsaemiengïelesne
Ubmi Universitehta/Staare giellaguovddáža modealla mielde áigu Davvi-Trøndelaga allaskuvla rekruteret lullisámi giellaguddiid geat sáhttet humadit lullisámegiela studeanttaiguin.
Upmejen universiteeten/*Staare gïelejarngen maallen mietie sæjhta Noerhte-Tröndelaagen jïlleskuvle åarjelsaemien gïeleguedtiejidie rekruteeredh gïeh maehtieh åarjelsaemiengïelem håaledidh studeentigujmie.
Daidda olbmuide sáhttá fállat iešguđetlágan pedagogalaš/metodalaš bagadallankurssaid, vai lea vejolaš bargat eará assisteantabargguid maid.
Dejtie almetjidie maahta faaledh ovmessie pedagogeles/*metodalaš bïhkedimmiekurside, vuj #buektiehtidh<vblex> barkedh jeatjah viehkiebarkojde aaj.
Dat galgá álggahuvvot oahppojagi 2012-13.
Dïhte edtja learoejaepien aelkiehtovvedh 2012-13.
Buot sámi oahput ovtta neahttabáikkis
Gaajhken saemien learoeh aktene nehtesijjesne
Fargga almmuhuvvo neahttabáiki samiskutdanning.no (sámioahppu.no).
Rætnoe nehtesijjie bæjjoehtåvva *samiskutdanning.nov (saemienlearoe.nov).
Dat lea oktasaš neahttabáiki gosa galget buot sámi oahput biddjot, ja dieđut galget čállot davvisámegillii, lullisámegillii ja julevsámegillii, ja vel dárogillii.
Dïhte ektie nehtesijjie gosse edtjieh gaajhken saemien learoeh byöjedh, jïh daajroeh edtjieh noerhtesaemiengïelese tjååledh, åarjelsaemiengïelesne jïh julevsaemiengïelesne, jïh annje daaroengïelesne.
Doppe galgá maid čuožžut makkár stipeanddat ja eará doarjjaortnegat gávdnojit.
Debpene edtja aaj tjåadtjodh magkeres stipeendh jïh jeatjah dåarjoeöörnegh gååvnesieh.
Romssa universitehtas lea ovddasvástádus neahttabáikái.
Romsan universiteeten lea dïedte nehtesæjjan.
Sámediggeráđđi lea observatora SAK 7 iešguđetge bargojoavkkuin ja stivrenjoavkkuin.
Saemiedigkieraerie lea *observatora SAK 7 ovmessieaaj barkoedåehkine jïh stuvremedåehkine.
Čakčat 2012 galget evalueret adde go 2011 doaimmat buriid bohtosiid.
Tjaktje 2012:n edtjieh evalueeredh vedtiejin goh 2011:n buerie illedahkide jåhtah.
Sámediggeráđđi áigu ovttas regiovdna 7:in geahčadit bohtosiid ja vejolaččat árvvoštallat lea go dárbu maiddái eará rekruterendoaimmaide.
Saemiedigkieraerie sæjhta ektesne regijovne 7:ine illedahkh vuejnedh jïh #nuepie<vblex><indic><pres><p3><sg> vierhtiedalledh lea goh daerpiesvoete aaj jeatjah rekruteeremedarjoemidie.
Nationála ráđđi oahpaheaddjioahpu várás
Nasjonaale raerie lohkehtæjjaööhpehtimmien muhteste
Sámediggeráđđi oassálasttii oahpaheaddjioahpu nationála ráđi čoahkkimis guovvamánu 16. ja 17. b. 2012.
Saemiedigkieraerie mealtan lohkehtæjjaööhpehtimmien nasjonaale raerien tjåanghkosne goevten 16. jïh 17. b. 2012.
Oahpaheaddjioahpu nationála ráđđi lea okta njealji suorgegaskasaš nationála ráđiin maid Universitehta- ja allaskuvlaráđđi lea ásahan.
Lohkehtæjjaööhpehtimmien nasjonaale raerie lea akte njieljien suerkiegasngesadtje nasjonaale raerine mej Universiteete- jïh jïlleskuvleraerie tseegkeme.
Sámediggeráđđi lea observatora ráđis.
Saemiedigkieraerie lea *observatora raeresne.
Oahpaheaddjioahpu nationála ráđi strategalaš bargoplána 2012 - 2015 lea juhkkojuvvon golmma váldosuorgái; oahpaheaddjioahpu politihkka, DjO-bargu ja fágalaš ovttasbargu.
Lohkehtæjjaööhpehtimmien nasjonaale raerien strategeles barkoesoejkesje 2012 - 2015 golmen åejviesuarkan #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>; lohkehtæjjaööhpehtimmien politihke, *DJO-barkoe jïh faageles ektiebarkoe.
Čuovvovaš fáttát leat vuoruhuvvon dán áigodagas:
Minngebe aamhtesh prijoriteradovveme daennie boelhkesne:
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 16. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 16. bielie 90 bielesne
-Regionaliseren, SAK-proseassa, bargu nationála njuolggadusaiguin, dasa gullet sisaváldingáibádusat, Dutkama vuođđudeapmi oahpaheaddjioahpu eavttuid vuođul ja EU-dutkan.
-*Regionaliseren, SAK-prosessem, barkoe nasjonaale njoelkedassigujmie, dïsse tsaekemekrïevenassh guvlieh, Dotkemen tseegkeme lohkehtæjjaööhpehtimmien moenemetsiehkiej mietie jïh *EU-dutkan.
-Sámediggeráđđi oaidná ahte lea dehálaš čuovvuid daid čoahkkimiid.
-Saemiedigkieraerie vuajna ahte lea vihkeles dåeriedæjjaj dejtie tjåanghkoeh.
Politihkalaš čoahkkin Finnmárkku allaskuvllaiguin
Politihkeles tjåanghkoem Finnmaarhken jïlleskuvligujmie
Várrepresideanta Láilá Susanne Vars ja stáhtačálli Elisabeth Dahle čoahkkinasttiiga Sámi allaskuvlla ja Finnmárkku allaskuvlla jođiheddjiiguin politihkalaš čoahkkimis.
Mubpieåvtehke Láilá Susanne Vars jïh staatetjaelije Elisabeth Dahle tjåanghkenigan Saemien jïlleskuvlen jïh Finnmaarhken jïlleskuvlen juhtiehtæjjajgujmie politihkeles tjåanghkosne.
Allaskuvllaid jođiheaddjit muitaledje sin doaimmaid birra ja sis lei buorre ságastallan stáhtačálliin.
Jïlleskuvli juhtiehtæjjah dejtie darjomi bïjre soptsestin jïh daj lij buerie soptsestalleme staatetjaelijinie.
Finnmárkku allaskuvlla čoahkkimis besse allaskuvlla bargit ovddidit maid sii dárbbašit vai nákcejit fállat sámi fáttáid iežaset oahpuin ja earenoamážit mearrasámi kulturmáhttu deattuhuvvui.
Finnmaarhken jïlleskuvlen tjåanghkosne bïesin jïlleskuvlen barkijh evtiedidh maam dah daarpesjieh vuj buektiehtieh saemien aamhtesidie faaledh jïjtjsh learojne jïh aave mearoesaemien kultuvremaahtoe #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg>.
Stáhtačálli logai iežas diehtit ahte fálaldat "mearrasámi kulturmáhttu" ii leat váldon fárrui nationála gelbbolašvuođaloktema strategiijas, muhto dajai ahte galget ođđasit árvvoštallat ášši.
Staatetjaelije jïjtjemse jiehtieji daejredh ahte faalenasse "mearoesaemien kultuvremaahtoe" ij leah gujmie våålteme nasjonaale maahtaldahkenlutnjemen strategijeste, mohte jiehtieji ahte edtjih orrelaakan aamhtesem vierhtiedalledh.
 Doarjut sámi váhnenlávdegotti vuolggaheami  Sámediggi galgá gozihit ahte skuvllat ja skuvlaeaiggádat fuolahit iežaset ovddasvástádusa eastadit givssideami sámi mánáid skuvlaárgabeaivvis  Váikkuhit meahcceskuvllaid ásahemiid
* Dåarjodh saemien eejtegemoenehtsen seedtemen * Saemiedigkie edtja geehtedh ahte skuvlh jïh skuvleaajhterh huksieh jïjtjsh dïedtem jeeredh tsælloem saemien maanaj skuvleaarkebiejjien * Dijpedh miehtjieskuvli tseegkemh
Dearvvašvuohta ja sosiála
Healsoe jïh sosijaales
Sámedikki dearvvašvuođa- ja sosiálapolitihkka vuođđuduvvo dásseárvosaš dearvvašvuođa ja sosiálabálvalusaide sámi álbmoga várás seamma dásis go muđui álbmogis leat.
Saemiedigkien healsoen- jïh sosijaalepolitihke tseegkesåvva seammavyörtegs healsoen jïh sosialdïenesjidie saemien aalmogen muhteste seamma daltesisnie goh voen aalmogisnie årrodh.
Vuođđun dásseárvosaš mihttomeari sihkkarastimii lea máhtolašvuohta máŋggakultuvrralaš áddejumi birra ja sámi gielas ja kultuvrras buot dásiin ja gelbbolašvuohta dain.
Våaroeminie seammavyörtegs ulmien gorredæmman lea maahtaldahke *máŋggakultuvrralaš goerkesen bïjre jïh saemien gïelesne jïh kultuvresne #gaajhke<prn><ind><pl><loc> daltesinie jïh maahtaldahke dejnie.
Váldomihttomearri
Åejvieulmiemierie
 Dásseárvosaš dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusat sámi álbmogii mat váldet vuolggasaji sámi gielas ja kultuvrras.
* Seammavyörtegs healsoen- jïh sosialdïenesjh saemien aalmogasse mah feelemesijjiem saemien gïeleste vaeltieh jïh kultuvreste.
Oassemihttomearit
Boelhkeulmieh
 Nannejuvvon dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalus mii lea heivehuvvon sámi álbmoga  vuoigatvuođaide ja dárbbuide  Dearvvašvuođa- sosiálabargiin buot dásiin lea sámi giella- ja  Kulturgelbbolašvuohta
* Nænnoestovveme healsoen- jïh sosialdïenesje mij sjïehtelovveme saemien aalmogen * reaktide jïh daerpiesvoetide * Healsoen- sosijaalebarkiji #gaajhke<prn><ind><pl><loc> daltesinie lea saemien gïele- jïh * Kultuvremaahtaldahke
Strategiijat
Strategijh
 Gulahallamiin ja ovttasbargguin eiseválddiiguin ja gullevaš oassálastiiguin sihkkarastit Sámediggái váikkuhanfámu sámi álbmoga dearvvašvuođa- ja sosiálafálaldaga hábmemis ja čađaheamis
* Gaskesadteminie jïh ektiebarkojne åejvieladtjigujmie jïh *gullevaš #mealtan<adv><der_nomag><n> Saemiedægkan soptsestimmiem gorredibie saemien aalmogen healsoen- jïh sosijaalefaalenassen hammosne jïh tjïrrehtimmesne
Diehtojuohkin Finnmárkku allaskuvlla studeanttaide Sámedikki dearvvašvuođa- ja sosiálapolitihka birra
Bïevnesen Finnmaarhken jïlleskuvlen studeentide Saemiedigkien healsoen- jïh sosijaalepolitihken bïjre
15.03.12 lei Sámediggeráđđi mielde diehtojuohkinčoahkkimis mii lei Finnmárkku allaskuvlla studeanttaid várás.
15.03.12 lij Saemiedigkieraerie mealtan bïevnesetjåanghkosne mij lij Finnmaarhken jïlleskuvlen studeenti muhteste.
Mis lei oanehis historjjálaš diehtojuohkin Sámedikki ásaheami duogáža birra, ja diehtojuohkin Sámedikki dearvvašvuođa- ja sosiálapolitihka ovddideami birra.
Mijjen lij åenehks historihkeles bïevnese Saemiedigkien tseegkemen duekien bïjre, jïh bïevnese Saemiedigkien healsoen- jïh sosijaalepolitihken evtiedimmien bïjre.
Sámediggi lea ožžon čađa ahte rievdadit láhkaásahusaid bearráigeahččan- ja biebmoruovttuid birra
Saemiedigkie tjïrrh åådtjeme ahte njoelkedassh jarkestibie vuartasjimmie- jïh beapmoegåetiej bïjre
Sámediggeráđđi lea guhkes áiggi bargan sámi mánáid vuoigatvuođaid ja dárbbuid ektui.
Saemiedigkieraerie guhkies tïjjem barkeme saemien maanaj reaktaj jïh daerpiesvoeti muhteste.
Gitta jagi 2007 rájes lea Sámediggeráđđi árjjalaččat bargan dan ala ahte sámi mánát geat leat mánáidsuodjalusa fuolahusas, galget oažžut vuoigatvuođaid sin kultuvrii, ja galget beassat hállat sin giela.
Öövre jaepien 2007 raejeste saemiedigkieraerie eadtjohkelaakan dan nelnie barkeme ahte saemien maanah gïeh leah maanavaarjelimmien hoksesne, edtjieh reaktah åadtjodh daj kultuvrese, jïh edtjieh bïesedh håaledh daj gïelem.
Sámediggeráđđi oaivvilda ahte mánnái lea buoremus maiddái sin kultuvrralaš ja gielalaš identitehta goziheapmi.
Saemiedigkieraerie jeahta ahte maanese lea bööremes aaj daj kulturelle jïh gïeleh identiteeten geehteme.
Dat lea juo mearriduvvon riikkaidgaskasaš konvenšuvnnain ja lágain.
Dïhte joe gaskenasjonaale konvensjovnine nænnoestovveme jïh laakine.
Dattetge lea dárbu dovddahit dan čielgasit láhkaásahusain mat gusket mánáid bearráigeahččamii biebmoruovttuin ja mánáidsuodjalanásahusain.
Darhkan lea daerpiesvoete #vihte<n><der_car><adj><comp><sg><nom> dennie tjïelkebe njoelkedassine mah dijpieh maanaj vuartasjæmman beapmoegåetine jïh maanajvaarjelimmieinstitusjovnine.
Danne lea Sámediggeráđđi konsulteren Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanttain go guoská bearráigeahččama ja biebmoruovttu birra láhkaásahusaid rievdadeapmái.
Dannasinie lea Saemiedigkieraerie konsulteereme Maanaj-, seammavyörtegsvoete- jïh *searvadahttindepartemeanttain goh dæjpa vuartasjimmien jïh beapmoegåetien bïjre njoelkedassi jorkestæmman.
Dán geažil leat láhkaásahusat rievdaduvvon ja gustogohtet 1.5. b. 2012 rájes.
Daan dïete njoelkedassh jarkestovveme jïh davvoegåetieh 1.5. b. 2012:n raejeste.
Dát rievdadus dagaha dan ahte dál ferte árjjalaččat ohcalit máná kultuvrralaš ja gielalaš vuoigatvuođaid goziheami dalle go biddjojuvvo biebmoruktui ja mánáidsuodjalanásahussii
Daate jorkestimmie dam dorje ahte daelie tjuara eadtjohkelaakan ohtselidh maanan kulturelle jïh gïeleh reaktaj geehtemen dellie goh beapmoegåatan jïh maanajvaarjelimmieinstitusjovnese bïejesåvva
Konferánsa mánáid veahkaválddi birra 2012
Konferaanse maanaj *veahkaválddi bïjre 2012
22. ja 23.3.2012 searvvai Sámediggi stuorra fágaid gaskasaš konferánsii veahkaválddi birra mánáid ektui ja fuolahusa váiluma birra, ja lei erenoamáš fokus mearrádusčuoggáide mat sáhttet leat vealtameahttun deaŧalaččat mánnái gii gártá gillát veahkaválddi- dahje ii adnojuvvo ávviris.
22. jïh 23.3.2012 meatan Saemiedigkie stoere faagi gasngesadtje konferaansese *veahkaválddi bïjre maanaj muhteste jïh hoksen fååtesimmien bïjre, jïh lij sjïere fokusen nænnoestahketsiehkide mah maehtieh årrodh #uvtedh<vblex><tv><der_meahttun><adj><attr> vihkielåbpoe maanese gie sjædta töölledh *veahkaválddi- jallh ij hoksesne utnieh.
Konferánsa lei ovttasbargoprošeakta Davvi Norgga universitehtabuohcciviesu, Romssa universitehta, Romssa ja Finnmárkku stáhtaadvokáhtaámmáhiid, Romssa fylkkamánni ja Stáhta mánáidviesu Romsa gaskka.
Konferaanse lij ektiebarkoeprosjeekte Noerhte Nöörjen universiteeteskïemtjegåetien, Romsan universiteete, Romsan jïh Finnmaarhken staateadvokaatefunksjovni, Romsan fylhkemaenniem jïh staaten maanajgåetiem Romsa gåhkaldahken.
Nationála ovddasvástádus sámi mánáid rivttiin konseaptas Stáhta Mánáidviessu
Nasjonaale dïedte saemien maanaj reaktojne *konseaptas Staaten maanajgåetie
Sámediggeráđđi lea guhkes áiggi árjjalaččat bargan sámi mánáid rivttiid gozihemiin konseaptas Stáhta Mánáidviessu.
Saemiedigkieraerie lea guhkies tïjjem eadtjoehkåbpoe barkeme saemien maanaj reaktoej geehteminie *konseaptas Staaten maanajgåetie.
Sámediggeráđđi lea konsulteren Justiisa- ja gearggusvuođadepartemeanttain dán birra.
Saemiedigkieraerie konsulteereme #Justiisa<np><cmp_sgnom><cmp_splitr> jïh klaeriesvoetendepartemeentine daan bïjre.
Midjiide lea leamaš erenoamáš deaŧalaš nannet ja ovddidit gelbbolašvuođa sámi gielas ja kultuvrras konseaptas Mánáidviessu, ja ahte ferte geahččalit nannet giella- ja kulturgelbbolašvuođa politiijaid gaskkas.
Mijjese orreme sjïere vihkele nænnoestidh jïh evtiedidh maahtaldahken saemien gïelesne jïh kultuvresne *konseaptas Maanajgåetie, jïh ahte tjuara voejhkelidh nænnoestidh gïele- jïh kultuvremaahtaldahken polijsi gaskesne.
Go Justiisa- ja gearggusvuođadepartemeanta lea bivdán, de lea Politiijadirektoráhta ráhkadan gelbbolašvuođaovddidanplána politiijaid gaskkas, ja Stáhta Mánáidvissui Romsa addojuvvui guovddáš rolla das.
Goh #Justiisa<np><cmp_sgnom><cmp_splitr> jïh klaeriesvoetendepartemeente maadteme, dellie #polijse<n><cmp_sgnom><cmp> direktoraatem dorjeme maahtaldahkenevtiedimmiesoejkesje polijsi gaskesne, jïh Staaten maanajgåatan Romsa voernges råålla vadtasovvi desnie.
Justiisa- ja gearggusvuođadepartemeantta stáhtačálli Astrid Aas Hansen dieđihii konferánssas 22.3.2012 mánáid gillán veahkaválddi birra ahte Stáhta Mánáidviessu Romsa lea ožžon nationála ovddasvástádusa sámi mánáid vuoigatvuođaid goziheamis konseaptas Stáhta mánáidviessu.
#Justiisa<np><cmp_sgnom><cmp_splitr> jïh klaeriesvoetendepartemeenten staatetjaelije Astrid Aas Hansen konferaansesne bïeljeli 22.3.2012 maanah töölleme *veahkaválddi bïjre ahte Staaten maanajgåetie Romsa nasjonaale dïedtem åådtjeme saemien maanaj reaktaj geehtemistie *konseaptas Staaten maanajgåetie.
Čoahkkin Romssa universitehtain ja Ávjovári álgoálbmotguovlluin
Tjåanghkoem Romsan universiteetine jïh Ávjovárrijjen aalkoeåålmegedajvine/aalkoeåålmehdajvine/aalkoeåålmhdajvine
Sámediggeráđi hálddahus lea searvan čoahkkimii Romssa universitehta, Dearvvašvuođadiehtaga ossodaga ja Ávjovári álgoálbmotguovllu gaskka.
Saemiedigkieraerien reereme meatan tjåanghkose Romsan universiteeten, Verviesvoetendaajroen goevtesen jïh Ávjovárrijjen aalkoeåålmegedajven/aalkoeåålmehdajven/aalkoeåålmhdajven gaskemsh.
Čoahkkimis lei sáhka dan birra ahte makkár gelbbolašvuođa gielddat dárbbašit dearvvašvuođa- ja sosiálasuorggis, ja mainna lágiin oahpahusásahusat sáhtášedje fállat oahppofálaldagaid ja makkár čađahanvejolašvuođat leat daid ektui.
Tjåanghkosne lij håaleme dan bïjre ahte magkeres maahtaldahkem tjïelth daarpesjieh healsoen- jïh sosijaalesuerkesne, jïh mejnie vuekine ööhpehtimmieinstitusjovnh maehtieh ööhpehtimmiefaalenassh faaledh jïh magkerh tjïrrehtimmienuepieh leah daj muhteste.
Sámedikki bealis čujuheimmet dan ođđa gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahuslága mearrádusaide fálaldaga birra sámi pasieanttaide, ja stuorradiggedieđáhussii čálgooahpuid birra mas daddjojuvvo: “For å legge til rette for at samiske brukere kan få det tilbudet de har krav på, må kandidatene ha kunnskap om samisk språk og kultur og samiske samfunnsforhold.
Saemiedigkien bielesne tjaatsestimh dan orre tjïelten healsoen- jïh hokselaaken nænnoestahkide faalenassen bïjre saemien skïemtjijidie, jïh stoerredigkiebïevnesasse murrielearoej bïjre mesnie jeahtasåvva: “*For *å *legge *til *rette *for *at *samiske *brukere *kan *få dah *tilbudet dellie *har *krav *på, *må *kandidatene *ha *kunnskap *om saemien*sk *språk *og *kultur *og *samiske *samfunnsforhold.
Dette gjelder grunnutdanningen i både videregående opplæring og høyere utdanning.” (Go galgá láhčit diliid nu ahte sámi geavaheaddjit sáhttet oažžut dan fálaldaga masa sis lea riekti, de ferte kandidáhtain leat máhttu sámi gielas, kultuvrras ja servodatdiliin.
*Dette *gjelder *grunnutdanningen i. *både *videregående *opplæring *og *høyere *utdanning.” (Goh edtja tsiehkieh laetjedh dan ahte saemien utnijh maehtieh åadtjodh dam faalenassem mïsse daj lea reaktoe, dellie tjuara kandidaati årrodh maahtoe saemien gïelesne, kultuvresne jïh siebriedahketsiehkine.
Dát guoská vuođđoohppui sihke joatkkaoahpahusas ja alit oahpus.) Universitehta bealis dovddahedje ahte sii háliidit čuovvolit dien.
Daate maadthööhpehtæmman dæjpa dovne jåarhkeööhpehtimmesne jïh jollebe learosne.) Universiteeten bielesne dabtehtin dah sijhtieh doem dåeriedidh.
Álbmotdearvvašvuođaláhkaásahus
Aalmogenhealsoennjoelkedasse
Konsultašuvnnain álbmotdearvvašvuođalága birra bivddii Sámediggeráđđi ahte láhkii biddjojuvvo dat ahte ”kommunen skal i sin planstrategi sikre at den samiske befolknings behov blir vektlagt og ivaretatt”.
Konsultasjovnine aalmogenhealsoenlaaken bïjre Saemiedigkieraerie maedtieji ahte laakese dïhte bïejesåvva ahte ”*kommunen #s<n><abbr><sg><gen>*kal i. daj *planstrategi *sikre *at dan *samiske *befolknings *behov *blir *vektlagt *og *ivaretatt”.
(Gielda galgá plánastrategiijastis sihkkarastit ahte sámi álbmoga dárbbut deattuhuvvojit ja gozihuvvojit.) Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta ii háliidan dan ja ákkastalai dainna ahte dat rihkošii lága vuogádaga mii ii čujut sierra joavkkuide.
(Tjïelte edtja soejkesjestrategijesne gorredidh ahte saemien aalmogen daerpiesvoeth #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> jïh geehtesuvvieh.) Healsoen- jïh idtji hoksedepartemeente dam sïjhth jïh dejnie dïejveldi dïhte laaken systeemem meadta ij mij sjïere dåehkide tjaatsesth.
Konsultašuvdnaproseassas čujuhuvvo maiddái ođđa láhkaásahusaide mat bohtet maŋŋá lága.
Konsultasjovneprosessesne aaj tjaatseståvva orre njoelkedasside mah mænngan laaken båetieh.
Álbmotdearvvašvuođaláhkaásahus lea dál gulaskuddamis.
Aalmogenhealsoennjoelkedasse lea daelie govledimmesne.
Álbmotdearvvašvuođa láhkaásahus addá čielga čanastagaid das makkár dieđut álbmotdearvvašvuođa dilis gielddain galget deattuhuvvot.
Aalmogehealsoem njoelkedasse tjïelke baadtehtahkide desnie vadta magkeres daajroeh aalmogehealsoen tsiehkesne tjïeltine edtjieh #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Dán oktavuođas lea deaŧalaš oainnusmahttit sámi álbmoga.
Daennie gaskesisnie lea vihkeles *oainnusmahttit saemien aalmogen.
Sámediggeráđđi oaivvilda ahte dát láhkaásahus guoská njuolga sámi álbmogii, ja danne lea bivdán konsultašuvnnaid láhkaásahusa hábmema oktavuođas.
Saemiedigkieraerie jeahta ahte daate njoelkedasse dæjpa rïekte saemien aalmogasse, jïh dannasinie konsultasjovni njoelkedassem hammoen gaskesisnie maadteme.
 Váikkuhangaskaomiid aktiivvalaš geavaheami bokte veahkkin ovddidit ja heivehit dakkár dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusa mii lea vuođđuduvvon sámi giella- ja kulturáddejupmái buot dásiin
* Dïedtetsavtshvierhtide eadtjohke pråvhkoen baaktoe viehkine evtiedibie jïh sjïehtehtieh dagkeres healsoen- jïh sosialdïenesjem mij tseegkesovveme saemien gïele- jïh kultuvregoerkesasse #gaajhke<prn><ind><pl><loc> daltesinie
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 18. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 18. bielie 90 bielesne
Doarjja dearvvašvuođa- ja sosiálaprošeavttaide
Dåarjoe healsoen- jïh sosijaaleprosjeektide
Sámediggeráđđi lea ožžon 30 doarjjaohcama dearvvašvuođa- ja sosiálaprošeavttaide.
Saemiedigkieraerie 30:m dåarjoeohtsemh åådtjeme healsoen- jïh sosijaaleprosjeektide.
Ohcamat leat geahppánan 6,25 % jagi 2011 ektui.
Ohtsemh nåhkeme 6,25 % jaepieh 2011 moenemetseahkan.
Ohcanvuđot váikkuhangaskaomiid bušeahtta lea 2 850 000 ru ja dán jagi ohcamiid ollislaš submi lei 7 800 841 ru.
Ohtsemevåaromen dijpemetsavtshvierhtiej budsjehte lea 2 850 000 kr. jïh daan jaepien ohtsemi ellies beetnehveahka lij 7 800 841 kr.
Dát ge lea njiedjan 0,9 % jagi 2011 ektui.
Daate aaj luajhtadamme 0,9:n % jaepien 2011 moenemetseahkan.
6 Areálat ja biras
6 goelpeneståaroeh jïh byjrese
Sámedikki biras- ja areálapolitihka váldomihttomearrin lea sihkkarastit guhkes áiggi, ceavzilis perspektiivva buot resursa- ja areálahálddašeamis.
Saemiedigkien byjrese- jïh goelpeneståaroepolitihken åejvieulmiemierine lea gorredidh guhkies tïjjem, gaarsje perspektijvem #gaajhke<prn><ind> #resursse<n> jïh goelpeneståaroereeremisnie.
Ceavzilis ovdáneami oktavuođas lea sáhka sihke geavahusas ja suodjalusas.
Gaarsje evtiedimmien gaskesisnie lea håaleme dovne åtnosne jïh vaarjelimmesne.
Guovlluid ja resurssaid geavaheapmi galgá vuođđuduvvot geavahussii ja sámi vuoigatvuođaide.
Dajvi jïh #resursse<n><pl><gen> pråvhkoe edtja åtnose jïh saemien reaktide tseegkesovvedh.
Váldomihttomearri
Åejvieulmiemierie
 Areálaid ja resurssaid ceavzilis ávkkástallan, suodjaleapmi ja hálddašeapmi sámi guovlluin.
* Goelpeneståaroej jïh #resursse<n><pl><gen> gaarsje nåhtadimmien, vaarjelimmie jïh reereme saemien dajvine.
Oassemihttomearit
Boelhkeulmieh
 Suodjaleamis galgá leat ávki sámi ealáhusaide ja sámi kulturárbái  Resursa- ja energiijaváldin galgá nannet sámi kultuvrra ja servodateallima  Sámiid vuoigatvuođat gozihuvvojit areálaid suodjaleamis ja geavaheamis sámi guovlluin  Bargat dan ala ahte sámi ealáhusat ja sámi kultuvra eai leat nu rašit dálkkádatrievdamiidda  Bargat boraspiriid hálddašeami ceavzilvuođain, mii sihkkarastá ceavzilis boazodoalu ja ceavzilis eanadoalu
* Vaarjelimmesne edtja årrodh nåhtoe saemien jieliemidie jïh saemien kultuvreaarpan * #Resursse<n><cmp_sgnom><cmp_splitr> jïh energijevaelteme edtja saemien kultuvrem nænnoestidh jïh siebriedahkejieleden * Saemiej reaktah geehtesuvvieh goelpeneståaroej vaarjelimmesne jïh pråvhkosne saemien dajvine * Dan nelnie barkedh ahte eah saemien jielemh jïh saemien kultuvre leah dan hiejjiehtsåbpoe daelhkiejorkestovvemidie * Barkedh juvri reeremen gaarsjevoetine, mij gaarsje båatsoem jïh gaarsje laanteburriem gorrede
Strategiijat
Strategijh
 Sihkkarastit sámi areála- ja birasgáhttema gulahallama ja ovttasbarggu bokte guovddáš, guovlulaš ja báikkálaš eiseválddiiguin, ja guoskevaš oasálaččaiguin  Luondduresurssaid iskkadeapmi ja váldin galgá dávistit Sámedikki mearriduvvon politihkkii  Ovddidit positiivvalaš dálkkádatdoaibmabijuid ja heivehanstrategiijaid vai sámi servodat ii livčče nu rašši dálkkádatrievdamiidda  Čuovvolit Sámedikki geatnegasvuođaid almmolaš plánemis ja váikkuhaniskančielggademiin plánaja huksenlága mielde  Eavttuid biddji nationála ja davviriikkalaš boraspirepolitihkkii ja –hálddašeapmái, das mielde maiddái boraspirenáli dohkálaš reguleren  Suodjalanproseassaid čuovvoleapmi sámi guovlluin
* Gorredibie saemien goelpeneståaroe- jïh byjresevaarjelimmien gaskesadtemen jïh ektiebarkoen baaktoe voernges, regionaale jïh dajven åejvieladtjigujmie, jïh sjyöhtehke #boelhke<n><adj><pl><com> * #Eatneme<n><cmp_sggen><cmp>#resursse<n><pl><gen> goerehtimmie jïh vaelteme edtja Saemiedigkiem svååredh nænnoestovveme politihkese * positijve/positïjve daelhkieråajvarimmide Evtiedidh jïh sjïehtedimmiestrategiji vuj ij saemien siebriedahke leah dan hiejjehts daelhkiejorkestovvemidie * Saemiedigkien dïedtide Dåeriedidh byjjes soejkesjimmesne jïh @váikkuhit<ex_vblex><iv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+goerehtidh<vblex><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+salkehtimmie<n><pl><ine> *plánaja tseegkemelaaken mealtan * Moenemetsiehkiej bïejije nasjonaale jïh noerhtelaanti juvrepolitihkese jïh –reeremasse, desnie mealtan aaj juvremaadtoen #dåhkasjidh<vblex><prfprc><attr> reguleereme * Vaarjelimmieprosessi dåeriedimmie saemien dajvine
Fápmoáššit Kalvvatnan bieggafápmorusttet
Faamoeaamhtesh *Kalvvatnan bïegkefaamoebægkoe
Fred.
Fred.
Olsen Renewables AS pláne hukset Kalvvatnan bieggafápmorusttega Bindal suohkanii 72 bieggaturbiinnain main beaktu oktiibuot lea gitta 225 MW rádjai.
Olsenen *Renewables AS/as soejkesje bigkedh *Kalvvatnan bïegkefaamoebægkoem Bindalen tjïeltese 72 bïegkejårrehtsinie mejnie *beaktu ektiegaajhke lea öövre 225:n MW:n raajan.
Plánaguovlu lea oktiibuot sullii 40 km2, juhkkojuvvon golmma iešguđet oasseguvlui.
Soejkesjedajve ektiegaajhke medtie 40 *km2, #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> golmen ovmessie boelhkedajvese.
Dán golmma oasseguovllu lea jurdda laktit oktii ođđa 132 kVfápmolinnjáin mii biddjojuvvo guvlui.
Daan golmen boelhkedajven lea åssjalommes *laktit aktese orre 132 *KVfápmolinnjáin mij dajvese bïejesåvva.
Guokte čovdosa leat árvvoštallojuvvon laktima oktavuođas 300 kVlinnjái Namsskogan – Kolsvik.
Göökte tjoevtenjh vierhtiedallesovveme *laktima gaskesisnie 300 *KVlinnjái #Namsskogan<np><top><pl><nom> – *Kolsvik.
Bieggafápmorusttega sáhttá hukset dainna lágiin ahte geavahit dálá geainnu Kalvvatnanii Namsskogan suohkana nuorta guovllus.
Bïegkefaamoebægkoem maahta bigkedh dejnie vuekine ahte daaletje geajnoem utniejibie *Kalvvatnanii Namsskoganen tjïelten luvlie dajvesne.
Muhto doaibmabidjoeaiggát čujuha dasa ahte ođđa beassangeaidnu Kalvvatnanii orjin addá guossoheaddjisuohkanii Bindal stuorra positiivva váikkuhusaid, ja danne háliiduvvo dát geaidnomolssaeaktu.
Mohte råajvarimmieaajhtere dïsse tjaatseste ahte orre bïesemegeajnoe *Kalvvatnanii *orjin gåassoehtæjjatjïeltese vadta Bindal stoere positijven/positïjven dïedtide, jïh dannasinie #sïjhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> daate geajnoealternatijve.
Guovlu masa bieggafápmorusttet lea plánejuvvon, lea boares sámi geavahanguovllus maid sámit leat geavahan hui guhkes áiggi.
Dajve mïsse bïegkefaamoebægkoe soejkesjovveme, båeries saemien pråvhkoedajvesne maam saemieh åtneme dan guhkies tïjjem.
Guovlu lea leamaš bistevaš anus.
Dajve vihties åtnosne orreme.
Plánejuvvon huksen guoská guovtti orohahkii, Voengelh-Njaarke orohahkii Nordlándda boazoguohtunguovllus ja Åarjel-Njaarke orohahkii Davvi-Trøndelaga boazoguohtunorohagas.
Soejkesjovveme tseegkeme göökten sïjtese dæjpa, *Voengelh-Njaarken sïjtese Nordlaanten bovtsegåatomedajvesne jïh #Åarjel<np><attr>-Njaarken sïjtese Noerhte-Tröndelaagen bovtsegåatomesïjtesne.
Sámedikkis lea leamaš čoahkkin guoskevaš orohagaiguin, ja oktavuohta Nordlándda ja Davvi-Trøndelaga Boazodoallohálddahusain ohccojuvvon bieggafápmorusttega
Saemiedigkien orreme tjåanghkoen sjyöhtehke sïjtigujmie, jïh gaskese Nordlaanten jïh Noerhte-Tröndelaagen båatsoereereminie ohtsesovveme bïegkefaamoebægkoen
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 19. siidu 90 siiddus oktavuođas.
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 19. bielie 90 bielesne gaskesisnie.
Guoskevaš orohagat celket ahte jus ohccojuvvon bieggafápmorusttet huksejuvvo, de dat dagaha stuorra váttisvuođaid ceavzilis boazodoalu joatkimii, ja ahte birgenláhki áitojuvvo sakka.
Sjyöhtehke sïjth jiehtieh ahte jis ohtsesovveme bïegkefaamoebægkoe bigkesåvva, dellie dïhte stoere dåeriesmoeri gaarsje båatsoem dorje jåerhkiemasse, jïh ahte bïerkenimmievuekie alme aajhtasåvva.
Sámi kulturmuittut leat oahppásat ja registrerejuvvon sihke plánaguovllus ja guovvluin das birrasis.
Saemien kultuvremojhtesh åehpie jïh registreeresovveme dovne soejkesjedajvesne jïh *guovvluin desnie byjresisnie.
Eatnašat leat kulturmuittut mat gullet boarráset áiggiid boazodollui, nu go ássanbáikkit, čohkkensajit, bahčinsajit jna.
*Eatnašat leah kultuvremojhtesh mah båarasåbpoe tïjji båatsose guvlieh, dan goh årromesijjieh, seeptjemesijjieh, buhtjemesijjieh jnv.
Dán vuođul lea Sámedikki oaidnu ahte dan guovllus leat várra eanet kulturmuittut mat eai leat registrerejuvvon.
Daan mietie lea Saemiedigkien vuajnoe ahte dennie dajvesne leah kaanne jeenje kultuvremojhtesh eah mah leah registreeresovveme.
Sámedikki árvvoštallama vuođul mielddisbuktá konsešuvdnaohccojuvvon bieggafápmorusttet oktan infrastruktuvrrain hui stuorra sisabahkkemin, ja das leat dalle hui negatiiva váikkuhusat sámi kultuvrra, ealáhusdoaimmaheami ja servodateallima luondduvuđđosii.
Saemiedigkien vierhtiedimmien mietie mealtan buakta #konsesjovne<n><cmp_sgnom><cmp> ohtsesovveme bïegkefaamoebægkoem oktegh infrastruktuvrine dan stoere *sisabahkkemin, jïh desnie leah dellie dan negatijve dïedth saemien kultuvren, #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><sg><gen> jïh siebriedahkejieleden *luondduvuđđosii.
Sámedikki mielas lea hui guoskevaš ahte guovllus leat juo čađahuvvon stuorra čáhcefápmohuksen oktan infrastruktuvrrain guoskevaš guovllus, ja ahte orohat dasa lassin lea massán mávssolaš guohtuneatnamiid eará huksemiidda.
Saemiedigkien mïelesne lea dan sjyöhtehke ahte dajvesne leah joe tjïrrehtovveme stoere tjaetsiefaamoetseegkeme oktegh infrastruktuvrine sjyöhtehke dajvesne, jïh ahte sïjte dïsse lissine vihkeles gåatomeeatnamidie jeatjah tseegkemidie dasseme.
Mii oaidnit maiddái ahte vejolaš beassangeainnu huksen oarjjabealde sáhttá dagahit ahte álggahuvvo mineráladoaibma dán guovllus.
Mijjieh aaj vuejniejibie ahte kaanne bïesemegeajnoen tseegkeme *oarjjabealde maahta darjodh ahte mineraaledarjomes aelkiehtåvva daennie dajvesne.
Dan vuođul vuosttaldii Sámediggi konsešuvdnaohcama.
Dan mietie Saemiedigkie vuastali konsesjovneohtsemem.
Mii bivddiimet maiddái ahte galget čađahuvvot konsultašuvnnat gaskal Sámedikki ja ovddasvástideaddji stáhta eiseválddiid konsultašuvdnaprosedyraid vuođul ovdalgo konsešuvdnamearrádus lea dahkkojuvvon.
Mijjieh aaj maedtiejimh ahte edtjieh tjïrrehtovvedh konsultasjovnh gaskesne Saemiedigkien jïh tjåadtjoehtæjan staaten åejvieladtji konsultasjovneprosedyjri mietie aarebi konsesjovnenænnoestahke dorjesovveme.
Mussere ja Øyfjellet bieggafápmorusttet
*Mussere jïh *Øyfjellet bïegkefaamoebægkoe
Goappašiid bealde Mussere guovddáža lea plánejuvvon bieggafápmorusttet, Mussere bieggafápmorusttet nuorttabealde ja Øyfjellet bieggafápmorusttet oarjjabealde.
Gåabpegi bieleste *Mussere jarngen soejkesjovveme bïegkefaamoebægkoe, *Mussere bïegkefaamoebægkoen *nuorttabealde jïh *Øyfjellet bïegkefaamoebægkoen *oarjjabealde.
Fred.
Fred.
Olsen Renewables AS lea ohcan konsešuvnna hukset ja doarimmahit Mussere bieggafápmorusttega, Reinfjellet ala, Mosjøena lullinuortta bealde.
Olsenen *Renewables AS/as konsesjovnem ohtseme bigkedh jïh *doarimmahit *Mussere bïegkefaamoebægkoen, *Reinfjellet nelnie, Mosjøenen åarjelluvlien bieleste.
Bieggafápmorusttegii gullet 50-105 bieggaturbiinna maid beaktu oktiibuot lea 305 MW rádjai.
Bïegkefaamoebægkose 50-105 bïegkejårrehtsh guvlieh mejtie *beaktu ektiegaajhke lea 305:n MW:n raajan.
Plánaguovlu lea oktiibuot sullii 30 km2 stuoris.
Soejkesjedajve lea ektiegaajhke medtie 30 *km2 stoere.
Ohccojuvvojit maiddái guokte molssaektosaš neahttalaktima, njuolgga laktin dálá 300 (420) kV-jođđasii mii manná čađa plánaguovllu dahje 11,3 km guhkes 132 kV fápmojođas Marka transformáhtorstašuvdnii mii šaddá buohtalasat dálá 300 (420) kV spáittuin.
Aaj ohtsesuvvieh göökte *molssaektosaš *neahttalaktima, rïekte *laktin daaletje 300 (420) #kV<n><abbr>-*jođđasii mij tjïrrh soejkesjedajven mænna jallh 11,3:n *km guhkies 132:n #kV<n><abbr> *fápmojođas Markem *transformáhtorstašuvdnii mij sjædta *buohtalasat daaletje 300 (420) #kV<n><abbr> *spáittuin.
Sámediggi lea čujuhan ahte doaibmabidju guoská njuolgga sámi orohahkii ja Jillen-Njaarke orohahkii.
Saemiedigkie tjaatsestamme ahte råajvarimmie rïekte saemien sïjtese jïh Jillen-Njaarken sïjtese dæjpa.
Doaibmabiju čađaheapmi dagahivččii ahte johtolat giddejuvvo dahje hehttejuvvon, ahte guohtuneatnamat massojuvvojit, ja ahte rusttetdoaibma ja ođđa infrastruktuvrra huksen guvlui livččii hehttehussan guovllu boazodollui.
Råajvarimmien tjïrrehtimmie dorje ahte jåhtadahke dibrehtåvva jallh hööptesovveme, ahte gåatomeeatnemh dassesuvvieh, jïh ahte bægkoedarjome jïh orre infrastruktuvren tseegkemen dajvese lea dåeriesmoerine dajven båatsose.
Sámediggi oaivvilda maiddái ahte dán plána ferte geahččat eará dieđihuvvon bieggafápmorusttegiid ja fápmohuksemiid oktavuođas guovllus.
Saemiedigkie aaj jeahta ahte daan soejkesje tjuara gïehtjedidh jeatjah bïeljelovveme bïegkefaamoebægkojde jïh faamoetseegkemidie gaskesisnie dajvesne.
Dan vuođul bivddiimet ahte galget čađahuvvot konsultašuvnnat gaskal Sámedikki ja ovddasvástideaddji stáhta eiseválddiid konsultašuvdnaprosedyraid vuođul ovdalgo konsešuvdnamearrádus lea dahkkojuvvon.
Dan mietie maedtiejimh ahte edtjieh tjïrrehtovvedh konsultasjovnh gaskesne Saemiedigkien jïh tjåadtjoehtæjan staaten åejvieladtji konsultasjovneprosedyjri mietie aarebi konsesjovnenænnoestahke dorjesovveme.
Øyfjellet Vindpark AS pláne hukset Øyfjellet bieggafápmorusttega oarjin Vefsn suohkanis, várreguovlluide gaskal Hundålavatnet ja Mussere.
*Øyfjellet *Vindpark AS/as soejkesje bigkedh *Øyfjellet bïegkefaamoebægkoem jilline Vefsnen tjïeltesne, tjahkedajvide gaskesne *Hundålavatnet jïh *Mussere.
Olles dieđihuvvon guovlu lea sullii 60.000 mihtu sullii 40 km2 areálageavahemiin.
Abpe bïeljelovveme dajve lea medtie 60.000 vuepsieh medtie 40 *km2 goelpeneståaroepråvhkojne.
Plánejuvvojit 200 bieggaturbiinna 3-5 MW nominála beavttuin juohke bieggaturbiinnas.
200 bïegkejårrehtsh Soejkesjovvieh 3-5 #MW<n><pl><nom> *nominála *beavttuin fïerhtene bïegkejårrehtsisnie.
Eanaš oassi doaibmabidjoguovllus lea gaskal 200 ja 800 mehtera bajábealde mearradási.
Jeenjemes boelhke råajvarimmiedajvesne lea gaskesne 200:n jïh 800 meeterh bijjelen mearoedaltesen.
Jus plánejuvvon huksen čađahuvvo, de dat guoská Jillen-Njaarke orohahkii maiddái dás.
Jis soejkesjovveme tseegkeme tjïrrehtåvva, dellie dïhte Jillen-Njaarken sïjtese aaj dæjpa daelie.
Sámediggi ii lea konsulteren ieš dieđáhusa birra oktan čielggadusprográmmain, muhto mii leat doalahan dan vuoigatvuođa ahte čađahit konsultašuvnnaid maŋŋeleappos proseassas.
Ij saemiedigkie lea konsulteerh jïjtje bïevnesen bïjre oktegh boejhkehtasseprogrammine, mohte mijjieh utniehtamme dam reaktam ahte konsultasjovnh tjïrrehtibie *maŋŋeleappos prosessesne.
Sørfjorden bieggapárka ja Skogvatnet bieggafápmorusttet Divttasvuona suohkanis
Sørfjordenen *bieggapárka jïh *Skogvatnet bïegkefaamoebægkoem Divttasvuotnan tjïeltesne
Sámediggi lea addán gulaskuddancealkámuša konsešuvdnaohcamii Sørfjorden bieggapárkka ja Skogvatnet bieggafápmorusttega oktavuođas Divttasvuona suohkanis.
Saemiedigkie #govledimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> konsesjovneohtsemasse vadteme Sørfjordenen *bieggapárkka jïh *Skogvatnet bïegkefaamoebægkoen gaskesisnie Divttasvuotnan tjïeltesne.
Vuosttaldeapmi lea ovddiduvvon energiijalága ja plána- ja huksenlága mearrádusaid mielde dan vuođul ahte váikkuhusčielggadus boazodoalu várás ii čielggadan dan guovtti lagas prošeavtta huksema váikkuhusaid oktiibuot.
Vuastalimmie evtiedovveme energijelaaken jïh soejkesje- jïh tseegkemelaaken nænnoestahki mietie dan mietie ahte dïedteboejhkehtasse båatsoen muhteste idtji tjïelkh daj göökte gietskies prosjeekti tseegkemen dïedti ektiegaajhke.
Smávvafápmorusttet Moskavuonas
Onnefaamoebægkoem Moskavuotnesne
Sámediggi lea čađahan konsultašuvnnaid NČE:in smávvafápmorusttega huksema oktavuođas Sørfjord:ii Moskavuonas, Romssa suohkanis.
Saemiedigkie konsultasjovnh NČE:ine tjïrrehtamme onnefaamoebægkoen tseegkemen gaskesisnie Sørfjordese Moskavuotnesne, Romsan tjïeltesne.
Moskavuonas leat čieža konsešuvdnaohcama hukset čáhcefámu, mat gilvalit seamma čáhcefápmoresurssaid alde.
Moskavuotnesne leah tjïjhtje konsesjovneohtsemh tjaetsiefaamoem bigkedh, mah gaahtjedieh seamma #tjaetsie<n><cmp_sgnom><cmp>#faamoe<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><pl><gen> nelhtie.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 20. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 20. bielie 90 bielesne
Konsultašuvnnas ságaškuššojuvvojedje váidudeaddji doaibmabijut kulturmuittuid ektui, ja daid sámi beroštusaid ektui maid ferte áimmahuššat.
Konsultasjovnesne digkiedovvin *váidudeaddji råajvarimmieh kultuvremojhtesi muhteste, jïh daj saemien ïedtji muhteste maam tjuara voebnesjidh.
Sámediggi dovddahii ahte midjiide lea deaŧalaš ahte Moskavuonas ain lea ealli mearrasámi biras.
Saemiedigkie dabtehti ahte mijjese vihkele ahte Moskavuotnesne annje lea dyjre/dyre mearoesaemien byjrese.
Seammás go min mielas lea deaŧalaš árvvoštallat plánejuvvon fápmohuksema váikkuhusaid boazodollui oktiibuot.
Seammasïenten goh mijjen mïelesne vihkele vierhtiedalledh soejkesjovveme faamoetseegkemen dïedth båatsose ektiegaajhke.
420kV fápmolinnjá Báhccavuotna - Hámmárfeasta
*420KV #faamoelinja<n><sg><acc> Báhccavuotna - Hammerfest
Sámediggi lea čađahan konsultašuvnnaid NČE:in konsešuvdnaohcama oktavuođas hukset 420 kV fápmolinnjá Báhccavuonas Hámmárfestii.
Saemiedigkie konsultasjovnh NČE:ine tjïrrehtamme konsesjovneohtsemen gaskesisnie bigkedh 420 #kV<n><abbr> #faamoelinja<n><sg><acc> Báhccavuotnesne Hammerfestese.
Maŋŋá konsultašuvnna lea Sámediggeráđđi mearridan ahte ášši galgá meannuduvvot čakčamánu dievasčoahkkimis.
Mænngan konsultasjovnen saemiedigkieraerie nænnoestamme ahte aamhtese edtja skïereden dïevestjåanghkosne gïetedovvedh.
 Bargat dan ala ahte mohtorjohtalus meahcis lea ceavzilis vuogi mielde mii váldá vuhtii sámi geavahusa luonddu- ja kulturbirrasa ektui ja sámi meahcástanávkkástallama ja suohkaniid iešmearridanrievtti mohtorjohtalusa ektui  Bargat dan ala vai árbedieđut ožžot stuorát saji areálahálddašeamis  Váikkuhit areálavuođu nannema sámi ealáhusaide ja sámi resursaávkkástallamii
* Dan nelnie barkijibie ahte *mohtorjohtalus miehtjesne lea gaarsje vuekien mietie mij vaalta saemien åtnoem vuehtieji eatnemen- jïh kultuvrebyjresen muhteste jïh saemiem *meahcástanávkkástallama jïh tjïelti jïjtjereeremereaktoen *mohtorjohtalusa moenemetseahkan * Dan nelnie barkijibie vuj aerpiedaajroeh stoerebe sijjiem goelpeneståaroereeremistie åadtjoeh * Dijpedh goelpeneståaroevåaromen nænnoestimmiem saemien jieliemidie jïh saemien #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>nåhtadæmman
Arctic Dialogue
Arctic *Dialogue
Arctic Dialogue lágiduvvui guđát geardde njukčamánus 2012.
Arctic *Dialogue öörnesovvi govhtede aejkien njoktjesne 2012.
Dán jagi konferánssa fáddán lei ođđa searvevuođat davviguovlluid ovddideamis.
Daan jaepien konferaansen aamhtesinie lij orre *searvevuođat noerhtedajvi evtiedimmesne.
Várrepresideanta Laila Susanne Vars doalai sáhkavuoru ja oassálasttii čuovvovaš ságastallamii.
Mubpieåvtehke Laila Susanne Vars lahtestimmiem steeri jïh mealtan minngebe gaskestallemasse.
Sáhkavuorustis son čilgii sápmelaččaid dili álgoálbmogin árktisis ja Sámedikki háliidus searvat dásseárvosaš guoibmin davviguovlluid ovddideamis.
Lahtestimmesne dïhte saemiej tsiehkiem aalkoeåålmeginie boejhkeli *árktisis jïh Saemiedigkien aejvere meatan seammavyörtegs guejmine noerhtedajvi evtiedimmesne.
 Bargat dan ala ahte sámi báikkálaš searvan ja mieldeváikkuheapmi buot areála- ja resursahálddašemiin sihkkarastojuvvo  Bargat dan ala ahte hálddahuslaš doaibmabijut heivehuvvojit nu ahte boazodolliide sihkkarastojuvvo dat mobilitehta maid sii dárbbašit dálkkádatrievdamiid geažil  Čuovvolit Sámi vuoigatvuođalávdegotti II barggu, earret eará proseassa báikkálaš ja regionála vuođđudeami bokte
* Dan nelnie barkijibie ahte saemien dajven #meatan<adv><der_nomact><n> jïh *mieldeváikkuheapmi #gaajhke<prn><ind> #goelpeneståaroe<n> jïh #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>reereminie gorredåvva * Dan nelnie barkedh ahte reerije råajvarimmieh dan sjïehteluvvieh ahte bovtsesteerijidie dïhte gorredåvva *mobilitehta maam dah daelhkiejorkestovvemi dïete daarpesjieh * Dåeriedidh Saemien reaktanmoenehtsem II barkoeh, gaskem jeatjah prosessen dajven jïh regionaale tseegkemen baaktoe
Ráđđehusa bargu minerálaealáhusa strategiijaiguin
Reerenassen barkoe mineraljielemen strategijigujmie
Cuoŋománu 11. b. dollojuvvui čuovvolančoahkkin gaska ráđđeláhtu Marianne Balto ja stáhtačálli Rikke Lind Ealáhus- ja gávpedepartemeanttas ráđđehusa barggu birra minerálaealáhusa strategiijaiguin.
Voerhtjen 11. b. dåeriedimmietjåanghkoe steeresovvi gåhkaldahke raeriegaasijem/raeriegaassijem Marianne Balto jïh staatetjaelije Rikke Lind Jieleme- jïh bovredepartemeentesne reerenassen barkoen bïjre mineraljielemen strategijigujmie.
Departemeanta ii addán ođđa signálaid minerálalága rievdadusaid birra, maid ráđđehus lea bidjan eaktun dasa ahte konsulteret minerálastrategiijaid birra.
Idtji departemeente orre signaalide mineraalelaaken jorkestimmiej bïjre vedtieh, maam reerenasse bïejeme moenemetsiehkine dïsse ahte mineraalestrategiji bïjre konsulteerh.
Čoahkkimis dieđihuvvui maiddái hástalusaid birra mat gusket sámi ealáhusovddideapmái ja dat hástalusat gieđahallojuvvojedje.
Tjåanghkosne aaj bïeljelovvi haestemi bïjre mah dijpieh saemien jielemeevtiedæmman jïh dah haestemh gïetedallesovvin.
Kulturmuitosuodjalus
Kultuvremojhtesevaarjelimmie
Váldomihttomearri
Åejvieulmiemierie
 Gáhttet ja oainnusmahttit sámi kulturmuittuid ja –birrasiid daid mihtilmasvuođain ja variašuvnnain, sihke oassin min kulturárbbis ja identitehtas ja oassin sámi biras- ja resursahálddašeamis
* Vaarjelibie jïh *oainnusmahttit saemien kultuvremojhtesidie jïh –byjresh dej *mihtilmasvuođain jïh variasjovnine, dovne boelhkine mijjen kultuvreaerpesne jïh identiteetesne jïh boelhkine saemien byjrese- jïh #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>reeremisnie
Oassemihttomearit
Boelhkeulmieh
 Sámi kulturmuittut geavahuvvojit duođaštussan sámi leahkimii, ja veahkkin sámi kultuvrra ja identitehta nannemii  Sámi kulturmuittut ja kulturbirrasat gozihuvvojit areálaid ja resurssaid hálddašeami ja geavaheami oktavuođas  Sámi kulturárbbi hálddašeamis deattuhuvvo ceavzilis ja guhkes áiggi perspektiiva  Sámi kulturmuittuid Sámedikki hálddašanváldi lea njuolga mearriduvvon kulturmuitolágas
* Saemien kultuvremojhtesh jååhkesjimmine saemien årroemasse åtnasuvvieh, jïh viehkine saemien kultuvren jïh identiteeten nænnoestæmman * Saemien kultuvremojhtesh jïh kultuvrebyjresh geehtesuvvieh goelpeneståaroej jïh #resursse<n><pl><gen> reeremen jïh pråvhkoen gaskesisnie * Saemien kultuvreaerpien reeremisnie #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> gaarsje jïh guhkies tïjjem perspektijvem * Saemien kultuvremojhtesidie Saemiedigkien reeremestilleme lea rïekte nænnoestovveme kultuvremojhteselaakesne
Strategiijat
Strategijh
Háhkat buriid rámmaeavttuid sámi kulturmuitosuodjaleapmái gulahallama ja ovttasbarggu bokte guovddáš, guovlulaš ja báikkálaš eiseválddiid ja eará relevánta aktevrraid gaskka
buerie mierietsiehkide Skååffedh saemien kultuvremojhtesevaarjelæmman gaskesadtemen jïh ektiebarkoen baaktoe voernges, regionaale jïh dajven åejvieladtji jïh jeatjah relevaante aktööri gaskemsh
Regionála plána kulturmuitohálddašeapmái Lulli-Trøndelagas Duogáš
Regionaale soejkesjen kultuvremojhtesereeremasse Åarjel-Tröndelaagesne Duekie
Bargu regionála kulturmuitohálddašanplánain Lulli-Trøndelagas lea álggahuvvon maŋŋá Lulli-Trøndelaga fylkkasuohkana mearrádusa.
Barkoe regionaale kultuvremojhtesereeremesoejkesjinie Åarjel-Tröndelaagesne mænngan aelkiehtovveme Åarjel-Tröndelaagen fylhketjïelten nænnoestahken.
Mearrádusas daddjojuvvo ahte fylkkadiggi bivdá ahte maiddái sámi kulturmuittuid áimmahuššan sihkkarastojuvvo viidáset proseassas ovttas Sámedikkiin.
Nænnoestahkesne jeahtasåvva ahte fylhkedigkie maadta ahte aaj saemien kultuvremojhtesi voebnesjimmie vijrebe prosessesne ektesne gorredåvva Saemiedigkine.
Ná lea plána mihttomearri:
Naemhtie lea soejkesjen ulmie:
Plána váldomihttomearri lea šiehtadit strategiijaid kulturárbbi hálddašeapmái, gaskkusteapmái ja geavaheapmái Lulli-Trøndelagas.
Soejkesjen åejvieulmiemierie lea nååhtedidh strategiji kultuvreaerpiem reeremasse, buektiemasse jïh pråvhkose Åarjel-Tröndelaagesne.
Plána ja plánaproseassa galget leat mielde loktemin máhtu ja diehtomielalašvuođa regiovnna ja fylkka kulturárbbiid birra.
Soejkesje jïh soejkesjeprosesse edtjieh mealtan årrodh maahtoem lutnjedh jïh *diehtomielalašvuođa regijovnen jïh fylhken kultuvreaerpiej bïjre.
Barggu áigumuš lea ovddidit oktasaš árvoáddejumi ja prinsihpaid maid sáhttá geavahit kulturmuittuid hálddašeamis sihke báikkálaččat ja regiovnnalaččat.
Barkoen aajkoe lea evtiedidh ektie aarvoegoerkesem jïh prinsïhph mejtie maahta kultuvremojhtesh utnedh reeremisnie dovne byjreskisnie jïh #regijovne<n><adj><der_aadv><adv>.
Dát attášii buohkaide buoret einnostanvejolašvuođa.
Daate gaajhkesidie buerebe nåajtomenuepiem vadta.
Plána galgá maid veahkehit čielggadit iešguđet oassálastiid ja berošteddjiid rolla ja ovddasvástádusa.
Soejkesje edtja aaj viehkiehtidh tjïelkedidh ovmessie #mealtan<adv><der_nomag><n> jïh aabparæjjaj råållan jïh dïedtem.
Nu sáhttá plána vuođđudit lotnolas áddejumi ja ovttasdoaibmama, ja veahkehit oažžut suodjaleami, geavaheami ja árvoháhkama doaibmat ovttas.
Dan maahta soejkesjem tseegkedh *lotnolas goerkesem jïh *ovttasdoaibmama, jïh viehkiehtidh åadtjodh vaarjelimmiem, pråvhkoem jïh aarvoeskååffemem juhtedh ektesne.
Áigumuššan lea oččodit geavatlaš ovttasbarggu gaskal eiseválddiid, eaiggádiid, gielddaid, museaid, regionála ealáhuseallima ja eaktodáhtolaš organisašuvnnaid.
Aajkojne lea åådtjedidh *geavatlaš ektiebarkoem gaskesne åejvieladtji, aajhteri, tjïelti, museumi, regionaale jielemejielemen jïh #moenemetsiehkie<n><cmp_sgnom><cmp> vajtelen organisasjovni.
Láhkageatnegahttojuvvon bearráigeahččandoaimmat mat sihke Sámedikkis ja fylkkasuohkanis leat dušše oasáš dán plánas.
*Láhkageatnegahttojuvvon vuartasjimmiedarjomh mah dovne Saemiedigkien jïh fylhketjïelten leah ajve boelhketjen daennie soejkesjisnie.
Plána čalmmustahttinsuorggit leat:
Soejkesjen tjelmiestehtemesuerkieh leah:
 Kulturárbi – resursa identitehta, geasuheami ja árvoháhkama várás  Kulturárbbi dikšun ja geavaheapmi  Gaskkusteapmi, máhttu ja gelbbolašvuohta
* Kultuvreaerpie – #resursse<n><sg><gen> identiteeten, giesemen jïh aarvoeskååffemen muhteste * Kultuvreaerpien gïetedalleme jïh pråvhkoe * Buekteme, maahtoe jïh maahtaldahke
Plánaproseassa áigumuš lea oččodit ollugiid oassálasti ja viiddes čatnaseami.
Soejkesjeprosessen aajkoe lea åådtjedidh jïjnjesidie mealtan jïh vijries gårredimmiem.
Eanaš oasi plánas galgá dakkár fágalaččat čohkkejuvvon bargojoavku ráhkadit, mas leat mielde oassálastit guovtti suohkanis, MiST (LulliTrøndelaga museat) ja Sámediggi kulturmuitojuhkosa bokte.
Jeenjemes boelhkem soejkesjisnie edtja dagkere faageleslaakan seeptjesovveme barkoedåehkie darjodh, mesnie leah mealtan mealtan gööktene tjïeltesne, *MIST (*LulliTrøndelaga museumh) jïh Saemiedigkie kultuvremojhteseseksjovnen baaktoe.
Fylkkasuohkan doaibmá čállingoddin ja jođiheaddjin.
Fylhketjïelte sekretarijaatine jåhta jïh juhtiehtæjjine.
Bargu dán rádjai
#Barkedh<vblex><tv><imp><p1><du> daan raajan
Dán rádjai lea bargojoavkkus leamaš guokte čoahkkima Troandimis.
Daan raajan barkoedåehkien orreme göökte tjåanghkoeh Tråantesne.
Plánaprográmmaevttohus lea sáddejuvvon gulaskuddamii, ja bargu jotkojuvvo maŋŋá gulaskuddanáigemeari ja dieđut ruovttoluotta leat boahtán.
Soejkesjeprogrammeuvtelasse govledæmman seedtesovveme, jïh barkoe mænngan govledimmietïjjemierien #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> jïh daajroeh bååstede båateme.
Sámedikki áirasis, fylkkakonserváhtoris ja fylkkasuohkana arkeologas lea viiddiduvvon ovddasvástádus joatkit proseassa ja čállit plána.
Saemiedigkien saadthalmetjisnie, *fylkkakonserváhtoris jïh fylhketjïelten *arkeologas vijriedovveme dïedte prosessem jåerhkedh jïh soejkesjem tjaeledh.
Go mii gearddi leat mielde bargojoavkkus, de ii áiggo hálddahus addit cealkámuša plánaprográmma sáddejuvvon evttohussii, muhto mii áigut ovddidit cealkámušaid ja fuolahit daid bargojoavkku viidáset barggus.
Goh mijjieh aejkien libie mealtan barkoedåehkesne, dellie ij sïjhth reereme vedtedh #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><gen> soejkesjeprogrammen seedtesovveme uvtelassese, mohte mijjieh sïjhtijibie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> evtiedidh jïh hoksedh dejtie barkoedåehkiem vijrebe barkosne.
Máŋga rabasčoahkkima galget lágiduvvot Lulli-Trøndelaga iešguđet regiovnnain, ja čoahkkimat stuorát regionála oassálastiiguin Troandimis.
Gelliem *rabasčoahkkima edtjieh öörnesovvedh Åarjel-Tröndelaagen ovmessie regijovnine, jïh tjåanghkoeh stoerebe regionaale #mealtan<adv><der_nomag><n> Tråantesne.
Ii leat vel mearriduvvon goas ja gos dát čoahkkimat galget dollojuvvot.
Ij leah annje nænnoestovveme gåessie jïh gusnie daah tjåanghkoeh edtjieh steeresovvedh.
Lulli-Trøndelaga sámi kulturmuittut galget dán plánabarggu bokte ovddiduvvot ja meannuduvvot seamma láhkai go eará ge kulturmuittut.
Åarjel-Tröndelaagen saemien kultuvremojhtesh edtjieh daan soejkesjebarkoen baaktoe evtiedovvedh jïh gïetedovvedh seamma nemhtie goh jeatjebe aaj kultuvremojhtesh.
 Gulahallama bokte guovddáš eiseválddiiguin bargat dan ala ahte Sámediggi oažžu hálddašanválddi sámi kulturmuittuide njuolga kulturmuitolága bokte  Sámi kulturmuittuid hálddašeapmi iežas historjjá ja árvvuid vuođul
* Gaskesadtemen baaktoe voernges åejvieladtjigujmie dan nelnie barkijibie ahte Saemiedigkie åådtje *hálddašanválddi saemien kultuvremojhtesidie rïekte kultuvremojhteselaaken baaktoe * Saemien kultuvremojhtesi reereme jïjtjse vaajesen jïh aarvoej mietie
Eanačuoldináššit Skiervvá suohkanis
*Eanačuoldináššit Skierván tjïeltesne
Sámediggi lea rávven ahte ii galgga addojuvvot lohpi čuoldit eatnamiid huksen dihtii njeallje astoáigevistti.
Saemiedigkie nihtetjæsteme ahte ij edtjh vadtasovvedh luhpie *čuoldit eatnemi tseegkemen åvteste njieljie *astoáigevistti.
Ohccojuvvon astoáigevisttiin leat guokte jurddašuvvon huksejuvvo Årviksandii Árdnái, ja guokte fas Haukøyai.
Ohtsesovveme *astoáigevisttiin leah göökte ussjedovveme Årviksandese bigkesåvva Árdnan, jïh göökte viht Haukøyese.
Sámediggi oaivvilda ahte doaibmabijuid ii sáhte čađahit jus dat rihkkot kulturmuitolága § 3 vuosttaš lađđasa mearrádusaid ahte ii okta galgga – jus dat ii leat lágalaš § 8 vuođul – álggahit doaibmabijuid mat sáhttet vahágahttit, bilidit, roggat, rievdadit, gokčat, čiehkat dahje eará láhkai heivemeahttumit heahppášuhttit automáhtalaččat ráfáiduhttojuvvon kulturmuittuid dahje dagahit ahte dat sáhttá dáhpáhuvvat.
Saemiedigkie jeahta ahte råajvarimmieh ij maehtieh tjïrrehtidh jis dah miedtieh kultuvremojhteselaaken § 3 voestes lïhtsh nænnoestahkh ahte ij akte edtjh – jis ij dïhte leah #laake<n><adj><sg><nom> § 8:n mietie – råajvarimmieh aelkiehtieh mah maehtieh irhkedh, skilkieh, kroehkijibie, jarkestieh, gaptjijibie, gaave jallh jeatjah nemhtie *heivemeahttumit *heahppášuhttit automaatelaaketjelaakan *ráfáiduhttojuvvon kultuvremojhtesh jallh darjoejibie dïhte maahta sjugniehtovvedh.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 22. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 22. bielie 90 bielesne
Ohccojuvvon parseallat Årviksandas leat dastán lahka kulturmuitoguovllu mas leat ráktorokkis ja eará ruovdeáiggi kulturmuittut.
Ohtsesovveme *parseallat Årviksandesne leah *dastán lïhke kultuvremojhtesedajven mesnie leah *ráktorokkis jïh jeatjah ruevtietïjjen kultuvremojhtesh.
Ráktorokkit geavahuvvojedje dasa ahte ráhkadit oljju mearranjiččehasain.
*Ráktorokkit dïsse åtnasovvin ahte åljam darjodh *mearranjiččehasain.
Dálá viesut dan báikkis leat eatnašat ođđasishukenáiggis.
Daaletje gåetieh dennie sijjesne leah *eatnašat *ođđasishukenáiggis.
Haukøyas lea dievaslaš sámi kultureanadat mas leat geađgeáidi, sámi dološhávddit ja duktasajit.
Haukøyesne lea ellies saemien kultuvreeatneme mesnie leah gierkiehaakene, saemien dæjpeladtjegroepth jïh *duktasajit.
Ohccojuvvon astoáigevisttiid huksen njeaiddášii guoskevaš guovlluid kulturhistorjjálaš árvvu ja heahppášuhttášii heivemeahttumit kulturbirrasiid.
Ohtsesovveme *astoáigevisttiid bigkem *njeaiddášii sjyöhtehke dajvi kultuvrehistovrijeladtje aarvoem jïh *heahppášuhttášii *heivemeahttumit kultuvrebyjresidie.
Lassánan astoáigedoaibma loavttášii, ja bilidivččii, rašis kulturmuittuid.
Læssanamme *astoáigedoaibma murrede, jïh skilkie, #hiejjehts<adj><sg><ine> kultuvremojhtesh.
Ovtta áššis Årviksandas lea doaibmabiddji ohcan Riikkaantikváras lobi duohtadit automáhtalaččat ráfáiduhttojuvvon kulturmuittu.
Aktene aamhtesisnie Årviksandesne #darjome<n><cmp_sgnom><cmp> bïejije rïjhkeantikvarijesne Ohtseme luhpiem damtehtidh automaatelaaketjelaakan *ráfáiduhttojuvvon kultuvremojhtesem.
Dat mearkkaša ahte doaibmabiddji ohccá oažžut hukset astoáigeviesu vaikke vel leat ge unohis váikkuhusat kulturbirrasii.
Dïhte krööhkeste ahte darjomebïejije *ohccá åadtjoejibie bigkedh *astoáigeviesu jalhts annje leah aaj *unohis dïedth kultuvrebyjresasse.
Sámediggi lea dán áššis rávven Riikkaantikvára ahte ii atte sierralobi kulturmuitolága mearrádusain.
Saemiedigkie lea daennie aamhtesisnie nihtetjæsteme Rïjhkeantikvarijem ahte ij vedtieh sjïereluhpien kultuvremojhteselaakem nænnoestahkine.
 Duođaštit ja gaskkustit máhtu sámi kulturmuittuid ja kulturbirrasa birra
* Jååhkesjidh jïh maahtoem buektedh saemien kultuvremojhtesi jïh kultuvrebyjresen bïjre
Sámi kulturmuittuid registreren plánejuvvon 420 kV-fápmolinnjá huksema oktavuođas gaskal Ufuohta ja Báhccavuona
Saemien kultuvremojhtesidie registreerem soejkesjovveme 420:n #kV<n><abbr>-#faamoelinja<n><sg><gen> tseegkemen gaskesisnie gaskesne Ufuohtan jïh Báhccavuotnan
§ 9-iskkadeamit kulturmuitolága mearrádusaid vuođul leat dál čađahuvvon plánejuvvon linjjáspáittu vuođul ja raporta a oktavuođas ierralobi kulturmuitolága mearrádusain.turmuittu.
§ 9-goerehtimmieh kultuvremojhteselaaken nænnoestahki mietie daelie tjïrrehtovveme soejkesjovveme *linjjáspáittu mietie jïh reektehts a. gaskesisnie *ierralobi kultuvremojhteselaaken nænnoestahkine.*turmuittu.
heivemeahttumit kulturbirralea addojuvvon doaibmabiddjái Statnett.
*heivemeahttumit *kulturbirralea vadtasovveme darjomebïejijasse Statnett.
Oktiibuot registrerejuvvojedje 322 kulturmuittu konsešuvdnaohccojuvvon spáittu guora, mas 112 leat automáhtalaččat ráfáiduhttojuvvon sámi kulturmuittu, 125 leat ođđaset áiggi kulturmuittu ja 92 leat soahtemuittu.
Ektiegaajhke 322 kultuvremojhtesh registreeresovvin #konsesjovne<n><cmp_sgnom><cmp> ohtsesovveme *spáittu *guora, mesnie 112 automaatelaaketjelaakan årrodh *ráfáiduhttojuvvon saemien kultuvremojhtesem, 125:n leah orrebe tïjjen kultuvremojhtesen jïh 92 årrodh dåaroemojhtesh.
Šaddá sáhka ohcat sierralobi oktiibuot njealji kulturmuittu ovddas – guokte árran-/goahtesaji Skamdalenis Narviikka suohkanis ja guokte árran-/goahtesaji suohkanrájá lahka gaskal Málatvuomi ja Báhccavuona Romssa mat šaddet vuostálagaid automáhtalaččat ráfáiduhttojuvvon ruossaáiddiin Medbyfjellet.
Sjædta håaleme sjïereluhpiem ohtsedh ektiegaajhke njieljien kultuvremojhtesen åvteste – göökte aernieh/derhviegåetiesijjiem *Skamdalenis Narviikan tjïeltesne jïh göökte aernieh/derhviegåetiesijjien tjïelteraasten lïhke gaskesne Málatvuopmijjen jïh Báhccavuotnan Romsan mah sjidtieh tjaavtesi automaatelaaketjelaakan *ráfáiduhttojuvvon kroessehaakaninie *Medbyfjellet.
Ovdalgo rusttetbarggut álggahuvvojit, de merkejuvvojit maiddái kulturmuittut mat leat lahka plánejuvvon spáittu garvin dihtiid vahágiid maid linnjáhuksen dagahivččii jus dasa addošii konsešuvdna.
Aarebi bægkoebarkoeh aelkiehtovvieh, dellie aaj mïerhkesjovvieh kultuvremojhtesh mah leah #lïhkes<adj> soejkesjovveme *spáittu gervemen *dihtiid goerph mejtie *linnjáhuksen dorje jis dïsse konsesjovne vodtoe.
 Sámi kulturmuittuid goziheapmi olggobealde konsešuvdnašiehtadusa geográfalaš doaibmaguovllu  Ávnnaskeahtes kulturárbbi goziheapmi, maiddái njálmmálaš árbevieruid ja sámi ávnnaskeahtes kultuvrra registreren  Sohkabealperspektiivva searvvaheapmi sámi kulturmuittuid ja kulturbirrasa duođaštan- ja registrerenbarggus  Árjjalaš váikkuhangaskaoapmegeavaheami bokte nannet máhtu sámi árbedieđuid ja historjjá birra, ja sámi kulturmuittuid bisuheami ja suodjaleami vuođul
* Saemien kultuvremojhtesi geehteme ålkolen konsesjovnelatjkoen geograafeles vierhkiedajven * #Materijelle<n><der_geahtes><adj><attr> kultuvreaerpien geehteme, aaj njaalmeldh tradisjovnide jïh saemien #materijelle<n><der_geahtes><adj><attr> kultuvrem registreerem * *Sohkabealperspektiivva #meatan<adv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n> saemien kultuvremojhtesi jïh kultuvrebyjresen jååhkesjimmie- jïh registreeremebarkosne * Eadtjohke dïedtetsavtshvierhtiepråvhkoen baaktoe maahtoem nænnoestibie saemien aerpiedaajroej jïh vaajesen bïjre, jïh saemien kultuvremojhtesi tjöödtjestehtemen jïh vaarjelimmien mietie
Sámedikki ohcanvuđot doarjjaortnet doaibmabijuid várás kulturmuitosuodjalusas.
Saemiedigkien ohtsemevåaromen dåarjoeöörnegen råajvarimmiej muhteste kultuvremojhtesevaarjelimmesne.
Maŋimus áigemearri sáddet ohcamiid kulturmuitosuodjaleapmái lei 1.3.2012.
Minngebe tïjjemierie ohtsemh kultuvremojhtesevaarjelæmman seedtedh lij 1.3.2012.
Dán jahkái leat boahtán oktiibuot 37 ohcama oktiibuot 7 649 375 ru ovddas.
Daan jaapan båateme ektiegaajhke 37:n ohtsemen ektiegaajhke 7 649 375:n #kr<n><abbr><sg><gen> åvteste.
Eanaš ohcamat (23) gusket vistesuodjalussii oktiibuot 4,8 miljon ru ovddas.
Jeenjemes ohtsemh (23) gåetievaarjelæmman dijpieh ektiegaajhke 4,8:n millijovne kr. åvteste.
Mii oaidnit maiddái ahte leat ollu doaimmat davvisámi guovllus go leat 20 ohcama.
Mijjieh aaj vuejniejibie ahte leah jïjnje darjomh noerhtesaemien dajvesne goh leah 20 ohtsemh.
Illudahttin dán jagi lea ahte dat viehka stuorra ohcanlohku lullisámi guovllus (9) oktiibuot masá 1,6 miljon ruvnnu ovddas.
#Aavoedidh<vblex><iv><der_caus><vblex><tv><der_nomact><n><sg><gen> daan jaepien lea ahte dah naa stoere ohtsemelåhkoe åarjelsaemien dajvesne (9:n) ektiegaajhke *masá 1,6:n millijovne kråvnah åvteste.
Lea maiddái illudahtti go joatká dat stuorra vistesuodjalanberoštupmi mii lea julev- ja bihtánsámi guovllus main buot ohcamiin (6) lea dát áigumuš.
Lea aaj #aavoedidh<vblex><iv><der_caus><vblex><tv><der_nomag><n><sg><nom> goh jåarhka dïhte stoere gåetievaarjelimmieïedtje mij lea luvlie- jïh pijtesaemien dajvesne mejnie #gaajhke<prn><ind><pl><loc> ohtseminie (6) lea daate aajkoe.
Dán áigodagas leat maiddái 5 prošeavtta ovddeš jagiin ožžon máksojuvvot maŋimuš oasi maŋŋágo raporttat ja rehketdoalut leat dohkkehuvvon.
Daennie boelhkeste aaj 5 prosjeekth ovtetje jaepijste åådtjeme maaksasovvedh minngebe boelhken mænngan reektehtsh jïh ryöknemh #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Okta prošeakta lea maid álggahuvvon dainna ahte vuosttaš doarjjamáksin lea bivdojuvvon máksojuvvot.
Akte prosjeekte aaj dejnie aelkiehtovveme ahte voestes dåarjoemaekseme maadtasovveme maaksasovvedh.
Áigodagas lea maid gárvvistuvvon ohcanbagadus ja bagadus dasa gii oažžu doarjaga.
Boelhkesne aaj illesovveme ohtsemebïhkedasse jïh bïhkedasse dïsse gie dåarjoem åådtje.
Tabealla čájeha dán jagi ohcanhivvodaga:
Tabelle vuesehte daan jaepien ohtsemeveahkam:
DoaibmabidjuLohku Ohccojuccon ruhta Vistesuodjalusru 5 181 267 Kulturmuitosuodjalus muđuiru 2 468 108 Oktiibuotru 7 649 375
Råajvarimmielåhkoe *Ohccojuccon beetnege/beetneh *Vistesuodjalusru 5 181 267 Kultuvremojhtesevaarjelimmie *muđuiru 2 468 108 *Oktiibuotru 7 649 375
Ealáhusat
Jielemh
Váldomihttomearri Nana ja máŋggabealat ealáhuseallin mii fuolaha sámi kultuvrra, luonddu ja birrasa, ja lea vuođđun eallinfámolaš báikegottiide gos olbmot háliidit orrut.
Åejvieulmiemierie Nanen jïh gelliesåarhts jielemejieleme mij saemien kultuvrem håksa, eatnemem jïh byjresem, jïh lea våaroeminie #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp> faamoen sijjiegedtide gusnie almetjh sijhtieh årrodh.
Áŋgiruššansuorgi: Rámmaeavttut vuođđoealáhusain
Barkoesuerkie: Mierietsiehkieh våaromejielieminie
Mihttomearri
Ulmie
 Fuolahit ja ovddidit mariidnaealáhusaid, boazodoalu ja eanadoalu deaŧalaš kulturguoddin ja barggaheaddjin sámi guovlluin.
* Hoksijibie jïh marijnejieliemidie evtiedidh, båatsoem jïh laanteburriem vihkeles kultuvreguedtiejinie jïh fassehtæjjine saemien dajvine.
Oassemihttomearit
Boelhkeulmieh
 Dohkálaš juridihkalaš ja ekonomalaš rámmaeavttut  Buoret gánnáheapmi vuođđoealáhusain  Buorre rekrutteren  Buoret sohkabealdássedeaddu  Boraspirepolitihkka mii fuolaha sámi ealáhusaid
* #Dåhkasjidh<vblex><prfprc><attr> juridihkeles jïh ekonomeles mierietsiehkieh * Buerebe *gánnáheapmi våaromejielieminie * Buerie dåårrehtem * Buerebe *sohkabealdássedeaddu * Juvrepolitihke mij saemien jieliemidie håksa
Strategiijat
Strategijh
 Sihkkarastit areálaid ja resurssaid  Váikkuhanfápmu politihkkii mariidnaealáhusain, boazodoalus, eanadoalus ja meahcceealáhusain
* goelpeneståaroeh jïh #resursse<n><pl><nom> Gorredibie * Soptsestimmie politihkese marijnejielieminie, båatsosne, laanteburresne jïh miehtjiejielieminie
Láhkaevttohus Riddoguolástuslávdegotti čuovvoleami birra
Laakeuvtelasse Gaedtiegöölememoenehtsen dåeriedimmien bïjre
Okta dain deaŧaleamos áššiin Sámediggái dan rájes go Sámediggi ásahuvvui lea oažžut sámiid guolástanvuoigatvuođaid mearriduvvot lága bokte ja dohkkehuvvot.
Akte dejnie vihkielommes aamhtesinie Saemiedægkan dan raejeste goh Saemiedigkie tseegkesovvi lea åadtjodh saemiej göölemereaktide nænnoestovvedh laaken baaktoe jïh #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Finnmárkkuláhkabarggus ledje konkrehta guolástusmearrádusat deaŧalaš fáddán konsultašuvnnain Justiisalávdegottiin.
#Finnmárkoláhka<np><cmp_sgnom><cmp>barkosne lin konkreete göölemenænnoestahkh vihkeles aamhtesinie konsultasjovnine Justiisalávdegoddijjine.
Lea oahpis ahte boađusin lei romerlohkomearrádus ja maŋŋá fas Riddoguolástuslávdegotti ásaheapmi.
Åehpie ahte illedahkine lij *romerlohkomearrádus jïh mænngan viht Gaedtiegöölememoenehtsen tseegkeme.
Guhká ii dáhpáhuvvan olus ovdalgo dollojuvvui politihkalaš konsultašuvdnačoahkkin cuoŋománus 2010:s.
Guhkiem idtji sjugniehtovvh *olus aarebi politihkeles konsultasjovnetjåanghkoe steeresovvi voerhtjen jaepien 2010.
Das evttohii Sámediggi čovdosa mii galggai fuolahit deaŧaleamos osiid Riddoguolástuslávdegotti evttohusas ja mii seammás bijai vuođđun daid bajimus oaiviliid maid Sámediggi lea čuoččuhan konsultašuvnnaid rájes Finnmárkkulága birra..
Desnie Saemiedigkie uvtedi tjoevtenjem mij edtji vihkielommes boelhkide hoksedh Gaedtiegöölememoenehtsen uvtelassesne jïh mij seammasïenten bïeji våaroeminie dejtie bijjemes aarvojde mej Saemiedigkie lea bagkesamme konsultasjovni raejeste #Finnmárkoláhka<np><sg><gen> bïjre..
Politihkalaš konsultašuvdnačoahkkin cuoŋománus 2010 čuovvoluvvui oktiibuot 4 hálddahuslaš konsultašuvdnačoahkkimiin áigodagas miessemánu rájes čakčamánu rádjai 2010.
Politihkeles konsultasjovnetjåanghkoe voerhtjen 2010:n dåeriedovvi ektiegaajhke 4 reerije konsultasjovnetjåanghkojne boelhkesne suehpeden raejeste skïereden raajan 2010.
Riddoguolástuslávdegotti čuovvoleami konsultašuvnnain čielggai árrat ahte Sámedikkis ja ráđđehusas ledje áibbas sierralágan oainnut álbmotrievtti viidodahkii ja historjjálaš geavahanvuoigatvuođa viidodahkii.
Gaedtiegöölememoenehtsen dåeriedimmien konsultasjovnine tjïelki aarehkem ahte Saemiedigkien jïh reerenassen lin aejvie #sjïere<adj><cmp_attr><der_lágan><adj><attr> vuajnoeh åålmehreaktan goelpeneståarose jïh historihkeles pråvhkoereaktan goelpeneståarose.
Dat mearkkaša duohtavuođas ahte ráđđehus hilggui áibbaš guovddáš ákkastemiid Riddoguolástuslávdegotti evttohusas ii ge gárron mearridit sierra finnmárkkuguolástuslága.
Dïhte rïektesem krööhkeste ahte reerenasse beelhki ohtsedh voernges digkiedimmide Gaedtiegöölememoenehtsen uvtelassesne ij aaj *gárron nænnoestidh sjïere *finnmárkkuguolástuslága.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 24. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 24. bielie 90 bielesne
Muhtun áiggi maŋŋá gávnnahuvvui ahte beliin lei nu stuorra sierramielalašvuohta ja ahte leat leamaš menddo stuorra hástalusat dasa ahte juksat ovttamielalašvuođa.
Muvhten tïjjen mænngan guajhtsadovvi ahte bieline lij dan stoere *sierramielalašvuohta jïh ahte orreme ååpsen stoere haestemh dïsse ahte sïemesvoetem jaksijibie.
Áidna vuohki juksat vejolaš čovdosa viidáset barggus lei dovddastit ahte lea sierramielalašvuohta riektevuođu dulkomis.
Aajnehke vuekie kaanne tjoevtenjem vijrebe barkosne jaksedh lij boejhkesjidh ahte lea *sierramielalašvuohta reaktoevåaromen doelhkestimmesne.
Seammás lei departemeanttas dáhttu dahkat juoga lága ektui ja čađahit doaibmabijuid seailluhan ja nannen dihtii mearrasámi kultuvrra ja báikegottiid.
Seammasïenten lij departemeentesne vajtele naakenem laaken muhteste darjodh jïh råajvarimmieh tjïrrehtidh vaarjelamme jïh nænnoestimmien åvteste mearoesaemien kultuvrem jïh sijjiegedtide.
Danne válljejedje bealit konsulteret viidáseappot geahčadan dihtii lei go vejolaš soahpat deaŧalaš čovdosiid, vaikke vel lea ge sierramielalašvuohta ákkastemiin.
Dannasinie bielieh veeljin konsulteeredh vijriehkåbpoe vuejnedh åvteste lij goh buektiehti vihkeles tjoevtenjidie latjkedh, jalhts annje lea aaj *sierramielalašvuohta digkiedimmine.
Maŋŋágo ráđđehusapparáhta lei ášši máŋgii meannudan, de dollojuvvojedje guokte maŋimus konsultašuvdnačoahkkima politihkalaš dásis cuoŋománus ja miessemánus 2011.
Mænngan *ráđđehusapparáhta aamhtese #gellie<num><sg><ill> gïetedamme, dellie göökte steeresovvin minngebe konsultasjovnetjåanghkoeh politihkeles daltesisnie voerhtjen jïh suehpeden 2011.
Go Sámedikki dievasčoahkkin galggai meannudit ášši, de ledje Sámedikkis guokte molssaeavttu.
Goh Saemiedigkien dïevestjåanghkoe edtji aamhtesem gïetedidh, dellie lin Saemiedigkien göökte alternatijvh.
Mii livččiimet sáhttit ain čuoččuhit ahte Riddoguolástuslávdegotti evttohus galggai dohkkehuvvot rievdadusaid haga, ja nu hilgut daid vugiid maid mii mearrideimmet konsultašuvdnaproseassas.
Mijjieh libie maehtedh annje bagkesidh ahte Gaedtiegöölememoenehtsen uvtelasse edtji jorkestimmiej namhtah #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>, jïh dan dejtie vuekieh beelhkijibie mejtie mijjieh konsultasjovneprosessesne nænnoestimh.
Boađusin livččii ahte ášši maŋiduvvošii mearritkeahtes áiggi.
Illedahkine lea ahte aamhtese soejmehtåvva #nænnoestidh<vblex><tv><vabess><adj><attr> tïjjem.
Nubbi molssaeaktu livččii guorrasit dan uhcimus čovdosii mii sohppojuvvui konsultašuvnnain.
Mubpie alternatijve lea latjkedh dan unnemes tjoevtenjasse mij konsultasjovnine latjkasovvi.
Dakkár čoavddus mii guhkit áiggi vuollái sáhtášii biddjojuvvot vuođđun ja mii sáhttá leat álbmotrievtti uhcimus standárddaid siskkobealde.
Dagkeres tjoevtenje mij guhkebe tïjjen nualan maahta bïejesovvedh våaroeminie jïh mij maahta åålmehreaktan unnemes standardi sisnjelen.
Sámedikki dievasčoahkkin válljii maŋimus čovdosa.
Saemiedigkien dïevestjåanghkoe minngebe tjoevtenjem veelji.
Sámediggái lei mearrideaddjin dás ahte Riddoguolástuslávdegoddi ieš deattuhii ahte mearrasámi kultuvra lei duššamin, danne lei deaŧalaš oažžut čađahuvvot lágalaš doaibmabijuid ja hoappodoaibmabijuid gádjun dihtii mearrasámi kultuvrra ja báikegottiid dain guovlluin gos dat lea sakka áitojuvvon.
Saemiedægkan lij nænnoestæjjine daelie ahte Gaedtiegöölememoenehtse jïjtje tjïelkestehti ahte mearoesaemien kultuvre lij hïevenidh, dannasinie lij vihkele åadtjodh tjïrrehtovvedh laaken råajvarimmiej jïh *hoappodoaibmabijuid beerkemen åvteste mearoesaemien kultuvren jïh sijjiegedtiej dejnie dajvine gusnie dïhte alme aajhtasovveme.
Ollu báikegottiide livččii menddo maŋŋit vuordit vel logi-guoktelogi jagi ovdalgo mihkkege dáhpáhuvvá.
Jïjnje sijjiegedtide lea ååpsen *maŋŋit annje #luhkie<num><cmp_sggen><cmp><guio>göökteluhkiem vuertedh jaepien aarebi mijkh sjugniehtåvva.
Sámediggi lea dievasčoahkkinmearrádusastis bidjan máŋga eavttu mat mearkkašit ahte ii lea makkárge suorggis šiehtadallan eret vuoigatvuođaid.
Saemiedigkie #dïevestjåanghkoe<n><cmp_sgnom><cmp> nænnoestahkesne bïejeme gellie moenemetsiehkieh mah krööhkestieh ahte ij lea naan suerkesne gænnah raarahtallh destie reaktah.
Ráđđehus ovddidii láhkaproposišuvnna Prop 70 L riddoguolástuslávdegotti čuovvoleapmin njukčamánu 16. b. 2012.
Reerenasse evtiedi laakeproposisjovnen *Prop 70 L gaedtiegöölememoenehtsh dåeriedimmine njoktjen 16. b. 2012.
Olles dievasčoahkkinmearrádus Sámedikkis lea prentejuvvon mielddusin proposišuvdnii ja čuovvu ášši Stuorradiggái.
Abpe dïevestjåanghkoenænnoestahke Saemiedigkien lea *prentejuvvon lissiepaehpierinie proposisjovnese jïh aamhtese dåerede Stuorradæggan.
Buot várašumit ja eavttut mat leat vuođđun dievasčoahkkima guorrasanmearrádussii, leat ain fámus.
Gaajhke *várašumit jïh moenemetsiehkieh mah våaroeminie dïevestjåanghkoen latjkemenænnoestahkese, leah annje faamosne.
Maŋŋá Sámedikki dievasčoahkkima mieđáhusa lea leamaš gulahallan gaskal Sámedikki ja departemeantta proposišuvdnateavstta lagat hábmema birra, nappo čovdosiid ákkasteapmi ja beliid sierranas oainnut riektevuđđui.
Mænngan Saemiedigkien dïevestjåanghkoen *mieđáhusa orreme gaskesadteme gaskesne Saemiedigkien jïh departemeenten proposisjovneteeksten *lagat hammoen bïjre, nagke tjoevtenji digkiedimmie jïh bieliej sjïere vuajnoeh reaktoevåaroemasse.
Čovdosat gal leat ain fámus.
Tjoevtenjh hågkh leah annje faamosne.
Áššis ii leat mihkkege ođđasiid maŋŋá Sámedikki dievasčoahkkinmearrádusa geassemánus 2011.
Aamhtesisnie ij mijkh saernide leah mænngan Saemiedigkien dïevestjåanghkoenænnoestahken ruffien 2011.
Dat ahte lei sierramielalašvuohta das mo riektevuođut dulkojuvvojit, lei oahpis árrat juo konsultašuvdnaproseassas, mii maid boahtá čielgasit ovdan Sámedikki dievasčoahkkinmearrádusas áššis.
Dah ahte lij *sierramielalašvuohta desnie guktie reaktoevåaromh doelhkestuvvieh, lij åehpie aarehken joe konsultasjovneprosessesne, mij aaj tjïelkelaakan båata fraamme Saemiedigkien dïevestjåanghkoenænnoestahkeste aamhtesistie.
Sámedikki ja ráđđehusa sierramielalašvuohta riektevuođuid ektui, čuovvu de ášši viidáseappot.
Saemiedigkien jïh reerenassen *sierramielalašvuohta reaktoevåaromi muhteste, dellie dåerede aamhtesen vijrebh.
Nappo ii leat ge mihkkege mii dagahivččii ahte Sámediggi galggašii váldit ášši ođđa meannudeapmái dievasčoahkkimis.
Nagke ij leah aaj mijkh mij dorje ahte Saemiedigkie edtja aamhtesem vaeltedh orre gïetedæmman dïevestjåanghkoste.
Ráđđehus lea gárvásit meannudan ášši dievasčoahkkima miehtama vuođul.
Reerenasse lea gaervieslaakan gïetedamme aamhtesem dïevestjåanghkoen *miehtama mietie.
Jus dál válddášii ášši ovdan ođđa meannudeapmái dievasčoahkkimis, de dat bilidivččii dan posišuvnna maid Sámediggi lea juksan konsultašuvdnaortnega vuođul, dainna lágiin ahte dalle rihkošii Sámediggi ieš daid njuolggadusaid maid mii háliidit Ráđđehusa čuovvut.
Jis daelie aamhtesem fraamme vaalta orre gïetedæmman dïevestjåanghkoste, dellie dïhte dam posisjovnem skilkie maam Saemiedigkie lea jakseme konsultasjovneöörnegen mietie, dejnie vuekine ahte dellie Saemiedigkie meadta jïjtje dejtie njoelkedassh mejtie mijjieh sïjhtijibie Reerenassem dåeriedidh.
Sámediggeráđđi ii sáhte min suovvat láhttet stáđismeahttumit dákkár deaŧalaš áššis.
Ij saemiedigkieraerie maehtieh mijjem luhpiedidh dåemiedidh *stáđismeahttumit dagkeres vihkeles aamhtesisnie.
Ii ge leat nu ahte ONas lea orgána mii konkrehta sáhttá gohččut Norgga dohkkehit olles Riddoguolástuslávdegotti evttohusa.
Ij aaj dan leah ahte ONESNE lea orgaane mij konkreete maahta gåhtjodh Nöörjem dåhkasjehtedh abpe Gaedtiegöölememoenehtsen uvtelassem.
ON sáhttá čujuhit heajosbeliid ja váilevašvuođaid álbmotrievtti uhcimus standárddaid čađaheamis Norgga riektái.
ON maahta geervebielide tjaatsestidh jïh #fååtesidh<vblex><tv><prsprc><der_vuota><n><pl><gen> åålmehreaktan unnemes standardide tjïrrehtimmesne Nöörjen reaktose.
Ovdamearkan dasa lea minerálaláhka.
Vuesiehtimmine dïsse lea mineraalelaake.
Vaikke vel eat leat ge ovttaoaivilis konsultašuvdnaproseassas, de dohkkehuvvui láhka máŋga jagi dás ovdal, eai ge leat vel rievdadusat vaikke ON lea máŋgii dáhttun dan rievdadit.
Jalhts annje ibie leah aaj sïemes konsultasjovneprosessesne, dellie laake #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> gellie jaepieh daelie aarebi, eah aaj annje leah jorkestimmieh jalhts ON lea #gellie<num><sg><ill> #vajtele<n><nomag><ess> dam jarkestidh.
Sámediggeráđđi gávnnaha dán vuođul ahte leat áitojuvvon mearrasámi kultuvra ja báikegottit mat vahágahttojuvvojit jus Sámediggi geassá ruovttoluotta mieđáhusas uhcimus čovdosii, mii mearkkaša hoahppodoaibmabijuid mat sáhttet leat vuođđun buoremus čovdosii masa dál ii leat lagamus áiggis dáhttu oažžut dohkkehuvvot.
Saemiedigkieraerie daan mietie guajhtsede ahte aajhtasovveme mearoesaemien kultuvre jïh sijjiegedtieh mah irhkesuvvieh jis Saemiedigkie bååstede geasa *mieđáhusas unnemes tjoevtenjasse, mij fuehpieråajvarimmide krööhkeste mah maehtieh våaroeminie bööremes tjoevtenjasse mïsse daelie ij leah gietskemes tïjjesne sæjhta åadtjodh #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Riddoguolástuslávdegotti proposišuvdna lea dál Stuorradikkis.
Gaedtiegöölememoenehtsen proposisjovne lea daelie Stuorradiggijjesne.
Sámediggeráđđi áigu dál árjjalaččat čalmmustahttit Stuorradiggái mo mii dulkot riektevuođuid, ja jus vejolaš, nannet proposišuvnna čovdosiid.
Saemiedigkieraerie sæjhta daelie eadtjohkelaakan Stuorradæggan tjelmiestehtedh guktie mijjieh reaktoevåaroemidie doelhkestibie, jïh jis buektiehtibie, proposisjovnen tjoevtenjidie nænnoestibie.
Sámediggi eaktuda ahte Stuorradiggi – Norgga láhkaaddin – dohkkeha ahte seamma prinsihpat galget gustot riddolagaš guovlluin go gáttis – ahte olbmuin rittus leat historjjá vuođul háhkan vuoigatvuođaid dán historjjálaš geavaheami vuođul, ja ahte stuorradiggi ferte dohkkehit dán prinsihpa vaikke vel ráđđehus ii leat ge evttohan dakkár dohkkehusa.
Saemiedigkie tsïhkestahta ahte Stuorradiggi – Nöörjen laakevedteme – dåhkasjahta ahte seamma prinsïhph edtjieh #gaedtie<n><cmp_sgnom><der_lágaš><adj><attr> dajvine davvodh goh gaedtesne – ahte almetji gaedtesne vaajesen mietie skååffeme reaktah daan historihkeles pråvhkoen mietie, jïh ahte stoerredigkie tjuara dåhkasjehtedh daam prinsïhpem jalhts annje ij reerenasse leah aaj uvtedamme dagkere *dohkkehusa.
Mii bovdet opposišuvnna váikkuhit ja searvat dán bargui.
Mijjieh böörijibie *opposišuvnna dijpedh jïh meatan daan barkose.
Go guoská lágalaš doaimmaid ja doaibmabijuid konkrehta sisdollui masa Sámedikki dievasčoahkkin lea miehtan, de dat čuvvot sihke sámedikki dievasčoahkkinmearrádusas ja dál dan proposišuvnnas mii lea sáddejuvvon Sámediggái.
Goh laaken darjoemidie jïh råajvarimmieh konkreete sisvegasse dæjpa mïsse Saemiedigkien dïevestjåanghkoe lea hååneskinie, dellie dah dåeriedieh dovne saemiedigkien dïevestjåanghkoenænnoestahkesne jïh daelie dennie proposisjovnesne mij Saemiedægkan seedtesovveme.
Vai dat lea daddjojuvvon, de sáhttá sámediggeráđđi čoahkkáigeassit dán.
Vuj dïhte jeahtasovveme, dellie maahta saemiedigkieraerie daam tjåanghkan giesedh.
Sámediggi lea dadjan čielgasit ahte min mielas eai ollašuhte dálá lágat ja hálddašanortnegat sámiid vuoigatvuođaid álbmotrievtti vuođul ja historjjálaš vuoigatvuođaid vuođul.
Saemiedigkie tjïelkelaakan jeahteme ahte mijjen mïelesne eah tjïrrehth daaletje laakh jïh reeremeöörnegh saemiej reaktide åålmehreaktan mietie jïh historihkeles reaktaj mietie.
Dát čájeha ahte guolástanvuoigatvuohta ii leat mearriduvvon lága vuođul ja erenoamážit ahte vuotnavuoigatvuohta ii adnojuvvo árvvus, ahte deasta mearrasámi kultuvrra ávnnaslaš vuđđosii ii deattuhuvvo olus muddemiid ja doaibmabijuid oktavuođas, go áidnalunddot vuoigatvuođain ii leat sierra kártenprosedyra ja go sápmelaččat eai leat mielde guolleresurssaid hálddašeamis.
Daate vuesehte ahte ij göölemereakta leah laaken mietie nænnoestovveme jïh joekoenlaakan ahte ij voenereakta aarvosne utnieh, ahte *deasta mearoesaemien kultuvren #materijelle<n><adj><sg><nom> *vuđđosii ij tjïelkestehtieh *olus staeriedimmiej jïh råajvarimmiej gaskesisnie, goh *áidnalunddot reaktine ij leah sjïere goerehtallemeprosedyjre jïh goh eah saemieh mealtan leah #guelie<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><pl><gen> reeremisnie.
Sámediggái lea leamaš deaŧalaš oažžut guolástanvuoigatvuođa lága bokte dohkkehuvvot ja ahte mearrasámi guovllut vuoruhuvvojit muddemiid oktavuođas.
Saemiedægkan orreme vihkele åadtjodh göölemereaktam laaken baaktoe #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> jïh ahte mearoesaemien dajvh staeriedimmiej gaskesisnie prijoriteradovvieh.
Sámedikki bajimuš čoavddusgáibádus ii leat rievdan barggu rájes Finnmárkkulágain ja dan sáhttá čoahkkáigeassit 7 čuokkisin mat buot čuovvoluvvojit, iešguđege dásis, daid unnimus čovdosiid bokte maidda dievasčoahkkin lea guorrasan:
Ij saemiedigkien bijjemes tjoevtenjekrïevenasse leah jorkestovveme barkoen raejeste #Finnmárkoláhka<np><sg><com> jïh dam maahta tjåanghkan giesedh 7 tsiehkieh mah #gaajhke<prn><ind><nom> dåeriedovvieh, *iešguđege daltesisnie, daj unnemes tjoevtenji baaktoe mejtie dïevestjåanghkoe latjkeme:
 Láhkamearrádusgáibádus mii dohkkeha sámiid guolástanrievtti.
* Laakenænnoestahkekrïevenasse mij saemiej göölemereaktoem dåhkasjahta.
Ráđđehus ii áiggo beare dohkkehit dán dábálaš prinsihppan, vuođđuduvvon álbmotriektái ja historjjálaš geavaheapmái, MUHTO, Evttohus oasseváldilága §:s 21, dohkkeha rievtti, ja hehtte guolásteddjiid biddjojuvvomis ođđasis gáddái.
Ij reerenasse sïjhth ajve daam dåhkasjehtedh sïejhme prinsïhpine, tseegkesovveme åålmehreaktese jïh historihkeles pråvhkose, MOHTE, Uvtelasse #mealtan<adv><cmp_sgnom><cmp>laaken §:s. 21, reaktoem dåhkasjahta, jïh göölijh bïejedh hööptie orresne gaadtan.
Mearrádus mearkkaša dan ahte sii, geain lea dát riekti galget vuoruhuvvot buohkaid earáid ovddabeallái jos šaddá resursavátnivuohta.
Nænnoestahke dam krööhkeste dah, giej lea daate reaktoe edtjieh prijoriteradovvedh gaajhkesi jeatjabidie *ovddabeallái jis sjædta *resursavátnivuohta.
Ráđđehus oaidná maiddái ahte ii sáhte garvit dan ahte gávdnojit báikkálaš vuoigatvuođat.
Reerenasse aaj vuajna ahte ij maehtieh dam gervedh ahte dajven reaktah gååvnesieh.
Finnmárkkulága § 29, siskkilda báikkálaš historjjálaš vuoigatvuođaid dohkkeheami, ja dalán go kommišuvdna lea identifiseren dán ovtta áššis, de dat šaddá ovdamearkan eará áššiide.
#Finnmárkoláhka<np><sg><gen> § 29, *siskkilda dajven historihkeles reaktaj jååhkesjimmien, jïh *dalán goh kommisjovne daam aktem aamhtesisnie identifiseereme, dellie dïhte vuesiehtimmine jeatjah aamhtesidie sjædta.
Dat mii geavahusas dás dahkkojuvvo lea ahte mii mearas nie movt nannámis diktit riektevuogádaga identifiseret konkrehta vuoigatvuođaid juohke áidna mearrasámi guovllus.
Dïhte mij åtnosne daelie dorjesåvva lea mijjieh mearosne naemhtie guktie *nannámis baajijibie reaktasuerkiem identifiseeredh konkreete reaktide #fïerhte<prn><ind><attr> aajnehke mearoesaemien dajvesne.
Mis lea ain nana jáhkku min áššis ahte báikkálaš historjjálaš riektevuođut ja álbmotriekti leat nana vuođđun ja ahte dat stivrejit dasa ahte Finnmárkkukommišuvdna, meahcceduopmostuollu ja vejolaččat Alimusriekti fertejit konkluderet ahte gávdnojit báikkálaš historjjálaš vuoigatvuođat.
Mijjen lea annje nænnoes vuesiehtimmie mijjen aamhtesisnie ahte dajven historihkeles reaktoevåaromh jïh åålmehreakta leah nænnoes våaroeminie jïh dah dïsse stuvrieh ahte #Finnmárkokommišuvdna<np><sg><nom>, miehtjiedåapmoestovle jïh #nuepie<n><comp><attr> jïllemesreakta tjuerieh *konkluderet ahte gååvnesieh dajven historihkeles reaktah.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 26. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 26. bielie 90 bielesne
Nu šaddáge láhkaevttohusa geavahus stivret historjjálaš vuoigatvuođaid dohkkeheapmái.
Dan sjædta laakeuvtelassen åtnoe historihkeles reaktide jååhkesjæmman stuvredh.
Ii oktage oassi dan čovdosis maid mii leat soahpan leat vuostá dan.
Ij akte boelhke gænnah dennie tjoevtenjisnie maam mijjieh årrodh latjkeme vuasta dam.
Molssaeaktun kommišuvnna čovdosii lea ahte dán lágan áššit fertejit dolvojuvvot dábálaš duopmostuoluide, ja dan mákset sii ieža geat ovddidit áššiid.
Alternatijvine kommisjovnen tjoevtenjasse lea ahte daennie laakesne aamhtesh tjuerieh sïejhme dåapmoestovlide saahtasovvedh, jïh dam dah maeksieh jïjtjh gïeh aamhtesh evtiedieh.
 Gáibádus suodjalit dán rievtti (stuorát aktevrraid guovdu)
* Krïevenasse vaarjelieh daan reaktoen (stoerebe aktööride/aktööridie gaskoeh)
Fatnasat mat lea badjel 15 mehtera gildojuvvojit guolásteamis vuotnalinjá siskkobealde ja dat mearriduvvo konsultašuvnnaid bokte.
Vïnhtsh mah lea aatsolen 15 meeterh gööledh #aassjoestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> *vuotnalinjá sisnjelen jïh dïhte konsultasjovni baaktoe nænnoeståvva.
Mearrádus guolásteamis vuonain addái maiddái geavahusas muhtun lágan vuotnarievtti, go unnit fatnasat eai jođe guhkes gaskkaid.
Nænnoestahke göölemisnie voenine vedtiejasse aaj åtnosne #muvhte<prn><ind><attr> dagkeres voenereaktoem, goh vaenebe eah vïnhtsh guhkies gåhkaldahkide juhtieh.
 Gáibádus deattuhanmearrádusas man bokte gozihuvvo ahte sámi kultuvra vuhtii váldojuvvo.
* Krïevenasse tjïelkestehtemenænnoestahkesne man baaktoe geehtesåvva ahte saemien kultuvre vuehtieji vaaltasåvva.
Dát lea boahtán mearraresursalága § 11 guđát lađđasa bokte.
Daate båateme #mearoe<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><cmp_sgnom><cmp>laaken § 11 govhtede lïhtsh baaktoe.
Geavahusas lea dát hui deaŧalaš mearrádus mii addá vejolašvuođa vuoruhit mearrasámi kultuvrra ja báikegottiid vuhtii váldima buot resursahálddašemiin.
Åtnosne lea daah dan vihkeles nænnoestahke mij nuepiem vadta prijoriteradidh mearoesaemien kultuvrem jïh sijjiegedtide vuehtieji vaeltemen #gaajhke<prn><ind><pl><loc> #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>#reereme<n><pl><loc>.
Vuoigatvuođa mearrádus ferte dulkojuvvot dán deattuhanmearrádusa olis, mii galgá sihkkarastit dan ahte stáhta ovddasvástádus mearrasámiid ávnnaslaš kulturvuođus gozihuvvo resursahálddašeamis.
Reaktan nænnoestahke tjuara doelhkestovvedh daan tjïelkestehtemenænnoestahken dïere, mij edtja dam gorredidh ahte staaten dïedte mearoesaemiej materijellen kultuvrevåaroemisnie #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>reeremisnie geehtesåvva.
 Gáibádus ahte láhkaaddin dávista álbmotrivttiin (sierra láhkamearrádusa hámis juohke ovttaskas resursahálddašanlágas)
* Krïevenasse ahte laakevedteme åålmehreaktine svååroe (sjïere laakenænnoestahkem haamosne #fïerhte<prn><ind><attr> oktegs #resursse<n><cmp_sggen><cmp>#reereme<n><cmp_sgnom><cmp>laakesne)
Dát čađahuvvo ođđa láhkamearrádusa bokte oasseváldilágas § 1a
Daate orre laakenænnoestahken baaktoe #mealtan<adv><cmp_sgnom><cmp>laakesne tjïrrehtåvva § 1:n
Mearraresursalágas § 6 lea maiddái dákkár mearrádus.
#Mearoe<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><cmp_sgnom><cmp>laakesne § 6 lea aaj dagkeres nænnoestahke.
 Gáibádusa birra ahte resursaláhkaaddin dulkojuvvo sámiid ávnnaslaš kultursuodjaleami olis (ulbmilmearrádus)
* Krïevenassen bïjre ahte #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>#laake<n><cmp_sgnom><cmp>vedtiejinie doelhkeståvva saemiej materijellen kultuvrevaarjelimmien dïere (ulmienænnoestahke)
Mearraresursalága ulbmilmearrádus § 7 bustávva g, lea mearriduvvon maŋŋá konsultašuvnnaid mearraresursalága hárrái, ja dat sihke dievasmahttá ja nanne lága bokte dahkkojuvvon daguid ja doaibmabijuid masa dievasčoahkkin lea guorrasan.
#Mearoe<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><cmp_sgnom><cmp>laaken ulmienænnoestahke § 7 bokstaave g., mænngan nænnoestovveme konsultasjovni #mearoe<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><cmp_sgnom><cmp>laaken gaavhtan, jïh dïhte dovne illie jïh laaken baaktoe nænnoste dorjesovveme dahkoej jïh råajvarimmieh mïsse dïevestjåanghkoe latjkeme.
 Gáibádus sámi searvama birra almmolaš rievttálaš resursahálddašeamis.
* Krïevenasse saemien #meatan<adv><der_nomact><n> bïjre byjjes reaktoen #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>reeremisnie.
Mii oažžut dakko mearraresursalága § 8b mas leat soahpan čuovvoleaddji proseassa dan ektui makkár barggut vuotnaguolástuslávdegottis galget leat.
Mijjieh daagkoe #mearoe<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><cmp_sgnom><cmp>laakem åadtjoejibie § *8b mesnie dåeriedæjja prosessen latjkeme dan muhteste magkeres barkoeh voenegöölememoenehtsen edtjieh årrodh.
Go guoská vuotnaguolástuslávdegotti ásaheapmái, de leat bealit soahpan ahte dat galgá leat dakkár lávdegoddi mas oktiibuot galget Sámedikkis leat seamma ollu lahtut go fylkkagielddain, ovdamearkka dihte 3+3.
Goh dæjpa voenegöölememoenehtsen tseegkemasse, dellie bielieh latjkeme dïhte edtja årrodh dagkeres moenehtse mesnie ektiegaajhke edtjieh Saemiedigkien årrodh seamma jïjnje lïhtsegh goh fylhketjïeltine, vuesiehtimmien åvteste 3+3.
Dasto lea sohppojuvvon ahte vuotnaguolástuslávdegoddi galgá leat hui nana fágalaš ja politihkalaš orgána mii bidjá guovddáš eavttuid guolástushálddašeapmái, ja ahte das galget leat duohta ja deaŧalaš barggut.
Dehtie minngede latjkasovveme ahte voenegöölememoenehtse edtja årrodh dan nænnoes faageles jïh politihkeles orgaane mij voernges moenemetsiehkide göölemereeremasse beaja, jïh ahte desnie edtjieh årrodh saetnies jïh vihkeles barkoeh.
Konsultašuvnnaid oktavuođas leat maiddái soahpan čuovvoleaddji konsultašuvdnaproseassa mii galgá sihkkarastit dan ahte geatnegasvuođat mat leat ILO 15.
Konsultasjovni gaskesisnie aaj latjkeme dåeriedæjja konsultasjovneprosessem mij edtja dam gorredidh ahte dïedth mah ILO 15.
artihkkalis doahttaluvvojit Sámedikki konsultašuvdnarievtti nannema bokte guolástusáššiin, ja ahte sámiid searvan sihkkarastojuvvo Sámedikki bokte seammás go maiddái vuoigatvuođaoamasteaddjit ieža galget oažžut rolla.
artihkelisnie ussjedovvieh Saemiedigkien konsultasjovnereaktoen nænnoestimmien baaktoe göölemeaamhtesinie, jïh ahte saemiej #meatan<adv><der_nomact><n> Saemiedigkien baaktoe seammasïenten gorredåvva goh aaj reaktaneekijh jïjtjh edtjieh råållam åadtjodh.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 27. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 27. bielie 90 bielesne
 Gáibádus konkrehta doaibmabijuid ektui ealáskahttin dihte mearrasámi kultuvrra.
* Krïevenasse konkreete råajvarimmiej muhteste jealajehtedh åvteste mearoesaemien kultuvrem.
Sámediggi lea čovdosa oassin gearggus ságastallat dievasmahtti doaibmabijuid birra lassebivdoeari hámis guolásteddjiide geat galget oažžut birgejumi resursavátnivuođa oktavuođas, unnimusat 3000 tonna.
Saemiedigkie lea tjoevtenjen boelhkine klaeries soptsestalledh illije råajvarimmiej bïjre lissievæjroemierien haamosne göölijidie gïeh edtjieh bïerkenimmiem åadtjodh *resursavátnivuođa gaskesistie, unnemes 3000:n *tonna.
Sámediggi lea eaktudan ahte dán birra jeavddalaččat šiehtadallojuvvo, ja dat galgá biddjojuvvot vuođđun dasa ahte mihttomearri váikkuha mearrasámi kultuvrra, ja ássama, ealáhusaid ja servodateallima vuođu nannema.
Saemiedigkie tsïhkestahteme ahte daan bïjre jaabnan raarahtallesåvva, jïh dïhte edtja bïejesovvedh våaroeminie dïsse ahte ulmie dijpie mearoesaemien kultuvren, jïh veasomen, jielemi jïh siebriedahkejieleden våaromen nænnoestimmiem.
Galgá leat vejolaš oažžut birgejumi guolástusas rabas joavkkus okto dahje buohtalaga eará doaimmain.
#Buektiehtidh<vblex> edtja åadtjodh bïerkenimmiem göölemisnie gaahpode dåehkesne oktegh jallh *buohtalaga jeatjah darjoeminie.
Dat galgá váikkuhit fanaslogu ja guolásteddjiid lassáneami.
Dïhte edtja vïnhtselåhkoem dijpedh jïh gööliji læssanimmiem.
Galgá leat viehka ollu unnit deaŧalaš oažžut bivdoeari fatnasiidda gitta joavkkus, danne go buoret gánnáhahttivuohta rabas joavkkus buorida ekonomalaš vejolašvuođaid, ja nie šaddá hálbbit oastit fatnasa bivdoeriin gitta joavkkus.
Edtja årrodh naa jïjnje vaenebe vihkele væjroemieriem vïnhtside åadtjodh öövre dåehkeste, dannasinie goh buerebe *gánnáhahttivuohta gaahpode dåehkesne ekonomeles nuepide buerede, jïh naemhtie aelpieslaakan sjædta åestedh vïnhtsem væjroemierine öövre dåehkesne.
Rehkenastima vuođđun galget ráhkaduvvot statistihkalaš ávdnasat man ollu leat fatnasat ja guolásteaddjit, makkár ahkečoahkkádus lea ja movt sállašat juohkásit fatnasiid gaskka doaibmaguovllus.
Ryöknemen våaroeminie edtjieh dorjesovvedh statistihkeles materijellh man jïjnjen leah vïnhtsh jïh göölijh, magkere *ahkečoahkkádus lea jïh guktie saalehth *juohkásit vïnhtsi gaskemsh vierhkiedajvesne.
Gulahallankonferánsa gaskal ráđđehusa ja fylkkagieldda
Gaskesadtemekonferaanse gaskesne reerenassen jïh fylhketjïelten
Vaikke vel konferánsa lea ge vuosttažettiin fylkkagielddaid ja ráđđehusa deaivvadanbáiki, de lea Sámedikkis sadji beavddi luhtte seamma dásis go fylkkagielddain ge.
Jalhts annje konferaanse lea aaj voestegh fylhketjïelti jïh reerenassen gaavnedimmiesijjie, dellie lea Saemiedigkien sijjien buertien luvnie seamma daltesisnie goh fylhketjïeltine aaj.
máŋga stáhtaráđi oassálastet konferánsii ja eanaš fylkkasátnejođiheaddjit.
gellie staateraerieh mealtan konferaansese jïh jeenjemes fylhkenbaakoejuhtiehtæjjah.
Konferánsa lea buorre deaivvadansadji politihkalaš fierpmádathuksemiidda ja dat nannet ovttasbarggu gaskal Sámedikki ja ráđđehusa, ja gaskal fylkkagielddaid ja Sámedikki.
Konferaanse lea buerie gaavnesjimmiesijjien politihkeles vearmadahketseegkemidie jïh dah ektiebarkoem gaskesne Saemiedigkien nænnoestibie jïh reerenassen, jïh gaskesne fylhketjïelti jïh Saemiedigkien.
Dasa lassin ledje hálešteamit GGD:in boahttevaš stuorradiggedieđáhusa birra guovlo- ja regiovdnapolitihka birra masa Sámediggi lea bovdejuvvon prosessii.
Dïsse lissine lin håalomh *GGD:im båetije stoerredigkiebïevnesen bïjre dajve- jïh regijovnepolitihken bïjre mïsse Saemiedigkie prosessese bööresovveme.
Ledje maiddái hálešteamit EGD:in stuorradiggedieđáhusa birra Innovašuvdna Norgga ja SIVA birra ja masa Sámediggi lea addán buriid ja konstruktiiva evttohusaid dieđáhussii.
Lin aaj håalomh *EGD:im stoerredigkiebïevnesen bïjre Innovasjovne Nöörjen jïh SIVAN bïjre jïh mïsse Saemiedigkie vadteme bueriej jïh *konstruktiiva uvtelassh bïevnesasse.
Mariidna ealáhusat
Marijne jielemh
Sámediggeráđđi lea addán gulaskuddanvástádusa dan njuoskaguollelága guorahallamii mii geigejuvvui Guolástus- ja riddodepartementii 31.10.2011.
Saemiedigkieraerie govledimmievaestiedassen vadteme dam lovveguelielaakem goerehtallemasse mij gietskiedovvi Gööleme- jïh gaedtiedepartemeentese 31.10.2011.
Sámediggeráđđi oaivvilda ahte njuoskaguolleláhka ain lea oadjebasvuohtan guolásteddjiide das ahte besset gáddet guoli rivttes haddái.
Saemiedigkieraerie jeahta ahte lovveguelielaake annje lea tjïrkesvoetine göölijidie desnie ahte bïesih gueliem rïektes åasese aerviedih.
Njuoskaguollesearvi ja njuoskaguolleláhka lea ollu guolásteddjiid miela áidna dáhkádussan dasa ahte beassat gáddet guoli.
Lovvegueliesiebrie jïh lovveguelielaake lea jïjnje gööliji mïelen aajnehke *dáhkádussan dïsse ahte bïesedh gueliem aerviedih.
Dát guoská erenoamážit mearrasámi guovlluide.
Daate dæjpa joekoenlaakan mearoesaemien dajvide.
Bargojoavku evttoha raporttas ahte uhcimushaddi galgá mearriduvvot šiehtadusaid vuođul gaskal guollevuovdinsearvvi ja oastinorganisašuvnnaid.
Barkoedåehkie reektehtsem uvtede ahte *uhcimushaddi edtja latjkoej mietie gaskesne gueliedoekemesiebrien nænnoestovvedh jïh åestemeorganisasjovni.
Dan doarju Sámediggeráđđi.
Dam Saemiedigkieraerie dåårje.
Sámediggi doarju maiddái soabahanortnega geavaheami.
Saemiedigkie aaj dåårje #latjkedh<vblex><iv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>öörnegen pråvhkoem.
Jus soabaheapmi ii lihkostuva, de sáhttá vuovdinsearvi ieš mearridit uhcimushatti, nu mo dál ge.
Jis ij #latjkedh<vblex><iv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><sg><nom> lahkeskh, dellie maahta doekemesiebrie jïjtje nænnoestidh *uhcimushatti, #<adv> goh daelie aaj.
Dainna lágiin oaivvilda Sámediggi ahte njuoskaguolleláhka maiddái boahtteáiggis lea mielde sihkkarastimin guolásteddjiid beroštusaid go guoská guolásteddjiid beroštusaid fuolaheapmái guliid vuovdima ja gáddema oktavuođas.
Dejnie vuekine Saemiedigkie jeahta ahte lovveguelielaake aaj båetijen aejkien mealtan göölijh gorredidh ïedtjh goh dæjpa gööliji ïedtji ealjohkasse gueliej doekemen jïh *gáddema gaskesisnie.
Sámediggeráđđi lea addán cealkámuša HAV 21:ii, mii lea ráđđehusa strategiijaprošeakta ovddidit guoddevaš ealáhusovdáneami ja mariidna birrasa buori hálddašeami.
Saemiedigkieraerie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> vadteme *HAV 21:se, mij reerenassen strategijeprosjeekte evtiedidh *guoddevaš jielemeevtiedimmiem jïh marijne byjresen buerie reeremem.
Guolástus- ja riddodepartemeanta lea prošeavtta bargoaddi.
Gööleme- jïh gaedtiedepartemeente lea prosjeekten barkoevedtije.
Sámediggeráđđi oaidná buorrin dan prošeavtta mandáhta ja ulbmil maid Guolástus- ja riddodepartemeanta lea álggahan.
Saemiedigkieraerie vuajna buerine dam prosjeekten mandaatem jïh ulmiem maam Gööleme- jïh gaedtiedepartemeente aelkiehtamme.
Seammás čujuha Sámediggi ahte eanaš proseassat mat digaštallojuvvojit, plánejuvvojit ja čađahuvvojit áiggi badjel sihke siskkobealde ja olggobealde sámi guovlluin, váikkuhit sámi kultuvrii, ealáhusaide ja servodatdiliide.
Seammasïenten Saemiedigkie tjaatseste ahte jeenjemes prosessh mah digkiedallesuvvieh, soejkesjovvieh jïh tïjjen bijjelen tjïrrehtovvieh dovne sisnjelen jïh ålkolen saemien dajvine, saemien kultuvrese dijpedh, jieliemidie jïh siebriedahketsiehkide.
HAV21 strategiijajoavkku organiseremii eai biddjojuvvon láidestusat mat fuolahit Norgga geatnegasvuođaid sápmelaččaid ektui álgoálbmogin.
*HAV21 strategijedåehkien öörnemasse idtjin bïejh *láidestusat mah Nöörjen dïedtide saemiej muhteste huksieh aalkoeåålmeginie.
Sámediggeráđđi oaivvilda ahte Norgga eiseválddit fertejit váldit mielde sihke árbedieđu ja báikkálaš máhtu buot daid surggiide, mat leat mielde HAV21 strategiijabarggus.
Saemiedigkieraerie jeahta ahte Nöörjen åejvieladtjh tjuerieh mealtan vaeltedh dovne aerpiedaajroem jïh dajven maahtoem gaajhke dejtie suerkide, mah leah mealtan *HAV21 strategijebarkosne.
Árbedieđu ja báikkálaš máhtu geavaheapmi nannešii Norgga mihttomeari doaibmat máilmmiviidosaččat ja njunnošis go guoská máhtolašvuhtii meara birra ja mearrahálddašeamis.
Aerpiedaajroen jïh dajven maahtoen pråvhkoe nænnoste Nöörjen ulmiem juhtedh eatnemevijrieh jïh njueniehkisnie goh maahtaldahkese dæjpa mearoen bïjre jïh mearoereeremisnie.
Sámediggi oassálasttii Stuorradiggepresideantta sáttagoddái Kanadai 4.-9.03.12.
Saemiedigkie mealtan Stoerredigkiepresideenten saadtehmoenehtsasse Kanadese 4.-9.03.12.
Sáttagottis ledje Dag Terje Andersen (Bb), Marianne Balto (Sámediggi, Bb), Per Sandberg (OvB), Siri A.
Saadtehmoenehtsisnie lin Dag Terje Andersenen (*Bb), Marianne Balto (Saemiedigkie, *Bb), Per Sandberg (*OVB), Sirijjen a.
Meling (Ob), Geir Jørgen Bekkevold (KrÁb), Anne T.
Meling (Ob), Geir Jørgen Bekkevold (*KRÁb), Annen t.
Wøien (Gb) og Borghild Tenden (GuB).
Wøien (Gb:m) *og Borghild *Tenden (*GUB).
Sáttagoddi oassálasttii máŋgga miellagiddevaš čoahkkimii parlamentáralaš dásis ja ráđđehus áirasiiguin, sihke oppariikkalaš dásis ja provinssas British Columbia.
Saadtehmoenehtse mealtan gellien murreds tjåanghkose parlamentarihkeles daltesisnie jïh reerenasse saadthalmetjigujmie, dovne *oppariikkalaš daltesisnie jïh *provinssas British Columbia.
Erenoamážit lei fuomášupmi biddjojuvvon hástalusaide luossabiebmama oktavuođas.
Joekoenlaakan lij åssjalommes bïejesovveme haestiemidie loesebïepmehtimmien gaskesisnie.
Prográmma álggahuvvui čoahkkimiin Rick Dykstra:in, stáhtalahttovuođa ja sisafárrema minsistara parlamentáralaš čálliin.
Programme tjåanghkojne aelkiehtovvi *Rick *Dykstra:im, *stáhtalahttovuođa jïh sïjsejuhtemen *minsistara parlamentarihkeles tjaeliejinie.
sáttagoddi deaivvai maiddái Kanada vuolleviesu presideantta, Andrew Sheer, Bill Barisoff, British Columbia láhkaaddi čoahkkima presideantta, čoahkkima erenoamášlávdegotti almmolaš bušeahtaid ja ruhtadeami várás.
saadtehmoenehtse aaj Kanadam dieviedi *vuolleviesu presideentem, Andrewen *Sheer, Billen *Barisoff, British Columbia #laake<n><cmp_sgnom><cmp> vedtije tjåanghkoen presideenten, tjåanghkoen sjïeremoenehtsen byjjes budsjehti jïh beetnehdåarjoen muhteste.
Čoahkkin guolástusministariin Keith Ashfield lei erenoamáš miellagiddevaš Sámediggái ja fáddán ledje earret eará lobihis guolásteapmi, dorskehálddašeapmi, guollebiebman, njuorjobivdu ja fanasstruktuvra.
Tjåanghkoen göölemeministerinie Keith *Ashfield lij sjïere murreds Saemiedægkan jïh aamhtesinie lin gaskem jeatjah ovluhpehts gööleme, tåårskereereme, gueliebïepmehtimmie, nåervievæjroe jïh vïnhtsestruktuvre.
Son čájehii beroštumi dorskehálddašeapmái Barentsábis, dát lea vuostálagaid dainna diliin mii lea olggobealde nuortarittu, gos dálá máddodagat leat uhccon mealgadit.
Dïhte ïedtjem tåårskereeremasse vuesiehti Barentsáhpijjesne, daate lea tjaavtesi dejnie tsiehkine mij lea ålkolen luvliegaedtien, gusnie daaletje maadtoeh leah *uhccon *mealgadit.
Su mielas lea buorre go guollebiebmanealáhus lea stuorrumin, muhto čujuhii maiddái daidda fuolastuvvamiidda mat Cohen-kommišuvnnas leat birrasa ektui.
Dan mïelesne buerie goh gueliebïepmehtimmiejieleme lea stuerebe sjïdtedh, mohte aaj tjaatsesti dejtie *fuolastuvvamiidda mah Cohen-kommisjovnen leah byjresen muhteste.
Cohen-kommišuvdna lea iskan manne muhtun jagiid gorgŋejit nu uhccán luosat Fraser Riverii British Columbias.
Cohen-kommisjovne goerehtamme mïnnin muvhti jaepiej *gorgŋejit dan onnen loesh Fraser Riverasse British Columbiesne.
Dasa lassin lei čoahkkin provinsaráđđehusa ministariiguin earret eará Harry Bloy:in, máŋggakultuvrralaš áššiid ministariin ja gávpeministariin Ed Fast:in gii válddii ovdan gávpeáššiid main leat Norggas ja Kanadas oktasaš beroštusat.
Dïsse lissine lij tjåanghkoen *provinsaráđđehusa ministerigujmie gaskem jeatjah Harry *Bloy:im, *máŋggakultuvrralaš aamhtesi ministerinie jïh bovreministerinie Ed *Fast:im gie fraamme bovreaamhtesidie vaeltieji mejnie Nöörjesne jïh Kanadesne ektie ïedtjh.
Viiddes friijagávpešiehtadusas EU:in livččii stuorra mearkkašupmi, muhto muhtun áššit váttásmahttet proseassa, earret eará njuorjobivdoášši ja EU evttohus ahte bidjat divada dakkár oljui mii buvttaduvvo oljosáddos.
Vijries frïjjebovrelatjkosne *EU:im lea stoere mïerhkesjimmie, mohte muvhth aamhtesh *váttásmahttet prosessen, gaskem jeatjah nåervievæjroeaamhtesen jïh *EU uvtelasse ahte bïejijibie *divada dagkeres åljese mij åljasaedtesne dorjesåvva.
Dasto lei sáttagottis oanehis čoahkkin Andrea Reimer:in, Vancouvera várresátnejođiheddjiin.
Dehtie minngede lij saadtehmoenehtsisnie åenehks tjåanghkoem Andrea Reimerinie, Vancouveren tjahkebaakoejuhtiehtæjjine.
Galledeapmi Vancouveris loahpahuvvui oassálastimiin gávpoga nállevealahanvuosttaldeami riikkaidgaskasaš beaivvi čalmmusteapmái.
Goevlelimmie Vancouverisnie illesovvi mealtan staaren maadtoejoekehtsgïetedimmievuastalimmien gaskenasjonaale biejjien vååjnesasse bïejemasse.
Sáttagoddi deaivvai senáhta álgoálbmotáššiid lávdegotti, man ovdaolmmoš Gerry St.
Saadtehmoenehtse dieviedi *senáhta aalkoeåålmegeaamhtesidie/aalkoeåålmehaamhtesidie/aalkoeåålmhaamhtesidie moenehtsem, man åvtehke *Gerry S./s.t.
Germain jođihii.
Germain öörni.
Čoahkkin válddii ovdan dien guovtti riikka álgoálbmogiid oktasaš hástalusaid, erenoamážit davviguovlluin.
Tjåanghkoe fraamme vaeltieji doej göökte rïjhki aalkoeåålmegi ektie haestiemidie, joekoenlaakan noerhtedajvijste.
Kanada bealis čájehedje stuorra beroštumi Sámediggái, dan duogážii, gelbbolašvuođasurgiide ja váldái.
Kanadan bielesne stoere ïedtjem Saemiedægkan vuesiehtin, dan duakan, *gelbbolašvuođasurgiide jïh stillemasse.
Sámediggi muitalii Sámedikki barggu birra ja lávdegottis ledje máŋga gažaldaga earret eará Sámedikki jienastuslogu ja sámediggeválgga birra.
Saemiedigkie Saemiedigkiem barkoen bïjre soptsesti jïh moenehtsen lin gellie gyhtjelassh gaskem jeatjah Saemiedigkien veeljemelåhkoen jïh saemiedigkieveeljemen bïjre.
Čoahkkin Mary Simon:in, Kanada inuihtaid váldoorganisašuvnna Inuit Tapiirit Kanatami hoavda, válddii ovdan Kanada inuihtaid dálá hástalusaid.
Tjåanghkoem Mary Simoninie, Kanadan inuihti åejvieorganisasjovnen Inen*uit *Tapiirit *Kanatami åvtehke, fraamme vaeltieji Kanadan inuihti daaletje haestiemidie.
Son čuoččuha ahte ovddešjagiid assimilerenpolitihkas, erenoamážit dakkár geatnegahttojuvvon skuvlaoahppu mii leat vuođđuduvvon sin iežaset kultuvrii, leat leamaš ollu negatiiva váikkuhusat inuihtaid kultuvrii ja identitehta ovdáneapmái.
Dïhte bagkese ahte ovtetjejaepiej *assimilerenpolitihkas, joekoenlaakan dagkeres *geatnegahttojuvvon skuvlelearoe mijjieh tseegkesovveme daj jïjtjsh kultuvrese, orreme jïjnje negatijve dïedth inuihti kultuvrese jïh identiteeten evtiedæmman.
Vaikke vel dál leat ge doaibmabijut ja ortnegat mat dorjot inuihtaid ovdáneami, de rahčat ollu smávvaservodagat stuorra ekonomalaš ja sosiála váttisvuođaiguin.
Jalhts annje daelie leah aaj råajvarimmieh jïh öörnegh mah inuihti evtiedimmiem dåarjoeh, dellie jïjnje onnesiebriedahkh daamkoejibie stoere ekonomeles jïh sosijaale dåeriesmoerigujmie.
Sii deattuhit eatnigieloahpahusa, muhto hástalussan lea háhkat doarvái oahpaheddjiid geain lea gelbbolašvuohta.
Dah #ietniengïele<n><cmp_sh><cmp>ööhpehtimmiem tjïelkestehtieh, mohte haestieminie lea nuekies lohkehtæjjah skååffedh giej lea maahtaldahke.
Daid ohppiid lohku, geat loahpahit skuvlla menddo árrat, lea ain hui allat.
Daj learohki låhkoe, gïeh skuvlem illieh ååpsen aareh/aarehke, lea annje dan jolle.
Provinsaoaivegávpogis British Columbias, deaivvai sáttagoddi eanadoalloministara Don McRae (geas maid lea ovddasvástádus guolástusas).
*Provinsaoaivegávpogis British Columbiesne, saadtehmoenehtse dieviedi laanteburrieministeren Datne *MCRae (gïen aaj lea dïedte göölemisnie).
Son čujuhii dasa ahte guollebiebman lea miellagiddevaš suorgi mas lea stuorrunvejolašvuohta, muhto ahte leat maiddái fuolastuvvamat ja eahpesihkarvuohta, earret eará luossadihki, báikkálaš nuoskkideami ja álgoálbmotjoavkkuid vuosttaldemiid dáfus.
Dïhte dïsse tjaatsesti ahte gueliebïepmehtimmie lea murreds suerkie mesnie lea stuerebe sjïdtemenuepie, mohte ahte leah aaj *fuolastuvvamat jïh *eahpesihkarvuohta, gaskem jeatjah *luossadihki, dajven deerjemen jïh aalkoeåålmegedåehkiej/aalkoeåålmehdåehkiej/aalkoeåålmhdåehkiej vuastalimmiej dïete.
Son deattuhii ahte viidáset huksen dán suorggis lea ollugiidda ášši mii čuohcá dovdduide.
Dïhte tjïelkestehti ahte vijrebe tseegkemen daennie suerkesne lea jïjnjesidie aamhtese mij domtesidie tsavtsa.
Smávvagávpogis Campell Riveris Vancouver Islandas oassálasttii sáttagoddi seminárii luossabiebmama birra mas álgoálbmogiid vejolašvuođat deattuhuvvojedje.
Onnestaaresne *Campell Riverisnie Vancouver Islandesne mealtan saadtehmoenehtse seminaarese loesebïepmehtimmien bïjre mesnie aalkoeåålmegi nuepieh #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><pl>.
Seminára lágidedje báikkálaš biebmanfitnodagat ovttas Norgga ambassádain.
Seminaaren dajven bïepmehtimmiesïelth öörnin ektesne Nöörjen *ambassádain.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 29. siidu 90 siiddus.
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 29. bielie 90 bielesne.
Oassálastin ledje báikegottiid ja fitnodagaid ovddasteaddjit, ja dat álgoálbmotjoavkkut geaidda luossabiebman guoská.
#Mealtan<adv><der_nomag><n> lin sijjiegedtiej jïh sïelti saadthalmetjh, jïh dah aalkoeåålmegedåehkieh/aalkoeåålmehdåehkieh/aalkoeåålmhdåehkieh giejtie loesebïepmehtimmie dæjpa.
Kanada ministtar davviguovlluid álgoálbmotáššiid ja ovdáneami várás, John Duncan, oassálasttii maiddái.
Kanadan ministere noerhtedajvi aalkoeåålmegeaamhtesi/aalkoeåålmehaamhtesi/aalkoeåålmhaamhtesi jïh evtiedimmien muhteste, John Duncan, mealtan aaj.
Konferánsabáikki olggobealde čájehedje sullii golbmalogi birasgáhttejeaddji vuostemiela luossabiebmama vuostá plakáhtaiguin ja čuoládagaiguin.
Konferaansesijjien ålkolen vuesiehtin medtie golmeluhkiem byjresevaarjelæjjah *vuostemiela loesebïepmehtimmien vuestie *plakáhtaiguin jïh *čuoládagaiguin.
Marianne Balto háleštii máŋga miellačájeheddjiin, ja maiddái kanada TV jearahalai su.
Marianne Balto gellie håaloeji mïelevuesiehtæjjine, jïh aaj *kanada TV/tv dam goerehtalli.
Deaŧalaš áigumuš seminárain lei buohtastahttit norgga ja kanada vásáhusaid.
Vihkeles aajkoe seminaarine lij mohtedidh nöörjen jïh *kanada vaesehtsh.
Marianne Baltos lei sáhkavuorru norgga vásáhusaid birra, sámi oainnu vuođul.
Marianne Balton lij lahtestimmie nöörjen vaesehtsi bïjre, saemien vuajnoen mietie.
Báikkálaš álgoálbmotjođiheaddjit bidje dasto ovdan iežaset oainnu guollebiebmanealáhusa váikkuhusaid birra sin riddoservodahkii.
Dajven aalkoeåålmegejuhtiehtæjjah/aalkoeåålmehjuhtiehtæjjah/aalkoeåålmhjuhtiehtæjjah dehtie minngede fraamme bïejin jïjtjsh vuajnoen gueliebïepmehtimmiejielemen dïedti bïjre daj gaedtiesiebriedahkese.
Sámedikkis ledje dasa lassin sierra čoahkkimat inuihtaid joatkkaskuvlla, Nunavut Sivuniksavut, ohppiiguin ja First-Nation ohppiid ovddasteddjiiguin Vancouveris.
Saemiedigkien lin dïsse lissine sjïere tjåanghkoeh inuihti jåarhkeskuvlem, Nunavut *Sivuniksavut, learohkigujmie jïh *First-*Nation learohki saadthalmetjigujmie Vancouverisnie.
Čoahkkimiid fáddán lei Sámedikki organiseren ja bargu, oassálastin riikkaidgaskasaš foraide ja konsultašuvdnageatnegasvuohta.
Tjåanghkoej aamhtesinie lij Saemiedigkiem öörneme jïh barkoe, #mealtan<adv><der_nomag><n> gaskenasjonaale forumide jïh konsultasjovnedïedte.
Konsultašuvdna Luondduhálddašandirektoráhtain
Konsultasjovne Eatnemenreeremedirektoraatine
Konsultašuvdna čađahuvvui dan birra mii direktoráhta gaskaboddasaš oaidnu lea anadroma luossaguliid bivdinmuddemii Davvi-Romssas ja Finnmárkkus.
Konsultasjovne dan bïjre tjïrrehtovvi mij direktoraaten annjebodts vuajnoe lea *anadroma loesegueliej maedtemestaeriedæmman Noerhte-Romsesne jïh Finnmaarhkesne.
Direktoráhta lei sádden gulaskuddamii dan bargojoavkku evttohusa, mii ásahuvvui Birasgáhttendepartemeantta ja Sámedikki gaskasaš rámmašiehtadusa vuođul árvvoštallan dihtii luossabivddu muddenstivrejuvmi čázádagain ja mearas DavviNorggas ja Finnmárkkus.
Direktoraate govledæmman seedteme dam barkoedåehkien uvtelassem, mij tseegkesovvi Byjresevaarjelimmiedepartemeenten jïh Saemiedigkien gasngesadtje mierielatjkoen mietie vierhtiedimmien åvteste loesevæjroen *muddenstivrejuvmi abradahkine jïh mearosne *DavviNorggas jïh Finnmaarhkesne.
Sámediggi ja direktoráhta leat ovttamielalaččat das ahte bargolávdegotti strategiija biddjojuvvo vuođđun boahttevaš muddemiidda anadroma luossaguollebivddus Finnmárkkus ja Davvi-Romssas.
Saemiedigkie jïh direktoraate leah *ovttamielalaččat desnie ahte barkoemoenehtsen strategije våaroeminie bïejesåvva båetije staeriedimmide *anadroma loesegueliedeerpegh Finnmaarhkesne jïh Noerhte-Romsesne.
Lea ovttamielalašvuohta das ahte vuoruhit bargolávdegotti evttohusa ahte ásahit bargojoavkku mii galgá čielggadit heivvolaš vugiid mo muddet guolásteami, ja álggahit prošeavtta mii galgá kártet ja vuogádahttit vásáhusvuđot ja báikkálaš máhtolašvuođa mii heivehuvvo dieđalaš máhttui hálddašeami várás.
Lea sïemesvoete desnie ahte barkoemoenehtsen uvtelassem prijoriteradieh ahte barkoedåehkiem tseegkedh mij edtja sjiehteles vuekide tjïelkedidh guktie göölemem staeriedibie, jïh prosjeektem aelkiehtibie mij edtja goerehtalledh jïh *vuogádahttit vaesehtsvåaromem jïh dajven maahtaldahkem mij #daajroe<n><attr> maahtose reeremen muhteste sjïehtelåvva.
2012 muddemiid oktavuođas lea ovttamielalašvuohta dain evttohuvvon muddendoaibmabijuin DavviRomssa ja Finnmárkku čázádagaide, ja mearraluossaguolásteami muddemii muđui Finnmárkkus.
2012 staeriedimmiej gaskesisnie lea sïemesvoete dejnie uvtedovveme staeriedimmieråajvarimmine *DavviRomssa jïh Finnmaarhken abradahkide, jïh mearoeloesegöölemen staeriedæmman voen Finnmaarhkesne.
Ášši váldojuvvo ovdan politihkalaš konsultašuvnnain Birasgáhttendepartemeanttain.
Aamhtese fraamme politihkeles konsultasjovnijste vaaltasåvva Byjresevaarjelimmiedepartemeentijste.
Boazodoallu
Båatsoe
Sámediggeráđđi ja stádačálli Lars Peder Brekk dolle čoahkkima boazodoalu ja eanandoalu birra 21.2.2012 Kárášjogas.
Saemiedigkieraerie jïh staatetjaelije Lars Peder Brekk tjåanghkoem bæksa båatsoen jïh laanteburrien bïjre 21.2.2012 Karasjohkesne.
NRL maid oassálasttii osiide čoahkkimis.
NBR aaj mealtan boelhkide tjåanghkosne.
Ulbmil lei movt buoridit ovttasbarggu boazodoalloáššiin.
Ulmie lij guktie bueriedidh ektiebarkoem båatsoeaamhtesinie.
Čoahkkimis lei ovttaoaivilvuohta formaliseret oktavuođa ja čoahkkinastit dásselit jahkásaččat.
Tjåanghkosne lij *ovttaoaivilvuohta gaskesem vihtiestidh jïh tjåanghkenidh *dásselit fïerhten jaepien.
Ráđđi čilgii loahpalaččat man stuora mearkkašupmi eanandoalus lea sámi guovlluin.
Raerie boejhkeli #minngiegietjie<n><adj><der_aadv><adv> maam stoere mïerhkesjimmie laanteburresne lea saemien dajvine.
Sámediggeráđđi lea ilus go boazodoallošiehtadallanbealit, Stáhta Eanandoalu- ja biebmodepartemeantta (EBD) bokte ja NRL, dán jagi guovvamánus bohte ovttaoaivilii boazodoallošiehtadusas 2012 – 2013.
Saemiedigkieraerie aavosne goh båatsoeraarahtallemebielieh, Staate Laanteburrien- jïh beapmoedepartemeenten (*EBD) baaktoe jïh NBR, daan jaepien goevten aktenraeresne båetiejin båatsoelatjkoste 2012 – 2013.
Sámediggi čuovui šiehtadallamiid dárkojeaddjin.
Saemiedigkie raarahtallemh gïehtjedæjjine dåeriedi.
Boazodoallošiehtadusa ekonomalaš rámma lea 104,5 mill.
Båatsoelatjkoen ekonomeles mierie lea 104,5 *mill.
ruvnno.
kråvnam.
Miesedoarjja, doaibmadoarjja, ja buvttadanbálkkašumi máksomearit lasihuvvojit dan ođđa šiehtadusas.
Miesiendåarjoe, darjomedåarjoe, jïh darjomeåasan maaksoemierieh lissiehtovvieh dennie orre latjkosne.
Bealit leat ovttaoaivilis joatkit ortnega masa boazodoallošiehtadus bidjá 2,0 mill.
Bielieh leah sïemes jåerhkedh öörnegem mïsse båatsoelatjkoe 2,0:m beaja *mill.
ruvnno mii lea Sámedikki ulbmilii doarjjut lotnolasdoaimmaid mas boazodoallu lea mielde.
kråvnam mij lea Saemiedigkien ålman dåarjoeh *lotnolasdoaimmaid mesnie båatsoe lea mealtan.
Boazodoallošiehtadus 2012 – 2013 ii govčča buot dárbbuid mat sáhttet bohciidit boazodoalloheiveheami proseassain, muhto sámediggeráđi mielas lea buorre go šiehtadusbealit leat ovttaoaivilis nammadit lávdegotti mii galgá geahččat doaibmabijuid sidjiide geat fertejit heaitit boazodoalus boazodoaluheivema geažil.
Båatsoelatjkoe ij 2012 – 2013 gaptjh gaajhkide daerpiesvoetide mah maehtieh bïhtsegidh båatsoesjïehtedimmien prosessine, mohte saemiedigkieraerien mïelesne buerie goh latjkoebielieh leah sïemes nommehtidh moenehtsem mij edtja råajvarimmieh gïehtjedidh dejtie gïeh tjuerieh båatsosne båatsoensååjhtemen dïete galhkedh.
Sámediggi galgá leat mielde lávdegottis.
Saemiedigkie edtja mealtan moenehtsisnie årrodh.
Boazodoallošiehtadallamiin bođii ovdan ahte ÁHP-boazu galgá heaittihuvvot ja ahte galgá ásahuvvot prográmma boazodoalu várás seammalágan go Lokalmatprogrammet ja ruhtaduvvot eanadoallošiehtadusa ja Innovašuvdna Norgga doaimma bokte.
Båatsoeraarahtallemijstie fraamme båetieji ahte *ÁHP-bovtse edtja illesovvedh jïh ahte edtja tseegkesovvedh programme båatsoen muhteste aktelaaketje goh *Lokalmatprogrammet jïh laeviehtovvedh laanteburrielatjkoen jïh Innovasjovne Nöörjen darjomen baaktoe.
Seammás galgá mátkeeallinvuđot ealáhusovdáneapmi boazodoalus ja ovttasbargodoaibmabijut gaskal boazodoalu ja viidásetbuvttadanfitnodaga leat mielde prográmmas.
Seammasïenten edtja fealadimmienjielemevåaromen jielemeevtiedimmie båatsosne jïh ektiebarkoeråajvarimmieh gaskesne båatsoen jïh vijrebedarjomesïelten mealtan årrodh programmesne.
Prográmmas galgá leat guovddáš čatnaseapmi Innovašuvdna Norgii.
Programmesne edtja årrodh voernges gårredimmie Innovasjovne Nöörjese.
Áigumuš lea nammadit stivrenjoavkku mas EBD, NRL ja Sámediggi leat mielde.
Aajkoe lea nommehtidh stuvremedåehkiem mesnie *EBD, NBR jïh Saemiedigkie mealtan årrodh.
Sámediggeráđđi oaivvilda ahte ferte árvvoštallat bidjat boazu-prográmma hálddašeami Sámediggái.
Saemiedigkieraerie jeahta ahte tjuara vierhtiedalledh bïejedh bovtse-programme reeremem Saemiedægkan.
Mis lea juo árvoháhkanprográmma lotnolasealáhusaid ja sámi mátkeeallima várás, ja oaidnit uhccán ulbmillažžan ásahit guokte hui ovttalágan árvoháhkanprográmma mat gilvalivčče prošeavttaid alde.
Mijjen lea joe aarvoeskååffemeprogramme *lotnolasealáhusaid jïh saemien fealadimmiejielemen muhteste, jïh vuejnijh onnem #ulmies<adj><ess> gööktem tseegkieh dan #seammalaakan<adj><attr> aarvoeskååffemeprogrammem mah prosjeekti nelhtie gaahtjedieh.
Sámedikki gelbbolašvuohta sámegielas, boazodoalu ja sámi diliid birra leat stuorra ovdun boazu-prográmmii.
Saemiedigkien maahtaldahke saemiengïelesne, båatsoen jïh saemien tsiehkiej bïjre leah stoere *ovdun bovtse-programmese.
Sámediggi lea sádden reivve EBD:ii mas mii bovdet gulahallamii dan vejolašvuođa birra ahte Sámediggi sáhttá oažžut stuorát ovddasvástádusa dán prográmmas maid Innovašuvdna Norga dál hálddaša.
Saemiedigkie prieviem seedteme *EBD:ij mesnie mijjieh gaskesadtemasse böörijibie dan nuepien bïjre ahte Saemiedigkie maahta stoerebe dïedtem åadtjodh daennie programmeste maam Innovasjovne Nöörje daelie reerie.
Ráđđelahttu Ellinor Marita Jåma muitalii mo son lea vásihan daid sisabahkkemiid maid sturrot ja sturrot lullisámi guovlluin, go Norgga gilidutkanguovddáš (Norsk senter for bygdeforskning) lágidii konferánssa 6.3.2012 på Stjørdalas.
Raerielïhtsege Ellinor Marita Jåma soptsesti guktie dïhte dejtie damteme *sisabahkkemiid aaj stuerebe sjïdtih jïh åarjelsaemien dajvine stuerebe sjïdtih, goh Nöörjen byjjendotkemejarngen (Norsk *senter *for *bygdeforskning) konferaansem öörni 6.3.2012 *på Stjørdalesne.
Konferánsa lágiduvvui dutkanprošeavtta “Reindrift og kommersialisering av utmarka i sørsamiske områder - hvordan etablerte rettigheter og praksiser blir utfordret” oktavuođas.
Konferaanse öörnesovvi dotkemeprosjeekten “*Reindrift *og *kommersialisering *av *utmarka i. *sørsamiske *områder - *hvordan *etablerte *rettigheter *og *praksiser *blir *utfordret” gaskesisnie.
Sámediggeráđđi atná buorrin go gilidutkan čalmmustahttá dán fáttá.
Saemiedigkieraerie åtna buerine goh byjjendotkeme daam aamhtesem tjelmiestahta.
Dan geažil go ollu bohccot ain vuddjojit togaide Nordlandsbanenis, lea sámediggeráđđi bivdán dollojuvvot politihkalaš čoahkkin Johtolatdepartemeanttain.
Dan dïete goh jïjnje bovtsh annje raajrojde vååjh Nordlandsbanenistie, saemiedigkieraerie maadteme steeresovvedh politihkeles tjåanghkoen jåhtadahkedepartemeentine.
Sámediggeráđđi háliida ságaškuššat heahtedoaibmabijuid, ja guhkesáiggestrategiijaid eastadan dihtii daid ollu lihkohisvuođaid Nordlandsbanenis.
Saemiedigkieraerie sæjhta neavroeråajvarimmide digkiedidh, jïh guhkiestïjjenstrategiji jeeredh åvteste daj jïjnjem *lihkohisvuođaid Nordlandsbanenisnie.
Konsultašuvnnat Boazodoallohálddašeami rievdademiid birra
Konsultasjovnh Båatsoereeremen jorkestimmiej bïjre
Eanandoallo- ja biebmoministara Lars Peder Brekk ja ráđđelahtu Ellinor Jåma gaskkas lei konsultašuvdnačoahkkin Oslos 30.3.2012.
Laanteburrie- jïh beapmoeministeren Lars Peder Brekk jïh raerielïhtsegem Ellinor Jåman gaskesne lij konsultasjovnetjåanghkoe Oslovisnie 30.3.2012.
Inge Even Danielsen Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvvi bealis oassálastti maid konsultašuvdnačoahkkimis.
Inge Even Danielsen Nöörjen båatsoesaemiej rïjhkensiebrien bielesne mealtan aaj konsultasjovnetjåanghkosne.
Konsultašuvnnain digaštalle iešguđetlágan hálddašanstruktuvrra ortnegiid.
Konsultasjovnine ovmessie reeremestruktuvren öörnegh digkiedallin.
Lea oktasaš ipmárdus dasa ahte oktavuohta álbmotriektái, sámepolitihkkii ja dárbu beaktilis ja doaimmalaš hálddašeapmái leat eavttut mat mearridit makkár čovdosiid válljejit, nugo maiddái ovdanboahtá Sámedikki mearrádusas rievdadusevttohussii.
Lea ektie goerkese dïsse ahte gaskese åålmehreaktese, saemienpolitihkese jïh daerpiesvoete eadtjohke jïh radtjoes reeremasse leah moenemetsiehkieh mah nænnoestieh magkeres tjoevtenjh veeljieh, goh aaj Saemiedigkien nænnoestahkesne åvtese båata jorkestimmieuvtelassese.
Departemeanta, Sámediggi ja Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvi árvvoštallat ain dáid eavttuid deattuheami ja váikkuhusaid iešguđetládje.
Departemeente, Saemiedigkie jïh Nöörjen båatsoesaemiej rïjhkensiebrie annje vierhtiedallijibie daaj moenemetsiehkiej tjïelkestehtemem jïh dïedth joekehtslaakan.
Sámediggi ja Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvi ovttasbarget ain bures dán áššis.
Saemiedigkie jïh Nöörjen båatsoesaemiej rïjhkensiebrie annje hijven laavenjostih daennie aamhtesisnie.
Eanandoallo- ja biebmoministtar áigu bovdet ođđa konsultašuvnnaide cuoŋománus/miessemánus.
Laanteburrie- jïh beapmoeministere sæjhta orre konsultasjovnide voerhtjen bööredh/suehpeden.
Eanadoallu
Laanteburrie
Sámedikki presideanta Egil Olli ovddidii Sámedikki oainnu eanadoallo- ja biebmodieđáhussii eanadoallopolitihkalaš ságastallančoahkkimis Romssas 13.2.2012.
Saemiedigkien presideente Egil Olli Saemiedigkien vuajnoem evtiedi laanteburrie- jïh beapmoebïevnesasse #laanteburrie<n><cmp_sgnom><cmp> politihken gaskestallemetjåanghkosne Romsesne 13.2.2012.
Presideanta dajai ahte lei buorre bidjat guovddážii árktalaš eanadoalu dieđáhusas ja ahte mis galgá leat árjjalaš eanadoallu miehtá riikka.
Presideente jiehtieji ahte lij buerie bïejedh jarngese arktihken laanteburriem bïevnesisnie jïh ahte mijjen edtja årrodh eadtjohke laanteburrie abpe rïjhken.
Olli dovddahii dattetge ahte lea beahtahallan go sámi eanadoallu nu hirbmat unnán lea meannuduvvon dieđáhusas, ja čujuhii ahte konsultašuvdnašiehtadus guoská maiddái áššiide main lea njuolga mearkkašupmi sámi eanadollui.
Olli darhkan dabtehti ahte biehtiehtovveme goh saemien laanteburrie dan alme ånnetji bïevnesisnie gïetedovveme, jïh tjaatsesti ahte konsultasjovnelatjkoe aaj aamhtesidie dæjpa mejnie lea rïekte mïerhkesjimmie saemien laantebårran.
Ráđđelahtus Marianne Balto lei čoahkkin stáhtačálliin Harald Oskar Buttedahl 19.3.2012.
Raerielïhtsegisnie Marianne Balto lij tjåanghkoen staatetjaelijinie Harald Oskar Buttedahl 19.3.2012.
Balto čalmmustii Sámedikki árvalusaid jagi 2012 eanadoallošiehtadussii.
Balto Saemiedigkien åssjelidie vååjnesasse bïeji jaepien 2012 laanteburrielatjkose.
Ráđđi lei ovdagihtii sádden cealkámuša departementii.
Raerie åvtelhbodti seedteme #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> departemeentese.
Sámediggi oaččui rámi das go cealkámuš lei vuđolaččat jurddašuvvon.
Saemiedigkie åadtjoeji *rámi destie goh #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> veele ussjedovveme.
Gáibádusat eanadoallošiehtadallamiidda galget leat buktojuvvon maŋimuštá 27.3.2012.
Krïevenassh laanteburrieraarahtallemidie edtjieh buaktasovveme *maŋimuštá 27.3.2012.
Sámediggeráđđi háliida buori oktavuođas eanadoallobirrasiiguin mat leat Romssas ja Norlánddas.
Saemiedigkieraerie buerie gaskesisnie laanteburriebyjresigujmie sæjhta mah Romsesne jïh #Norlánda<np><top><sg><ine>.
Danne searvvai Sámediggi Romssa boanddaidsearvvi jahkečoahkkimii ja seminárii Romssas 15.3.2012.
Dannasinie meatan Saemiedigkie Romsan båantajsiebrien jaepietjåanghkose jïh seminaarese Romsesne 15.3.2012.
Čoahkkimis válddii earret eará fylkkajođiheaddji ovdan doahpaga árktalaš eanadoallu ja ahte dasa ferte bidjat sisdoalu.
Tjåanghkoste gaskem jeatjah fylhkenjuhtiehtæjjam vaeltieji fraamme lahtesen arktihken laanteburrie jïh ahte dïsse tjuara sisvegem bïejedh.
Sámediggi čilgii doarjjaortnegiid birra mat gusket eanadollui, masa guldaleaddjit čájehedje beroštumi.
Saemiedigkie dåarjoeöörnegi bïjre boejhkeli mah laantebårran dijpieh, mïsse goltelæjjah ïedtjem vuesiehtin.
Boraspiret
Juvrh
Sámediggeráđđi doalai boraspireseminára 21.
Saemiedigkieraerie juvreseminaarem steeri 21.
ja 22.3.2012 Romssas.
jïh 22.3.2012 Romsesne.
Semináras ledje 43 oasseváldi.
Seminaaresne lin 43 #mealtan<n><pl><nom>.
Seminára ulbmilin lei buoridit máhtu boraspirehálddašeami ja boraspirepolitihka birra sámi guovlluin.
Seminaaren ulmine lij bueriedidh soekse juvrereeremen jïh juvrepolitihken bïjre saemien dajvine.
Ráđđi deattuhii sakka daid álbmotrievttálaš geatnegasvuođaid maiddá Norgga stáhta lea čadnojuvvon boraspirehálddašeami oktavuođas.
Raerie tjïelkestehti alme dejtie åålmehreaktan dïedtide aaj Nöörjen staate gårredovveme juvrereeremen gaskesisnie.
Seminára olahusjovkui gulle Sámedikki nammadan lahtut njealji davimus boraspirelávdegottiin ja sin várrelahtut.
Seminaaren *olahusjovkui govlin Saemiedigkien nommehtamme lïhtsegh njieljien noerhtemes juvremoenehtsinie jïh daj sæjjasadtjh.
Dasa lassin lei ráđđi bovden earret eará ealáhusbargiid, boanddaidorganisašuvnnaid, fylkkaid birasgáhttenossodagaid, departemeanttaid ja Luondduhálddašan direktoráhta.
Dïsse lissine raerie gaskem jeatjah bööreme jielemebarkijidie, båantajorganisasjovnide, fylhki byjresevaarjelimmiegoevtesidie, departemeenth jïh *Luondduhálddašan direktoraatem.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 31. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 31. bielie 90 bielesne
Ráđđelahttu Ellinor Jåma čilgii makkár rolla Sámedikkis lea boraspirehálddašeamis.
Raerielïhtsege Ellinor Jåma boejhkeli magkeres råålla Saemiedigkien lea juvrereeremisnie.
Jåma dajai ahte boraspirepolitihkas ii leat dohkálaččat vuhtii váldojuvvon sámi ealáhusat dalle go sierra boraspiriid nállemihtut leat mearriduvvon.
Jåma jiehtieji ahte juvrepolitihkesne ij leah #dåhkasjidh<vblex><prfprc><comp><sg><nom> vuehtieji vaaltasovveme saemien jielemh dellie goh sjïere juvri maadtoevuepsieh nænnoestovveme.
Muhtun guovlluin lea vahágat nu stuorrát ahte dat áitet guohtonealáhusa birgejumi.
Muvhtene dajvesne lea goerph dan stoere dah gåatomejielemen bïerkenimmiem aejhtieh.
Sámediggi hálli stuorát rolla boraspirehálddašeamis.
Saemiedigkie håalije stoerebe råållan juvrereeremisnie.
Jåma deattuhii man deaŧalaččat boazodoallu ja sávzadoallu leat árvoháhkamii ja barggolašvuhtii sámi guovlluin.
Jåma tjïelkestehti maam vihkielåbpoe båatsoe jïh sïrveburrie aarvoeskååffemasse årrodh jïh *barggolašvuhtii saemien dajvine.
Sámediggeráđđi áigu dávjjit geavahit konsultašuvdnarievtti ja riikkaidgaskasaš geatnegasvuođaid maidda Norgga stáhta lea čadnojuvvon boraspirepolitihka hábmema oktavuođas Sámedikkis.
Saemiedigkieraerie sæjhta *dávjjit konsultasjovnereaktoem jïh gaskenasjonaale dïedtide utnedh mejtie Nöörjen staate gårredovveme juvrepolitihken hammoen gaskesisnie Saemiedigkesne.
 Láhčit dilálašvuođaid álgoávdnasiid viidáseappot ráhkadeapmái  Váikkuhit lasseealáhusaid ovddideami  Váikkuhit dasa ahte ásahuvvojit buorit ortnegat buolvamolsumiidda vuođđoealáhusain  Váikkuhit dasa ahte nissonolbmuid oassi vuođđoealáhusain lassána  Sihkkarastit ahte meahcásteaddjit sáhttet háhkat meahcceresurssaid
* Laetjedh nuepiej aalkoematerijelli vijriehkåbpoe darjoemasse * Dijpedh lissiejielemi evtiedimmien * Dïsse dijpedh ahte buerie öörnegh tseegkesuvvieh boelvemolsesovvemidie våaromejielieminie * Dïsse dijpedh ahte nyjsenæjjaj boelhke våaromejielieminie læssene * Gorredidh ahte *meahcásteaddjit maehtieh #miehtjie<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><pl><acc> skååffedh
Áŋgiruššansuorgi: Geasuheaddji báikegottit
Barkoesuerkie: Giesije sijjiegedtieh
Mihttomearri
Ulmie
 Geasuheaddji ja eallinnávccalaš sámi báikegottit
* Giesije jïh #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp> faamoen saemien sijjiegedtieh
Oassemihttomearit
Boelhkeulmieh
 Máŋggabealat ealáhuseallin geasuheaddji bargosajiiguin nuoraid várás, main gáibiduvvo buorre gelbbolašvuohta  Eanet fárren sámi guovlluide mii váikkuha eallinnávccalaš báikegottiide  Eanet bargosajit nuoraide main lea buorre gelbbolašvuohta
* Gelliesåarhts jielemejielemen giesije barkoesijjiejgujmie noeri muhteste, mejnie buerie maahtaldahke krïevesåvva * Jeenje jåhteme saemien dajvide mij dijpie #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp> faamoen sijjiegedtide * Jeenje barkoesijjieh noeride mejnie lea buerie maahtaldahke
Strategiijat
Strategijh
 Lagat ovttasbargu gielddaiguin  Árjjalaččat váikkuhit ahte ásahuvvojit dakkár bargosajit nuoraid várás, main gáibiduvvo buorre gelbbolašvuohta  Ovddidit kulturdeaivvadansajiid  Nissonolbmot ealáhushutkin  Viiddidit dan ortnega ahte oahppaloanat vuoliduvvojit geasuhan dihtii nuoraid dakkár bargosajiide main gáibiduvvo buorre gelbbolašvuohta
* *Lagat ektiebarkoe tjïeltigujmie * #Eadtjohke<adj><pl><nom> dijpieh ahte tseegkesuvvieh dagkeres barkoesijjieh noeri muhteste, mejnie buerie maahtaldahke krïevesåvva * kultuvregaavnesjimmiesijjide Evtiedidh * Nyjsenæjjah jielemegaavnehtæjjine * Vijriedidh dam öörnegem ahte learalöönemh badtehtovvieh giesedh åvteste noeri dagkeres barkoesijjide mejnie buerie maahtaldahke krïevesåvva
Áŋgiruššansuorgi: Kulturealáhusat
Barkoesuerkie: Kultuvrejielemh
Mihttomearri
Ulmie
 Eanet bargosajit sámi kultur- ja kulturvuđot ealáhusain
* Jeenje barkoesijjieh saemien kultuvre- jïh kultuvrevåaromen jielieminie
Oassemihttomearit
Boelhkeulmieh
 Gánnáhahtti kulturealáhusfitnodagat  Iešráhkaduvvon gálvvuide ja eará dáidda- ja kulturbuktagiidda buoret johtu  Rekrutteren duodjeealáhussii  Vásáhusturisma mii deattuha sieivavuođa ja jáhkehahttivuođa
* *Gánnáhahtti kultuvrejielemesïelth * *Iešráhkaduvvon eekide jïh jeatjah tjeahpoe- jïh kultuvredorjesidie buerebe *johtu * Vætnoejieliemasse dåårrehtem * *Vásáhusturisma mij sïejhmevoetem tjïelkestahta jïh *jáhkehahttivuođa
Strategiijat
Strategijh
 Buoridit gánnáhahttivuođa kultur- ja kulturvuđot ealáhusain  Buoridit fitnolašvuođa ja gávppálašvuođa sámi kulturealáhusain
* Bueriedih *gánnáhahttivuođa kultuvre- jïh kultuvrevåaromen jielieminie * tjiehpiesvoetem Bueriedidh jïh *gávppálašvuođa saemien kultuvrejielieminie
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 32. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 32. bielie 90 bielesne
Duodji
Vætnoe
Sámediggeráđđi lea dárkkistan duoji duodjeortnega.
Saemiedigkieraerie vætnoen vætnoeöörnegem vååksjeme.
Raporta gárvánii 05.03.12.
Reektehts dorjesovvi 05.03.12.
Dan 21 bearráigehččojuvvon duojára gaskkas ožžo 17 duojára mearkkašumi.
Daj 21 vuartasjovveme vytnesjæjjaj gaskesne 17 vytnesjæjjah mïerhkesjimmien åadtjoejin.
Mearkkašumit guske earret eará váilevuođaide vuovdima oktavuođas, reaidaruhtii, momssa raporteremii, priváhta goluid seaguheapmái.
Mïerhkesjimmieh gaskem jeatjah dïjpin *váilevuođaide doekemen gaskesisnie, *reaidaruhtii, *momssa reektemasse, privaate maaksoej pleentemasse.
Konsuleantafitnodaga konklušuvdna lea buktán albmosii oalle roavva rihkkumiid rehketdoalu fievrrideamis ja go leat váilon duođaštusat dietnasiidda ja goluide.
Konsuleentesïelten konklusjovne byjjesasse buakteme naa kruepies miedtemi ryöknemem juhtiemisnie jïh goh leah fååtesamme jååhkesjimmieh dïenestidie jïh maaksojde.
Dasto ahte ruhtadoalu kvalitehta ja oppalaš áddejupmi gáibádussii movt rehketdoalu galgá fievrridit lea hui soaittáhagas.
Dehtie minngede ahte *ruhtadoalu kvaliteeten jïh *oppalaš goerkese krïevenassese guktie ryöknemem edtja foeresjidh lea dan *soaittáhagas.
Konsuleantafitnodat rávve Sámedikki sáddet raportta Vearrodoaimmahahkii viidáseappot čuovvoleapmái.
Konsuleentesïelte nihtetjæsta Saemiedigkiem seedtedh reektehtsem *Vearrodoaimmahahkii vijriehkåbpoe dåeriedæmman.
Sámediggeráđđi áigu guhkás čuovvolit daid rávvagiid maid fitnodat addán, ja álggahit doaibmabijuid maid bokte sihkkarastit ahte duojárat geat ohcet doaibmadoarjaga čuvošedje lágaid mat gusket ealáhusdolliide.
Saemiedigkieraerie sæjhta gåhkese dåeriedidh dejtie bïhkedimmieh aaj sïelte vadteme, jïh råajvarimmieh aelkiehtidh mej baaktoe gorredidh ahte vytnesjæjjah gïeh darjomedåarjoem uhtsieh laakh dåeriedieh mah jielemesteerijidie dijpieh.
 Vuoruhit fidnooahppiortnega ja ovddidanbarggu duodjeealáhusas
* Lïerehtæjjaöörnegem jïh evtiedimmiebarkoem vætnoejieliemisnie prijoriteradibie
Áŋgiruššansuorgi: Ođđahutkan, dutkan ja árvoháhkan
Barkoesuerkie: Orrehæhtadimmie, dotkeme jïh aarvoeskååffeme
Mihttomearri
Ulmie
 Eanet ođđahutkamat sámi servodat- ja ealáhuseallima vuođul
* Jeenje orrehæhtadimmieh saemien siebriedahke- jïh jielemejielemen mietie
Oassemihttomearit
Boelhkeulmieh
 Eanedit hutkama, ovdáneami ja ođasmahttima dutkan- ja ovddidandoaimmaid bokte  Eanet buvttašlájat  Eanet dutkandoaimmat ealáhuseallimis sámi guovlluin
* *Eanedit hæhtadimmien, evtiedimmien jïh orrestehtemen dotkeme- jïh evtiedimmiedarjomi baaktoe * Jeenje dorjesesåarhth * Jeenje dotkemedarjomh jielemejieliemisnie saemien dajvine
Strategiijat
Strategijh
 Movttiidahttit oassálastiid ovttasbargat  Buoridit gelbbolašvuođa márkan- ja buvttaovddideamis  Buoridit gánnáhahttivuođa ja fitnolašvuođa  Doarjut árjjalaš ovddidanbirrasiid sámi guovlluin  Ovttasbargat dutkanbirrasiiguin main lea gelbbolašvuohta sámi ealáhusain  Ovttasbargat Innovašuvdna Norggain eanedan dihtii hutkama sámi guovlluin
* #Mealtan<adv><der_nomag><n> laavenjostedh eadtjaldehtiejibie * maahtaldahkem Bueriedidh sjeltie- jïh dorjeseevtiedimmesne * Bueriedidh *gánnáhahttivuođa jïh tjiehpiesvoetem * Eadtjohke evtiedimmiebyjresidie saemien dajvine dåarjodh * Dotkemebyjresigujmie laavenjostedh mejnie lea maahtaldahke saemien jielieminie * Laavenjostedh Innovasjovne Nöörjine *eanedan åvteste hæhtadimmiem saemien dajvine
Áŋgiruššansuorgi: Gealbudeapmi ja ođđaálggaheamit
Barkoesuerkie: *Gealbudeapmi jïh orreaelkiehtimmieh
Mihttomearri
Ulmie
 Eanedit álggahemiid sámi guovlluin
* *Eanedit aelkiehtimmieh saemien dajvine
Oassemihttomearit
Boelhkeulmieh
 Buoret gelbbolašvuohta ealáhusain  Eanet ođđaálggaheamit  Eanet ealáhushutkan
* Buerebe maahtaldahke jielieminie * Jeenje orreaelkiehtimmieh * Jeenje jielemehæhtadimmie
Strategiijat
Strategijh
 Fállat álggahanoahpu ja čuovvoleami  Ávžžuhit joatkkaskuvllain vuoruhit ealáhushutkama skuvllas  Fállat gealbudandoaibmabijuid  Gealbudandoaibmabijut heivehuvvon sámi lotnolasealáhusaide
* aelkiehtimmielearoem jïh dåeriedimmiem Faaledh * Jåarhkeskuvline haestedh prijoriteradidh jielemehæhtadimmiem skuvlesne * Faaledh *gealbudandoaibmabijuid * *Gealbudandoaibmabijut sjïehtelovveme saemiem *lotnolasealáhusaide
Regionálaovddideapmi
#Regionaale<adj><indecl><cmp_attr><cmp>evtiedimmie
Sámediggi bargá diliid láhčimiin nu ahte sámi álbmogis alccesis, ja iežas eavttuid vuođul galgá leat vejolašvuohta ovddidit iežas servodaga, giela ja kultuvrra buoremus vuogi mielde.
Saemiedigkie tsiehkiej laetjedh barka dan ahte saemien aalmogisnie #jïjtje<prn><ref><ill><px3sg>, jïh jïjtjse moenemetsiehkiej mietie edtja årrodh nuepie evtiedidh jïjtjse siebriedahkem, gïelen jïh kultuvren bööremes vuekien mietie.
Dán ovddasvástádusa ii galgga Sámediggi okto guoddit, iige sáhte dahje áiggu ge okto guoddit dan ovddasvástádusa.
Daam dïedtem ij edtjh Saemiedigkie oktegh guedtedh, ij maehtieh jallh sïjhth aaj oktegh guedtedh dam dïedtem.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 33. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 33. bielie 90 bielesne
Ulbmil
Ulmie
 Váldomihttomearri  Árjjalaš ja ulbmillaš ovttasbarggu bokte regionála ja báikkálaš eiseválddiiguin nannet ja ovddidit sámi kultuvrra, giela ja servodateallima.
* Åejvieulmiemierie * Eadtjohke jïh #ulmies<adj><attr> ektiebarkoen baaktoe regionaale jïh dajven åejvieladtjigujmie nænnoestibie jïh saemien kultuvrem evtiedibie, gïelem jïh siebriedahkejieledem.
Oassemihttomearri
Boelhkeulmie
 Háhkat buriid rámmaeavttuid sámi gillii, kultuvrii ja servodateallimii gulahallama ja ovttasbarggu bokte regionála ja báikkálaš eiseválddiiguin ja eará relevánta aktevrraiguin.
* Buerie mierietsiehkide saemien gïelese skååffijibie, kultuvrese jïh siebriedahkejieledese gaskesadtemen jïh ektiebarkoen baaktoe regionaale jïh dajven åejvieladtjigujmie jïh jeatjah relevaante aktöörigujmie.
Strategiijat
Strategijh
Ovttasbargošiehtadus Sámedikki ja Finnmárkku fylkkagieldda gaskka  Ovttasbargošiehtadusaid buorideapmi fylkkagielddaiguin
Ektiebarkoelatjkoe Saemiedigkien jïh Finnmaarhken fylhketjïelten gaskemsh * Ektiebarkoelatjkoej bueriedimmie fylhketjïeltigujmie
Sámediggi ja Finnmárkku fylkagielda leat soahpan álkiduhttit ja dávggasmahttit ovttasbargošiehtadusa ja dahkat das eanet konkrehta, gč.
Saemiedigkie jïh Finnmaarhken fylhketjïelte latjkeme *álkiduhttit jïh *dávggasmahttit ektiebarkoelatjkoem jïh desnie darjoejibie jeenje konkreetem, *gč.
raportta 2011 mii lea vuolláičállojuvvon 31.01.2012.
reektehtsen 2011 mij lea *vuolláičállojuvvon 31.01.2012.
Finnmárkku fylkkadiggi lea čoahkkimis 22.3.2012 meannudan ášši ja bivdán ovttasbargošiehtadusa mii ii leat nu viiddis ja mii lea eanet konkrehta.
Finnmaarhken fylhkedigkie tjåanghkosne 22.3.2012 gïetedamme aamhtesh jïh maadteme ektiebarkoelatjkoem ij mij leah dan vijries jïh mij lea jeenje konkreete.
Fylkkadiggi lea maiddái mearridan ahte čuovvovaš suorggit galggašedje leat mielde šiehtadusas: Ealáhusovddideapmi, oahppu, areálahálddašeapmi ja ceavzilis ovdáneapmi, riikkaidgaskasaš áššit ja Barents-ovttasbargu, sámi giella ja kultuvra, kulturmuitohálddašeapmi ja FeFo.
Fylhkedigkie aaj nænnoestamme ahte minngebe suerkieh edtjieh mealtan latjkosne årrodh: Jielemeevtiedimmie, learoe, goelpeneståaroereereme jïh gaarsje evtiedimmie, gaskenasjonaale aamhtesh jïh Barents-ektiebarkoe, saemien gïele jïh kultuvre, kultuvremojhtesereereme jïh FeFo.
Sámediggi ja Finnmárkku fylkkagielda áigot deaivvadit maŋŋá beassážiid ja guorahallat viidáset ovttasbarggu rámmaid.
Saemiedigkie jïh Finnmaarhken fylhketjïelte sijhtieh mænngan påaski gaavnesjidh jïh goerehtalledh vijrebe ektiebarkoen mierieh.
Nationála fievrridanplána
Nasjonaale juhtemesoejkesje
Sámediggeráđđi searvvai čoahkkimii 29.02.12 ovttas fylkkaráđiin Grethe Ernø Johansen.
Saemiedigkieraerie meatan tjåanghkose 29.02.12 ektesne fylhkenraerine Grethe Ernø Johansen.
Čoahkkima ulbmilin lei buoridit oktavuođaid Finnmárkku fylkkagieldda ektui, ja gávdnat oktasaš politihkalaš áššiid Sámedikki Finnmárkku fylkkagieldda gaskka.
Tjåanghkoen ulmine lij bueriedidh gaskesh Finnmaarhken fylhketjïelten muhteste, jïh gaavnedh ektie politihkeles aamhtesidie Saemiedigkien Finnmaarhken fylhketjïelten gaskemsh.
Sámediggi ja Finnmárkku fylkkagielda válde ovdan erenoamážit Nationála fievrridanplána, mii ovddiduvvui seamma beaivvi.
Saemiedigkie jïh Finnmaarhken fylhketjïelte fraamme vaeltiejin joekoenlaakan Nasjonaale juhtemesoejkesjem, mij seamma biejjien evtiedovvi.
Nationála fievrridanplána (NFP) lea dakkár plána mii galgá gustot 10 jagi fievrridemiide Norggas, ja dat ođasmahttojuvvo juohke njealját jagi ovddabealde stuorradiggeválgga.
Nasjonaale juhtemesoejkesje (*NFP) lea dagkeres soejkesje mij edtja davvodh 10 jaepieh juhtiemidie Nöörjesne, jïh dïhte orreståvva #fïerhte<prn><ind><attr> nealjede jaepien åvtelisnie stoerredigkieveeljemen.
Plánas biddjojuvvojit čanastagat geainnuid ja oktasaštrafihka huksemii, doibmii ja bajásdoallamii.
Soejkesjisnie baadtehtahkh bïejesuvvieh geajnoej jïh *oktasaštrafihka tseegkemasse, darjoemasse jïh *bajásdoallamii.
Dalle go plána jagiide 2014-2023 ovddiduvvui lei čielggas ahte bargu Deanu šaldi huksemiin sáhttá álggahuvvot áigodagas 2014-2017 jos rámmii lasihuvvo 20 %.
Dellie goh soejkesjen jaepide jaepiej 2014-2023 evtiedovvi lij tjïelkes ahte barkoe Deatnun pruvvien tseegkeminie maahta boelhkesne jaepiej 2014-2017 aelkiehtovvedh jis mearan 20 lissiehtåvva %.
Finnmárkku fylkkagielda ja Sámediggi vurdet ahte stáhta lasihivččii bušehttii 20 % nu ahte ovddiduvvon fievrridanplána livččii vejolaš čađahit.
Finnmaarhken fylhketjïelte jïh Saemiedigkie vuertiejih ahte staate budsjehtese lissehte 20 % dan ahte evtiedovveme juhtemesoejkesje #buektiehtidh<vblex> tjïrrehtidh.
Sámediggi ja Finnmárkku fylkkagielddas lea oktasaš politihkalaš mihttomearri ahte Deanu šaldi galgá leat gárvvisin huksejuvvon maŋimuštá 2018:s.
Saemiedigkie jïh Finnmaarhken fylhketjïelten lea ektie politihkeles ulmie ahte Deatnun pruvvie edtja årrodh #gaervies<adj><ess> bigkesovveme *maŋimuštá jaepien 2018.
 Ulbmillaš ja vuoruhuvvon ovttasbargošiehtadusat  Árjjaleappo rolla gielddaid ektui  Ollislaš politihkka gielddaid ektui  Árjjalaš váikkuhangaskaomiid geavaheami bokte nannet sámi giela, kultuvrra ja servodateallima
* #Ulmies<adj><attr> jïh prijoriteradovveme ektiebarkoelatjkoeh * Eadtjoehkåbpoem råållam tjïelti muhteste * Ellies politihke tjïelti muhteste * Eadtjohke dïedtetsavtshvierhtiej pråvhkoen baaktoe saemien gïelem nænnoestibie, kultuvrem jïh siebriedahkejieledem
Sámiid ovttasbargu ja riikkaidgaskasaš bargu
Saemiej ektiebarkoe jïh gaskenasjonaale barkoe
Sámediggi hálddaša prinsihpalaš beliid ja beroštusaid mat ovddiduvvojit ja bealuštuvvojit riikkaidgaskasaš arenain.
Saemiedigkie prinsihpeles bielide jïh ïedtjh reerie mah evtiedovvieh jïh gaskenasjonaale sijjine vaarjelovvieh.
Deaŧalaš lea ahte álgoálbmotdimenšuvdna nationála ja riikkaidgaskasaš forain gozihuvvo, ja ahte áššit main lea mearkkašupmi álgoálbmogiidda ovddiduvvojit sihke nationála dásis ja riikkaidgaskasaččat.
Vihkele lea ahte aalkoeåålmehdimensjovne nasjonaale jïh gaskenasjonaale forumine geehtesåvva, jïh ahte aamhtesh mejnie lea mïerhkesjimmie aalkoeåålmegidie evtiedovvieh dovne nasjonaale daltesisnie jïh gaskenasjovnaale daltesisnie.
Rájáid rastá bargu dahkkojuvvo earret eará nationála ja riikkaidgaskasaš foraid ja arenaid ektui mat gusket ON:ii, Davveguovlopolitihkkii, Sámi parlamentáralaš ráđđái, Barents-ovttasbargui, Davviriikkalaš ovttasbargui, Árktalaš ovttasbargui, Interreg:ii ja EO:ii.
Raasti rastah barkoe gaskem jeatjah dorjesåvva nasjonaale jïh gaskenasjonaale forumi jïh sijjiej muhteste mah ONESE dijpieh, Noerhtedajvepolitihkese, Saemien parlamentarihkeles raaran, Barents-ektiebarkose, Noerhtelaanti ektiebarkose, Arktihken ektiebarkose, Interregese jïh *EO:ij.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 34. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 34. bielie 90 bielesne
Ulbmil
Ulmie
 Váldomihttomearri  Álgoálbmogat mearridit iežaset ahtanuššama ja sis lea vejolašvuohta gozihit iežaset beroštusaid riikkaidgaskasaččat.
* Åejvieulmiemierie * Aalkoeåålmegh jïjtjemsh nænnoestieh *ahtanuššama jïh daj lea nuepie geehtedh jïjtjsh ïedtjh gaskenasjovnaale daltesisnie.
Oassemihttomearri
Boelhkeulmie
 Buot álbmotjoavkkuin ja goappašiin sohkabeliin davviguovlluin ovttaárvosaš ovttaseallin ja ovdánanvejolašvuođat.
* #Gaajhke<prn><ind><pl><loc> #aalmoge<n><cmp_sgnom><cmp>#dåehkie<n><pl><loc> jïh gåabpaginie slïektebieline noerhtedajvine seammavyörtegs *ovttaseallin jïh åvtenimmienuepieh.
 Viiddis ovttasbargu sámiid gaskka riikarájáid rastá  Sámediggi lea iešheanalis aktevra ovttasráđiid eará riikkaidgaskasaš bargguin
* Vijries ektiebarkoe saemiej gaskemsh rïjhkeraasti rastah * Saemiedigkie lea *iešheanalis aktööre *ovttasráđiid jeatjah gaskenasjonaale barkojne
Sámi parlamentáralaš ráđđi
Saemien parlamentarihkeles raerie
Sámi parlamentáralaš ráđi Sámedikki delegašuvdna Egil Olli, Aili Keskitalo ja Marianne Balto bokte oassálastte Barents álgoálbmotkongreassas 9.-10.2.2012 Girkonjárggas.
Saemien parlamentarihkeles raeriem Saemiedigkien delegasjovne Egil Ollijjen, Aili Keskitalon jïh Marianne Balton baaktoe mealtan Barentsen #aalkoeåålmehkongresse<n><g3><sg><ine> 9.-10.2.2012 Girkonjárgesne.
70 ovddasteaddji nenetsa, sámi ja vepser álbmogiin Barentsregiovnnas deaivvadedje Girkonjárggas digaštallat álgoálbmogiid oassálastima Barents-ovttasbarggus ja viidásit barggu vuoruhemiid.
70 saadthalmetjh *nenetsa, saemien jïh *vepser aalmoginie #Barentsregiovdna<np><top><sg><ine> Girkonjárgesne gaavnesjin digkiedalledh aalkoeåålmegi #mealtan<adv><der_nomact><n> Barents-ektiebarkosne jïh vijrebe barkoen prijoriteradimmieh.
Kongreassa dohkkehii resolušuvnna ja ođđa doaibmaplána Álgoálbmogiid várás Barents-ovttasbarggus.
#Kongresse<n><g3><sg><nom> resolusjovnem jïh orre dahkoesoejkesjem Aalkoeåålmegi muhteste dåhkasjehti Barents-ektiebarkosne.
Ovdalaš kongreassa lágiduvvui konferánsa mas fáddán lei: ”Indigenous peoples, Business & Environment 2012”.
Ovtetje #kongresse<n><g3><sg><nom> konferaanse öörnesovvi mesnie aamhtesinie lij: ”Im*digenous *peoples, *Business & *Environment 2012”.
Álgoálbmogiid bargojoavku Barentsovttasbarggus lágidedje kongreassa ja konferánssa.
Aalkoeåålmegi barkoedåehkie #Barents<np><cmp_sgnom><cmp>ektiebarkosne #kongresse<n><g3><sg><acc> jïh konferaansem öörnin.
Resolušuvdna, doaibmaplána, ja eará dieđut kongreassa ja konferánssa birra gávnnat dáppe: www.barentsindigenous.org.
Resolusjovne, dahkoesoejkesje, jïh jeatjah daajroeh #kongresse<n><g3><sg><gen> jïh konferaansem bïjre daebpene gaavnh: *www.*barentsindigenous.*org.
Sámi parlamentáralaš ráđi Sámedikki delegašuvdna oassálasttii Girkonjárggakonferánssas mii lágiduvvui 8.
Saemien parlamentarihkeles raeriem Saemiedigkien delegasjovne mealtan Gærhkoenjaarkenkonferaansesne mij öörnesovvi 8.
Industriijaovddideapmi, Barentsregiovdna 2030 guvlui, Servodathuksen davviguovlluin.
Industrijeevtiedimmie, #Barentsregiovdna<np><top><sg><nom> 2030 dajvese, Siebriedahketseegkeme noerhtedajvine.
Sámi parlamentáralaš ráđis lei stivračoahkkin 28.
Saemien parlamentarihkeles raeresne lij ståvroetjåanghkoe 28.
Ja 29.2.2012 Guovdageainnus.
Jïh 29.2.2012 Kautokeinosne.
Gollegiella – Davviriikkalaš Sámi giellabálkkašupmái nammaduvvoje ođđa lahtut árvvoštallanlávdegoddái.
Gulliegïele – Noerhtelaanti saemien gïeleåasese orre lïhtsegh nommehtovvin vierhtiedimmiemoenehtsasse.
Klemetti Näkkäläjärvi nammaduvvui lahttun Bistevaš árktalaš parlamentarihkkárlávdegoddái.
Klemetti Näkkäläjärvi lïhtseginie Vihties arktihken paramentarihkeremoenehtsasse nommehtovvi.
Stivra mearridii maiddái nammadit bargojoavkku mii galgá ráhkadit oktasaš oahpahusvuođu.
Ståvroe aaj nænnoesti nommehtidh barkoedåehkiem mij edtja ektie ööhpehtimmievåaromem darjodh.
Suoma Sámedikki Kulturráđđi nammadii Ulla Aikio-Puoskari lahttun dán jovkui.
Soemen Saemiedigkien kultuvreraerie Ulla Aikio-Puoskarim nommehti lïhtseginie daan dåahkan.
Go EU allaáirras olgoriikkaáššiid ja sihkkarvuođapolitihka várás ja Eurohpá-kommišuvnna várrepresideanta, Catherine Ashton, finai Suomas 5.-6.3.2012, de son bovdii Sámi parlamentáralaš ráđi ovddasteddjiid ságastallamii njukčamánu 6. b.
Goh *EU jollesaadthalmetje ålkoelaantenaamhtesi jïh vihtiesvoetenpolitihken muhteste jïh Europa-kommisjovnen mubpieåvtehke, Catherine *Ashton, Soemesne mïnni 5.-6.3.2012, dellie dïhte bööri Saemien parlamentarihkeles raerien saadthalmetjh gaskestallemasse njoktjen 6. b.
Roavvenjárggas.
Roavvenjárgesne.
SPR ovddasteaddjit ledje Suoma Sámedikki sátnejođiheaddji Klemetti Näkkäläjärvi, Ruoŧa Sámedikki stivrasátnejođiheaddji Per Mikael Utsi ja direktevra Rune Fjellheim.
SPR:n saadthalmetjh lin Soemen Saemiedigkien baakoejuhtiehtæjja Klemetti Näkkäläjärvi, Sveerjen Saemiedigkien ståvroebaakoejuhtiehtæjja Per Mikael Utsi jïh direktööre Rune Fjellheim.
Egil Olli dađi bahábut ii sáhttán searvat.
Egil Olli *dađi #bahhas<adj><comp><der_laakan><adv> idtji maehtieh meatan.
Čoahkkimis digaštalle earret eará Árktalaš áššiid, boazodoallogažaldagaid ja giela.
Tjåanghkosne gaskem jeatjah Arktihken aamhtesidie digkiedallin, båatsoegyhtjelasside jïh gïelem.
Per Mikael Utsi ovddidii gažaldaga boahtte áigodaga Interreg-prográmma birra ja regionála ovdáneami mii guoská sámi guvlui.
Per Mikael Utsi gyhtjelassem evtiedi #båetije<adj><sg><gen> boelhken Interreg-programmen bïjre jïh regionaale evtiedimmiem mij saemien dajvese dæjpa.
Rune Fjellheim muitalii ON álgoálbmotkonferánssa birra álgoálbmogiid birra 2014 ja ráhkkanahtti álgoálbmotkonferánssa birra mii galgá lágiduvvot Álttás geassemánu 2013.
Rune Fjellheim ONEM aalkoeåålmegekonferaansen/aalkoeåålmehkonferaansen/aalkoeåålmhkonferaansen bïjre soptsesti aalkoeåålmegi bïjre 2014:n jïh båårestæjja aalkoeåålmegekonferaansen/aalkoeåålmehkonferaansen/aalkoeåålmhkonferaansen bïjre mij edtja Áltesne ruffien öörnesovvedh 2013.
Eanet dieđut: http://tvnewsroom.consilium.europa.eu/event/catherine-ashton-trips-and-meetings/eu-hr-ashton-infinland-meeting-and-statement/ http://valtioneuvosto.fi/ajankohtaista/tiedotteet/tiedote/fi.jsp?toid=2213&c=0&moid=2216&oid=3522
Jeenje daajroeh: *http://*tvnewsroom.*consilium.*europa.*eu/*event/*catherine-*ashton-*trips-*and-*meetings/*eu-*hr-*ashton-*infinland-*meeting-*and-*statement/ *http://*valtioneuvosto.*fi/*ajankohtaista/*tiedotteet/*tiedote/*fi.*jsp?*toid=2213&c.=0&*moid=2216&*oid=3522
http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/12/212&format=HTML&aged=0&langua ge=SW&guiLanguage=nb
*http://*europa.*eu/*rapid/*pressReleasesAction.debpene?*reference=*IP/12/212&*format=*HTML&*aged=0&*langua aaj=*SW&*guiLanguage=*nb
 Váikkuhit davviguovloovddideapmái nu ahte sámiid ja eará álgoálbmogiid kultuvrra ja servodaga ovddideapmi nannejuvvošii.
* Noerhtedajveevtiedæmman dijpijibie dan ahte saemiej jïh jeatjah aalkoeåålmegi kultuvren jïh siebriedahken evtiedimmie nænnoeståvva.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 35. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 35. bielie 90 bielesne
 Nannet Ruošša beale sámiid dili.
* Russlaanten bieliem Nænnoestibie saemiej tsiehkiem.
 Riikkaidgaskasaš ovttasbarggu bokte háhkat buriid rámmaeavttuid eará álgoálbmogiidda.
* Gaskenasjonaale ektiebarkoen baaktoe buerie mierietsiehkide jeatjah aalkoeåålmegidie skååffijibie.
Sámedikki bargu ON álgoálbmot máilmmikonferánssa (2014) oktavuođas ja dan globála ráhkanahtti álgoálbmotkonferánssas Álttás (2013)
Saemiedigkien barkoe ONEN aalkoeåålmege/aalkoeåålmeh eatnemenkonferaansen (2014) gaskesisnie jïh dennie globaale båårestæjja aalkoeåålmegekonferaansesne/aalkoeåålmehkonferaansesne/aalkoeåålmhkonferaansesne Áltesne (2013)
Dievasčoahkkimii lea ovdal muitaluvvon ahte lea dollojuvvon rabas ja bealátkeahtes álgoálbmotčoahkkin Københámmanis ođđajagemánu 13.-14.
Dïevestjåanghkose lea aarebi soptsestovveme ahte gaahpode steeresovveme jïh *bealátkeahtes aalkoeåålmegetjåanghkoe/aalkoeåålmehtjåanghkoe/aalkoeåålmhtjåanghkoe Københámmanisnie tsïengelen 13.-14.
beivviid 2012.
biejjiej 2012.
Dat čoahkkin dollojuvvui dego oassin álgoálbmogiid ráhkkaneapmin máilmmikonferánsii jagis 2014.
Dïhte tjåanghkoe dellie steeresovvi boelhkine aalkoeåålmegi ryöjredimmine eatnemenkonferaansese jaepesne 2014.
Dan lassin ahte ráđđádallat vejolaš álgoálbmotstrategiijaid- ja sajádagaid proseassas máilmmikonferánssa guvlui, dollojuvvoje maiddái konsultašuvnnat ollu stáhta ovddasteddjiiguin Københámmanis.
Dan lissine ahte rååresjadtijibie #kaanne<vblex><indic><pres><p1><pl> #aalkoeåålmege<n><cmp_sgnom><cmp> strategiji- jïh sijjiej prosessesne eatnemenkonferaansen dajvese, aaj steeresovvin konsultasjovnh jïjnje staaten saadthalmetjigujmie Københámmanisnie.
Norga lei ovddastuvvon Norgga ambassáda bokte Dánmárkkus.
Nöörje lij *ovddastuvvon Nöörjen *ambassáda baaktoe Danmarhkesne.
Københámmana álgoálbmotčoahkkin mearridii resolušuvnna máilmmikonferánssa birra gos deattuhuvvo ahte álgoálbmogiid oassálastin buot dásiin viidáset proseassas lea áibbas mearrideaddjin konferánssa bohtosii ja legitimitehtii.
Københámmanen aalkoeåålmegetjåanghkoe/aalkoeåålmehtjåanghkoe/aalkoeåålmhtjåanghkoe resolusjovnen eatnemenkonferaansen bïjre nænnoesti gusnie #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> ahte aalkoeåålmegi #mealtan<adv><der_nomag><n> #gaajhke<prn><ind><pl><loc> daltesinie vijrebe prosessesne lea aejvie nænnoestæjjine konferaansen illedahkese jïh legitimiteetese.
Resolušuvdna gávnnaha dilálašvuođaid main návdojuvvojit leat vuođđomearkkašupmi sihkarastit álgoálbmogiid dievaslaš ja beaktilis oassálastima buot dásiin proseassas.
Resolusjovne nuepieh guajhtsede mejnie *návdojuvvojit årrodh våaromemïerhkesjimmie gorredidh aalkoeåålmegh ellies jïh eadtjohke #mealtan<adv><der_nomact><n> #gaajhke<prn><ind><pl><loc> daltesinie prosessesne.
Vurdojuvvo ahte buot čieža regiovnna leat soabadan temáhtalaš vuoruhemiid ovdal ráhkanahtti konferánssa Álttás jagis 2013, ja ahte Álttá konferánssas soabaduvvo oktasaš globála álgoálbmotposišuvdna temáhtalaš ja áššálaš vuoruhemiiguin máilmmikonferánsii.
Vuartasåvva ahte gaajhkh tjïjhtje regijovnh leah latjkeme *temáhtalaš prijoriteradimmiej aarebi båårestæjja konferaansem Áltesne jaepien 2013, jïh ahte Áltán konferaansesne ektie globaale aalkoeåålmegeposisjovne/aalkoeåålmehposisjovne/aalkoeåålmhposisjovne latjkasåvva *temáhtalaš jïh aamhtesen prijoriteradimmiejgujmie eatnemenkonferaansese.
Københámmana resolušuvnna bokte mearridedje álgoálbmogat vuođđudit globála koordinerenjoavku máilmmikonferánsii, joavkus lea okta miellahtu ja várremiellahtu juohke ovttas dain čieža álgoálbmotregiovnnain, dan lassin okta lahtu álgoálbmot nissoniin ja nuorain.
Københámmanen resolusjovnen baaktoe aalkoeåålmegh nænnoestin tseegkedh globaale koordineeremedåehkie eatnemenkonferaansese, *joavkus lea akte lïhtsegen jïh tjahkelïhtsegen #fïerhte<prn><ind><attr> ektesne dejnie tjïjhtje aalkoeåålmegeregijovnine/aalkoeåålmehregijovnine/aalkoeåålmhregijovnine, dan lissine akte lïhtsegen aalkoeåålmege/aalkoeåålmeh nyjsenæjjine jïh noerine.
Joavkkus leat dalle ovcci miellahtu.
Dåehkien leah dellie uktsie lïhtsegh.
Resolušuvnnas evttohuvvui ee.
Resolusjovnesne gaskem jeatjah uvtedovvi
ahte ON váldočoahkkima presideanta berre nammadit guokte veahkke-heiveheaddji dan viidásut barggus ON siskkobealde, ovtta stáhtalaš ja ovtta álgoálbmot ovddasteaddji nu ahte šiehtadallamat ja ságastallamat stáhtaid ja álgoálbmot gažaldagain konferánssas váldojuvvojit vuhtii.
ahte ONEN åejvietjåanghkoen presideente byöroe gööktem nommehtidh #viehkie<n><cmp_sgnom><cmp_hyph><cmp> sjïehtehtæjja dennie vijrebe barkosne ON sisnjelen, akten staateles jïh aktem aalkoeåålmegen saadthalmetjen dan ahte raarahtallemh jïh gaskestallemh staati jïh aalkoeåålmegen gyhtjelassijste konferaanseste vaaltasuvvieh vuehtieji.
Sámi parlamentáralaš ráđi ovddasteaddji máilmmikonferánsaproseassas John B.
Saemien parlamentarihkeles raerien saadthalmetjen eatnemenkonferaanseprosessesne Johnen b.
Henriksen, nammaduvvui álgoálbmot veahkke-heiveheaddjin dán viidáset proseassas.
Henriksen, nommehtovvi aalkoeåålmegen viehkie%-sjïehtehtæjjine daennie vijrebe prosessesne.
Københámmana konferánssa ávžžuhusa vuođul, muitalii ja čilgii Sámi parlamentáralaš ráđi ovddasteaddji Københámmana resolušuvnna birra čoahkkimis mii dollojuvvui golbma beaivvi maŋŋil Københámmana čoahkkima ON váldočoahkkima presideanta kantuvrras New Yorkas.
Københámmanen konferaansen haestemen mietie, soptsesti jïh boejhkeli Saemien parlamentarihkeles raerien saadthalmetjem Københámmanen resolusjovnen bïjre tjåanghkosne mij golme biejjieh mænngan Københámmanen steeresovvi tjåanghkoem ONEN åejvietjåanghkoen presideente kontovresne New Yorkesne.
Čoahkkin lei ođđajagemánu 17.
Tjåanghkoe lij tsïengelen 17.
beaivve 2012.
biejjien 2012.
Sámi parlamentáralaš ráđi ovddasteaddji lea dán áigodagas maŋŋil Københámmana čoahkkima čađahan dárbbašlaš ja áigeguovdilis konsultašuvnnaid miellahtostáhtaiguin ja relevántta ON-orgánaiguin dain diliin mat leat ovddiduvvon Københámmana resolušuvnnas.
Saemien parlamentarihkeles raerien saadthalmetje lea daennie boelhkesne mænngan Københámmanen tjåanghkoen tjïrrehtamme daerpies jïh daaletje konsultasjovnide lïhtsegenstaatigujmie jïh relevaanten #ON<np><cmp_sgnom><cmp><guio>orgaanigujmie dejnie tsiehkine mah Københámmanen resolusjovnesne evtiedovveme.
Hjalmar Dahl, Ruonáeatnama inuihtta, guhte ovddasta Inuit Circumpolar Council (ICC) organisašuvnna, lea arktalaš miellahtu dan globála koordinerenjoavkkus.
Hjalmar Dahl, Ruonáeanan inuihte, guhte *ovddasta Inuit Circumpolar Councilen (*ICC) organisasjovnen, lea arktihken lïhtsegen dennie globaale koordineeremedåehkesne.
Sara Larsson, Ruoŧa sámedikki ovddasteaddji, nammaduvvui SPR stivračoahkkimis guovvamánu 28-29.
Sara Lars, Sveerjen saemiedigkien saadthalmetjen, SPR nommehtovvi ståvroetjåanghkosne goevten 28-29.
beaivve 2012 arktalaš várrelahttun dan globála koordinerenjovkui.
biejjien 2012 arktihken sæjjasadtjine dan globaale koordineeremedåahkan.
.
.
Dat globála koordinerenjoavku doalai vuosttaš čoahkkima New Yorkas njukčamánu 22.-23.beivviid 2012.
Dïhte globaale koordineeremedåehkie voestes tjåanghkoem New Yorkesne steeri njoktjem 22.-23.biejjiej 2012.
Čoahkkin dollojuvvui ON-viesus New Yorkas.
Tjåanghkoe #ON<np><cmp_sgnom><cmp><guio>gåetesne New Yorkesne steeresovvi.
Čoahkkima mákse Ruonáeatnama iešhálddahus International Work Group for Indigenous Affairs (IWGIA) ja Norgga Sámediggi.
Tjåanghkoem maeksiejin Ruonáeanan *iešhálddahus Internationalen Worken Groupen *for In*digenous Affairsen (*IWGIA) jïh Nöörjen Saemiedigkie.
Dán globála koordinerenjoavkkus ledje maid konsultašuvnnat máŋgga miellahtostáhta ovddasteddjiiguin, earenoamážit
Daennie globaale koordineeremedåehkien lin aaj konsultasjovnh gellien lïhtsegenstaaten saadthalmetjigujmie, aave
Afrika, Arktisk, Asia, Sentral- og Sør Amerika og Kariben, Sentral og Øst Europa, Sentral Asia og Trans Kaukasia,
Afrika, *Arktisk, Asia, *Sentral- *og Sør Amerika *og *Kariben, *Sentral *og Øst Europa, *Sentral Asia *og *Trans Kaukasia,
Russiske Føderasjon, Nord Amerika, og Stillehavsområdet
*Russiske *Føderasjon, Nord Amerika, *og *Stillehavsområdet
Medlemmer: (1) Afrika: Joseph Ole Simmel og Saoudata Aboubacrine (medlemmer); (2) Arktisk: Hjalmar Dahl
*Medlemmer: (1) Afrikah: Joseph Olen *Simmel *og *Saoudata *Aboubacrine (*medlemmer); (2) *Arktisk: Hjalmar Dahl
gažaldagain mat gusket álgoálbmogiid oassálastima proseassas ja dárbbus oažžut álgoálbmot ovddasteaddji veahkke-heiveheaddjin prosessii.
gyhtjelassine mah dijpieh aalkoeåålmegi #mealtan<adv><der_nomact><n> prosessesne jïh daerpiesvoetesne åadtjodh aalkoeåålmegen saadthalmetjen viehkie%-sjïehtehtæjjine prosessese.
Eará áššiid koordinerenjoavkku áššelisttus ledje ee.
Jeatjah aamhtesidie koordineeremedåehkien aamhteselæstosne lin gaskem jeatjah
proseassa ovdáneapmi Københámmana čoahkkima rájes našuvnnalaččat, regionálalaččat ja globála dásis.
prosessen evtiedimmie Københámmanen tjåanghkoen raejeste nasjonaalelaakan, *regionálalaččat jïh globaale daltesisnie.
Sámi parlamentáralaš ráđi ovddasteaddji čilgii dan maŋimuš ovdáneami ON siskkobealde, ja mii lei dahkkon ovddidit prinsihpaid mat leat vuolláisárgojuvvon Københámmana resolušuvnnas.
Saemien parlamentarihkeles raerien saadthalmetje dam minngebe evtiedimmiem boejhkeli ONEN sisnjelen, jïh mij dorjeme prinsïhph evtiedieh mah leah *vuolláisárgojuvvon Københámmanen resolusjovnesne.
Miellahtut čilgejedje ovdáneami iešguđet guovlluin, ja sihke nisson- ja nuoraidfierpmádagain.
Lïhtsegh evtiedimmiem ovmessie dajvine boejhkelin, jïh dovne nyjsenæjjan- jïh noerivearmadahkine.
Buot guovllut geahččalit čađahit dárbbašlaš regionála konsultašuvnnaid buori áiggis ovdal dán ráhkanahtti konferánssa Áltás jagis 2013.
Gaajhkh dajvh voejhkelieh tjïrrehtidh daerpies regionaale konsultasjovni buerie tïjjesne aarebi daan båårestæjja konferaansem Áltesne jaepesne 2013.
Koordinerenjoavku ráđđádalai viidáset sierra strategiijaid ovddidit prinsihpaid mat mearriduvvojedje Københámmanis.
Koordineeremedåehkie rååresjadti vijrebe sjïere strategijide prinsïhph evtiedidh mah Københámmanisnie nænnoestovvin.
Miellahtut ságastalle maid mainna lágiin livččii buoremus váldit vuhtii koordinerenjoavkku rolla, bargguid ja doaimmaid dán proseassas.
Lïhtsegh aaj soptsestallin mejnie vuekine bööremes vaeltedh koordineeremedåehkien råållam vuehtieji, barkoeh jïh darjomh daennie prosessesne.
Mearriduvvui, ahte ráhkaduvvojit bajit njuolggadusat joavkku doibmii, ja daid vurdet mearridit boahtte čoahkkimis – mii dollojuvvo dán jagi Bistevaš foruma (7-18.5.
Nænnoestovvi, ahte bijjebe njoelkedassh dorjesuvvieh dåehkien darjoemasse, jïh dejtie vuertieh nænnoestidh #båetije<adj><sg><ine><attr> tjåanghkosne – mij steeresåvva daan jaepien Vihties forumen (7-18.5.
2012) oktavuođas.
2012) gaskesisnie.
Joavku mearridii bargat pro-aktiivvalaččat čuovvovaš ráđđádallamiidda sierra resolušuvnna birra Váldočoahkkimii máilmmikonferánssa čađaheami birra.
Dåehkie nænnoesti barkedh *pro-eadtjohkelaakan minngebe rååresjadtemidie sjïere resolusjovnen bïjre Åejvietjåanghkose eatnemenkonferaansen tjïrrehtimmien bïjre.
Váldočoahkkin áigu iežas resolušuvnna bokte mearridit máilmmikonferánssa rámmaid, ee.
Åejvietjåanghkoe sæjhta jïjtjse resolusjovnen baaktoe nænnoestidh eatnemenkonferaansen mierieh, gaskem jeatjah
jearaldaga álgoálbmogiid oassálastima hárrái viidáset proseassas.
gyhtjelassem aalkoeåålmegi #mealtan<adv><der_nomact><n> gaavhtan vijrebe prosessesne.
Miellahtostáhtat áigot geargat daiguin ráđđádallamiiguin geassemánus 2012.
Lïhtsegenstaath sijhtieh galhkedh #dïhte<prn><dem><pl><com> rååresjadtemigujmie ruffien 2012.
Dat globála koordinerenjoavku mearridii ráhkadit konkrehta álgaga dakkár resolušuvdnii.
Dïhte globaale koordineeremedåehkie nænnoesti darjodh konkreetem *álgaga dagkeres resolusjovnese.
Álgoálbmogiid veahkke-heiveheaddji oaččui bargun jođihit dan barggu ja čuovvolit daid miellahtostáhtaid ektui.
Aalkoeåålmegi viehkie%-sjïehtehtæjja åadtjoeji barkojne öörnedh dam barkoem jïh dåeriedidh daj lïhtsegenstaati muhteste.
Koordinerenjoavku nammadii ruhtadanlávdegotti man doaibman lea gávdnat ruhtadeami álgoálbmogiid oassálastimii dán proseassas, ee.
Koordineeremedåehkie beetnehdåarjoemoenehtsem nommehti maam jåhteme lea beetnehdåarjoem gaavnedh aalkoeåålmegi #mealtan<adv><der_nomact><n> daennie prosessesne, gaskem jeatjah
álgoálbmogiid regionála ráhkkanan proseassain ja Áltá-konferánsii.
aalkoeåålmegi regionaale prosessine ryöjredem jïh Áltá-konferaansese.
Čoahkkin mearridii viidáset Tracey Castro Whae, Maori, New Zealand, bissovaš raportevran globála koordinerenjovkui, gii oažžu doarjaga máŋgasiin dokumenteret joavkku barggu ja muđui proseassa.
Tjåanghkoe nænnoesti vijrebe Tracey Castro *Whae, *Maori, New Zealaante, vihties *raportevran globaale koordineeremedåahkan, gie dåarjoem åådtje *máŋgasiin vihtiestidh dåehkien barkoen jïh voen prosessem.
Mearriduvvui ahte guovlluin main sierranas sivaid geažil lea garra dárbu oažžut guokte miellahtu koordinerenjovkui, ee.
Nænnoestovvi ahte dajvine mejnie sjïere sjïeki dïete lea garre daerpiesvoete göökte lïhtsegh åadtjodh koordineeremedåahkan, gaskem jeatjah
guovllu stuora gielalaš earuid dihte, siskkáldas koordinerenhástalusat dahje eará lossa sivaid dihte,besset friddja nammadit guokte miellahtu.
dajvem stoere gïeleh juakadimmiej åvteste, *siskkáldas koordineeremehaestemh jallh jeatjah leevles sjïeki åvteste,biesieh frijjem göökte lïhtsegh nommehtidh.
Lei goit ovttamielalašvuohta das ahte guovllut mat vejolaččat nammadit guokte miellahtu, sis lea dušše okta jietna joavkkus ja sii fertejit ieža máksit vejolaš nuppi miellahttu oassálastima.
Lij gujht sïemesvoete desnie ahte dajvh mah #nuepie<vblex><indic><pret><p3><sg> nommehtieh göökte lïhtsegh, daj lea ajve akte tjoeje dåehkesne jïh dah tjuerieh jïjtjh maeksedh buektiehtieh mubpien lïhtsege #mealtan<adv><der_nomact><n>.
Arktalaš guovllu ovddasteaddji muitalii ahte juste dál sii eai oainne dárbbu guovtti miellahttui, daningo leat buorit gulahallankanálat gaskal guovllu álgoálbmogiid ja daningo dat šattaše maid divraset.
Arktihken dajven saadthalmetje soptsesti ahte dastegh daelie eah dah daerpiesvoetem göökten lïhtsegasse vuejnieh, juhkoe leah buerie gaskesadtemekanaalh gaskesne dajven aalkoeåålmegi jïh juhkoe dah aaj sjidtieh dovrebe.
Álgoálbmogiid veahkke-heiveheaddji John B.
Aalkoeåålmegi viehkie%-sjïehtehtæjja Johnen b.
Henriksen oaččui aivve positiivalaš máhcahemiid ja rámi dan barggu ovddas maid lea bargan maŋŋil Københámmana čoahkkima álgojagis.
Henriksen ajve åadtjoeji positijve/positïjve #jarkedh<vblex><iv><der_h><vblex><tv><der_nomact><n><pl><gen> jïh *rámi dan barkoen åvteste maam mænngan barkeme Københámmanen tjåanghkoen aalkoejaepesne.
Joavkku miellahtut geardduhedje sávaldaga ahte son joatká doaimmas álgoálbmogiid veahkke-heiveheaddjin.
Dåehkien lïhtsegh *geardduhedje sjaavnjoem dïhte darjoemisnie aalkoeåålmegh jåarhka viehkie%-sjïehtehtæjjine.
Københámmana resolušuvnna vuođul.
Københámmanen resolusjovnen mietie.
Čoahkkin mearridii ráhkadit bajit njuolggadusaid su viidáset doibmii, ee.
Tjåanghkoe nænnoesti darjodh bijjebe njoelkedasside dan vijrebe darjoemasse, gaskem jeatjah
su oktavuođaid koordinerenjovkui.
dan gaskesh koordineeremedåahkan.
Njuolggadusat mearriduvvojit boahtte čoahkkimis, mii dollojuvvo Bistevaš foruma oktavuođas.
Njoelkedassh nænnoestuvvieh #båetije<adj><sg><ine><attr> tjåanghkosne, mij steeresåvva Vihties forumen gaskesisnie.
Globála koordinerenjoavku doallá maid iežas bálddalasdoaluid máilmmikonferánssa birra foruma čoahkkima áigge.
Globaale koordineeremedåehkie aaj steerie jïjtjse baaltelaaketjearrangemeenten eatnemenkonferaansen bïjre forumen tjåanghkoem tïjjen.
Dat čoahkkin dollojuvvo gaskavahkku miessemánu 9.
Dïhte tjåanghkoe gaskevåhkoe steeresåvva suehpeden 9.
beaivve 2012.
biejjien 2012.
Álgoálbmogiid veahkke-heiveheaddji galgá veahkehit ordnet bálddalaš-doaluid ja joavkku čuovvovaš čoahkkima.
Aalkoeåålmegi viehkie%-sjïehtehtæjjam edtja viehkiehtidh veesmedh *bálddalaš-arrangemeente jïh dåehkien minngebe tjåanghkoem.
Globála koordinerenjoavku digaštalai ráhkanahtti álgoálbmotkonferánssa čađaheami.
Globaale koordineeremedåehkie båårestæjja aalkoeåålmegekonferaansen/aalkoeåålmehkonferaansen/aalkoeåålmhkonferaansen tjïrrehtimmiem digkiedalli.
Mearriduvvui ahte áigodat geassemánu 8.-13.
Nænnoestovvi ahte boelhke ruffien 8.-13.
beivviid 2013 lea heivvoleamos áigi konferánsii.
biejjiej 2013 lea sjiehtielommes tïjje konferaansese.
Lei ovttamielalašvuohta ahte 300-400 álgoálbmotdelegáhta juhkkojuvvon čieža guvlui, lea realisttalaš sturrodat konferánsii.
Lij sïemesvoete ahte 300-400 *álgoálbmotdelegáhta #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> tjïjhtjen dajvese, lea *realisttalaš ståaroe konferaansese.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 37. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 37. bielie 90 bielesne
Dat mearkkaša ahte sáhttá vuordit sullii 700 olbmo boahtit Áltá-konferánsii jagis 2013.
Dïhte krööhkeste ahte maahta vuertedh medtie 700 almetjh båetedh Áltá-konferaansese jaepesne 2013.
Globála ruhtadankomitea áigu ovttasbargat ordnejeddjiiguin sihkkarastit ruhtadeami mátke- ja orrungoluide 300-400 virggálaš delegáhttii.
Globaale beetnehdåarjoemoenehtse sæjhta veesmijigujmie gorredidh laavenjostedh beetnehdåarjoem fealadimmie- jïh gåhkoemaaksojde 300-400 #barkoe<n><adj><sg><nom> *delegáhttii.
Iežas reivve bokte b. cuoŋománu 5. b. 2012 dieđihii ON váldočoahkkima presideanta, Ambassadevra AlNassar (Qatar) miellahttostáhtaid fásta delegašuvnnaide New Yorkas ahte son lea mearridan bivdit John B.
Jïjtjse prievien baaktoe b. voerhtjen 5. b. 2012 ON bïeljeli åejvietjåanghkoen presideente, *Ambassadevra *ALNassar (Quatar) lïhtsegestaati vihties delegasjovnide New Yorkesne dïhte nænnoestamme maedtedh Johnem b.
Henriksen ja Mexico ON-ambassadevrra Luis Alfonso de Alba čađahit konsultašuvnnaid su ovddas ON miellahttostáhtaiguin ja álgoálbmogiiguin, ON álgoálbmogiid máilmmikonferánssa čađaheami birra.
Henriksen jïh Mexicon *ON-ambassadevrra Luis *Alfonso dellie *Alba konsultasjovnh dan åvteste tjïrrehtieh ONEN lïhtsegestaatigujmie jïh aalkoeåålmegigujmie, ONEN aalkoeåålmegi eatnemenkonferaansen tjïrrehtimmien bïjre.
Soai leaba goappašagat dohkkehan dan ávžžuhusa ja nammadeami.
Såtnoeh lægan *goappašagat dåhkasjahteme dam haestemem jïh nommehtimmiem.
Dat lea dehálaš politihkalaš ovdáneapmi danne go dat sihkkarastá ahte máilmmi álgoálbmogat, ásahuvvon globála koordinerenortnega bokte ja sin veahkke-heiveheaddji bokte, aktiivvalaččat besset searvat viidásit ráđđádallamiin.
Dïhte lea vihkeles politihkeles evtiedimmie dannasinie goh dïhte gorrede ahte eatnemen aalkoeåålmegh, tseegkesovveme globaale koordineeremeöörnegen baaktoe jïh daj viehkie%-sjïehtehtæjjan baaktoe, eadtjohkelaakan biesieh meatan vijrieslaakan rååresjadtedh.
Dat lea dehálaš ovdáneapmi maiddái historjjálaččat danne go lea vuosttaš geardde go álgoálbmotovddasteaddji, mii ii ovddas ovttage miellahttostáhta, oažžu almmolaš rolla ON váldočoahkkima rámma siskkobealde.
Dïhte vihkeles evtiedimmie aaj historihkeleslaakan dannasinie goh lea voestes aejkien goh aalkoeåålmegesaadthalmetje/aalkoeåålmehsaadthalmetje/aalkoeåålmhsaadthalmetje, ij mij åvteste akten lïhtsegestaate, byjjes råållam åådtje ONEN åejvietjåanghkoen mierien sisnjelen.
Vurdojuvvo ahte dat guokte nammaduvvon heiveheaddji oažžuba dievasčoahkkima dán jagáš sešuvnnas Bistevaš forumis vai beassaba čađahit almmolaš konsultašuvnnaid miellahtostáhtaiguin ja álgoálbmogiiguin (mánnodaga miessemánu 14. b. 2012, dii. 15:00 – 18:00).
Vuartasåvva ahte dah göökte nommehtovveme sjïehtehtæjja dïevestjåanghkoem åadtjoejægan daan jaapetjen sesjovneste Vihties forumeste vuj bïesijægan byjjes konsultasjovnide tjïrrehtidh lïhtsegenstaatigujmie jïh aalkoeåålmegigujmie (måantam suehpeden 14. b. 2012, ts. 15:00 – 18:00).
Davviguovllupolitihkka
Noerhtedajvenpolitihke
Presideanta Egil Olli ja ráđđelahttu Marianne Balto oassálasttiiga politihkalaš jahkebealčoahkkimis davviguovllupolitihka birra Olgoriikkadepartemeantta stáhtačállin Torgeir Larseniin.
Presideente Egil Olli jïh raerielïhtsege Marianne Balto mealtan politihkeles #bieliejaepie<n><cmp_sh><cmp>tjåanghkosne noerhtedajvenpolitihken bïjre Ålkoelaantendepartemeenten staatetjaelijinie Torgeir Larseninie.
Čoahkkin lei Girkonjárggas 8.2.2012, ja Barents-ráđi norgga ovdagoddi lei čoahkkima váldofáddá.
Tjåanghkoe lij Girkonjárgesne 8.2.2012, jïh Barents-raerien nöörjen *ovdagoddi lij tjåanghkoen åejvieaamhtese.
Deattuhuvvui ahte álgoálbmogat lea dehálaš áŋgiruššansuorgi Barents-ovttasbarggus mai Norga maiddái doarju ruđalaččat.
#Tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> ahte aalkoeåålmegh lea vihkeles barkoesuerkie Barents-ektiebarkosne *mai Nöörje aaj dåarjoje ræjhkaslaakan/ræjhkoeslaakan.
Sámediggi čujuhii ahte hástalus oažžut viidábut politihkalaš searvama álgoálbmogiid bealis lea dušše belohahkii olahuvvon álgoálbmogiid bargojoavkku nannema bokte.
Saemiedigkie tjaatsesti ahte haesteme vijrebelaakan åadtjodh politihkeles #meatan<adv><der_nomact><n> aalkoeåålmegi bieleste ajve *belohahkii #hïnnedh<vblex><iv><der_ht><vblex><iv><prfprc> aalkoeåålmegi barkoedåehkien nænnoestimmien baaktoe.
Buoret álgoálbmotovddasteapmi regiovdnaráđis lea váldohástalus lagamus áigái.
Buerebe *álgoálbmotovddasteapmi regijovneraeresne lea åejviehaesteme gietskemes tïjjese.
Sámediggeráđđi áigu bidjat dan johtui dan bokte ahte lasihit teavstta álgoálbmotovddasteapmái Barents-ovttasbarggus dan proseassa oktavuođas maid Olgoriikadepartemeanta lea álggahan ráhkadan dihte ođđa Girkonjárga-julggaštusevttohusa ovdagoddeáigodagas.
Saemiedigkieraerie sæjhta dam bïejedh *johtui dan baaktoe ahte teekstem lissiehtibie *álgoálbmotovddasteapmái Barents-ektiebarkosne dan prosessen gaskesisnie maam Ålkoelaantedepartemeente aelkiehtamme darjodh åvteste orre Girkonjárga-deklarasjovneuvtelassen *ovdagoddeáigodagas.
Eará fáttát maid digaštalle ledje ráđđehusa davviguovlludieđáhusa čuovvoleapmi, álgoálbmotdimenšuvdna dan mearrádusas ahte bidjat Arktalaš Ráđi bistevaš čállingotti Romsii, bargu ráđđehusa minerálastrategiijain, ja ON álgoálbmot máilmmikonferánsa 2014:s ja ráhkkanahtti konferánsa Álttás 2013:s.
Jeatjah aamhtesh mej digkiedallin lin reerenassen noerhtedajvenbïevnesen dåeriedimmie, aalkoeåålmehdimensjovne dennie nænnoestahkesne ahte bïejedh Arktihken raerien vihties sekretarijaatem Romsese, #barkedh<vblex><tv><imp><p1><du> reerenassen mineraalestrategijine, jïh ONEN aalkoeåålmegen eatnemenkonferaanse jaepien 2014 jïh båårestæjja konferaanse Áltesne jaepien 2013.
Presideanta Egil Olli rabai nuppi Barents álgoálbmotkongreassa 10.2.2012 Girkonjárggas, ja jođihii SPR barggu buktit cealkámušaid bargojovkui mii lea hábmen álgoálbmot doaibmaplána áigodahkii 2013-2016, ja Barents álgoálbmotkongreassa loahppajulggaštussii.
Presideente Egil Olli mubpien Barentsen #aalkoeåålmehkongresse<n><g3><sg><acc> geehpehti 10.2.2012 Girkonjárgesne, jïh SPR öörni barkoem buektedh #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> barkoedåahkan mij aalkoeåålmegen dahkoesoejkesjem boelhkese hammoedamme jaepiej 2013-2016, jïh Barentsen #aalkoeåålmehkongresse<n><g3><sg><gen> minngiegietjiedeklarasjovnese.
Várrepresideanta Láilá Susanne Varsas lei sáhkavuorru davviguovllukonferánssas Arctic Dialogue Nordlándda Universitehtas Bådådjos 21.3.2012.
Mubpieåvtehke Láilá Susanne Varsen lij lahtestimmie noerhtedajvenkonferaansesne Arctic *Dialogue Nordlaanten universiteetesne #Bådåddjo<np><top><sg><ine> 21.3.2012.
Fáddán ledje dat ođđa vejolašvuođat maid juohkinlinjáčoavddus gaskal Ruošša ja Norgga Barentsábis addá.
Aamhtesinie lin dah orre nuepieh mejtie *juohkinlinjáčoavddus gaskesne Russlaanten jïh Nöörjen Barentsáhpijjesne vadta.
Sihke gaskal stáhtaid, ovttasbargu siskkáldasat oljoindustriijas ja mot dat váikkuhit árbevirolaš ealáhusaide nugo guolásteapmái, álbmogii ja eará beroštusaide.
Dovne gaskesne staati, #laavenjostedh<vblex><iv><imp><p1><du> sisnjielisnie åljaindustrijesne jïh nåtsh dah aerpiesïejhme jieliemidie dijpieh goh göölemasse, aalmogasse jïh jeatjah ïedtjide.
Várrepresideanta deattuhii earenoamážit mot konsultašuvnnat gaskal stáhta eiseválddiid ja álgoálbmogiid sáhttet buvttahit čovdosa go plánejuvvojit doaimmat mat váikkuhit álgoálbmogiid rivttiid ja beroštusaid.
Mubpieåvtehke aave tjïelkestehti nåtsh konsultasjovnh gaskesne staaten åejvieladtji jïh aalkoeåålmegi #dorjese<n><der_car><adj><comp><attr> tjoevtenjem maehtieh goh darjomh soejkesjovvieh mah aalkoeåålmegi reaktojde jïh ïedtjh dijpieh.
Lassin ahte Sámedikkis lea jáhkku guoibmelihtuid huksemii ja ovddidit gulahallama gaskal davviguovlluid iešguđet beroštusaid, das maiddái ahte lea dárbu hukset luohttevašvuođa gaskal riikkaidgaskasaš fitnodagaid, guoskevaš álgoálbmogiid ja gullevaš stáhtaid.
Lissine ahte Saemiedigkien lea vuesiehtimmie guejmielatjkoej tseegkemasse jïh gaskesadtemem gaskesne noerhtedajvi evtiedieh ovmessie ïedtji, desnie aaj ahte lea daerpiesvoete bigkedh *luohttevašvuođa gaskesne gaskenasjonaale sïelti, sjyöhtehke aalkoeåålmegi jïh *gullevaš staati.
Várrepresideanta Láilá Susanne Vars searvvai panelaš rabas digaštallančoahkkimis stáhtaráđiin Jonas Gahr Støriin ON-ovttasbarggu olis Romssa universitehtas 28.3.2012.
Mubpieåvtehke Láilá Susanne Vars meatan #paneele<n><der_dimin><n><sg><nom> gaahpode digkiedimmietjåanghkosne staateraerine Jonas Gahr Størine #ON<np><cmp_sgnom><cmp><guio>ektiebarkoen dïere Romsan universiteetesne 28.3.2012.
Áššit maid digaštalle ledje; nákce go ON ain gieđahallat riikkaidgaskasaš hástalusaid? Dárbbahit go mii ON norgga beroštusaid ja árvvuid sihkkarastimii? Man dehálaš lea ON Davviguovlluide? Várrepresideanta dagahii ahte ON álgoálbmotperspektiiva digaštallui dárkilit digaštallančoahkkimis.
Aamhtesh mej digkiedallin lin; buektehte goh ON annje gaskenasjonaale haestiemidie gïetedallijibie? Daarpesjieh goh mijjieh ON nöörjen ïedtji jïh aarvoej gorredæmman? Man vihkele lea ONEN noerhtedajvide? Mubpieåvtehke darjoeji ahte ONEN aalkoeåålmegeperspektijve/aalkoeåålmehperspektijve/aalkoeåålmhperspektijve eensilaakan digkiedimmietjåanghkosne digkiedolli.
Evenášši “ovddimus” soahtegirdiid operašuvdnabása
Evenesen “#ovtetje<adj><sup><attr>” dåaroegirtide *operašuvdnabása
12.3.2012 lei hálddahuslaš konsultašuvdnačoahkkin Suodjalusdepartemeanttain soahtegirdibása birra, ja makkár váikkuhusat leat jus Evenášši válljejuvvo “ovddimus” operašuvdnabásan soahtegirdiide.
12.3.2012 lij reerije konsultasjovnetjåanghkoe Vaarjelimmiedepartemeentine *soahtegirdibása bïjre, jïh magkeres dïedth leah jis Evenes veeljesåvva “#ovtetje<adj><sup><attr>” *operašuvdnabásan dåaroegirtide.
Bođii ovdan ahte 2 girdi galget leat gearggus birra jándora jagi miehtá.
Fraamme båetieji ahte 2 girtieh klaeries edtjieh bïjre dygnem jaepien mietie.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 38. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 38. bielie 90 bielesne
Dán gearggusvuođa lassin, galgá “ovddimus” bása leat dat báiki mii válljejuvvo vuosttažin iežas soahtegirdiveaga hárjehallamiid čađahemiide.
Daan klaeriesvoeten lissine, edtja “#ovtetje<adj><sup><sg><nom>” *bása årrodh dïhte sijjie mij #voestes<adj><ord><ess> veeljesåvva jïjtjse dåaroegirtiefaamoen saavremi tjïrrehtimmide.
Ollislaš girdinlohku galgá leat sullii 800 girdinmátkki.
Ellies girtemelåhkoe edtja årrodh medtie 800 girtemefealadimmieh.
Sintef ja Forsvarsbygg meroštallamat čájehit ahte dušše guokte vistti mat leat šlápmahearkkit guoskkahuvvojit huksendoaimmaid bokte, ja vuollel 100 šlápmahearkkes visttit leat ollislaččat šlápmaguovllu siskkobealde.
*Sintef jïh Forsvarsbyggen aerviedimmieh vuesiehtieh ahte ajve göökte gåetieh mah leah *šlápmahearkkit tseegkemedarjomi baaktoe sjåavoehtovvieh, jïh vueleli 100 *šlápmahearkkes gåetieh ellies dïpmedajven sisnjelen.
Bealit ledje ovttaoaivilis ahte dát unna doaimmaš mii plánejuvvo Evenášis, unnán vahágahttá sámi beroštusaid.
Konsultašuvnnaid bokte leat árvvoštallan mot sámi beroštusat galget gozihuvvot čielggadeamis ja makkár vejolaš váikkuhusat soahtegirdibása sáhttá mielddisbuktit sámi kultuvrii ja sámi beroštusaide.
Konsultasjovni baaktoe vierhtiedalleme nåtsh saemien ïedtjh edtjieh salkehtimmesne geehtesovvedh jïh magkeres kaanne dïedth *soahtegirdibása maahta saemien kultuvrese jïh saemien ïedtjide mealtan buektedh.
Go Evenášši dušše lea áigeguovdil “ovddimus” operašuvdnabásan mas leat unnán doaimmat ja infrastruktuvrrain mii lea heivehuvvon hárjehallamiidda áigodagaid mielde, de árvvoštallet heajos váikkuhusat sámi beroštusaid ektui leat unnin ja nu ahte daid nagoda gieđahallat.
Goh Evenes ajve lea #daaletje<adj><sg><nom> “#ovtetje<adj><sup><sg><nom>” *operašuvdnabásan mesnie leah ånnetji darjomh jïh infrastruktuvrine mij saavremidie sjïehtelovveme boelhki mietie, dellie geerve dïedth vierhtiedellieh saemien ïedtji muhteste onnine jïh dan ahte dejtie gaegnede gïetedalledh.
Muhto go odne ii leat dábálaš soahtegirdidoaibma Evenášis, de dagaha goitge unna bistevaš doaimmaš rievdadusaid dálá dili ektui.
Mohte goh daenbiejjien ij leah sïejhme dåaroegirtiedarjome Evenesesne, dellie dorje læjhkan onne vihties darjoemadtje jorkestimmiej daaletje tsiehkien muhteste.
Danne galget sámi beroštusat váldot fárrui viidásit barggus, mii čuovvu huksenáššiid dábálaš bargovugiid gos árvvoštallet šlápmaváikkuhusaid eaŋkilvisttiin detálja- ja huksenplánaid oktavuođas, ja maiddái árvvoštallet báikkálaš váidudandoaimmaid dárbbu ja viidodaga.
Dannasinie edtjieh saemien ïedtjh gujmie vååltedh vijrebe barkoste, mij tseegkemeaamhtesi sïejhme barkoevuekide dåerede gusnie dïpmedïedtide aelhkiegåetine vierhtiedellieh *detálja- jïh tseegkemesoejkesji gaskesisnie, jïh aaj vierhtiedallih dajven *váidudandoaimmaid daerpiesvoetem jïh goelpeneståaroem.
Sámi organisašuvnnat
Saemien organisasjovnh
Demokráhtalaš servodat lea sorjavaš aktiivvalaš ja girjás organisašuvdnaeallimis.
Demokraateles/Demokrateles siebriedahke lea jearohke eadtjohke jïh trablehke organisasjovnejieliemisnie.
Sámi organisašuvnnat leat deaŧalaš oasálaččat sámi servodaga ovddideamis.
Saemien organisasjovnh vihkele #boelhke<n><adj><comp><attr> saemien siebriedahken evtiedimmesne.
Váldomihttomearri
Åejvieulmiemierie
 Girjás sámi organisašuvdnaeallima bisuheapmi
* Trablehke saemien organisasjovnejielemen tjöödtjestehteme
Strategiija
Strategije
 Váikkuhangaskaomiid aktiivvalaš geavaheami bokte láhčit diliid girjás organisašuvdnaeallimii.
* Dijpemetsavtshvierhtiej eadtjohke pråvhkoen baaktoe tsiehkieh trablehke organisasjovnejieliemasse laetjiejibie.
Ođđa áššiid almmuheapmi - čuovvoleapmi
Orre aamhtesi bæjjoehtimmie - dåeriedimmie
Mo Sámediggeráđđi lea čuovvolan daid ođđa áššiid, mat almmuhuvvojedje dievasčoahkkima áššis 004/12.
Guktie Saemiedigkieraerie dåeriedamme dejtie orre aamhtesidie, mah dïevestjåanghkoen aamhtesisnie bæjjoehtovvin 004:n/12.
Evttohus 1: DavviguovIodieđáhus
Uvtelasse 1: *DavviguovIodieđáhus
Sámediggeráđi mielas ii dárbbaš ráhkadit sierra davviguovlodieđáhusa nu mot Badjeolbmuid lista evttoha.
Saemiedigkieraerien mïelesne ij daarpesjh darjodh sjïere noerhtedajvebïevnesem dan nåtsh *Badjeolbmuid læstoe uvtede.
Sámedikki dievasčoahkkin lea ovdal dahkan ovttajienalaš mearrádusaid áššis 49/06 Sámediggeráđi dieđáhus riikkaidgaskasaš áŋgiruššansurggiid birra ja áššis 68/07 Davviguovloovddideami čuovvoleapmi.
Saemiedigkien dïevestjåanghkoe lea aarebi dorjeme *ovttajienalaš nænnoestahki aamhtesisnie 49/06 saemiedigkieraerieh bïevnese gaskenasjonaale barkoesuerkiej bïjre jïh aamhtesisnie 68/07:m noerhtedajveevtiedimmieh dåeriedimmie.
Goappašiid áššiin lea vuoigatvuođabealli ja eará bealit mat gasket sámi beroštusaide, čuovvoluvvon davviguovloovddideami ealáhusdimenšuvnnas.
Dás duohko čuovvoluvvo davviguovloperspektiiva konkrehta áššiin mat ovddiduvvojit Sámedikki dievasčoahkkimii seamma láhkai go ášši 47/08 Minerálaláhka, ášši 10/09 Goliat huksen, ja ášši 21/10 Sámedikki minerálaplánaveahkki minerálaresurssaid iskkadeapmái ja doaimmaheapmái.
Daelie *duohko noerhtedajveperspektijve dåeriedåvva konkreete aamhtesinie mah Saemiedigkien dïevestjåanghkose evtiedovvieh seamma nemhtie goh aamhtese 47/08 mineraalelaake, aamhtese 10/09 Goliath bigkem, jïh aamhtese 21/10:m Saemiedigkieh mineraalesoejkesjeviehkie #mineraale<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><pl><gen> goerehtæmman jïh #darjome<n><der_car><adj><sg><ill>.
Olgoriikkadepartemeanta searvvahii Sámediggeráđi bargui ráđđehusa davviguovlodieđáhusain mii geigejuvvui 18.11.2011.
Ålkoelaantendepartemeente meatan Saemiedigkieraeriem barkose reerenassen noerhtedajvebïevnesinie mij gietskiedovvi 18.11.2011.
Sámi álgoálbmotdimenšuvdna lea mielde dieđáhusas, ja álgoálbmotrievtti válddahus vuođđun davviguovlopolitihkkii lea aiddolaš.
Saemien aalkoeåålmehdimensjovne lea mealtan bïevnesisnie, jïh aalkoeåålmehreaktan #buerkiestidh<vblex><tv><imp><p3><sg> våaroeminie noerhtedajvepolitihkese lea *aiddolaš.
Sámediggeráđđi aiddostahtii gulaskuddamis Stuorradikki Olgoriika- ja suodjaluslávdegottis 9.2.2012 ahte dieđáhusa válddahus mii lea vuođđun sápmelaččaid vuoigatvuhtii beassat leat mielde resurssaid hálddašeamis ja iešmearrideapmái áššiin ferte čuovvoluvvot konkrehta oassálastimiin daidda orgánaide, main lea mearridanváldi guolástushálddašeamis ja nannejuvvon sámi stivrejumiin boazodoalu almmolaš hálddašeamis.
Saemiedigkieraerie govledimmiem tjïertesti Stuorradiggijjen Ålkoelaante- jïh vaarjelimmiemoenehtsisnie 9.2.2012:m ahte bïevnesem #buerkiestidh<vblex><tv><imp><p3><sg> mij våaroeminie saemiej reaktese bïesedh mealtan årrodh #resursse<n><pl><gen> reeremisnie jïh jïjtjereeremasse aamhtesinie tjuara dåeriedovvedh konkreete mealtan dejtie orgaanide, mejnie lea nænnoestimmiereaktah göölemereeremisnie jïh nænnoestovveme saemien *stivrejumiin båatsoen byjjes reeremisnie.
Sámediggeráđđi čuovvola ráđđehusa davviguovlodieđáhusa earret eará bistevaš jahkebeallásaš čoahkkimiiguin Olgoriikadepartemeantta politihkalaš njunnošiiguin.
Saemiedigkieraerie dåerede reerenassen noerhtedajvebïevnesen gaskem jeatjah vihties #bieliejaepie<n><cmp_sh><cmp>klaasetje tjåanghkoejgujmie Ålkoelaantedepartemeenten politihkeles njuenehkigujmie.
Dán jagi lea áigumuš lágidit birrabeavdeseminára davviguovlopolitihka birra Sámedikkis mas bovdejuvvojit dat oassálastit maid Badjeolbmuidlista evttoha.
Daan jaepien lea aajkoe öörnedh *birrabeavdeseminára noerhtedajvepolitihkem bïjre Saemiedigkesne mesnie dah bööresuvvieh mealtan maam *Badjeolbmuidlista uvtede.
Evttohus 2: Sámedikki čoahkkinortnet
Uvtelasse 2: Saemiedigkieh tjåanghkoeöörnege
Evttohus lea sáddejuvvon dievasčoahkkinjođihangoddái viidáset meannudeapmái.
Uvtelasse dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtsasse seedtesovveme vijrebe gïetedæmman.
Evttohus 3: Sámi ovddastus Ungt Entreprenørskap Norge (Nuorra fitnodeapmi Norggas) stivrii ja fylkkaorganisašuvnnaide
Uvtelasse 3: Saemieh dïedte Ungt Entreprenørskap Norge (Noere *fitnodeapmi Nöörjesne) stuvri jïh fylhkenorganisasjovnide
Lea duohta nu go NSR čujuha ahte Ungt Entreprenørskap/Nuorra ealáhushutkan lea dehálaš doarjjan ealáhushutkanáŋgiruššamis skuvllain.
#Saetnies<adj><sg><nom> dan goh NSR tjaatseste ahte Ungt Entreprenørskapen/noere jielemehæhtadimmie lea vihkele dåarjojne jielemehæhtadimmieeadtjaldovvemisnie skuvline.
Iskkadeamit čájehit ahte eanet oassi dain nuorain geat leat leamaš mielde oahppi- ja nuoraidfitnodagain, álggahit fitnodagaid rávisolmmožin, dan ektui go dat nuorat geat eai leat searvan dakkár nuoraidfitnodagain.
Goerehtimmieh vuesiehtieh ahte jeenje boelhke dejnie noerine gïeh mealtan orreme learohke- jïh noerisïeltine, sïelth aelkiehtieh geervealmetjinie, dan muhteste goh dah noerebe eah gïeh leah meatan dagkeres noerisïeltine.
Danne lea dehálaš eanet áŋggirdit oahppi- ja nuoraidfitnodagaiguin maiddái sámi guovlluin.
Dannasinie lea vihkeles jeenje *áŋggirdit learohke- jïh noerisïeltigujmie aaj saemien dajvine.
Dat váikkuhivččii ahte eanet fitnodagat álggahuvvojit dáin guovlluin.
Dïhte dijpie ahte jeenje sïelth aelkiehtovvieh daejnie dajvine.
Nuorra ealáhushutkan Norggas bargá ealáhushutkamiin oahpahusas ja lea guovddáš ja dehálaš aktevra dán oktavuođas.
Noere jielemehæhtadimmie Nöörjesne jielemehæhtadimmine barka ööhpehtimmesne jïh lea voernges jïh vihkeles aktööre daennie gaskesisnie.
Sámedikki 2012 bušeahtas lea várrejuvvon 100 000 ru njuolggodoarjja Nuorra ealáhushutkamii Norggas.
Saemiedigkien 2012:n budsjehtesne bïedtesovveme 100 000 kr. rïektedåarjege Noere jielemehæhtadæmman Nöörjesne.
Ruhta galgá geavahuvvot oahppofitnodagaid ovddideapmái main lea sámi sisdoallu ealáhushutkamis.
Beetnege/Beetneh edtja åtnasovvedh learoesïelti evtiedæmman mejnie lea saemien sisvege jielemehæhtadimmesne.
Dan vuođul áigu Sámediggeráđđi váldit oktavuođa Nuorra ealáhushutkan Norggain ja lagabut digaštallat mot dat ruhta galggašii geavahuvvot.
Dan mietie sæjhta Saemiedigkieraerie gaskesem vaeltedh Noere jielemehæhtadimmie Nöörjijste jïh *lagabut digkiedalledh nåtsh dïhte beetnege/beetneh edtja åtnasovvedh.
Dasa lassin lea vuogas digaštallat mot Nuorra ealáhushutkan sáhttá nannet iežas sámi gelbbolašvuođa ja mot organisašuvdna sáhttá ovttasbargat Sámedikkiin.
Dïsse lissine lea sjiehtele digkiedalledh nåtsh Noere jielemehæhtadimmie maahta nænnoestidh jïjtjse saemien maahtaldahkem jïh nåtsh organisasjovne maahta Saemiedigkine laavenjostedh.
Evttohus 4: Sámi e-girji áŋgiruššan
Uvtelasse 4: Saemieh #e<n><abbr><cmp><guio>gærja eadtjaldovveme
Sámediggi atná deaŧalažžan sihkkarastit sámegielat fága- ja čáppagirjjálašvuođa sámi álbmogii.
Saemiedigkie åtna vihkielinie gorredidh saemiengïeleh faage- jïh heevehtslitteratuvrem saemien aalmogasse.
Ođđa teknologiija ovddideapmi iešguđet digitála vuođđovuogádagain ja neahttavuđot gulahallan rahpá ođđa vejolašvuođaid.
Orre teknologijen evtiedimmie ovmessie digitaale våaromesysteemine jïh gaskeviermievåaromen gaskesadteme orre nuepide geehpehte.
Sámediggeráđđi lea bargagoahtán kulturdieđáhusain, mii galgá leat láidesteaddjin Sámedikki kulturpolitihkkii.
Saemiedigkieraerie kultuvrebïevnesinie barkegåateme, mij edtja årrodh *láidesteaddjin Saemiedigkien kultuvrepolitihkese.
dieđáhus galgá earret eará gieđahallat boahttevaš kulturpolitihka mihttomeriid, strategiijaid ja áŋgiruššansurggiid, ja earret eará gieđahallat mo láhčit dilálašvuođaid dasa ahte sihke sámi álbmot ja álbmot muđui galget sáhttit ráhkadit, gaskkustit ja vásihit kultuvrra ja dáidaga.
bïevnese edtja gaskem jeatjah gïetedalledh båetije kultuvrepolitihken ulmieh, strategijh jïh barkoesuerkieh, jïh gaskem jeatjah gïetedallijibie guktie nuepieh dïsse laetjiejibie ahte dovne saemien aalmogen jïh aalmogen voen edtjieh maehtedh darjodh, buektedh jïh kultuvrem jïh tjeahpoem damtedh.
Áigumuš lea dieđáhusa meannudit lávdegodde- ja dievasčoahkkis čuoŋománus 2013.
Aajkoe lea bïevnesen gïetedidh moenehtse- jïh *dievasčoahkkis *čuoŋománus 2013.
Go dieđáhus meannuduvvon boahtte jagi, de eai leat váikkuhusat bušehttii ovdal 2014:s.
Goh bïevnese gïetedovveme #båetije<adj><sg><gen> jaepien, dellie eah leah dïedth budsjehtese aarebi jaepien 2014.
Sámediggi sáhttá árvvoštallat e-girje áŋgiruššama kulturdieđáhusbarggu oktavuođas.
Saemiedigkie maahta vierhtiedalledh *e-girje eadtjaldovvemen kultuvrebïevnesebarkoem gaskesisnie.
Evttohus 5: Giellajahki 2013
Uvtelasse 5: Gïelejaepie 2013
Sámediggeráđđi lea váldán oktavuođa Språkåret 2013:in čielggadan dihte mot sáhtášii lagabut ovttasbargat giellajagi čalmmustahttima ektui.
Saemiedigkieraerie gaskesem vaalteme *Språkåret 2013:ine tjïelkedh åvteste nåtsh maahta *lagabut gïelejaepien laavenjostedh tjelmiestehtemen muhteste.
Sámediggeráđđi áigu boahtte dievasčoahkkimis raporteret eambbo ovttasbarggu birra.
Saemiedigkieraerie sæjhta #båetije<adj><sg><ine><attr> dïevestjåanghkosne jeenje ektiebarkoen bïjre reektedh.
Sámediggeráđđi lea duhtavaš go Bargiidbellodaga nubbinjođiheaddji ja parlamentáralaš jođiheaddji oaidniba man dehálaš ja árvosaš lea ahte maiddái sámi mánát ja nuorat ožžot bivnnuhis mánáid- ja nuoraidgirjjálašvuođa nugo Harry Potter girjjiid sámegillii, mii movttiidahtášii lohkanmovtta ja sámegiela geavaheami.
Saemiedigkieraerie madtjele goh #Bargiidbellodat<np><sg><gen> mubpieåvtehken jïh parlamentarihkeles juhtiehtæjjam vuejniejægan man vihkele jïh *árvosaš lea ahte aaj saemien maanah jïh noerh åadtjoeh byögkeles maanaj- jïh noerilitteratuvren goh Harry Potter gærjaj saemiengïelese, mij eadtjaldahta *lohkanmovtta jïh saemiengïelen pråvhkoem.
Ráđđi lea ovdal čujuhan dan kulturdepartementii, ja áigu ain čuovvolit dan departemeantta gulahallamiin.
Raerie lea aarebi tjaatsestamme dan kulturdepartemeentese, jïh sæjhta annje dåeriedidh dam departemeentem gaskesadteminie.
Jorgalemiid ruhtadeami, ovdamearkka dihte Harry Pottera sámegillii, ferte čielggadit ahte livččii go dat heiven oktan sámi prošeaktan Giellajagi 2013 vuollái.
Jarkoestimmiej beetnehdåarjoen, vuesiehtimmien åvteste Harry Potteren saemiengïelese, tjuara tjïelkedidh ahte lea goh dah sååjhtem aktine saemien prosjeektine Gïelejaepien 2013 voelijasse.
Evttohus 6: Sámegiela bearráigeahččan-, bagadan- ja diehtojuohkin orgána – sámegiela áittardeaddji
Uvtelasse 6: Saemiengïelh vuartasjimmie-, buerkiestimmie- jïh bïevnesen orgaanen – saemiengïelen vaaksjovmeorgaane
Sámediggeráđđi lea ovttaoaivilis ahte váidinortnet mii dál lea sámelágas, ii doaimma.
Saemiedigkieraerie lea sïemes ahte gïelkerdimmieöörnegem mij daelie saemienlaakesne, ij juhtieh.
Danne lea sámediggeráđđi sámegiela čielggadeamis bidjan gažaldaga bearráigeahččan- ja váidinortnega birra.
Dannasinie saemiedigkieraerie saemiengïelen salkehtimmesne bïejeme gyhtjelassem vuartasjimmie- jïh gïelkerdimmieöörnegen bïjre.
Mii háliidit digaštallama sámediggeáirasiid gaskkas dan birra ahte makkár bearráigeahččan- ja váidinortnega galgá Sámediggi geahččalit oččodit sámelága giellanjuolggadusaide.
Mijjieh digkiedimmiem saemiedigkiesaadthalmetji gaskesne sïjhtijibie dan bïjre ahte magkeres vuartasjimmie- jïh gïelkerdimmieöörnegem edtja Saemiedigkie voejhkelidh åådtjedidh saemienlaakem gïelenjoelkedasside.
Man muddui suohkanat nákcejit čuovvut sámelága giellanjuolggadusaid galgá maid leat fáddán čuovvolančoahkkimiin mat Sámedikkis galget leat hálddašanguovllu suohkaniiguin ovttasbargošiehtadusaid birra.
Man tïjjese tjïelth buektiehtieh saemienlaaken gïelenjoelkedasside dåeriedidh edtja aaj årrodh aamhtesinie dåeriedimmietjåanghkojne mah Saemiedigkien edtjieh reeremedajven tjïeltigujmie ektiebarkoelatjkoej bïjre årrodh.
Evttohus 7: Guorahallat - sámegiela bálvalusa sámi ásahusain maid Sámediggi ruhtada
Uvtelasse 7: Goerehtallijibie - saemiengïelen dïenesjem saemien institusjovnine mejtie Saemiedigkie laevehte
Sámediggeráđđi ii hálit dál guorahallagoahtit sámegiela bálvalusaid ásahusain maid Sámediggi lea mielde ruhtadeame.
Ij saemiedigkieraerie sïjhth daelie saemiengïelen dïenesjidie institusjovnine goerehtallegåetedh mejtie Saemiedigkie mealtan laeviehtidh.
Sámelága giellanjuolggadusat gusket stáhta, fylkkasuohkaniid ja suohkaniid ásahusaide sámegiela hálddašanguovllus.
Saemienlaaken gïelenjoelkedassh dijpieh staaten, fylhketjïelti jïh tjïelti institusjovnide saemiengïelen reeremedajvesne.
Dain lea buohkain ovddasvástádus bálvalit álbmoga guovtti gillii, sámegillii ja dárogillii.
Dejnie lea gaajhkesi dïedte aalmogem hoksehtidh göökten gïelese, saemiengïelese jïh daaroengïelese.
Sámediggi juolluda guovttegielalašvuođadoarjaga gokčan dihte goluid mat čuvvot guovtti gillii
Saemiedigkie gööktengïelehvoetendåarjoem laevehte gaptjedh åvteste maaksoeh mah göökten gïelese dåeriedieh
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 40. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 40. bielie 90 bielesne
bálvaleamis.
hoksehtimmesne.
Dat guoská 10 suohkanii ja 4 fylkasuohkanii mat leat namuhuvvon sámelága láhkaásahusain.
Dïhte 10 tjïeltese jïh 4 fylhketjïeltese dæjpa mah saemienlaakem njoelkedassine moenesovveme.
Stáhta gokčá goluid mat čuvvot guovtti gillii bálvaleamis stáhtalaš ásahusain.
Staate maaksoeh gaptja mah göökten gïelese hoksehtimmesne dåeriedieh staateles institusjovnine.
Sámediggi sádde juohke jagi juolludanreivviid ásahusaide, museaide, kulturviesuide j.e.
Saemiedigkie seedtie fïerhten jaepien laeviehtimmieprievide institusjovnide, museumide, kultuvregåetide j.e.
mat ožžot njuolggodoarjagiid Sámedikki bušeahtas.
mah rïektedåarjegh Saemiedigkien budsjehteste åadtjoeh.
Juolludanreivvet hábmejuvvojit Sámedikki bušeahta mielde, ja earenoamážit bušeahta 17.
Laeviehtimmieprievieh Saemiedigkien budsjehten mietie hammoedovvieh, jïh aave budsjehten 17.
č.
*č.
mielde.
mealtan.
Sámedikkis lea jahkásaš bušeahttadohkkeheamis vejolašvuohta bidjat gáibádusaid ásahusaide ulbmilolahusa eavttuid bokte.
Saemiedigkesne lea jaapetje budsjehtejååhkesjimmesne/budsjettjååhkesjimmesne nuepie krïevenassh bïejedh institusjovnide *ulbmilolahusa moenemetsiehkiej baaktoe.
Dás sáhttá maid bidjat gáibádusaid sámegiela geavaheami ektui.
Daelie maahta aaj krïevenassh saemiengïelen pråvhkoen muhteste bïejedh.
Evttohus 8: Gudnejahttit – lasihan sámegiela geavaheaddjilogu
Uvtelasse 8: Heevehtibie – saemiengïelen utnijelåhkoem lissehtem
Sámediggeráđđi lea dieđusge ilus dáid olbmuid áŋgiruššama dihte.
Saemiedigkieraerie lea hævvi aavosne daaj almetji eadtjaldovvemen åvteste.
Seammás oaivvilda Sámediggi ahte šaddá váttisin gudnejahttit dušše ovtta joavkku, go dat guođášii olu earáid.
Seammasïenten Saemiedigkie jeahta ahte sjædta geervine heevehtidh ajve akten dåehkiem, goh dïhte jïjnje jeatjabidie laahpa.
Sámedikki giellamovttiidanbálkkašupmi galgá juhkkojuvvot 2013:s.
Saemiedigkien *giellamovttiidanbálkkašupmi edtja jaepien 2013 jovkesovvedh.
Dan oktavuođas áigu sámediggeráđđi ávžžuhit sáddet sisa evttohusaid gii dan bálkkašumi galggašii oažžut.
Dennie gaskesisnie sæjhta saemiedigkieraerie haestedh seedtedh sïjse uvtelassh gie dam åasam edtja åadtjodh.
Sámediggeráđđi oaivvilda maiddái ahte giellajagi 2013 oktavuođas sáhttá obbalaččat gudnejahttit buohkaid geat earenoamážit áŋgiruššet sámegiela ovddas
Saemiedigkieraerie aaj jeahta ahte gïelejaepien 2013 gaskesisnie maahta *obbalaččat gaajhkesidie heevehtidh gïeh aave saemiengïelen åvteste eadtjalduvvieh
Evttohus 9: Oljo- ja gássa resursadivadat Sámi rittuguovllu oljo- ja gássabohkanrusttegiin
Uvtelasse 9: Ålja- jïh #gaasse<n><sg><acc> *resursadivadat Saemien gaedtiendajven ålja- jïh #gaasse<n><cmp_sgnom><cmp>#bååremdidh<vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>bægkojne
Sámediggeráđđi doalaha daid oainnuid mat bohte ovdan dievasčoahkkinmeannudeamis Áššis 10/09 Goliat huksen.
Saemiedigkieraerie dejtie vuajnoeh utnehte mah fraamme dïevestjåanghkoegïetedimmeste båetiejin Aamhtesistie 10:n/09:n Goliaten tseegkemen.
Dain konsultašuvnnain mat dasto čuvvo gaskal Oljo- ja energiijadepartemeantta ja Sámedikki, eai juksan bealit ovttamielalašvuođa das ahte ásahit álgoálbmotfoandda oljodoaimmaid oktavuođas ii ge das ahte leat go sápmelaččain sierra vuoigatvuođat oljoresurssaide.
Dejnie konsultasjovnine mah dehtie minngede gaskesne dåeriedin Ålja- jïh energijedepartemeentem jïh Saemiedigkiem, idtjin jaksh bielieh sïemesvoeten desnie ahte tseegkedh aalkoeåålmegefåanten/aalkoeåålmehfåanten/aalkoeåålmhfåanten åljadarjomi gaskesisnie ij aaj desnie ahte leah goh saemiej sjïere reaktah #ålja<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><pl><ill>.
Sámediggeráđđi čuoččuha ain dan prinsihpa ahte sámi álbmogis lea álbmotrievtti vuođul vuoigatvuođat oljoresurssaide Barentsábis.
Saemiedigkieraerie annje bagkese dam prinsïhpem ahte saemien aalmogen lea åålmehreaktan mietie reaktah #ålja<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><pl><ill> Barentsáhpijjesne.
Sámediggeráđđi oaivvilda ain ahte álgoálbmotperspektiiva galgá čujuhit mo vuoitu Barentsábi oljodoaimmain galgá juogaduvvot, ja lea evttohan ahte oassi vuoittus galgá biddjojuvvot álgoálbmotfondii váikkuhangaskaoapmin servodat- ja ealáhusovddideapmái davvin.
Saemiedigkieraerie annje jeahta ahte aalkoeåålmegeperspektijve/aalkoeåålmehperspektijve/aalkoeåålmhperspektijve edtja tjaatsestidh guktie aevhkie Barentsáhpijjen åljadarjoeminie edtja joekedovvedh, jïh uvtedamme ahte boelhke aevhkesne edtja aalkoeåålmegefåantese/aalkoeåålmehfåantese/aalkoeåålmhfåantese bïejesovvedh dïedtetsavtshvierhtine siebriedahke- jïh jielemeevtiedæmman noerhtene.
Sámediggeráđđi čuoččuha dieđusge ahte vejolaš sámi vuoigatvuođat mat gahččet eret go ealáhusdoaimmat lassánit, galget buhtaduvvot ollásit.
Saemiedigkieraerie hævvi bagkese ahte kaanne saemien reaktah mah destie gehtjieh goh jielemedarjomh læssanieh, edtjieh *buhtaduvvot ellieslaakan.
Plána- ja huksenlága 16.
Soejkesje- jïh tseegkemelaaken 16.
kapihtal bággolonisteami birra fuolaha dan doaimmaid oktavuođas gáttis.
kapihtele *bággolonisteami bïjre dennie darjomh håksa gaskesisnie gaedtesne.
Muhto oljolága 8.
Mohte åljalaaken 8.
kapihtal sihkkarastá buhtadusa daid ekonomalaš massimiid oktavuođas maid oljodoaimmat dagahit guolásteddjiide go doaibma váldá bivdosajiid, dahje mielddisbuktá nuoskkideami ja buktá bázahasaid dahje go rusttet dahje doaibmabidju oljodoaimma geažil mielddisbuktá vahága.
kapihtele refusjovnen gorrede dejtie ekonomeles dassemidie gaskesisnie maam åljadarjomh göölijidie darjoeh goh darjome væjroesijjide vaalta, jallh deerjemem mealtan buakta jïh beetsuvh buakta jallh goh bægkoe jallh råajvarimmie åljadarjomen dïete goerpem mealtan buakta.
Ráđđehusa 18.11.2011 mannosaš davviguovlodieđáhusas daddjojuvvo ahte lassánan árvoháhkan davvin galgá dáhpáhuvvat dainna lágiin mii bearráigeahččá álgoálbmogiid.
Reerenassen 18.11.2011 asketje noerhtedajvebïevnesisnie jeahtasåvva ahte læssanamme aarvoeskååffeme noerhtene edtja sjugniehtovvedh dejnie vuekine mij aalkoeåålmegh vuartesje.
Sámediggeráđđi bargá dainna ulbmiliin ahte galget ráhkaduvvot lágat mat sihkkarastet ahte deattuhuvvo deasta sámi kultuvrii, mat sihkkarastet konsultašuvnnaid maid vuođul sáhttá addit mieđáhusa dieđuid vuođul mat leat addojuvvon ovddalgihtii, mat sihkkarastet oasi daid ovdduin mat bohtet go ávkkástallojuvvo dakkár resurssaiguin maid stáhta čuoččuha ahte dat eaiggáduššá.
Saemiedigkieraerie barka dejnie ulmine ahte edtjieh dorjesovvedh laakh mah gorredieh ahte #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> *deasta saemien kultuvrese, mah konsultasjovnh gorredieh mej mietie maahta vedtedh *mieđáhusa daajroej mietie mah åvtelhbodti vadtasovveme, mah boelhkem gorredieh dejtie *ovdduin mah båetieh goh nåhtadåvva dagkeres #resursse<n><pl><com> mejtie staate bagkese dïhte åtna.
Viidáseappot bargá Sámediggeráđđi dainna ulbmiliin ahte daidda geain lea vuoigatvuohta álgoálbmogiid eatnamiidda ja resurssaide, galgá addojuvvot kapasitehta ja gelbbolašvuohta nu ahte sii sáhttet šiehtadit buriid čovdosiid ealáhusoassálastiiguin.
Vijriehkåbpoe Saemiedigkieraerie barka dejnie ulmine ahte dejtie giej lea reakta aalkoeåålmegi eatnamidie jïh #resursse<n><pl><ill>, edtja vadtasovvedh kapasiteete jïh maahtaldahke dan dah maehtieh buerie tjoevtenjidie nååhtedidh #jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#mealtan<adv><der_nomag><n>.
Dán perspektiivva áigu Sámediggeráđđi fas ovddidit ráđđehussii vuosttaš čoahkkimis oktiiordnenforumas maid olgoriikaministtar jođiha ja mas sámediggepresideanta, ja Nordlándda, Romssa ja Finnmárkku fylkkaráđđejođiheaddjit leat mielde.
Daam perspektijvem sæjhta Saemiedigkieraerie viht reerenassese evtiedidh voestes tjåanghkosne *oktiiordnenforumas maam ålkoelaanteministere öörnie jïh mesnie saemiedigkiepresideente, jïh Nordlaanten, Romsan jïh Finnmaarhken fylhkenraeriejuhtiehtæjjah leah mealtan.
Áigumuš lea čoahkkima doallat Álttás 11.5.2012, ja váldofáddán galget leat oalgeváikkuhusat go ealáhusdoaimmat lassánit davvin ja gelbbolašvuođa- ja oahppodárbu riikkaoasis.
Aajkoe lea tjåanghkoem Áltesne steeredh 11.5.2012, jïh åejvieaamhtesinie edtjieh leah åelkiedïedth goh jielemedarjomh noerhtene læssanidh jïh maahtaldahken- jïh learoedaerpiesvoete rïjhkenboelhkesne.
Evttohus 10: VIVAT - sámegillii
Uvtelasse 10: VIVAT - saemiengïelese
VIVAT lea ovttasbargu Davvi-Norgga universitehta buohcciviesu ja riikka regionála resursaguovddáža gaskka veahkaválddi, traumáhtalaš huša ja iešsoardineastadeami ektui (RVTS).
VIVAT lea ektiebarkoe Noerhte-Nöörjen universiteeten skïemtjegåetien jïh rïjhken regionaale vierhtiejarngen gaskemsh *veahkaválddi, *traumáhtalaš *huša jïh *iešsoardineastadeami moenemetseahkan (*RVTS).
Hálddahus lea RVTS Davvin oktavuođas.
Reereme lea *RVTS Davvinen gaskesisnie.
VIVAT lea earret eará kvalifiseren ollu terapevttaid Sámi Našuvnnalaš gealboguovddáža psykalaš dearvvašvuođadikšumis (SANAG).
VIVAT lea gaskem jeatjah *kvalifiseren jïjnjen *terapevttaid Saemien nasjonaale maahtoejarngen psykeles healsoengïetedallemisnie (SÁNAG).
Sámediggeráđi mielas lea buorre evttohusa ahte heivehit VIVAT kurssain sámi gillii, kultuvrii, ja áigu váldit ášši ovdan Dearvvašvuođadirektoráhtain, mas lea váldoovddasvástádus dán barggus.
Saemiedigkieraerien mïelesne lea buerie uvtelassem ahte VIVATen kursine sjïehtehtidh saemien gïelese, kultuvrese, jïh sæjhta aamhtesem vaeltedh fraamme #Dearvvašvuođadirektoráhta<np><pl><gen>, mesnie lea åejviedïedte daennie barkosne.
Sámediggi ii sáhte heivehišgoahtit kurssa maid mii eat eaiggáduša.
Ij saemiedigkie maehtieh kursem #sjïehtehtidh<vblex><tv><der_inchl><vblex><inf> maam ibie mijjieh utnieh.
Evttohus 11: Sámi giella ja riektesihkarvuohta
Uvtelasse 11: Saemieh gïele jïh #reaktoe<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoete
Sámediggeráđđi áigu guorahallat dáid áššečuolmmaid barggu oktavuođas gielladieđáhusain.
Saemiedigkieraerie sæjhta goerehtalledh daaj aamhtesetjoelmi barkoem gaskesisnie gïelebïevnesinie.
Evttohus 12: Sámediggi ferte meannudit Eurohpačielggadeami
Uvtelasse 12: Saemiedigkie tjuara #Europa<np><cmp_sgnom><cmp>salkehtimmiem gïetedidh
Ráđđehus nammadii 07.01.10 dutkanvuđot, almmolaš lávdegotti geahčadit vásihusaid EEO-šiehtadusa ektui ja eará šiehtadusaid ektui EO:in.
Reerenasse 07.01.10 nommehti dotkemevåaromem, byjjes moenehtsem vuejnedh dååjrehtsh *EEO-latjkoen muhteste jïh jeatjah latjkoej muhteste *EO:im.
Lávdegoddi ovddidii raporttas almmolaš čielggadusa hámis ođđajagemánu 17. b. 2012 (NOU (2012:2) "Utenfor og innenfor - Norges avtaler med EU." Čielggadusas čilgejuvvojit ja analyserejuvvojit Norgga šiehtadusat EO:in nugo dat leat ovdánan áigodagas jagi 1992 rájes jagi 2011 lohppii.
Moenehtse reektehtsem evtiedi byjjes boejhkehtassen haamosne tsïengelen 17. b. 2012 (*NOU (2012:n:2) "*Utenfor *og *innenfor - Norgesne *avtaler *med *EU." Boejhkehtassesne boejhkelovvieh jïh Nöörjen latjkoeh #joekehtehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl> *EO:im goh dah boelhkesne åvtenamme jaepien 1992 raejeste jaepien 2011 minngiegeatjan.
Norgga oktavuohta EO:ii lea dál regulerejuvvon ollu šiehtadusaid bokte.
Nöörjen gaskese *EO:ij lea daelie reguleerh jïjnje latjkoej baaktoe.
Stuorámus lea EEO-šiehtadus.
Stoeremes lea *EEO-latjkoe.
Dasto lea Norga dahkan máŋga eará šiehtadusa EO:in.
Dehtie minngede lea Nöörje dorjeme gelliem jeatjah latjkoeh *EO:im.
Lávdegotti bargun lea leamaš čielggadit buot šiehtadusaid mat Norggas dál leat EO:in.
Moenehtsen barkojne orreme tjïelkedidh gaajhkide latjkojde mah Nöörjesne daelie leah *EO:im.
Ulbmilin lea válddahit ollislašvuođa Norgga ja EO gaskasaš oktavuođas, movt dat lea ovdánan, ja makkár váikkuhusat das leat norgga servodahkii.
Ulmine lea buerkiestidh elliesvoetem Nöörjen jïh *EO gasngesadtje gaskesisnie, guktie dïhte åvtenamme, jïh magkeres dïedth desnie leah nöörjen siebriedahkese.
Raporta lea dál sáddejuvvon almmolaš gulaskuddamii ja áigemearri buktit cealkámuša lea 06.05.12.
Reektehts daelie byjjes govledæmman seedtesovveme jïh tïjjemierie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> buektedh lea 06.05.12.
Ráđđehus áigut ovddidit dieđáhusa Stuorradiggái čakčat.
Reerenasse sïjhtijibie bïevnesem evtiedidh Stuorradæggan tjaktje.
Sámediggeráđđi lea ovttaoaivilis ahte lea deaŧalaš ovddidit sámi beroštumiid maiddái Eurohpá politihka oktavuođas, ja dieinna lágiin sihkkarastit ja ovddidit sámi beroštumiid.
Saemiedigkieraerie lea sïemes ahte vihkele evtiedidh saemien ïedtji aaj Europan politihken gaskesisnie, jïh duejnie vuekine gorredibie jïh saemien ïedtjide evtiedibie.
Sámediggi ferte dattetge álohii dahkat politihkalaš válljemiid dan ektui masa geavahit vátna resurssaid, ja vuoruhit áššiid ja ovdánanvugiid main lea stuorámus beaktu ja bohtosat.
Saemiedigkie tjuara darhkan iktegisth darjodh politihkeles veeljemh dan muhteste mïsse madtege #resursse<n><pl><acc> utniejibie, jïh aamhtesh jïh evtiedimmievuekide prijoriteradieh mejnie stoeremes *beaktu jïh illedahkh.
Sámediggeráđi mielas lea dárbu váldit vuhtii dan mii addá buoremus bohtosa ja danne áigu dárkilit árvvoštallat makkár gulaskuddamiidda lea deaŧalaš geavahit návccaid.
Saemiedigkieraerien mïelesne lea daerpiesvoete vaeltedh dam vuehtieji mij bööremes illedahkem vadta jïh dannasinie sæjhta eensilaakan vierhtiedalledh magkeres govledimmide vihkele utnedh faamoeh.
Evttohus 13: Sámediggeráđđi ferte váikkuhit gávdnat čovdosiid sámi vuođđoealáhusaid areálageavaheapmái Ivgus
Uvtelasse 13: Saemiedigkieraerie tjuara gaavnedh tjoevtenjh dijpedh saemien våaromejielemi goelpeneståaroepråvhkose Ivgusne
Čájeha ahte eanadoallu Ivggu suohkanis lea ovdáneamen positiivvalaččat.
Vuesehte ahte laanteburrie Ivgun tjïeltesne lea positijvelaakan/positïjvelaakan åvtenidh.
Sámediggi lea ruhtadan sihke mašiinnaid, ođđa visttiid ja viiddis huksemiid doaluin dan rájes go Ivgu šattai doaibmaguovllu oassin.
Saemiedigkie laeviehtamme dovne domhph, orre gåetide jïh vijries tseegkemidie arrangemeentesne dan raejeste goh Ivgu vierhkiedajven boelhkine sjïdti.
Ivgu lea jahkásaččat ožžon birrasii 2 miljon ru eanadoalloulbmiliidda Sámedikkis.
Ivgu fïerhten jaepien byjresasse åådtjeme 2 millijovne kr. laanteburrieulmide Saemiedigkeste.
Doaluid viiddideami oktavuođas leat eanadoallit ráhkadan ođđa eatnamiid ja áigumuššan lea ráhkadit vel eanet.
Arrangemeenten vijriedimmien gaskesisnie laanteburrieh dorjeme orre eatnamidie jïh aajkojne lea annje darjodh jeenje.
Dađi mielde go mii diehtit de lea Boazodoallohálddašeapmi cuiggodan váilevaš áššemeannudeami ja lea buktán vuostecealkámuša plánaide golggotmánus 2011.
*Dađi mealtan goh mijjieh daejriejibie dellie #båatsoe<n><cmp_sgnom><cmp> reereme åajvahtahteme fååtesæjja aamhtesh gïetedallemem jïh buakteme *vuostecealkámuša soejkesjidie golken 2011.
Areálaplánaáššit meannuduvvojit plána- ja huksenlága mielde, ja dasa movt áššiid galgá meannudit leat ráhkaduvvon čielga njuolggadusat.
Goelpeneståaroesoejkesjeaamhtesh gïetedovvieh soejkesje- jïh tseegkemelaaken mietie, jïh nehkelh guktie aamhtesh edtja gïetedidh årrodh dorjesovveme tjïelke njoelkedassh.
Sámediggi ii lea oasálaš áššis ja danne ii sáhte seaguhit iežas áššemeannudeapmái.
Ij saemiedigkie lea boelhken aamhtesisnie jïh dannasinie ij maehtieh jïjtjemse aamhtesh gïetedallemasse pleentedh.
Sámediggeráđđi áigu dattetge oppalaš vuođuin láhčit positiivvalaš ovdáneami sihke eanadoalus ja boazodoalus.
Saemiedigkieraerie sæjhta darhkan *oppalaš våaroeminie positijve/positïjve evtiedimmiem laetjedh dovne laanteburresne jïh båatsosne.
Evttohus 14: Áŋgiruššan háhkat eanet sámi sadjásašruovttuid
Uvtelasse 14: Eadtjaldovvemh jeenje saemiem skååffijibie *sadjásašruovttuid
Sámediggeráđđi lea guhkes áiggi bargan sámi mánáid vuoigatvuođaid ja dárbbuid gozihemiin, ja lea juo jagi 2007 rájes árjjalaččat bargan dan ala ahte sámi mánáid rievttit, geat leat mánáidsuodjalusa fuolahusas, galget ollašuhttojuvvot dan ektui ahte besset gozihit kultuvrraset, ja hállat gielaset.
Saemiedigkieraerie guhkies tïjjem barkeme saemien maanaj reaktaj jïh daerpiesvoeti geehteminie, jïh joe jaepien 2007 raejeste eadtjohkelaakan dan nelnie barkeme ahte saemien maanaj reaktoeh, gïeh leah maanavaarjelimmien hoksesne, edtjieh dan muhteste tjïrrehtovvedh ahte biesieh kultuvrem geehtedh, jïh gïelem håaledh.
Dalle go mánná gártá biebmoruktui, de ferte dohkálaččat vuhtii váldit máná kulturduogáža, ja ferte láhčit diliid nu ahte mánná sáhttá ovddidit sihke giela ja kultuvrra.
Dellie goh maana beapmoegåatan sjædta, dellie tjuara #dåhkasjidh<vblex><prfprc><comp><sg><nom> vuehtieji vaeltedh maanan kultuvreduekiem, jïh tjuara tsiehkieh laetjedh dan ahte maana maahta evtiedidh dovne gïelem jïh kultuvrem.
Danne lea min mielas hui deaŧalaš ahte leat sámegielat biebmoruovttut.
Dannasinie lea mijjen mïelesne dan vihkele ahte leah saemiengïeleh beapmoegåetieh.
Buf-etáhtas Biebmoruoktobálvalusa bokte lea ovddasvástádus biebmoruovttuid háhkamis.
*Buf-etaatesne *Biebmoruoktobálvalusa gåaskoen lea dïedte beapmoegåetiej skååffemisnie.
Dain leat rekrutterenkampánjjat birra jagi, ja fokus 2012:s lea sámegielat biebmoruovttuid rekrutterema ektui.
Dejnie leah *rekrutterenkampánjjat bïjre jaepiem, jïh fokuse jaepien 2012 lea saemiengïeleh beapmoegåetiej dåårrehtimmien muhteste.
Sámediggeráđis ii leat váldi hábmet ja álggahit dán lágan rekrutterenkampánjjaid.
Saemiedigkieraerien ij leah stilleme hammoedidh jïh daam aelkiehtidh laakesne *rekrutterenkampánjjaid.
Mii leat dattetge váldán oktavuođa Biebmoruoktobálvalusain ja jearran mainna lágiin sii barget.
Mijjieh darhkan vaalteme gaskesem *Biebmoruoktobálvalusain jïh gihtjemen mejnie vuekine dah berkieh.
Sii muitalit ahte otnáš nammii leat máŋga sámi biebmoruovttu, muhto dat eai geavahuvvo.
Dah soptsestieh ahte daanbeajjetje nommese leah gellie saemieh beapmoegåetien, mohte eah dah utnieh.
Unnán bohtet ohcamat sámi biebmoruovttuide, ja sii vásihit dávjá ahte sámi biebmoruovttut, mat eai geavahuvvo, váldet badjelasaset eará ja ođđa doaimmaid.
Ånnetji ohtsemh båetieh saemien beapmoegåetide, jïh dah daamhtah demtieh ahte saemien beapmoegåetieh, eah mah utnieh, bijjeli jeatjebem jïh orre darjoemidie vaeltieh.
Dát lea šállošahtti.
Daate lea *šállošahtti.
Danne háliida Biebmoruoktobálvalus oažžut ovttasbarggu Sis-Finnmárkku bearašsuodjalankantuvrrain, man bargun lea earret eará doaibmat gelbbolašvuođaguovddážin sámi
Dannasinie sæjhta *Biebmoruoktobálvalus ektiebarkoem åadtjodh Sis-Finnmárkun #fuelhkie<n><cmp>#vaarjelidh<vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>kontovrine, man barkojne lea gaskem jeatjah juhtedh maahtaldahkenjarngine saemiem
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 42. siidu 90 siiddus álbmoga várás.
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 42. bielie 90 bielesne aalmogen muhteste.
Doivot ahte dát ovttasbargu dagahivččii dan ahte eambbogat ohcalivčče sámi biebmoruovttu.
Håhkesjidie ahte daate ektiebarkoe dam dorje ahte jeanatjåbpoeh/jïjnjebh saemien beapmoegåetiem ohtselieh.
Evttohus 15: Váikkuhusaid guorahallan daidda gielddaide mat leat mielde sámegiela hálddašanguovllus
Uvtelasse 15: Dïedti goerehtalleme dejtie tjïeltide mah leah mealtan saemiengïelen reeremedajvesne
Sámediggi doarju evttohusa ja áigu geahčadit vejolašvuođaid várret ruđaid dása Sámedikki 2013 bušeahtas suokkardit váikkuhusaid gielddaide mat gullet sámegiela hálddašanguvlui.
Saemiedigkie uvtelassem dåårje jïh sæjhta nuepieh vuejnedh beetnegh bïedtedh daase Saemiedigkien 2013:n budsjehtesne dïedth tjïeltide goerehtalledh mah saemiengïelen reeremedajvese guvlieh.
Dáinna lágiin áigu Sámediggi čalmmustahttit daid buriid váikkuhusaid maid searvan sámegiela hálddašanguvlui buvttiha.
Daejnie vuekine sæjhta Saemiedigkie tjelmiestehtedh dejtie buerie dïedtide mejtie #meatan<adv><prfprc> saemiengïelen reeremedajvese buektehte.
Sámediggi lea guovddášeiseválddiide dovddahan ahte hálddašangielddat eai oaččo doarvái resurssaid fuolahit iežaset bargamušaid hálddašangieldan.
Saemiedigkie lea voerngesåejvieladtjide vihte ahte eah reeremetjïelth nuekies åadtjoeh #resursse<n><pl><nom> hoksedh jïjtjsh #barkedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> reeremetjïeltine.
Lea maid maŋimus áiggiid leamaš ollu sáhka dan birra maid searvan hálddašanguvlui mearkkaša stuorát gávpogiidda davvin, ja dan oktavuođas lea digaštallojuvvon guđe ekonomalaš váikkuhusaid dat buvttášii.
Aaj minngebe tïjji orreme jïjnje håaleme dan bïjre maam #meatan<adv><prfprc> reeremedajvese stoerebe staaride krööhkeste noerhtene, jïh dennie gaskesisnie digkiedallesovveme guhten ekonomeles dïedtide dïhte buakta.
Váikkuhussuokkardeapmi attášii buoret gova das maid searvan hálddašanguvlui mearkkašivččii báikkálaš servodahkii.
Dïedtegoerehtalleme buerebe guvviem desnie vadta maam #meatan<adv><prfprc> reeremedajvese dajven siebriedahkese krööhkeste.
Evttohus 16: Sámediggi berre searvat gáiccaid njoammunsanerenprošektii eastadan dihtii doaluid heaittiheami
Uvtelasse 16: Saemiedigkie byöroe meatan gaajhtsi *njoammunsanerenprošektii jeeredh åvteste arrangemeenten illemen
Sámediggeráđis lei 20.10.2011 juo čoahkkin Romssas Tine nord:in ja prošeavtta prošeaktajođiheddjiin man ulbmil lea jávkadit dávddaid gáicadoaluin.
Saemiedigkieraerien lij 20.10.2011 joe tjåanghkoe Romsesne Tine *nord:im jïh prosjeekten prosjeektejuhtiehtæjjine man ulmie lea nåhkehtidh fiejlieh gaajhtsearrangemeentesne.
Ráđđái muitaluvvui mat stuorrát hástalusat leat gáicadoaluide go galget jávkadit dávddaid gáicadoaluin miehtá riikka.
Raaran soptsestovvi mah stoerelaakan haestemh leah gaajhtsearrangemeentese goh edtjieh fiejlieh nåhkehtidh gaajhtsearrangemeentesne abpe rïjhken.
Bealli dan 134 gáicadoalus mat leat Romssas ja Davit Nordlánddas eai leat dahkan maidege jávkadit dávddaid paratuberkulose, CAE ja buogodávdda.
Bielie dan 134 *gáicadoalus mah Romsesne jïh Noerhth Nordlaantesne eah leah dorjeme maamkh fiejlieh nåhkehtidh *paratuberkulose, CAEN jïh *buogodávdda.
Sámediggeráđis lea maid ballu das mii geavvá daidda gáicadoaluide mat eai leat leamaš mielde sanerenbarggus.
Saemiedigkieraeresne lea maam #bïlledh<vblex><tv><imp><p1><du> desnie mij vaasa dejtie gaajhtsearrangemeentese eah mah leah mealtan orreme *sanerenbarggus.
Ráđđái lea deaŧalaš doalahit daid bargosajiid mat leat sámi guovlluin.
Raaran vihkele utniehtidh dejtie barkoesijjieh mah leah saemien dajvine.
Muhto go ráđđi lea ožžon ohcama Tine nord:is ruhtadit osiid nu gohčoduvvon gáiccačivganávetprošeavttas, de eai áiggo ovddalgihtii einnostit dán ohcama bohtosa.
Mohte goh raerie ohtsemem Tinen åådtjeme *nord:*is boelhkh dan laeviehtidh gohtjesovveme #gaajhtse<n><cmp_sggen><cmp>#maana<n><cmp_sgnom><cmp>#fievsie<n><cmp_sgnom><cmp>#prosjeekte<n><sg><loc>, dellie eah sïjhth åvtelhbodti nåajtodh daam ohtsemen illedahkem.
Ohcan meannuduvvo 2012 giđa.
Ohtseme gïetedåvva 2012 gïjrh.
Evttohus 17: Vuoigatvuohta geavahit sámegiela ásahusain sámegiela hálddašanguovllu suohkaniin
Uvtelasse 17: Reakta saemiengïelem institusjovnine utnedh saemiengïelen reeremedajven tjïeltine
Sámediggeráđđi Ellinor Marita Jåma bokte, galgá doallat čoahkkima Divttasvuona suohkana suohkanstivrrain miessemánu 7. b. 2012.
Saemiedigkieraerie Ellinor Marita Jåman baaktoe, edtja tjåanghkoem steeredh Divttasvuotnan tjïelten tjïelteståvrojne suehpeden 7. b. 2012.
Doppe váldojuvvo ášši ovdan.
Debpene aamhtese vaaltasåvva fraamme.
Ovttasbargošiehtadus oktan jahkásaš čuovvolemiin/stáhtusiin lea dahkkojuvvon.
Ektiebarkoelatjkoe oktegh jaapetje dåeriedimmine/staatusinie dorjesovveme.
Evttohus 18: Seminára guolásteami ja mearrageavaheami birra
Uvtelasse 18: Seminaarh göölemen jïh mearoepråvhkoen bïjre
Sámediggeráđđi háliida seamma láhkai go áirras Ronny Wilhelmsen, ahte mearrasámi ja eará beroštusat galget boahtit ovdan digaštallamis mearradoalloealáhusa ovdáneami birra.
Saemiedigkieraerie sæjhta seamma nemhtie goh saadthalmetje Ronny Wilhelmsenem, ahte mearoesaemien jïh jeatjah ïedtjh edtjieh fraamme digkiedimmeste båetedh *mearradoalloealáhusa evtiedimmien bïjre.
Muhto sámediggeráđđi árvvoštallá dan láhkai ahte seminára dán fáttá birra ii leat áigeguovdil 2012:s go Sámediggi dán jagi lea várren resurssaid 2 seminárii ealáhusovddidansuorggis.
Mohte saemiedigkieraerie dam vuakan vierhtiedalla ahte seminaare daan aamhtesen bïjre ij leah #daaletje<adj><sg><nom> jaepien 2012 goh Saemiedigkie daan jaepien #resursse<n><pl><nom> 2 seminaarese bïedteme jielemenevtiedimmiesuerkesne.
Lea lágiduvvon seminára boraspiriid birra ja maŋŋeleappos dán jagi áigu Sámediggeráđđi bovdet gielddaseminárii geasuheami, ássama ja ealáhusplánema birra.
Öörnesovveme seminaare juvri bïjre jïh *maŋŋeleappos daan jaepien sæjhta Saemiedigkieraerie bïedtemeseminaarese bööredh giesemen, veasomen jïh jielemesoejkesjimmien bïjre.
Sámediggeráđđi áigu lágidit seminára guolástusovddideami birra mearrasámi guovlluin go dat vuotnaguolástuslávdegoddi, maid Ráđđehus guolástuslávdegotti čuovvoleami oktavuođas lea evttohan ásahit Finnmárkku, Romssa ja Nordlándda várás, lea ožžon čielggaduvvot iežas bargamušsuorggi ja mandáhta.
Saemiedigkieraerie sæjhta öörnedh seminaaren göölemeevtiedimmien bïjre mearoesaemien dajvine goh dïhte voenegöölememoenehtse, maam Reerenasse göölememoenehtsen dåeriedimmien gaskesisnie uvtedamme tseegkedh Finnmaarhken, Romsan jïh Nordlaanten muhteste, åådtjeme tjïelkedovvedh jïjtjse #barkedh<vblex><tv><der_muš><n><cmp_sgnom><cmp>suerkiem jïh mandaatem.
Evttohus 19: Oadjebas lagasbiras, addit oadjebasvuođa sámi álbmogii
Uvtelasse 19: Jearsoes voenge, tjïrkesvoetem saemien aalmogasse vedtiejibie
Sámediggeráđđi diehtá ahte maiddái sámi servodagas lea veahkaváldi ja sávakeahtes dáhpáhusat.
Saemiedigkieraerie daajra ahte aaj saemien siebriedahken lea #faamoe<n><cmp_sgnom><cmp> vaeltije jïh #vaajtelidh<vblex><tv><vabess><adj><attr> deahpadimmieh.
Dan mii váldit duođas.
Dam mijjieh #saetnies<adj><sg><ela> vaeltiejibie.
Mis leat uhccán fáktadieđut dán fáttás, ja danne dárbbašuvvo visogovva das man stuoris dát ášši lea.
Mijjen leah onnen guhtsijedaajroeh daennie aamhtesisnie, jïh dannasinie daarpesjåvva *visogovva desnie man stoere daate aamhtese lea.
Sámediggeráđđi lea ovttas Justiisa- ja gearggusvuođadepartemeanttain plánen dutkanprošeavtta veahkaválddi birra sámi servodagas.
Saemiedigkieraerie lea ektesne #Justiisa<np><cmp_sgnom><cmp_splitr> jïh klaeriesvoetendepartemeentine dotkemeprosjeektem soejkesjem *veahkaválddi bïjre saemien siebriedahkesne.
Dákkár prošeavtta boađus attášii Sámediggái vuođu viidáset barggus dáinna fáttáin.
Dagkeres prosjeekten illedahke Saemiedægkan vadta våaromem vijrebe barkosne daejnie aamhtesinie.
Evttohus 20: Boahtteáiggi infrastruktuvrra ruhtadeapmi davit guovlluin
Uvtelasse 20: #Båetije aejkie<n><pl><nom> infrastruktuvren beetnehdåarjoe noerhtebe dajvine
Sámediggi dovdá daid hástalusaid maid bieđgguid ássan mearkkaša infrastruktuvrii.
Saemiedigkie dejtie haestemh dabta mejtie bårrode vyöseme infrastruktuvrese krööhkeste.
Buorre geaidnofierpmádat dárbbašuvvo ássamii ja manahahttivuhtii.
Buerie geajnoevearmadahke veasoemasse daarpesjåvva jïh *manahahttivuhtii.
Sámedikkis eai leat dattetge resurssat maid várret ovdaprošeavtta álggaheapmái iskat vejolaš ruhtadanmálliid boahttevaš
Saemiedigkien eah leah darhkan #resursse<n><pl><nom> mejtie åvteprosjeektem aelkiehtæmman bïedtijibie kaanne beetnehdåarjoegoeride goerehtidh #båetije<adj><sg><nom>
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 43. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 43. bielie 90 bielesne
infrastruktuvrainvesteremiidda.
infrastruktuvreinvesteeremidie.
Sámediggeráđđi čujuha dasa ahte nationála infrastruktuvrraid oktavuođas lea ovddasvástádus geainnuid divodeamis ja huksemis juogaduvvon iešguđet fievrredanetáhtaide nu go Stáhta geaidnodoaimmahahkii, Ruovdemáđiidoaimmahahkii ja Riddodoaimmahahkii.
Saemiedigkieraerie dïsse tjaatseste ahte nasjonaale infrastruktuvri gaskesisnie dïedte geajnoej #staeriedidh<vblex><tv><der_d><vblex><der_nomact><n><sg><ine> jïh tseegkemisnie ovmessie foeresjimmieetaatide joekedovveme dan goh Staaten *geaidnodoaimmahahkii, *Ruovdemáđiidoaimmahahkii jïh *Riddodoaimmahahkii.
Evttohus 21: Ođđa guorahallan sápmelaččaid vákšuma viidodaga
Uvtelasse 21: Orre goerehtalleme saemiej *vákšuma goelpeneståaroem
Sámediggeráđđi dovdá Lund-kommišuvnna barggu ja daid vuoigatvuođaid beassat geahččat POT arkiivvaid maid Geahččanláhka addá.
Saemiedigkieraerie dabta Lund-kommisjovnen barkoen jïh daj reaktaj bïesedh POTen arkijvide gïehtjedidh mejtie Gïehtjedimmielaake vadta.
Sápmelaččaid vejolaš vákšun čearddalašvuođa vuođul lea duođalaš ášši sámi álbmogii.
Saemiej #buektiehtidh<vblex><indic> *vákšun etnihkelesvoeten mietie lea itjmies aamhtese saemien aalmogasse.
Dán rádjai eai leat konkrehta dieđut dakkár čearddalašvuođa vákšuma birra, muhto Sámediggeráđđi lea ovttaoaivilis das ahte dán ášši berre váldit ovdan ovddavástideaddji eiseválddiiguin.
Daan raajan eah leah konkreete daajroeh dagkeres etnihkelesvoetem *vákšuma bïjre, mohte Saemiedigkieraerie lea sïemes desnie ahte daan aamhtese byöroe fraamme vaeltedh *ovddavástideaddji åejvieladtjigujmie.
Sámediggeráđđi áigu čoahkkimis Justiisadepartemeanttain bivdit dieđuid dán áššis.
Saemiedigkieraerie sæjhta tjåanghkosne Justisdepartemeentine daajroeh maedtedh daennie aamhtesisnie.
Evttohus 22: Ásahit doarjjaortnega priváhta sámi skuvllaide main lea sámi sisdoallu.
Uvtelasse 22: dåarjoeöörnegem Tseegkieh privaate saemien skuvlide mejnie lea saemien sisvege.
Bisuhit Vátnjavári giliskovlá Sáknihis
Tjöödtjestehtedh Vátnjavárrijjen byjjenskuvle *Sáknihis
Sámediggeráđđi lea ovttaoaivilis áirasiin Ann-Mari Thomassen:in ja NSR:in das ahte lea deaŧalaš bisuhit giliskuvllaid sihke dan dáfus ahte gáhttet sámegiela ja bisuhit sámi giliid ássama.
Saemiedigkieraerie lea sïemes saadthalmetjinie Ann-Mari Thomasseninie jïh NSR:ine desnie ahte vihkele tjöödtjestehtedh gaerteneskuvlh dovne dan dïete ahte saemiengïelem vaarjelidh jïh saemien byjji veasomem tjöödtjestehtiejibie.
Sámediggeráđđi áŋgiruššá nannosit dainna ahte vuosttaldit skuvlaheaittihemiid ja dat váldojuvvo maiddái ovdan sierra áššin politihkalaš čoahkkimis Máhttodepartemeanttain guovvamánu 15. b. 2012.
Saemiedigkieraerie nænnoeslaakan dejnie eadtjaldåvva ahte skuvleillemidie vuastalibie jïh dïhte aaj fraamme vaaltasåvva sjïere aamhtesinie politihkeles tjåanghkoste Maahtoedepartemeentine goevten 15. b. 2012.
Skuvlaheaittiheamit vuoruhuvvojit hui bajás, ja Sámediggeráđis galgá leat jeavddalaš gulahallan eiseválddiiguin mas skuvlaheaittiheamit galget leat fáddán.
Skuvleillemh prijoriteradovvieh dan bæjjese, jïh Saemiedigkieraerien edtja årrodh *jeavddalaš åejvieladtjigujmie gaskestalleme mesnie skuvleillemh edtjieh årrodh aamhtesinie.
NSR evttohus ahte ásahit sierra doarjjaortnega, sáhttá lea okta čoavddus ja Sámediggeráđđi áigu árvvoštallat evttohusa.
NSR:n uvtelasse ahte sjïere dåarjoeöörnegem tseegkedh, maahta lea akte tjoevtenje jïh Saemiedigkieraerie sæjhta uvtelassem vierhtiedalledh.
Ráđi áigumuš lea ovddidit dievasčoahkkinášši 2012 geasi mas mii digaštallat máhttoáŋgiruššama davveguovloáŋgiruššama oktavuođas.
Raerien aajkoe lea evtiedidh dïevestjåanghkoeaamhtesem 2012 giesieh mesnie mijjieh maahtoeeadtjaldovvemen noerhtedajveeadtjaldovvemem digkiedallijibie gaskesisnie.
Dat fáddá maid NSR váldá ovdan ahte bisuhit giliskuvllaid main lea sámi sisdoallu, čuovvoluvvo das.
Dïhte aamhtese maam NSR fraamme vaalta ahte gaerteneskuvlh tjöödtjestehtiejibie mejnie lea saemien sisvege, desnie dåeriedåvva.
Mearkkašupmi, NSR:a sámediggejoavku, áirras Aili Keskitalo Siidu 42: Ásahit doarjjaortnega priváhta skuvllaide mas lea sámi sisdoallu
Mïerhkesjimmie, NSR:m saemiedigkiedåehkie, saadthalmetje Aili Keskitalon bielie 42: Dåarjoeöörnegem privaate skuvlide tseegkieh mesnie lea saemien sisvege
Heaittihit giliskuvllaid váikkuha eretfárrema juo uhkiduvvon giliin.
gaerteneskuvlh Illedh dijpie olkesejuhtemen joe *uhkiduvvon byjjine.
Sámediggi galgá bargat nannet sámi báikegottiid.
Saemiedigkie edtja barkedh nænnoestidh saemien sijjiegedtide.
Bisuhit ja vuoruhit giliskuvllaid lea dehálaš oassi dán barggus.
Tjöödtjestehtedh jïh gaerteneskuvlh prijoriteradidh lea vihkeles boelhke daennie barkosne.
NSR sámedikkejoavku vuordá ahte Sámediggi dál, maŋŋel moanat jagiid cuigodeami giliskuvllaid mearkkašupmái, nákce addit baikkalaš iešálggalaččaide čielga dovddahusaid movt Sámediggi siskkobealde iežas doaimmain sáhttá váikkuhit bisuhit giliskuvllaid.
NSR:m saemiedigkiendåehkie vuarta ahte Saemiedigkie daelie, mænngan gellieh jaepiej *cuigodeami gaerteneskuvli mïerhkesjæmman, buektehte vedtedh *baikkalaš *iešálggalaččaide tjïelke *dovddahusaid guktie Saemiedigkie sisnjelen jïjtjse darjoeminie maahta tjöödtjestehtedh gaerteneskuvlh dijpedh.
Mii leat ilus go Sámediggeráđđi deattuha dehálašvuođa bisuhit giliskuvllaid, muhto báikegottit maidda dát čuohcá sii dárbbašit konkrehta čovdosiid, iige dušše biekka dovddahusaid.
Mijjieh aavosne goh Saemiedigkieraerie tjïelkestahta *dehálašvuođa tjöödtjestehtedh gaerteneskuvlh, mohte sijjiegedtieh mejtie daate tsavtsa dah konkreete tjoevtenjidie daarpesjieh, ij ajve bïegken *dovddahusaid.
NSR ávžžuha Sámediggeráđđi fas árvvoštallat konkrehtalaččat álggahit diekkár doarjjaortnega, ii dušše hoigat váttisvuođa boahttevaš proseassaide.
NSR Saemiedigkieraerie haasta viht vierhtiedalledh *konkrehtalaččat aelkiehtidh dagkeres dåarjoeöörnegem, ij ajve dåeriesmoerem båetije prosesside nehkehth.
Mearkkašupmi, NSR:a sámediggejoavku, áirras Geir Tommy Pedersen
Mïerhkesjimmie, NSR:m saemiedigkiedåehkie, saadthalmetje Geir Tommy Pedersen
NSR ovddidii čuovvovaš dili Gonagaslaš Guolástus- ja riddodepartemeantta Proposišuvdniin 70 L Stuorradiggái, mii earret eará gieđahallá riddoguolástuslávdegotti evttohusaid ja rávvagiid.
NSR minngebe tsiehkiem evtiedi *Gonagaslaš Gööleme- jïh gaedtiedepartemeenten *Proposišuvdniin 70:m l. Stuorradæggan, mij gaskem jeatjah gaedtiegöölememoenehtsen uvtelassh jïh bïhkedimmieh gïetedalla.
Sámediggeráđđi lea konsulteren soahpamuša maid uhca eanetlogus dohkkehii Sámedikki dievasčoahkkimis.
Saemiedigkieraerie latjkoem konsulteereme maam onne gellientaalesne Saemiedigkien dïevestjåanghkosne dåhkasjehti.
Konsultašuvdnasoahpamuš mearkkašii riddoguolástuslávdegotti ovttajienalaš evttohusa oalát hilguma.
Konsultasjovnelatjkoe krööhkesti gaedtiegöölememoenehtsen *ovttajienalaš uvtelassen minngiebielien beelhkemem.
NSR ii leat sáhttán doarjut dákkár čovdosa.
ij NSR leah maahteme dåarjodh dagkeres tjoevtenjem.
Sámedikki eanetlohkomearrádus čuovvu mielddusin proposišuvdnii.
Saemiedigkien gellientaalenænnoestahke dåerede lissiepaehpierinie proposisjovnese.
NSR gávnnaha hirpmástuhttin ahte Sámediggeráđđi ii gávnna siva meannudit láhkaproposišuvnna Sámedikkis.
NSR eajhkaldehteme guajhtsede ahte Ij saemiedigkieraerie gaavnh sjïekem gïetedidh laakeproposisjovnem Saemiedigkesne.
Baicce vállje Sámediggeráđđi doaibmadieđáhusastis hui guhkáš kommenteret ja dadjat juo meannudit ráđđehusa ovddidan láhkaproposišuvnna.
Buerebh Saemiedigkieraerie veeljie darjomebïevnesisnie dan *guhkáš tjåålhkesehtedh jïh jiehtedh joe gïetedidh reerenassem evtiedamme laakeproposisjovnem.
Sámediggeráđis lea doaibmadieđáhusas guhkes ákkasteamit iežaset oainnu bealis áššái ja das mii Sámediggeráđi mielas leat eaktun áššái.
Saemiedigkieraerien lea darjomebïevnesisnie guhkies digkiedimmieh jïjtjsh vuajnoen bielesne aamhtesasse jïh desnie mijjieh Saemiedigkieraerien mïelesne libie moenemetsiehkine aamhtesasse.
Viidáseappot čuoččuhuvvojit doaibmadieđáhusas váikkuhusat evttohuvvon doaibmabijuin mat leat hui spiehkasteaddjin proposišuvnna čilgehus ektui.
Vijrebh darjomebïevnesisnie bagkesovvieh dïedth uvtedovveme råajvarimmine mah leah dan *spiehkasteaddjin proposisjovnen tjïelkestimmie moenemetseahkan.
NSR šálloša go Sámediggeráđđi ii háliit meannudit dahje oažžut proposišuvnna árvvoštallojuvvot vuđolaš, áššálaš vuođul, dakko bokte ahte loktet dan sierra áššin.
NSR gaatelassja goh Ij saemiedigkieraerie sïjhth gïetedidh jallh åadtjodh proposisjovnem vierhtiedallesovvedh #våaromes<adj><sg><nom>, #aamhtese<n><adj><sg><nom> mietie, daagkoe gåaskoejin ahte dam lutnjh sjïere aamhtesinie.
Sámediggeráđis lea leamaš doarvái áigi ráhkkanahttit ášši dievasčoahkkimii, ja oažžut láhkaproposišuvnna árvvoštallojuvvot álbmotrievtti ektui.
Saemiedigkieraerien nuekies orreme tïjje aamhtesem dïevestjåanghkose båårestidh, jïh laakeproposisjovnem åadtjoejibie åålmehreaktan muhteste vierhtiedallesovvedh.
Viidáseappot lei galgat árvvoštallat proposišuvnna vejolaš váikkuhusaid ášši ektui mii das čuovvu sámi mearraguolástusvuoigatvuođaide, erenoamážit álbmotrievttálaš rámmaid ektui.
Vijriehkåbpoe lij edtjedh proposisjovnem vierhtiedalledh kaanne dïedti aamhtesen muhteste mij desnie dåerede saemien mearoegöölemereaktide, joekoenlaakan åålmehreaktan mieriej muhteste.
Sámediggi lea eanetlohkomearrádusas bidjan máŋga várašumi ja eavttu soahpamuša ektui.
Saemiedigkie #gellientaale<n><cmp_sgnom><cmp> nænnoestahkesne bïejeme gelliem *várašumi jïh moenemetsiehkien latjkoen muhteste.
NSR ii oainne ahte láhkaproposišuvdna árvvoštallá dahje árvala proseassa Sámedikki eanetlohkomearrádusa vuođul.
ij NSR vuejnieh ahte laakeproposisjovne vierhtiedalla jallh prosessem Saemiedigkien gellientaalenænnoestahken mietie nååle.
NSR registrere ahte proposišuvnnas ii leat čuovvolanproseassa čielggaduvvon dahje lohpiduvvon dan ektui ahte oažžut sámiid ja riddoálbmoga historjjálaš guolástanvuoigatvuođa árvvoštallojuvvot.
NSR registreerie ahte proposisjovnesne ij leah dåeriedimmieprosessen tjïelkedovveme jallh dan muhteste dåajvoehtovveme ahte saemieh åadtjoejibie jïh gaedtieaalmogen historihkeles göölemereaktam vierhtiedallesovvedh.
NSR deattasta baicce ahte proposišuvdna mearkkaša riddoássiid guolástanvuoigatvuođa ollislaš hilguma, sihke Finnmárkkus ja eará vuonain rittus.
NSR buerebh tjïerteste ahte proposisjovne gaedtieårroji göölemereaktam krööhkeste ellies beelhkemen, dovne Finnmaarhkesne jïh jeatjah voenine gaedtesne.
Prop.
*Prop.
70 L, Kap., siddu 8: ”Når det gjeld spørsmålet om ein fjordrett kan
70 L, Kaph., *siddu 8: ”*Når dah *gjeld *spørsmålet *om *ein *fjordrett *kan
Fiskeri- og kystdepartementet ikkje sjå at det eksisterer nokon eksklusiv rett til fiske for dei som bur langs fjordane, verken i Finnmark eller i andre fjordar langs kysten” (Go guoská gažaldahkii vuotnavuoigatvuođa birra, de ii oainne Guolástus- ja riddodepartemeanta ahte lea mihkkege áidnalunddot guolástusvuoigatvuohta sis geat ásset vuonain, ii Finmmárkkus ii ge eará vuonain rittus).
*Fiskeri- *og *kystdepartementet *ikkje *sjå *at dah *eksisterer *nokon *eksklusiv *rett *til *fiske *for *dei *som *bur *langs *fjordane, *verken i. Finnmark *eller i. *andre *fjordar *langs *kysten” (Goh gyhtjelassese dæjpa voenereaktan bïjre, dellie ij vuejnieh Gööleme- jïh gaedtiedepartemeente ahte lea mijkh *áidnalunddot göölemereakta dejnie gïeh voenine veasoeh, ij Finnmaarhkesne ij gænnah jeatjah voenine gaedtesne).
Dat mearkkaša Sámedikki eanetlohkomearrádusa eavttuid hilgun.
Dïhte krööhkeste Saemiedigkien gellientaalenænnoestahken moenemetsiehkiej beelhkijinie.
Sámedikki eanetlohkoevttohusas deattastuvvo ahte dat čuovvolanproseassat mat leat sohppojuvvon, galget mielddiset buktit dakkár čovdosa mii lea eahpitkeahttá álbmotrievtti rámmaid siskkobealde.
Saemiedigkien gellientaaleuvtelassesne tjïerteståvva ahte dah dåeriedimmieprosessh mah latjkasovveme, edtjieh mealtan buektedh dagkeres tjoevtenjem mij lea #geakasjidh<vblex><tv><vabess> åålmehreaktam mieriej sisnjelen.
NSR lea bivdán Sámediggeráđi čielggadusa daid proseassaid ektui main dás lea sáhka ja sisdoalu dáin, dan ii leat Sámediggeráđđi nagodan vástidit.
NSR saemiedigkieraerien boejhkehtassen Maadteme daj prosessi muhteste mejnie daelie lea håaleme jïh sisvegen daejnie, dan ij leah Saemiedigkieraerie gaegniedamme vaestiedidh.
Proposišuvnnas deattasta baicce Guolástus- ja riddodepartemeanta ahte ii dárbbašuvvo čielggadeapmi álbmotrievtti ektui ii ge čuovvovaš proseassa Stuorradikki mearrádusa vuođul.
Proposisjovnesne buerebh tjïerteste Gööleme- jïh gaedtiedepartemeente ahte ij daarpesjh salkehtimmie åålmehreaktan muhteste ij aaj minngebe prosessem Stuorradiggijjen nænnoestahken mietie.
Dasa lassin deattasta departemeanta ahte dálá guolástushálddašeapmi lea álbmotrievtti rámmaid siskkobealde.
Dïsse lissine departemeente tjïerteste ahte daaletje göölemereereme lea åålmehreaktan mieriej sisnjelen.
(Guolástus- ja riddodepartemeanta ii leat ovttaoaivilis riddoguolástuslávdegottiin sin árvvoštallamis ahte álbmotrievtti njuolggadusaid vuođul álgoálbmogiid ja historjjálaš geavaheami birra, livččii Finnmárkku álbmogis guolástanvuoigatvuohta.
(Gööleme- jïh ij gaedtiedepartemeente sïemes leah gaedtiegöölememoenehtsinie daj vierhtiedimmesne ahte åålmehreaktan njoelkedassi mietie aalkoeåålmegi jïh historihkeles pråvhkoen bïjre, lea Finnmaarhken aalmogisnie göölemereakta.
Nappo bidjá ge departemeanta vuođđun ahte dálá guolástanoassálastima muddennjuolggadusat čuvvot álbmotrievttálaš geatnegasvuođaid sápmelaččaid ektui minoritehtan ja álgoálbmogin.)”
Nagke beaja aaj departemeente våaroeminie ahte daaletje #gööledh<vblex><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>#mealtan<adv><der_nomact><n> staeriedimmienjoelkedassh åålmehreaktan dïedtide saemiej muhteste seatadieh minoriteetine jïh aalkoeåålmeginie.)”
Dat mearkkaša Sámedikki eanetlohkomearrádusa eavttuid hilgun.
Dïhte krööhkeste Saemiedigkien gellientaalenænnoestahken moenemetsiehkiej beelhkijinie.
NSR gávnnaha hui hirpmástuhttin ahte sámediggeráđđi ii gávnna siva Sámediggái meannudit dakkár láhkaproposišuvnna man birra sámediggeráđđi lea konsulteren ja maid Sámediggi lea meannudan.
NSR guajhtsede dan eajhkaldehteme ahte ij saemiedigkieraerie sjïekem Saemiedægkan gaavnh gïetedidh dagkeres laakeproposisjovnem man bïjre saemiedigkieraerie konsulteereme jïh maam Saemiedigkie gïetedamme.
Sámediggeráđi prinsihpalaš loahppajurdda lea ahte Sámedikki dievasčoahkkin ii galgga meannudit láhkaproposišuvnna “amas dat bilidit dan posišuvnna maid Sámediggi lea juksan konsultašuvdnaortnega vuođul, dainna lágiin ahte dalle rihkošii Sámediggi ieš daid njuolggadusaid maid mii háliidit Ráđđehusa čuovvut.
Saemiedigkieraerien prinsihpeles minngiegietjieåssjalommes lea ahte ij Saemiedigkien dïevestjåanghkoe edtjh laakeproposisjovnem gïetedidh “#ij<vblex><neg><supn><p3><sg> dïhte skilkedh dam posisjovnem maam Saemiedigkie lea jakseme konsultasjovneöörnegen mietie, dejnie vuekine ahte dellie Saemiedigkie meadta jïjtje dejtie njoelkedassh mejtie mijjieh sïjhtijibie Reerenassem dåeriedidh.
Sámediggeráđđi ii sáhte min suovvat láhttet stáđismeahttumit dákkár deaŧalaš áššis” .
Ij saemiedigkieraerie maehtieh mijjem luhpiedidh dåemiedidh *stáđismeahttumit dagkeres vihkeles aamhtesisnie” .
III Jienasteapmi
III Gïelevedteme
39 áirasis ledje 35 čoahkis.
39 saadthalmetjh lin 35 tjåengkesne.
Dán áššis ii jienastuvvon.
Daennie aamhtesisnie idtji #gïelem vedtedh<vblex><iv><conneg>.
IV Beavdegirjelasáhusat
IV Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
Daennie aamhtesisnie idtji evtedh buertiegærjalissie.
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat
V Lahtestimmielæstoe jïh replihkh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Egil Olli, áššejođiheaddjiAili Keskitalo Geir Tommy Pedersen
Lahtestimmie Replihke 1 Egil Olli, *áššejođiheaddjiAili Keskitalo Geir Tommy Pedersen
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 45. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 45. bielie 90 bielesne
Rolf Johansen Egil Olli 2 Aili KeskitaloSten Erling Jønsson Olaf Eliassen Aili Keskitalo 3 Per Andersen Bæhr 4 Willy ØrnebakkSilje Karine Muotka Aili Keskitalo Kirsti Guvsám Willy Ørnebakk 5 Sten Erling JønssonGeir Tommy Pedersen Ronny Wilhelmsen Aili Keskitalo Sten Erling Jønsson 6 Olaf EliassenAili Keskitalo Geir Tommy Pedersen Randi A.
Rolf Johansen Egil Olli 2 Ailijjh *KeskitaloSten Erling Jønsson Olaf Eliassen Aili Keskitalo 3 Per Andersen Bæhr 4 Willyh *ØrnebakkSilje Karine Muotka Aili Keskitalo Kirsti Guvsám Willy Ørnebakk 5 Sten Erlingen *JønssonGeir Tommy Pedersen Ronny Wilhelmsen Aili Keskitalo Sten Erling Jønsson 6 Olafh *EliassenAili Keskitalo Geir Tommy Pedersen Randijjen #a<n><abbr><sg><gen>
Skum Olaf Eliassen 7 Geir Tommy PedersenWilly Ørnebakk Sten Erling Jønsson Ronny Wilhelmsen Geir Tommy Pedersen 8 Anders Somby jr.Geir Tommy Pedersen Willy Ørnebakk Anders Somby jr.
Skum Olaf Eliassen 7 Geir Tommyn *PedersenWilly Ørnebakkem Sten Erling Jønsson Ronny Wilhelmsen Geir Tommy Pedersen 8 Anders Somby jr.Geir Tommy Pedersen Willy Ørnebakkem Anders Somby jr.
9 Knut Store Ronny WilhelmsenGeir Tommy Pedersen Sten Erling Jønsson Silje Karine Muotka Ronny Wilhelmsen Láilá Susanne VarsSilje Karine Muotka Ann-Mari Thomassen Geir Tommy Pedersen Láilá Susanne Vars Vibeke Larsen Geir Johnsen Hilde Anita NyvollSilje Karine Muotka Marianne BaltoGeir Tommy Pedersen Silje Karine Muotka Marianne Balto Marie Therese Nordsletta Aslaksen Mariann Wollmann MaggaSilje Karine Muotka Randi A.
9 Knut Store Ronnyn *WilhelmsenGeir Tommy Pedersen Sten Erling Jønsson Silje Karine Muotka Ronny Wilhelmsen Láilá Susannen *VarsSilje Karine Muotka Ann-Marien Thomassen Geir Tommy Pedersen Láilá Susanne Vars Vibeke Larsen Geir Johnsen Hilde Anitan *NyvollSilje Karine Muotka Mariannen *BaltoGeir Tommy Pedersen Silje Karine Muotka Marianne Balto Marie Therese Nordsletta Aslaksen Mariann Wollmann *MaggaSilje Karine Muotka Randijjen #a<n><abbr><sg><gen>
Skum Ellinor Marita JåmaAlf Isaksen Trond Are Anti Ellinor Marita Jåma Sten Erling Jønsson Heidi Persdatter Greiner Haaker Vibeke Larsen Rolf Johansen Geir Tommy Pedersen Silje Karine Muotka
Skum Ellinor Marita *JåmaAlf Isaksen Trond Are Anti Ellinor Marita Jåma Sten Erling Jønsson Heidi Persdatter Greiner Haaker Vibeke Larsen Rolf Johansen Geir Tommy Pedersen Silje Karine Muotka
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 46. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 46. bielie 90 bielesne
Aili Keskitalo Egil Olli, áššejođiheaddji
Aili Keskitalo Egil Olli, aamhtesejuhtiehtæjja
VI Sámedikki mearrádus
VI Saemiedigkieh nænnoestahke
 Sámediggi váldá Sámediggeráđi doaibmadieđáhusa áigodagas 17.02.12-29.03.12 diehtun.
* Saemiedigkie Saemiedigkieraerien darjomebïevnesem boelhkeste vaalta 17.02.12-29.03.12 daajroeh.
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 18.04.12 dii.
Aamhtesen gïetedimmie 18.04.12 ts. illesovvi
12.05.
12.05.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 47. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 47. bielie 90 bielesne
Vuođđogiella: Dárogiella
Våaromegïele: Daaroengïele
pseudo_tmx_data/SP-15-2012_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-15-2012_sme2sma.tmx

Ášši/Sak DC015/12
Aamhtese/*Sak *DC015/12
Gažaldagat Sámediggeráđđái Sámedikki čoahkkinortnega § 22 vuođul
Gyhtjelassh Saemiedigkieraaran Saemiedigkien tjåanghkoeöörnegen § 22:n mietie
Arkiiva
Arkijve
Arkiiváššenr.
Arkijveaamhtesnr.
SF
SF/Sf
12/1791
12/1791
Ášši meannudeapmi álggahuvvui cuoŋománu 18. b. 2012 dii. 14.30.
Aamhtesen gïetedimmie voerhtjen aelkiehtovvi 18. b. 2012 ts. 14.30.
I Mildosat
I Lissiepaehperh
NrBeaiviGeas/GeasaNamahus
*NRBeaiviGeas/*GeasaNamahus
II Gažaldagat ja vástádusat
II Gyhtjelassh jïh vaestiedassh
Gažaldat 1, Áirras Ann-Mari Thomassen, NSR:a sámediggejoavku
Gyhtjelasse 1, Saadthalmetje Ann-Marien Thomassen, NSR:m saemiedigkiedåehkie
Ođđa boazoguohtonkonvenšuvdna Norgga ja Ruoŧa gaskka
Orre bovtsegåatomekonvensjovne Nöörjen jïh Sveerjen gaskemsh
Man muttus leat boazodoallokonvenšuvdnasiehtadallamat stáhtaid gaskka? Mainna lágiin Sámediggeráđđi lea váikkuhan ođđa boazodoallokonvenšuvnna loahpalaš dohkkeheami?
Man tïjjesne leah *boazodoallokonvenšuvdnasiehtadallamat staati gaskemsh? Mejnie vuekine Saemiedigkieraerie dijpeme orre båatsoekonvensjovnen minngemes jååhkesjimmien?
Sámediggeráđi vástádus 1.gažaldahkii
Saemiedigkieraerien vaestiedasse 1.gyhtjelassese
Ođđa Norgga-Ruoŧa boazoguohtunkonvenšuvdnaevttohus meannuduvvui Sámedikki dievasčoahkkimis geassemánus 2010.
Orre Nöörjen-Sveerjen bovtsegåatomekonvensjovneuvtelasse Saemiedigkien dïevestjåanghkosne ruffien gïetedovvi 2010.
Sámediggi guorrasii evttohussii, muhto stuorra várašumiiguin mii guoská sierra protokollii (guovloprotokollii) masa čujuhuvvo konvenšuvnna 6.
Saemiedigkie uvtelassese latjkaj/latjkaji, mohte stoere *várašumiiguin mij sjïere buertiegærjese dæjpa (dajvebuertiegærjese) mïsse tjaatseståvva konvensjovnen 6.
artihkkalis.
artihkelisnie.
Ruoŧa bealde lea konvenšuvdnaevttohus meannuduvvon máŋgii almmá dohkkeheami haga.
Sveerjen bieleste #konvensjovne<n><cmp_sgnom><cmp> uvtelasse #gellie<num><sg><ill> gïetedovveme namhtah jååhkesjimmien namhtah.
Maiddá Ruoŧa sámiid riikkasearvi (RSR) lea meannudan evttohusa máŋgii, maŋimusat erenoamáš riikkačoahkkimis 2010 čavčča, almmá dárbbašlaš mieđáhusa haga.
Aaj Sveerjen saemiej rïjhkensiebrie (*RSR) uvtelassem #gellie<num><sg><ill> gïetedamme, minngebelaakan sjïere rïjhkentjåanghkosne 2010:n tjaktjen, namhtah daerpies *mieđáhusa namhtah.
Sámediggeráđđi ja NBR deaivvadedje juovlamánu 19. b.
Saemiedigkieraerie jïh NBR goeven gaavnesjin 19. b.
Ruoŧa beale Sámedikki ovddasteddjiiguin maid stivraovdaolmmoš Per Mikael Utsi jođihii ja RSR:in maid stivrasátnejođiheaddji Jørgen Jonsson jođihii.
Svïenske bieliem Saemiedigkien saadthalmetjigujmie aaj ståvroeåvtehke Per Mikael Utsi öörni jïh *RSR:im maam ståvroebaakoejuhtiehtæjja Jørgen Jonsson öörni.
Gávnnahuvvo ahte goappašat bealit leat ovttamielalaččat das, ja mieđihit dasa, ahte mii galgat geahččalit gávdnat dakkár čovdosa mii sáhttá leat dálá šiehtadallančovdosa siskkobealde.
Guajhtsadåvva ahte gåabpegh bielieh leah *ovttamielalaččat desnie, jïh dïsse nårtoeh, mijjieh edtjebe voejhkelidh gaavnedh dagkeres tjoevtenjem mij maahta daaletje raarahtallemetjoevtenjen sisnjelen årrodh.
Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta lea ávžžuhan Sámediggeráđi joatkit suokkardemiid Ruoŧa beale Sámedikkiin dainna áigumušain ahte juksat oktasaš vuođu doallat oktasaš čoahkkima iešguđet ovddasvástideaddji ministariiguin lagas boahtteáiggis.
Laanteburrie- jïh beapmoedepartemeente haasteme Saemiedigkieraeriem jåerhkedh goerehtallemh Sveerjen bieliem Saemiedigkine dejnie aajkojne ahte ektie våaromem jaksedh steeredh ektie tjåanghkoen ovmessie tjåadtjoehtæjan ministerigujmie gietskies båetijen aejkien.
Go lea sáhka šiehtadallanevttohusas man iešguđet ministarat leat juo vuolláičállán, de ferte ráđđi oažžut čielgasa das ahte – ja man muddui mii oažžut viiddiduvvon rámmaid vejolaš jotkojuvvon suokkardemiide.
Goh lea håaleme raarahtallemeuvtelassesne man ovmessie ministerh leah joe *vuolláičállán, dellie tjuara raerie åadtjodh tjïelkesem destie ahte – jïh man tïjjese mijjieh vijriedovveme mieride åadtjoejibie buektiehtibie #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> goerehtallemidie.
NBR ja guoskevaš orohagat ožžot de dieđu ja konsulterejuvvojit ovdalgo mii sáhttit joatkit áššiin.
NBR:m jïh sjyöhtehke sïjth åadtjoeh dellie daajroem jïh aarebi konsulteeresuvvieh mijjieh maehtiejibie aamhtesinie jåerhkedh.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 48. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 48. bielie 90 bielesne
Gažaldat 2, Áirras Nanna Thomassen, NSR:a sámediggejoavku
Gyhtjelasse 2, Saadthalmetje Nanna Thomassen, NSR:m saemiedigkiedåehkie
NSR diehtá ahte dál leat ođasmahttojuvvomin fágaplánat vuosttaš ja nuppi gielas sámegielas.
NSR daajra ahte daelie leah orrestidh faageplaanh voestes jïh mubpene gïelesne saemiengïelesne.
Mii jearrat makkár ulbmil lea ođasmahttimis? Ja goas dat galget leat gárvvisin ođasmahttojuvvon? Dasto jearrá NSR ahte lea go ásahuvvon bargolávdegoddi? Jos ođasmahttimis galggaš leat ávki, ja dat galggaš buktit maidege ođđasiid ja/dahje buorránit, de dárbbašuvvojit fágaolbmot geain lea gelbbolašvuohta sihke vuođđo- ja joatkkaskuvllain.
Mijjieh gihtjijibie magkeres ulmie orrestehtemisnie? Jïh gåessie dah edtjieh årrodh #gaervies<adj><ess> orrestovveme? Dehtie minngede NSR:m gihtjie ahte lea goh tseegkesovveme barkoemoenehtse? Jis orrestehtemisnie edtja årrodh nåhtoe, jïh dïhte edtja maamkh saernide buektedh jïh/jallh buaranidh, dellie faagealmetjh daarpesjovvieh giej lea maahtaldahke dovne våarome- jïh jåarhkeskuvline.
Leat go goappašagat dát joavkkut mielde? Jos lea ásahuvvon lávdegoddi, de jearrat mii geat leat válljejuvvon dasa ja makkár mandáhta das lea? Galget go vejolaččat maiddái eará fágaplánat ođasmahttojuvvot? Dán oktavuođas jearrat mii NSR:s ahte lea go vejolašvuohta buktit árvalusaid/rávvagiid lávdegoddái? Jos juo; de makkár áigemearit leat ja leat go dat almmuhuvvon gostige?
Leah goh *goappašagat daah dåehkieh mealtan? Jis tseegkesovveme moenehtse, dellie gihtjijibie mijjieh gïeh dïsse veeljesovveme jïh magkeres mandaatem desnie lea? Edtjih goh #nuepie<vblex><indic><pret><p2><sg> aaj jeatjah faageplaanh orrestovvh? Daennie gaskesistie mijjieh gihtjijibie NSR:sne ahte lea goh nuepie buektedh åssjeli/bïhkedimmiej moenehtsasse? Jis joe; dellie magkerh tïjjemierieh leah jïh leah goh dah bæjjoehtovvem *gostige?
Sámediggeráđi vástádus 2.gažaldahkii
Saemiedigkieraerien vaestiedasse 2.gyhtjelassese
Máhttodepartemeanta lea álggahan barggu revideret dáid oahppoplánaid: Dárogiella – oahppoplána, eŋgelasgiella – oahppoplána, matematihkka – oahppoplána, servodatfága – oahppoplána ja dáid parallealla seammaárvosaš sámi oahppoplánaid; dárogiella ohppiide geain lea sámegiella vuosttašgiellan – oahppoplána, luonddufága – sámi oahppoplána, servodatfága – sámi oahppoplána.
Maahtoedepartemeente aelkiehtamme barkoem revideeredh daejtie learoesoejkesjh: Daaroengïele – learoesoejkesje, englaantengïele – learoesoejkesje, matematihke – learoesoejkesje, ektievuekiefaagen – learoesoejkesje jïh daaj *parallealla *seammaárvosaš saemien learoesoejkesji; daaroengïele learoehkidie giej lea saemiengïele voestesgïeline – learoesoejkesje, eatnemeaamhtse – saemien learoesoejkesje, ektievuekiefaage – saemien learoesoejkesje.
Oahppoplánat galget reviderejuvvot buot vuođđogálggaid ektui; máhttit lohkat, čállit, njálmmálaččat ovdanbuktit, rehkenastit ja digitála reaidduid geavahit.
Learoesoejkesjh edtjieh revideeresovvedh gaajhki maadthmaahtoej muhteste; maehtiejibie jiehtedh, tjaeledh, njaalmeldh åvtese buektedh, ryöknedh jïh digitaale dïrregidie utnedh.
Njuolggadusat movt oahppoplánaid hábmet lea skábmamánu 2011rievdaduvvon.
Njoelkedassh guktie learoesoejkesjh hammoedidh lea rahkan *2011rievdaduvvon.
Oahpahusdirektoráhtta lea ráhkadan vuođđogálgarámmaid mas muitaluvvo viđa vuođđogálgga birra, daid doaimma ja válddahuvvo man olu berre máhttit iešguđet dásis.
Ööhpehtimmiedirektoraate maadthmaahtoemieride dorjeme mesnie vïjhten maadthmaahtoen bïjre soptseståvva, dejtie darjomem jïh buerkieståvva maam jïjnje byöroe ovmessie daltesisnie maehtedh.
Dáid rámmaid lea Máhttodepartemeantta dohkkehan.
Daejtie mierieh maahtoedepartemeentem dåhkasjahteme.
Vuođđogálggat galget oidnot čielgaseappot gelbbolašvuođamihttomeriin go dálá plánain dahket.
Maadthmaahtoeh edtjieh tjïelkebelaakan maahtaldahkeulmine vååjnedh goh daaletje soejkesjinie darjoeh.
Dál maid galget ráhkaduvvot rávvagat mat čájehit mihttomeriid joksama dovdomearkkaid.
Daelie aaj edtjieh dorjesovvedh bïhkedimmieh mah ulmiej jaksemen domtesevæhtide vuesiehtieh.
Mihttomeriid joksama dovdomearkkat galget válddahit man stuora oasi oahppi máhttá daid obbalaš gelbbolašvuođamihttomeriin.
Ulmiej jaksemen domtesevæhtah edtjieh buerkiestidh man stoere boelhken learohke maahta dej *obbalaš maahtaldahkeulmine.
Mihttomeriid joksama dovdomearkkat eai galgga leat láhkaásahusat nugo oahppoplánat leat.
Eah ulmiej jaksemen domtesevæhtah edtjh leah njoelkedassh goh learoesoejkesjh årrodh.
Máhttodepartemeantta lea bivdán Oahpahusdirektoráhta doaimmahit oahppoplánareviderenbarggu.
Maahtoedepartemeentem maadteme Ööhpehtimmiedirektoraatem dijpedh learoesoejkesjenrevideeremebarkoem.
Oahpahusdirektoráhta lea nammadan oahppoplánajoavkkuid mat galget buktit rievdadusárvalusaid ja ráhkadit mihttomeriid joksama dovdomearkkaid.
Ööhpehtimmiedirektoraate learoesoejkesjedåehkide nommehtamme mah edtjieh jorkestimmieåssjelidie buektedh jïh ulmiej jaksemen domtesevæhtide darjodh.
Sámediggi lea gáibidan ja ožžon sámi mieldelahtut dárogiel-, servodatfága- ja luonddufágaoahppoplánajoavkkuide.
Saemiedigkie krïeveme jïh åådtjeme saemien lïhtsegh #daaroengïele<n><cmp_sh><cmp_splitr>, ektievuekiefaage- jïh eatnemeaamhtselearoesoejkesjedåehkide.
Lea maid bidjon sierra fágaidrasttideaddji referánsajoavku mas lea sámi mieldelahttu.
Aaj byöjeme sjïere *fágaidrasttideaddji referaansedåehkie mesnie lea saemien lïhtsege.
Sámi sisdoallu oahppoplánain ii galgga rievdaduvvot.
Saemien sisvege learoesoejkesjinie ij edtjh jarkestovvedh.
Lea sierra sámi resursajoavku mii galgá buot oahppoplánain bearráigeahččat ahte sámi sisdoallu ii rievdda vaikko earaládje šaddet čállojuvvot go vuođđogálggat galget dárkileappot oidnosii.
Lea sjïere saemien #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>dåehkie mij edtja #gaajhke<prn><ind><pl><loc> learoesoejkesjinie vuartasjidh ahte ij saemien sisvege jorkestovvh jalhts jeatjahlaakan sjidtieh tjaalasovvedh goh maadthmaahtoeh eensigåbpoelaakan vååjnesasse edtjieh.
Bargojoavku mii galgá buktit evttohusaid movt buoridit dárogiella oahppoplána, galgá earenoamážit bearráigeahččat ahte dárogielfága gelbbolašvuođamihttomearit čielgasit čájehit ahte dan fágas lea earenoamáš ovddasvástádus ohppiide oahpahit systemáhtalaččat čállit -, lohkat- ja ovdanbuktit.
Barkoedåehkie mij edtja uvtelassh buektedh guktie bueriedieh daaroengïele learoesoejkesjem, edtja aave vuartasjidh ahte daaroenfaagen maahtaldahkeulmieh tjïelkelaakan vuesiehtieh ahte dennie faagesne lea sjïere dïedte learoehkidie ööhpehtidh *systemáhtalaččat tjaeledh -, jiehtiejibie- jïh åvtese buektiejibie.
Dárogielfága gelbbolašvuođamihttomeriid maid galget geahčadit ja divodit nu ahte buorebut heivehit fidnofágaide.
Daaroenfaagen maahtaldahkeulmiej aaj edtjieh vuejnedh jïh dan #staeriedidh<vblex><tv><der_d><vblex><inf> ahte buerebelaakan gïehtelimmiefaagide sjïehtehtidh.
Sámegiella oahppoplánat leat Sámedikki ovddasvástádus.
Saemiengïele learoesoejkesjh leah Saemiedigkien dïedte.
Go sámegiella ovttas dárogielain galgá sámi ohppiide addit dan gelbbolašvuođa vuođđogálggaid ektui go dárogiella addá ohppiide geain ii leat sámegiella, de lea dárbu revideret sámegiella oahppoplánaid vuođđogálggaid ektui.
Goh saemiengïele ektesne daaroengïeline edtja saemien learoehkidie dam maahtaldahken maadthmaahtoej muhteste vedtedh goh daaroengïele learoehkidie vadta giej ij leah saemiengïele, dellie lea daerpiesvoete revideeredh saemiengïele learoesoejkesji maadthmaahtoej muhteste.
Lea maid dárbu ráhkadit mihttomeriid joksama dovdomearkkaid sámegiella vuosttašgillii ja sámegiella nubbingilliisámegiella 2 ja sámegiella nubbingillii - sámegiella 3.
Lea maam daerpiesvoete ulmiej jaksemen domtesevæhtide darjodh saemiengïele voestesgïelese jïh saemiengïele *nubbingilliisámegiella 2 jïh saemiengïele mubpiengïelese - saemiengïele 3.
Oahpahusdirektoráhtta lea sádden gulaskuddamii evttohusaid movt rievdadit fága- ja diibmojuohkima ohppiide gean lea sámegiella, mas lea gulaskuddanáigemearri 01.06.2012.
Ööhpehtimmiedirektoraate govledæmman uvtelassh seedteme guktie jarkestieh faage- jïh tæjmoejuekemem learoehkidie gïen lea saemiengïele, mesnie lea govledimmietïjjemierie 01.06.2012.
Jus šaddet stuora rievdadusat, de ferte reviderenbarggus geahččat ferte go sirdit, juohkit dahje oktiibidjat muhtin gelbbolašvuođamihttomeriid.
Jis sjidtieh stoere jorkestimmieh, dellie tjuara revideeremebarkoem gïehtjedidh tjuara goh juhtedh, juekedh jallh *oktiibidjat muvhtide maahtaldahkeulmide.
Rapporttas “Fag- og timefordeling for elever som har samisk opplæring
Reektehtsisnie “*Fag- *og *timefordeling *for *elever *som *har saemien*sk *opplæring
galgá buorebut heivehuvvot ohppiide geat álget sámegielfágain easka joatkkaoahpahusas.
edtja buerebelaakan learoehkidie sjïehtelovvedh gïeh saemienfaagine easkan aelkieh jåarhkeööhpehtimmesne.
Sámedikki bajásšaddan- fuolahus- ja oahppolávdegoddi lea buktán evttohusaid oahppoplánaid hárrái áššis 07/12 Sámedikki oahpahusdieđáhus.
Saemiedigkien byjjenimmie- hokse- jïh studijemoenehtse uvtelassi learoesoejkesji gaavhtan buakteme aamhtesisnie 07/12:m Saemiedigkieh ööhpehtimmiebïevnese.
Máhttoloktema loahppaevaluerenrapporttas bohtet ovdan maid oainnut sámegiella oahppoplánaid birra.
Maahtoelutnjemen minngiegietjievuarjasjimmiereektehtsistie fraamme båetieh aaj vuajnoeh saemiengïele learoesoejkesji bïjre.
Sámediggeráđđi maid lea gulaskuddame sámegiella fágajoavkkuiguin mat eksámeniid ráhkadit ahte mii galggašii buoriduvvot oahppoplánain.
Saemiedigkieraerie aaj lea *gulaskuddame saemiengïele faagedåehkiejgujmie mah eksaamenh darjoeh mij edtja learoesoejkesjinie bueriedovvedh.
Sámediggeráđđi guldala oaiviliid ja evttohusaid ja árvvoštallá daid ovdal go oahppoplánajoavkkuide ráhkaduvvo mandáhtta.
Saemiedigkieraerie aarvoeh jïh uvtelassh goltele jïh daj aarebi vierhtiedalla goh learoesoejkesjedåehkide mandaate dorjesåvva.
Galget bidjot dán bargui guokte oahppoplánajoavkku, okta sámegiella vuosttašgiellan ja nubbi fas sámegiella nubbingiellan.
Edtjieh byöjedh daan barkose göökte learoesoejkesjedåehkieh, akte saemiengïele voestesgïeline jïh mubpie viht saemiengïele mubpiengïeline.
Sámediggeráđđi geahččala ožžodit joavkkuide olbmuid gean lea bargohárjáneapmi vuođđoskuvllas, joatkkaoahpahusas ja fágaolbmuid allaskuvllas/universitehtas.
Saemiedigkieraerie voejhkele åådtjedidh dåehkide almetjh gïen lea barkoevaananimmie maadthskuvlesne, jåarhkeööhpehtimmesne jïh faagealmetji jïlleskuvlesne/universiteetesne.
Lea maid sávaldat ahte joavkkuin lea gelbbolašvuohta buot golmma sámegielas ja bargohárjáneapmi sihke olggobealde ja siskkobealde sámegiella hálddašanguovllu.
Lea aaj sjaavnjoe ahte dåehkiej lea maahtaldahke gaajhkine golme saemiengïeline jïh barkoevaananimmie dovne bæjngolen jïh sisnjelen saemiengïele reeremedajven.
Oahppoplánareviderenbargu álggahuvvo dán jagi miessemánu/geassemánu.
Learoesoejkesjenrevideeremebarkoe aelkiehtåvva daam jaepien suehpedem/ruffien.
Rievdadusevttohusat sáddejuvvojit gulaskuddamii ovdal mearriduvvojit.
Jorkestimmieuvtelassh govledæmman aarebi seedtesuvvieh nænnoestuvvieh.
Gulaskuddan almmuhuvvo Sámedikki neahttabáikkis ja buohkain lea vejolaš buktit gulaskuddancealkámuša.
Govledimmie Saemiedigkien nehtesijjesne bæjjoehtåvva jïh gaajhkesi lea buektehte buektedh #govledimmie<n><cmp_sgnom><cmp>#jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc>.
Reviderejuvvon oahppoplánat galget gustogoahtit čakčat 2013 álggus skuvlajagi.
Revideeresovveme learoesoejkesjh edtjieh tjaktje 2013 aalkoevisnie davvoegåetedh skuvlejaepien.
Gažaldat 3, Áirras Nanna Thomassen, NSR:a sámediggejoavku
Gyhtjelasse 3, Saadthalmetje Nanna Thomassen, NSR:m saemiedigkiedåehkie
STIPEANDA VUORUHEAPMI
STIPEENDE PRIJORITERADIMMIE
Sámi Allaskuvla lea áidna allaskuvla mas leat boazodoallo fágat oahpposuorgin.
Saemien jïlleskuvle lea aajnehke jïlleskuvle mesnie leah båatsoe faagh ööhpehtimmiesuerkine.
Johttisápmelaččaid listu jearrá manin Sámediggi ii leat vuoruhan stipeandda daidda erenoamaš oahpposurggiide mat eai gávdno eará Sámi allaskuvllas?
Juhtijesaemiej læstoe gihtjie #mij<prn><rel><ess> ij Saemiedigkie leah prijoriteradamme stipeendem dejtie sjïere ööhpehtimmiesuerkide eah mah gååvnesh jeatjah saemien jïlleskuvlesne?
Sámediggeráđi vástádus 3.gažaldahkii
Saemiedigkieraerien vaestiedasse 3.gyhtjelassese
Sámi servodagas lea dárbu gelbbolašvuhtii iešguđege surggiin, maiddái boazodoalus.
Saemien siebriedahken lea daerpiesvoete maahtaldahkese *iešguđege suerkine, aaj båatsosne.
Sámediggeráđis lea mihttomearrin dat ahte máhttu ja gelbbolašvuohta lea vuođđun sámi servvodaga ovdáneapmái ja nannemii.
Saemiedigkieraerien lea ulmine dïhte ahte maahtoe jïh maahtaldahke lea våaroeminie saemien siebriedahken evtiedæmman jïh nænnoestæmman.
Ráđi politihkka lea ahte eanet olbmot váldet alit oahppu sámi servvodagas.
Raerien politihke lea ahte jeenje almetjh jollebe learoe vaeltieh saemien siebriedahkeste.
Boazodoallu lea okta dain mii doallá sámi servodaga badjin ja galgá maid čájehit dán.
Båatsoe lea akte dejnie mij saemien siebriedahkem bijjene steerie jïh edtja aaj daam vuesiehtidh.
Sámediggeráđđi čujuha 2010 bušehttii gos lei vuoruhuvvon stipeanda dáidda:
Saemiedigkieraerie 2010 budsjehtese tjaatseste gusnie prijoriteradovveme stipeende daejtie:
 Alit oahppu luonddu- ja birassuorggis, dás maiddái sámi árbedieđus, mas lea mearkkašupmi go guoská sámi servodagaide ja guovlluide.
* Jollebe learoe eatnemen- jïh byjresesuerkesne, daelie aaj saemien aerpiedaajrosne, mesnie lea mïerhkesjimmie goh saemien siebriedahkide jïh dajvide dæjpa.
Maŋimuš jagiid leamaš guovddážis dat ahte ferte oažžut eanet sámegiel oahpaheddjiid ja ovdaskuvllaoahpaheddjiid, muhto dát ii mearkkaš ahte sámediggeráđđi ii oainne dárbbu ahte dárbbašuvvojit eanet oahppan olbmot boazodoallofágas.
Minngebe jaepiej #voernges<adj><sg><ine> orreme dah ahte tjuara åadtjodh jeenje saemiengïeleh lohkehtæjjide jïh aarhskuvlenlohkehtæjjide, mohte ij daate krööhkesth ahte ij saemiedigkieraerie daerpiesvoetem vuejnieh ahte daarpesjovvieh jeenje lïereme almetjh båatsoefaagesne.
Ráđđi árvvoštallá galgá go fas stipeanda luonddu- ja birassuorgái sisa váldot.
Raerie vierhtiedalla edtja goh viht stipeende eatnemen- jïh byjresesuarkan sïjse vååltedh.
Gažaldat 4, Áirras Anders Somby jr.
Gyhtjelasse 4, Saadthalmetje Anders Somby jr.
Johttisápmeláččaid listu
*Johttisápmeláččaid læstoe
Dušše 2 ášši cuoŋománu 2012 Sámedikki dievasčoahkkimii
Ajve 2:n aamhtesen voerhtjen 2012 Saemiedigkieh dïevestjåanghkose
Cuoŋománu 2012 dievasčoahkkimis eai leat go 2 ášši sámedikkis.
Voerhtjen 2012 dïevestjåanghkosne eah leah goh 2 aamhtesh saemiedigkesne.
Johttisápmelaččaid listu divvu gazáldaga manin eai leat vuoruhuvvon dán dievasčoahkkimii ođđa áššit mat jagiid mielde leat ovddiduvvon sámediggái go juo eai leat eará go 2 ášši meannudeapmái?
Juhtijesaemiej læstoe staerede *gazáldaga #mij<prn><rel><ess> eah leah prijoriteradovveme daan dïevestjåanghkose orre aamhtesh mah jaepiej mietie saemiedægkan evtiedovveme goh joe eah leah jeatjebe goh 2 aamhtesh gïetedæmman?
Mii lea mii dáguha ahte ovddiduvvon odda áššit eai vuoruhuvvo? Lea go hálddáhusas čuolbma vái lea go nu ahte Sámedikkiráđđi ii nagot fievrridit áššiid lávdegottiide?
Mij lea mij smirrehte ahte evtiedovveme eah orre aamhtesh prijoriteredh? Lea goh reeremen tjoelme *vái lea goh dan ahte *Sámedikkiráđđi ij gaegnedh aamhtesh moenehtsidie foeresjidh?
Sámediggeráđi vástádus 4.gažaldahkii
Saemiedigkieraerien vaestiedasse 4.gyhtjelassese
Sámediggeráđđi lea bargamin máŋggain dieđáhusain.
Saemiedigkieraerie lea gelline bïevnesinie barkedh.
Dát lea bargu mii gáibida ollu resurssaid.
Daate barkoe mij jïjnje #resursse<n><pl><acc> kreava.
Plána mielde ii leat vuos oktage dáid dieđáhusain gergosat ovdanbuktojuvvot dahje meannuduvvot dán dievasčoahkkimis.
Soejkesjen mietie ij voestegh leah #akte<num><attr> daaj bïevnesinie klaerebe åvtese buaktasovvedh jallh gïetedovvedh daennie dïevestjåanghkosne.
Sámediggeráđđi bidjá ovdán boahttevaš gielladieđáhusa čielggadusa.
Saemiedigkieraerie beaja åvtenh båetije gïelebïevnesen boejhkehtassem.
Sámediggeráđđi lea ovddit dievasčoahkkin rájes čuovvolan áššiid mat leat ovdal meannuduvvon Sámedikki dievasčoahkkimis.
Saemiedigkieraerie #ovtetje<adj><comp><sg><nom> dïevestjåanghkoen raejeste dåeriedamme aamhtesh mah leah aarebi Saemiedigkien dïevestjåanghkosne gïetedovveme.
Okta dáid áššiin lea vuoigatvuođat guolásteapmái mearrasámi guovlluin.
Akte daaj aamhtesinie lea reaktah göölemasse mearoesaemien dajvine.
Mii čujuhat maid ráđi dieđáhussii, mii čájeha ahte sámediggeráđis leamaš ollu doaimmat dán áigodagas.
Mijjieh aaj raerien bïevnesasse tjaatsestibie, mij vuesehte ahte saemiedigkieraerien orreme jïjnje darjomh daennie boelhkesne.
Ođđa áššit mat leat dieđihuvvon guovvamánus leat čilgejuvvon ráđi dieđáhusas.
Orre aamhtesh mah goevten bïeljelovveme raerien bïevnesisnie boejhkelovveme.
Sámediggeráđđái lea dehálaš láhčit dili Sámedikki áirasiidda, nu ahte sii ožžot dieđuid áigeguovdilis áššiin, ja ahte lea buorre diehtovuođđu go mearrádusat dahkkojit.
Saemiedigkieraaran vihkele laetjedh tsiehkiem Saemiedigkien saadthalmetjidie, dan dah daajroeh daaletje aamhtesijstie åadtjoeh, jïh ahte lea buerie daatavåarome goh nænnoestahkh dorjoeh.
Daid maŋimuš dievasčoahkkimiiguin ii leat leamaš doarvái áigi lágidit semináraid áirasiidda.
Dej minngebe dïevestjåanghkoejgujmie ij leah nuekies orreme tïjje seminaari saadthalmetjidie öörnedh.
Sámediggeráđđi lea danne duhtavaš go dán dievasčoahkkimii lea biddjon áigi golmma semináraid.
Saemiedigkieraerie lea dannasinie madtjele goh daan dïevestjåanghkose byöjeme tïjje golmen seminaari.
Gažaldat 5, Áirras Anders Somby jr.
Gyhtjelasse 5, Saadthalmetje Anders Somby jr.
Johttisápmeláččaid listu
*Johttisápmeláččaid læstoe
Čujuhit áššái 044/11 - CEALKAMUŠAT 2012-2012 BOAZODOALLOŠIEHTADUSSII
Aamhtesasse tjaatsestidh 044/11 - *CEALKAMUŠAT jaepiej 2012-2012 BÅATSOELATJKOSE
"Boazodoalu arealát" čuoggá vuolde čuožžu čuovvovaččatt: Boazodoalu guohtunvuođđu lea áitojuvvon eanet go ovdal ja Sámediggi bivdá eiseválddiid álggahit identifiserenproseassaid buot politihka hábmema oktavuođas gos boazodoalu areálat eahpenjuolga dahje njuolga guoskkahuvvojit, ja fuolahit ahte guoddevašvuođa prinsihppa čuovvu buot sektuvrraide mihttomeriin ekologalaččat, ekonomalaččat ja kultuvrralaččat guovddevaš boazodoallu.
"Båatsoen *arealát" tsiehkien nuelesne tjåådtje *čuovvovaččatt: Båatsoen gåatomevåarome aajhtasovveme jeenje goh aarebi jïh Saemiedigkie åejvieladtjh maadta aelkiehtidh identifiseeremeprosessi gaajhken politihken hammoen gaskesisnie gusnie båatsoen goelpeneståaroeh *eahpenjuolga jallh rïekte sjåavoehtovvieh, jïh huksieh ahte *guoddevašvuođa prinsïhpe dåerede gaajhkide suerkide ulmine *ekologalaččat, ekonomeleslaakan jïh kulturellelaakan *guovddevaš båatsoe.
Johttisápmelaččaid listu jearra makkár hámis Sámediggi áigu bidját johtui dán barggu? Leago kommišuvdna hámis vái lea go jordskifterett hámis mii lea hábmejuvvon boazodoalu ektui, ja man guhkas lea dát bargu boahtán?
Juhtijesaemiej læstoe *jearra magkeres haamosne Saemiedigkie sæjhta *bidját *johtui daam barkoem? Lea kommisjovne haamosne *vái lea goh *jordskifterett haamosne mij båatsoen muhteste hammoedovveme, jïh man gåhkese lea daate barkoe båateme?
Sámediggeráđi vástádus 5.gažaldahkii
Saemiedigkieraerien vaestiedasse 5.gyhtjelassese
Čujuhuvvo teakstaoassái Sámedikki árvalusas 2012 – 2013 boazodoallošiehtadussii ja guđe láhkai Sámediggi galgá álggahit dán barggu.
Teeksteboelhkese tjaatseståvva Saemiedigkien åssjelisnie 2012 – 2013 båatsoelatjkose jïh #guhte<prn><rel><sg><ill><attr> nemhtie Saemiedigkie edtja aelkiehtidh daam barkoem.
Boazodoalu váldošiehtadusa § 4 addá Sámedikki vejolašvuođa ovddidit cealkámuša boazodoallošiehtadussii ovdalgo dat meannuduvvo Stuorradikkis 2012 giđđabajis.
Båatsoen åejvielatjkoen § 4 vadta Saemiedigkien nuepiem evtiedidh #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><acc> båatsoelatjkose aarebi dïhte Stuorradiggijjesne gïetedåvva 2012:n *giđđabajis.
Teakstaoassi masa čujuhuvvo lea oassi dain cealkámušain maid Sámediggi ovddida boazodoallošiehtadussii.
Teeksteboelhke mïsse tjaatseståvva lea boelhke dejnie #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><ine> mejtie Saemiedigkie båatsoelatjkose evtede.
Dat mearkkaša ahte dán teakstaoasi sisdoallu lea árvalus boazodoallošiehtadusa šiehtadalliide ii ge dakkár bargu maid Sámediggi galgá álggahit ja čađahit.
Dïhte krööhkeste ahte daan teeksteboelhken sisvege lea åssjele båatsoelatjkoen doekijidie ij aaj dagkeres barkoe maam Saemiedigkie edtja aelkiehtidh jïh tjïrrehtidh.
Seammás čujuha Sámediggeráđđi dasa ahte Sámediggi árvalusaid bokte boazodoallošiehtadussii ohcala heivvolaš hálddašeami mii fuolaha boazodoalu beroštusaid areálaáššiin.
Seammasïenten Saemiedigkieraerie tjaatseste dïsse ahte Saemiedigkie åssjeli baaktoe båatsoelatjkose sjiehteles reeremem ohtsele mij båatsoen ïedtjide goelpeneståaroeaamhtesinie håksa.
Sámediggi vuordá ahte álggahuvvojit proseassat mas boazodoalu areálat suodjaluvvojit
Saemiedigkie vuarta ahte prosessh aelkiehtovvieh mesnie båatsoen goelpeneståaroeh vaarjelovvieh
Sámediggeráđđi áigu čuovvut mielde maid boazodoalloeiseválddit dahket areálaáššis ovddasguvlui ja mii vuordit ahte Sámediggi searvvahuvvo sihke daidda áššiide mat gusket areálaide beassamii ja eará beliide main lea mearkkašupmi boazodollui.
Saemiedigkieraerie sæjhta mealtan dåeriedidh maam båatsoeåejvieladtjh goelpeneståaroeaamhtesisnie rïektes raadtan darjoeh jïh mijjieh vuertiejibie ahte Saemiedigkie meatan dovne dejtie aamhtesidie mah goelpeneståarojde bïesemasse jïh jeatjah bielide dijpieh mejnie lea mïerhkesjimmie båatsose.
Gažaldat 6, Áirras Geir Tommy Pedersen, NSR:a sámediggejoavku
Gyhtjelasse 6, Saadthalmetje Geir Tommy Pedersen, NSR:m saemiedigkiedåehkie
Dađistaga ásaiduvvet eanet ja eanet sápmelaččat gávpogiidda go ássanminsttar lea rievdan.
Ånnetji orrijieh jeenje jïh jeenje saemieh staaride goh veasomegoere jorkestovveme.
Dát mielddisbuktá maiddái dan ahte gávpogat váldet badjelasaset ovddasvástádusa láhčit bálvalusaid sámi álbmoga várás.
Daate aaj dam mealtan buakta ahte staarh bijjeli dïedtem vaeltieh dïenesjh laetjedh saemien aalmogen muhteste.
Šállošit go Romssa ođđa gávpotstivra gesii eret ohcama ahte laktit Romssa sámegiela hálddašanguvlui, dán šálloša NSR sakka.
Gaatelassjedh goh Romsan orre staareståvroe destie ohtsemem giesieji ahte *laktit Romsan saemiengïelen reeremedajvese, daan NSR gaatelassja alme.
Dasto oaidnit mii ahte Oslos ii leat sámi deaivvadanbáiki sámiide geat ásset Oslo guovllus.
Dehtie minngede mijjieh vuejniejibie ahte Oslovisnie ij leah saemien gaavnedimmiesijjie saemide gïeh Osloven dajvesne veasoeh.
Eará gávpogiin eai measta oppa gávdnoge dohkálaš fálaldagat sámiide.
Jeatjah staarine eah dallahmasten abpe gååvnesh #dåhkasjidh<vblex><prfprc><attr> faalenassh saemide.
Šállošit go Sámediggeráđđi lea dihtomielalaččat hilgon áŋgiruššamis sámi gávpotpolitihkalaš plánain.
Gaatelassjedh goh Saemiedigkieraerie lea fahkoeslaakan eadtjaldovvemisnie beelhkeme saemien #staare<n><cmp_sgnom><cmp> politihken soejkesjinie.
Dán oktavuođas jearrá NSR ahte mainna lágiin lea ráđđi konkrehta jurddašan buoridit sámiid dili stuorát gávpogiin ja makkár váikkuhangaskaoamit biddjojuvvojit johtui?
Daennie gaskesistie NSR:m gihtjie ahte mejnie vuekine raerie konkreete ussjedamme bueriedidh saemiej tsiehkiem stoerebe staarine jïh magkerh dïedtetsavtshvierhtieh bïejesuvvieh *johtui?
Sámediggeráđi vástádus 6.gažaldahkii
Saemiedigkieraerien vaestiedasse 6.gyhtjelassese
Sámediggeráđđi áigu 2012:s ovddidit ášši regionálapolitihka birra dievasčoahkkimii digaštallamii, ja dát ášši boahtá maid guoskkahit gávpotpolitihkalaš áššiid.
Saemiedigkieraerie sæjhta jaepien 2012 aamhtesem #regionaale<adj><indecl><cmp_attr><cmp>politihken bïjre evtiedidh dïevestjåanghkose digkiedæmman, jïh daate aamhtese aaj sjåavoehtidh båata #staare<n><cmp_sgnom><cmp> politihken aamhtesidie.
Sámedikkis leat dál máŋga váikkuhangaskaoami sámi doaibmabijuid várás gávpogiin ja stuorát čoahkkebáikkiin, omd.
Saemiedigkesne leah daelie gellie dijpemetsavtshvierhtiem saemien råajvarimmiej muhteste staarine jïh stoerebe tjåahkesijjine, vuesiehtimmien gaavhtan
doarjjaortnegat giellaprošeavttaide, oahpponeavvoprošeavttaide, kulturdoaimmaide, dearvvašvuođa- ja sosiálaprošeavttaide.
dåarjoeöörnegh gïeleprosjeektide, learoevierhtieprosjeektide, kultuvredarjoemidie, healsoen- jïh sosijaaleprosjeektide.
Go guoská doarjagiidda ealáhusovddideami várás, de lea Sámediggi háliidan vuoruhit árbevirolaš sámi guovlluid dan dihte go Sámediggi háliida veahkkin ovddidit ealáhusaid dáin guovlluin.
Goh dåarjojde dæjpa jielemeevtiedimmien muhteste, dellie lea Saemiedigkie sïjhteme prijoriteradidh aerpiesïejhme saemien dajvh dan åvteste goh Saemiedigkie sæjhta viehkine jielemh evtiedidh daejnie dajvine.
Sámedikki mielas leat árbevirolaš guovllut dehálaččat bisuhan dihte sámi kultuvrra ja sámegiela.
Saemiedigkien mïelesne leah aerpiesïejhme dajvh vihkelh tjöödtjestehtedh åvteste saemien kultuvrem jïh saemiengïelem.
Dan dihte lea dehálaš váikkuhit ealáhusovdánahttimii dain guovlluin gos márkanvuođđu lea unni.
Dan åvteste vihkele dijpedh jielemeevtiedæmman dejnie dajvine gusnie sjeltievåarome onne.
Dát lea mielde nanneme ássama guovlluin gos otne leat stuora hástalusat ássanovdánahttimiin.
Daate mealtan veasomem dajvine nænnoestidh gusnie daenbiejjien leah stoere haestemh veasomeevtiedimmine.
Go gávpogat leat nu iešguđetlágánat ja sámiin geat ásset dáin gávpogiin leat iešguđetlágán dárbbut, de oaivvilda sámediggeráđđi ahte lea váttis ráhkadit oktasaš gávpotpolitihkalaš plána.
Goh staarh leah dan ovmessie jïh saemiej gïeh veasoeh daejnie staarine leah ovmessie daerpiesvoeth, dellie saemiedigkieraerie jeahta ahte geerve darjodh ektie #staare<n><cmp_sgnom><cmp> politihken soejkesjem.
De lea ulbmilleappot ovttaskas ovttasbargoproseassaiguin buoridit sámiid dili iešguđet gávpogis.
Dellie lea #ulmies<adj><comp><der_laakan><adv> oktegs ektiebarkoeprosessigujmie bueriedidh saemiej tsiehkiem ovmessie staaresne.
Sámediggeráđđi lea čoahkkinastán Oslo suohkaniin, Álttá suohkaniin, Troandima suohkaniin ja galgá maid čoahkkinastit Romssa suohkaniin.
Saemiedigkieraerie Osloven tjïeltine tjåanghkenamme, Áltán tjïeltine, Tråanten tjïeltine jïh edtja aaj Romsan tjïeltine tjåanghkenidh.
Dáin čoahkkimiin lea váldofáddá movt suohkanat ja Sámediggi sáhttet ovttasbargat buoridan dihte daid sápmelaččaid dili, geat ásset gávpogiin.
Daejnie tjåanghkojne lea åejvieaamhtese guktie tjïelth jïh Saemiedigkie maehtieh laavenjostedh bueriedidh åvteste daj saemiej tsiehkiem, gïeh staarine veasoeh.
Čoahkkimis Álttá suohkaniin lei erenoamáš fokus das movt buoridit sámi mánáid ja nuoraid bajásšaddandili gávpogis.
Tjåanghkosne Áltán tjïeltine lij sjïere fokusen desnie guktie saemien maanide jïh noeri byjjesovvemetsiehkiem staaresne bueriedidh.
Mis lea oktilis gulahallan Troandima suohkaniin sihke mánáidgárdefálaldaga, oahpahusa ja sámi deaivvadanbáikkiid dáfus.
Mijjesne lea *oktilis Tråanten tjïeltine gaskestalleme dovne maanagïertefaalenassen, ööhpehtimmien jïh saemien gaavnedimmiesijjiej dïete.
Čoahkkimis Oslo suohkaniin leat mii ságastallan sámi deaivvadanbáikki dárbbu birra.
Tjåanghkosne Osloven tjïeltine leah mijjieh soptsestalleme saemien gaavnedimmiesijjien daerpiesvoeten bïjre.
Dat mearkkaša ahte Sámediggeráđđi lea Oslo suohkaniin ságastallan sámi deaivvadanbáikki birra Oslo sámiid várás, ja sihke mii ja Oslo suohkan áigot joatkit ovttasbargat vai gávdnat dohkálaš čovdosa dien áššái.
Dïhte krööhkeste ahte Saemiedigkieraerie lea Osloven tjïeltine saemien gaavnedimmiesijjien bïjre soptsestalleme Osloven saemiej muhteste, jïh dovne mijjieh jïh Osloven tjïelte sijhtieh jåerhkedh laavenjostedh vuj gaavnedh #dåhkasjidh<vblex><prfprc><attr> tjoevtenjem doen aamhtesasse.
Sámediggeráđđi oaidná dárbbu dákkár deaivvadanbáikái ja lea ovttas Oslo suohkaniin šiehtadan ahte lea dehálaš ahte goappaš bealit addet vuođđodoarjaga dákkár deaivvadanbáikái Oslos.
Saemiedigkieraerie daerpiesvoetem vuajna dagkeres gaavnedimmiesæjjan jïh ektesne Osloven tjïeltine nååhtedamme ahte vihkele ahte *goappaš bielieh våaromedåarjoem vedtieh dagkeres gaavnedimmiesæjjan Oslovisnie.
Seammás háliida Sámediggeráđđi deattuhit ahte Oslo sámi viesu stivrras lea ovddasvástádus láhčit dili doaimmaide vai sámit Oslo guovllus ožžot kultuvrralaš fálaldaga.
Seammasïenten sæjhta Saemiedigkieraerie tjïelkestehtedh ahte Osloven saemien gåetien ståvroen lea dïedte tsiehkiem laetjedh darjoemidie vuj saemieh Osloven dajvesne kulturelle faalenassem åadtjoeh.
Sámediggeráđis lea mihttun čađahit guokte politihkalaš čoahkkima jagis muhtin gávpotsuohkaniiguin gos gávpotsámiid dilli ságastallojuvvo ja čuovvoluvvo.
Saemiedigkieraeresne lea vuepsine göökte politihkeles tjåanghkoeh jaepesne tjïrrehtidh muvhtigujmie staaretjïeltigujmie gusnie staaresaemiej tsiehkie soptsestallesåvva jïh dåeriedåvva.
Sámediggeráđđi háliida namuhit ahte mánáidgárdi, giella ja sámegiel oahpahus leat fáttat mat erenoamážit galget leat guovddážis dáin čoahkkimiin.
Saemiedigkieraerie sæjhta moenedh ahte maanagïerte, gïele jïh saemiengïeleh ööhpehtimmie leah *fáttat mah joekoenlaakan edtjieh #voernges<adj><sg><ine> årrodh daejnie tjåanghkojne.
Sámediggi háliida deattuhit ahte maiddái eará fáttát nugo sámi deaivvadanbáikkit leat dehálaš áššit mat maid galget čuovvoluvvot.
Saemiedigkie sæjhta tjïelkestehtedh ahte aaj jeatjah aamhtesh goh saemien gaavnedimmiesijjieh leah vihkeles aamhtesh mah aaj edtjieh dåeriedovvedh.
Dákkár čoahkkimiid bokte áigu sámediggeráđđi leat mielde váikkuheame vai gávpotsámit bisuhit iežaset fálaldagaid ja bálvalusaid ja ožžot ođđa doaimmaid áigái.
Dagkeres tjåanghkoej baaktoe sæjhta saemiedigkieraerie mealtan årrodh dijpedh vuj staaresaemieh tjöödtjestehtedh jïjtjsh faalenassh jïh dïenesjh jïh åadtjoeh orre darjomi tïjjese.
Sámediggeráđđi maid šálloša go Romssa suohkan gesii ruovttoluotta iežas ohcama beassat mielde sámi hálddašanguvlui.
Saemiedigkieraerie maam gaatelassja goh Romsan tjïelte bååstede giesieji jïjtjse ohtsemem bïesedh mealtan saemien reeremedajvese.
Mii diehtit ahte stuorát suohkaniidda sáhttá leat hástalussan dat ahte searvat hálddašanguvlui dan dihte go dovdet ahte gáibádusat leat ilá stuorrát.
Mijjieh daejriejibie ahte stoerebe tjïeltide maahta årrodh haestieminie dah ahte meatan reeremedajvese dan åvteste goh debtieh ahte krïevenassh leah ååpsen stoere.
Sámediggeráđđi lea dan dihte movttet go Ođasmahttin-, hálddašan- ja girkodepartemeanta dál vuoruha dárkkistit sámelága giellanjuolggadusaid geahččan dihte leago dárbu ođasmahttit daid.
Saemiedigkieraerie lea dan åvteste #feejjene<adj><sg><nom> goh Orrestehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartemeente daelie prijoriterede vaaksjodh saemienlaakem gïelenjoelkedassi gïehtjedidh åvteste lea daerpiesvoete dejtie orrestidh.
Mii čujuhit maiddái ráđi doaibmadieđáhussii.
Mijjieh aaj raerien darjomebïevnesasse tjaatsestibie.
Gažaldat 7, Áirras Aili Keskitalo, NSR:a sámediggejoavku
Gyhtjelasse 7, Saadthalmetje Aili Keskitalo, NSR:m saemiedigkiedåehkie
Ráđđehus lea dál ráhkadeamen ođđa minerálastrategiija.
Reerenasse daelie orre mineraalestrategijem darjodh.
Man ollu lea Sámediggeráđđi čuvvon minerálastrategiija ođasmahttima, dan ektui go Minerálaláhka ii leat álbmotrievttálaš standárdda siskkobealde?
Man jïjnje saemiedigkieraerie dåeriedamme mineraalestrategijen orrestehtemen, dan muhteste goh Ij mineraalelaake åålmehreaktan standarden sisnjelen leah?
Sámediggeráđi vástádus 7.gažaldahkii
Saemiedigkieraerien vaestiedasse 7.gyhtjelassese
Nugo ráđđi lea čilgen ráđi dieđáhusas Sámedikki dievasčoahkkimii guovvamánus 2012, de lei Ealáhus- ja gávpedepartemeanta bovden dan čoahkkimii mii lei Sámediggeráđi ja stáhtačálli Rikke Lind gaskka 4.1.2012 gos lei sáhka ráđđehusa barggu birra strategiijaiguin minerálaealáhusa várás.
Goh raerie raerien bïevnesisnie Saemiedigkiem boejhkelamme dïevestjåanghkose goevten 2012:n, dellie lij Jieleme- jïh bovredepartemeente bööreme dan tjåanghkose mij lij Saemiedigkieraerien jïh staatetjaelije Rikke Linden gaskemsh 4.1.2012 gusnie lij håaleme reerenassen barkoen bïjre strategijigujmie mineraljielemen muhteste.
Sámediggeráđđi dovddahii dán čoahkkimis, ja geigejuvvon notáhtas, ahte go dan ođđa minerálalágas eai leat doahttaluvvon álgoálbmogiid olmmošvuoigatvuođa, de ii sáhttán Sámediggi miehtat láhkii, iige daid mearrádusaide mat leat dahkkojuvvon lága mielde, iige strategiijaide ja doaibmabijuide mat leat vuođđuduvvon daid seamma láhkarámmaide.
Saemiedigkieraerie daam tjåanghkosne dabtehti, jïh gietskiedovveme *notáhtas, ahte goh dennie orre mineraalelaakesne eah leah aalkoeåålmegi åålmehreaktan ussjedovveme, dellie idtji maehtieh Saemiedigkie hååneske laakese, ij #dïhte<prn><dem><pl><ine><attr> nænnoestahkide mah laaken mietie dorjesovveme, ij strategijide jïh råajvarimmide mah tseegkesovveme #dïhte<prn><dem><pl><ine><attr> seamma laakemieride.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 52. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 52. bielie 90 bielesne
Sámediggeráđđi deattuhii dattetge ahte leat rahpasat konsulteret strategiija doaibmabijuid birra minerálaealáhusa várás jos čielgasit dovddahuvvošii ahte minerálaláhka galgá rievdaduvvot nu ahte sámi kultuvra vuhtii váldojuvvo olles árbevirolaš sámi guovllus, ja go lea biddjojuvvon áigeplána dán bargui.
Saemiedigkieraerie darhkan tjïelkestehti ahte årrodh *rahpasat strategijem råajvarimmiej bïjre konsulteeredh mineraljielemen muhteste jis tjïelkebe dabtehtåvva ahte mineraalelaake edtja dan jarkestovvedh ahte saemien kultuvre vuehtieji vaaltasåvva abpe aerpiesïejhme saemien dajveste, jïh goh bïejesovveme tïjjesoejkesje daan barkose.
Ealáhus- ja gávpedepartemeanta dovddahii čoahkkimis ođđajagimánus ahte áigu dan árvvoštallat.
Jieleme- jïh bovredepartemeente tjåanghkoem tsïengelen dabtehti ahte sæjhta dam vierhtiedalledh.
11.4.2012 lei ođđa čoahkkin Kárášjogas Sámediggeráđi ja stáhtačálli Rikke Lind gaskka.
11.4.2012 lij orre tjåanghkoe Karasjohkesne Saemiedigkieraerien jïh staatetjaelije Rikke Linden gaskemsh.
Ealáhus- ja gávpedepartemeanta ii buktán ođđa signálaid minerálalága rievdadusa birra, mii dagahii ahte čoahkkimis eai lean konsultašuvnnat strategiijaid birra.
Jieleme- jïh idtji bovredepartemeente orre signaalide mineraalelaaken jorkestimmien bïjre buektieh, mij darjoeji ahte tjåanghkosne idtjin leah konsultasjovnh strategiji bïjre.
Ságastallan lei ge de eanaš minerálalága áddema birra ja man deaŧalaš livččii dan rievdadit.
Soptsestalleme lij aaj dellie jeenjemes mineraalelaaken goerkesimmien bïjre jïh man vihkele lea dam jarkestidh.
Stáhtačálli Rikke Lind dovddahii ahte Sámediggi giđa mielde bovdejuvvo čoahkkimii stáhtaráđiin Trond Giskein ášši birra.
Staatetjaelije Rikke Lind dabtehti ahte Saemiedigkie gïjren mietie tjåanghkose bööresåvva staateraerine Trond Giskine aamhtesen bïjre.
Gažaldat 8, Áirras Trond Are Anti, NSR/SÁB sámediggejoavku
Gyhtjelasse 8, Saadthalmetje Trond Are Anti, NSR:n/SÁB/SáB saemiedigkiedåehkie
Deanu čázadaga guolásteapmi
Deatnun åbradahken gööleme
Deanu čázadaga guolástushálddahus, mii lea ođđa guovIlu hálddašeapmi Deanu čázadaga guolásteami várás ja ásahuvvon ođđa Gonagaslaš Res.
Deatnun åbradahken göölemereereme, mij lea orre *guovIlu reereme Deatnun åbradahken göölemen muhteste jïh tseegkesovvem orre *Gonagaslaš *Res.
vuođul 2011:s.
mietie jaepien 2011.
Hálddahusa stivra lea dál evttohan rievdadit guolástannjuolggadusaid guovlluolbmuid luossabivddu várás.
Reeremen ståvroe daelie uvtedamme jarkestidh göölemenjoelkedasside dajvenalmetji loesevæjroen muhteste.
Go stivra dan dahká, de lea geatnegahtton ahte dálá njuolggadusat celkojit eret.
Goh ståvroe dam dorje, dellie #vïedteldihkie<adj><sg><nom> ahte daaletje njoelkedassh destie jyöhtoeh.
Njuolggadusaid maid dihto kommišuvdna Suoma ja Norgga gaskkas ráhkada ja doallá.
Njoelkedassh mejtie såemies kommisjovne Soemen jïh Nöörjen gaskesne dorje jïh steerie.
Lea leamaš garra gi i vuot guovlluolbmuid ja olggobealeolbmuid (turisttaid) gaskkas mo guolástusdeaddu galgá juogaduvvot dán guoktá gaskkas.
Orreme gïrre *gi i. gaajhke dajvenalmetji jïh *olggobealeolbmuid (*turisttaid) gasngese guktie göölemeleavloe edtja joekedovvedh daan gööktesi gaskesne.
Diedusge bealušta Suomabeale eiseváldi láddelaš guolásteami, mii lea lassánan hirbmadit maŋimus jagiid.
*Diedusge vaarjele *Suomabeale #åejvieladtjh<n><sg><gen> laedtie göölemem, mij læssanamme *hirbmadit minngebe jaepiej.
Guovlluolbmot fas doalahit iežaset árbevirolaš bivddu leat deháleabbot go astoáigge bivdu.
Dajvenalmetjh viht utniehtieh jïjtjsh aerpiesïejhme væjroem årrodh vihkielåbpoelaakan goh *astoáigge væjroe.
Guovllu bivdooamasteaddjit leat mannan nu guhkás ahte gáibidan vuosttaš vuoigatvuođa guolásteapmái, mii lea ge váldosivvan dasa ahte guovllu hálddašeapmi lea ásahuvvon.
Dajven væjroe-eekijh mïnneme dan gåhkese ahte voestes reaktam göölemasse krïevem, mij lea aaj åejviesjïekine dïsse ahte dajven reereme tseegkesovveme.
Sámediggi lei ovddit háve sin kommišuvdnalahtu bokte dorjon guovllu bivdiid, ja geavahan vearjun ILO-Konvenšuvdna nr.
Saemiedigkie #ovtetje<adj><comp><attr> saejrien daj kommisjovnelïhtsegen baaktoe dåårjeme dajven vijrijidie, jïh åtnam vaeknine #ILO-KONVENSJOVNE<np><sg><nom> nr.
169 ahte Stáhtain lea geatnegasvuohta láhčat ovdamuni guovllu bivdoárbevieruide.
169 ahte Staati lea dïedte *láhčat aevhkien dajven væjroetradisjovnide.
Dál lea nugo namahin ođđa kommišuvdna ásahuvvomin Sámedikkit maiddái ožžot guktui bealde sin áirasiid dánge kommišuvdnii.
Daelie lea goh nommehts orre kommisjovne tseegkedh Saemiedigkieh aaj åadtjoeh *guktui bieleste daj saadthalmetjh daan kommisjovnese.
Mo dál áigu Norgga Sámediggi, ja diedusge maiddái Suomabeale Sámediggi láhttet kommvdna barggus ahte ovddidit sáme bivdoárbevieruid? Vai lea go nu ahte dát guokte Sámedikki eaba bures doarvái gulahala dán lágan bargguin, ja nu geanehuhttet sárni beroštumiid, ja nu vuot vuoitá stuorraservodat ja leat fárus duvdimin eret guovllu bivdiid sin guolástussadjiid alde? Dálhan lea dakkár dilli ahte 85 000 bivdodiimmu gullet geasis turistii, moadde duhát diimmu das jullot guovllu bivdiide.
Guktie daelie sæjhta Nöörjen Saemiedigkie, jïh *diedusge aaj *Suomabeale Saemiedigkie dåemiedidh *kommvdna barkosne ahte saemien væjroetradisjovnide evtiedidh? Vuj lea goh dan ahte eakan daate göökte Saemiedigkieh hijven nuekies gaskestallh daennie laakesne barkojne, jïh dan *geanehuhttet *sárni ïedtjh, jïh dan gaajhke stoeresiebriedahke vitnie jïh leah mealtan destie nehkiehtidh dajven vijriji daj göölemesijjiej nelhtie? Daelie lea dagkeres tsiehkie ahte 85 000:m væjroetæjmoeh giesesne govlih *turistii, naan stoerretjuetien tæjmoeh desnie dajven vijrijidie rååtedh.
Mo Norgga beale Sámediggi áigu dán hástalusa dustet?
Guktie Nöörjen bieliem Saemiedigkie sæjhta daam haestemem dåastodh?
Sámediggeráđi vástádus 8.gažaldahkii
Saemiedigkieraerien vaestiedasse 8.gyhtjelassese
Sámediggeráđđi lea guhká háliidan ahte šiehtadallamat Suomain álggahuvvojit.
Saemiedigkieraerie guhkiem sïjhteme ahte raarahtallemh Soemine aelkiehtovvieh.
Dát gáibádus lea máŋgii bidjon ovdán.
Daate krïevenasse daamhtah byöjeme åvtenh.
Sámediggeráđđi lea ilus go šiehtadallamat dál leat duohtan bidjon.
Saemiedigkieraerie aavosne goh raarahtallemh daelie leah #saetnies<adj><ess> byöjeme.
Deanu čázádaga guolástanhálddahus lea ásahuvvon proseassa maŋŋá mas Deanujoga lávdegoddi, gos sámediggeráđis lei okta ovddasteaddji, čielggadii báikkálaš hálddašanorgána čázádahkii.
Deatnun abradahken göölemereereme prosessen mænngan tseegkesovveme mesnie Deanujohkan moenehtse, gusnie saemiedigkieraeresne lij akte saadthalmetje, dajven reeremeorgaanem abradahkese tjïelkedi.
Dál galget báikkálaš olbmot ieža hálddašit čázádaga.
Daelie edtjieh dajven almetjh jïjtjh abradahkem reeredh.
Bivdooamasteaddjin lea guovddáš posišuvdna hálddašeamis, dan seammás go maid eará báikkálaš olbmot leat mielde stivrras ja nu leat maid sin vuoigatvuođat vuhtii váldon maŋŋá go stággobivdin vuoigatvuođat lea čállon láhkaásahussii.
Væjroe-eekijinie lea voernges posisjovne reeremisnie, dan seammasïenten goh maam jeatjah dajven almetjh leah mealtan ståvrosne jïh dan leah aaj daj reaktah vuehtieji mænngan våålteme goh staavramaedtemen reaktah njoelkedassese tjååleme.
Deanu čázádaga guolástanhálddahus lea geatnegáhtton hálddašit mearriduvvon láhkarámmaid siskkobealde.
Deatnun abradahken göölemereereme #vïedteldihkie<adj><sg><nom> reeredh nænnoestovveme laakemieriej sisnjelen.
Dát mielddisbuktá maid dan ahte fertejit čuovvut daid šiehtadusaid mat gusket otná Suoma šiehttamuššii.
Daate aaj dam mealtan buakta ahte tjuerieh dåeriedidh dejtie latjkoeh mah dijpieh daanbeajjetje Soemen #sjïehtedh<vblex><der_muš><n><sg><ill>.
Šiehtadallamat álggahuvvojit dán jagi, sihke Deanu čázádaga guolástanhálddahus ja Sámediggi leat mielde šiehtadallanlávdegottis.
Raarahtallemh aelkiehtovvieh daan jaepien, dovne Deatnun abradahken göölemereereme jïh Saemiedigkie mealtan årrodh raarahtallememoenehtsisnie.
Sámediggeráđđi lea ovdalgihtii dán proseassas leamaš hui čielggas norgga eiseválddiide ahte mii oaivvildat ahte lea lunddolaš ahte suoma Sámedikkis maid berre leat rolla dáid šiehtadallamiin.
Saemiedigkieraerie åvtelhbodti daennie prosessesne orreme dan tjïelkes nöörjen åejvieladtjide mijjieh jiehtiejibie ahte iemie ahte *suoma Saemiedigkesne aaj byöroe råållan årrodh daaj raarahtalledh.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 53. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 53. bielie 90 bielesne
Sámediggeráđđi lea addán dieđuid suoma Sámediggái proseassa birra mii lea leamaš norgga bealde.
Saemiedigkieraerie daajroeh vadteme *suoma Saemiedægkan prosessen bïjre mij orreme nöörjen bieleste.
Sámedikki rolla dáid šiehtadallamiin lea gozihit sámiid beroštumiid.
Saemiedigkien råållan daaj raarahtalledh lea saemiej ïedtjide geehtedh.
Vuosttaš čoahkkin šiehtadallanlávdegottis norgga bealde lea miessemánu 2.
Voestes tjåanghkoen raarahtallememoenehtsisnie nöörjen bieleste suehpeden 2.
ja 3.
jïh 3.
beaivvi.
biejjien.
Gažaldat 9, Áirras Silje Karine Muotka, NSR:a sámediggejoavku
Gyhtjelasse 9, Saadthalmetje Silje Karine Muotka, NSR:m saemiedigkiedåehkie
Jearaldat ovttasbargošiehtadusaid birra
Gyhtjelasse ektiebarkoelatjkoej bïjre
Sámediggi lea ovdal dahkan ovttasbargošiehtadusaid sierra almmolaš instánssaiguin nugo Viessobáŋkkuin ja Innovašuvdna Norggain – goappašagat leat dahkkojuvvon dainna ulbmilin ahte ovddidit oktasaš áddejumi ja gávdnan dihte gokko ovttasbargat ja mii ovddida instánssaid doaimma sámi guovlluin nu ahte dat dávistivččii sámiid vuoigatvuođaide ja dárbbuide? Man muttus lea bargu dáiguin ovttasbargošiehtadusaiguin, ja makkár konkrehta áŋgiruššamiid ja doaibmabijuid leat ovttasbargooasálaččat vuoruhan šiehtadusaid čuovvoleami oassin?
Saemiedigkie lea aarebi dorjeme ektiebarkoelatjkojde sjïere byjjes #instanse<n><pl><com> goh Gåetiebaanghkine jïh Innovasjovne Nöörjine – *goappašagat dejnie dorjesovveme ulmine ahte evtiedidh ektie goerkesen jïh gaavnedh åvteste gogkoe laavenjostijibie jïh mij #instanse<n><pl><gen> darjomem saemien dajvine evtede dan dïhte saemiej reaktide jïh daerpiesvoetide svååroe? Man tïjjesne lea barkoe daajgujmie ektiebarkoelatjkoejgujmie, jïh magkeres konkreete eadtjaldovvemh jïh råajvarimmieh #ektiebarkoe<n><cmp_sgnom><cmp> #boelhke<n><adj><der_aadv><adv> prijoriteradamme latjkoej dåeriedimmiem boelhkine?
Sámediggeráđi vástádus 9.gažaldahkii
Saemiedigkieraerien vaestiedasse 9.gyhtjelassese
Sámediggeráđi mielas leat ovttasbargošiehtadusat sierra ásahusaiguin ja organisašuvnnaiguin ávkkálaš gaskaoamit Sámedikki politihka ovddidahttimis.
Saemiedigkieraerien mïelesne leah ektiebarkoelatjkoeh sjïere institusjovnigujmie jïh organisasjovnigujmie aevhkies tsavtshvierhtieh Saemiedigkien politihken #evtiedidh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><der_nomact><n><sg><ine>.
Sámediggeráđđi áigu dađistaga árvvoštallat lea go dárbu ođđa ovttasbargošiehtadusaide ja vejolaččat loahpahit muhtun šiehtadusaid.
Saemiedigkieraerie sæjhta ånnetji vierhtiedalledh lea goh daerpiesvoete orre ektiebarkoelatjkojde jïh #nuepie<vblex><indic><pres><p3><sg> illedh muvhtide latjkojde.
Sámedikkis ii leat sierra ovttasbargošiehtadus Viessobáŋkkuin, muhto lea leamaš ovttasbargu earret eará sámi huksenvieruin, ja maiddái doallan konferánssaid ovttas Viessobáŋkkuin dán fáttá birra.
Saemiedigkien ij leah sjïere ektiebarkoelatjkoe Gåetiebaanghkine, mohte orreme ektiebarkoe gaskem jeatjah saemien tseegkemevuekine, jïh aaj steereme konferaansh ektesne Gåetiebaanghkine daan aamhtesen bïjre.
Sámediggeráđi mielas ii leat dál dárbu dahkat sierra ovttasbargošiehtadusa Viessobáŋkkuin.
Saemiedigkieraerien mïelesne ij daelie leah daerpiesvoete sjïere ektiebarkoelatjkoem darjodh Gåetiebaanghkine.
Ovttasbargošiehtadus Innovašuvdna Norggain ii leat šat fámus, muhto galgá ođasmahttojuvvot dán jagi.
Ektiebarkoelatjkoe Innovasjovne Nöörjine ij vielie faamosne leah, mohte edtja orrestovvedh daan jaepien.
Ráđđi lea bargan guovtti dásis dainna ovttasbargošiehtadusain.
Raerie gööktene daltesisnie barkeme dejnie ektiebarkoelatjkojne.
Vuos lea ráđđi bargan Ealáhus- ja gávpedepartemeantta ektui dainna áigumušain ahte oainnusmahttit Sámedikki rolla ja ovttasbargošiehtadusa áigumuša boahtte Stuorradiggedieđáhusas Innovašuvdna Norgga ja SIVA birra.
Voestegh lea raerie barkeme Jieleme- jïh bovredepartemeenten muhteste dejnie aajkojne ahte *oainnusmahttit Saemiedigkien råållan jïh ektiebarkoelatjkoen aajkoen båetije stoerredigkiebïevnesisnie Innovasjovne Nöörjen jïh SIVAN bïjre.
Nuppe dáfus lea Sámedikkis juo buorre ovttasbargu Innovašuvdna Norggain maid ráđđi árjjalaččat geahččala buoridit.
Mubpien dïete Saemiedigkesne joe buerie ektiebarkoe Innovasjovne Nöörjine mejtie raerie eadtjohkelaakan voejhkele bueriedidh.
Ovttasbargu erenoamážit ohcamiid oktavuođas main goappašat bealit leat oasálaččat lea bures ovddiduvvon.
#Laavenjostedh<vblex><iv><imp><p1><du> joekoenlaakan ohtsemi gaskesisnie mejnie gåabpegh bielieh leah #boelhke<n><adj><comp><sg><nom> hijven evtiedovveme.
Sáhttit namuhit ahte Innovašuvdna Norga ja Sámedikki ealáhusjuogus deaivvadedje njukčamánus 2012 lonuhallat vásihusaid ja gelbbolašvuođa, maiddái oažžut buoret áddejumi Innovašuvdna Norggas daid hástalusaide ja strategiijaide mat leat sámi guovlluin.
Maehtiejibie moenedh ahte Innovasjovne Nöörje jïh Saemiedigkien jielemeseksjovne njoktjesne gaavnesjin 2012 dååjrehtsh jïh maahtaldahkem #låtnodh<vblex><tv><der_alla><vblex><inf>, aaj åadtjodh buerebe goerkesen Innovasjovne Nöörjeste #dïhte<prn><dem><pl><ine><attr> haestiemidie jïh strategijide mah leah saemien dajvine.
Gažaldat 10, Áirras Trond Are Anti, NSR/SÁB sámediggejoavku
Gyhtjelasse 10, Saadthalmetje Trond Are Anti, NSR:n/SÁB/SáB saemiedigkiedåehkie
Sámedikki doarjjaohcamiid meannudanáigi
Saemiedigkien dåarjoeohtsemi gïetedimmietïjje
Doarjjastivra loahpahuvvui earrát eará dáinna ákkain ahte oanidit doarjjaohcamiid meannudanáigi.
Dåarjoeståvroe bielelen jeatjeben daejnie illesovvi *ákkain ahte åeniedibie dåarjoeohtsemi gïetedimmietïjje.
Mearridanváldi sirdojuvvui ráđđái.
Nænnoestimmiereaktah raaran jåhtasovvi.
Meannuduvvojit doarjjaohcamat jođánabbot go loahpalaš mearridan váldi sirdojuvvui doarjjastivrras Ráđđái? Muhtin doarjjaohccit leat ožžon vástádusa Sámedikkis ohcamiid hárrái ahte ášši ii várra mearriduvvo ovdal go 3 rnánu sisa.
dåarjoeohtsemh Gïetedovvieh radtjoesåbpoelaakan goh minngemes nænnoestamme stillemem dåarjoeståvroste jåhtasovvi Raaran? Muvhth dåarjoeohtsijh vaestiedassem Saemiedigkeste åådtjeme ohtsemi gaavhtan ahte ij aamhtese kaanne aarebi nænnosth goh 3:n *rnánu sïjse.
Oaivvilda go ráđđi ahte 3 mánu meannudeapmi lea jođanis meannudeaprni?
Jeahta goh raerie ahte 3 askh gïetedimmie lea *jođanis *meannudeaprni?
Sámediggeráđi vástádus 10.gažaldahkii
Saemiedigkieraerien vaestiedasse 10.gyhtjelassese
Sámediggi lea geatnegahtton hálddahuslága § 11a vuođul sáddet gaskaboddosaš dieđu jus vurdojuvvo ahte áššemeannudan áigi lea guhkit go 1 mánu.
Saemiedigkie lea vïedteldihkie reeremelaaken § 11:n mietie annjebodts daajroem seedtedh jis vuartasåvva ahte aamhtesh gïetedalleme tïjje guhkebe goh 1 askh.
Danin sáddejuvvo reive gos lea diehtu ahte áššemeannudan áigi vurdojuvvo leat 3 mánu, muhto čájehuvvo ahte áššemeannudan áigi dávjá lea oanehat.
Dannasinie prievie seedtesåvva gusnie lea daajroe ahte aamhtesh gïetedalleme tïjje vuartasåvva årrodh 3:n asken, mohte vuesiehtåvva ahte aamhtesh gïetedalleme tïjje daamhtah åeniehkåbpoe.
Doarjjastivra meannudii áššiid čoahkkimiin, mat ledje sullii 4-6 háve jagis.
Dåarjoeståvroe aamhtesh tjåanghkojne gïetedi, mah lin medtie 4-6 saejrieh jaepesne.
Ráđđi meannuda áššiid dađistaga vahkkosaš čoahkkimiin
Raerie aamhtesh ånnetji gïetede *vahkkosaš tjåanghkojne
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 54. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 54. bielie 90 bielesne
Gažaldat 11, Áirras Trond Are Anti, NSR/SÁB sámediggejoavku
Gyhtjelasse 11, Saadthalmetje Trond Are Anti, NSR:n/SÁB/SáB saemiedigkiedåehkie
Báhčaveaivuotna billistuvvo mirkobázahusaid luoitima geažil
Báhčaveaivuotna beajstasåvva *mirkobázahusaid biestemen dïete
Nationála luondduluossavuotna, Báhčaveaivuotna billistuvvo go Mátta Várjjaga ruvkkit luitet dohko bázahusaid main leat mirkkot.
Nasjonaale eatnemenloesevoene, Báhčaveaivuotna beajstasåvva goh Åarjel Várjjaten *ruvkkit dahkoe beetsuvh biestiejih mejnie leah daalhkesh.
Dát áššečuolbma lea ovddiduvvon ođđa áššin ja váldojuvvon ovdan gažaldahkan ráđđái Sámedikki dievasčoahkkimis.
Daate aamhtesetjoelme orre aamhtesinie evtiedovveme jïh fraamme vaaltasovveme gyhtjelassine raaran Saemiedigkien dïevestjåanghkoste.
Maid lea Sámediggeráđđi bargan bissehit dan ahte nationála luondduluossavuotna, Báhčaveaivuotna ii billistuvvošii mirkobázahusaid geažil maid Mátta Várjjaga ruvkedoaibma luoitá?
Maam saemiedigkieraerie barkeme #tjöödtjestehtedh<vblex><iv><inf> dam ahte nasjonaale eatnemenloesevoene, ij Báhčaveaivuotna beajstasåvva *mirkobázahusaid dïete maam Åarjel Várjjatem *ruvkedoaibma beasta?
Sámediggeráđi vástádus 11.gažaldahkii
Saemiedigkieraerien vaestiedasse 11.gyhtjelassese
Mátta-Várjjaga ruvkkiin - Sydvaranger Gruve AS lea lohpi doaibmat nuoskkidanlága mielde go Dálkkádatja nuoskkidandirektoráhta lea addán dasa lobi 23.04.2008.
Åarjel-Várjjatem *ruvkkiin - Sydvaranger *Gruve AS/as lea luhpie juhtedh deerjemelaaken mietie goh *Dálkkádatja deerjemedirektoraate dïsse luhpiem vadteme 23.04.2008.
Lohpi guoská bázahusaid rádjamii sirrenproseassas Girkonjárggas mearrarádjui Báhčaveaivuonas mii lea Sydvaranger ASA, mii heaittihuvvui 1996:s, ovddeš mearrarádju.
Luhpie dæjpa beetsuvi öörnemasse *sirrenproseassas Girkonjárgesne mearoeraajese Báhčaveaivuotnesne mij lea Sydvaranger ASA/Asa, mij jaepien 1996 illesovvi, ovtetje mearoeraaja.
Fitnodagas lea lohpi rádjat gitta 4 miljon tonna ruvkebázahusaid ja gitta 35 tonna čohkkenávdnasiid meara bodnái jahkái.
Sïelten lea luhpie öörnedh öövre 4 millijovne *tonna *ruvkebázahusaid jïh öövre 35 *tonna seeptjemematerijelli mearoen *bodnái jaapan.
Lohpi lea addojuvvon dan vuođul ahte buvttadit gitta 3 miljon tonna ruovdemálbmadivttástusa jahkásaččat.
Luhpie dan mietie vadtasovveme ahte öövre darjoeh 3 millijovne *tonna *ruovdemálbmadivttástusa fïerhten jaepien.
Áššis 28/10: Sámediggeráđi doaibmadieđáhus 28.9.2010 čilgejuvvui mo Sámediggeráđđi lea čuovvolan áššiid mat leat dieđihuvvon dievasčoahkkimis áššis 18/10: Evttohus 1: Mátta Várjjaga ruvkkiid mirkoluoitin Báhčaveaivutnii.
Aamhtesisnie 28/10: Saemiedigkieraerieh darjomebïevnese 28.9.2010 boejhkelovvi guktie Saemiedigkieraerie aamhtesh dåeriedamme mah dïevestjåanghkosne bïeljelovveme aamhtesisnie 18:n/10:n: Uvtelasse 1: Åarjel Várjjaten *ruvkkiid *mirkoluoitin Báhčaveaivuotnese.
Maŋŋá lea Sydvaranger Gruve AS ožžon 1.11.2010 lobi Dálkkádat- ja nuoskkidandirektoráhtas nuoskkidanlága mielde geavahit gaskaboddosaččat dan nággovuloš čohkkenávdnasa Magnafloc 1707.
Mænngan lea Sydvarangeren *Gruve AS:m/as:m åådtjeme 1.11.2010 luhpieh Daelhkie- jïh deerjemedirektoraateste deerjemelaaken mealtan annjebodts utnedh dan *nággovuloš seeptjemematerijellen *Magnafloc 1707.
Lohpi guoskkai dassážii go fitnodaga ohcan áigái ráddjejuvvon lobi ektui gitta 18 mánnui meannuduvvui gárvvisin.
Luhpie gosk dïjpi goh sïelten ohtsedh tïjjese geehtestovveme luhpien muhteste öövre 18 askese gïetedovvi #gaervies<adj><ess>.
Lohpi addojuvvui ovdal gulaskuddama, danne go Dálkkádat- ja nuoskkidandirektoráhta oaivvildii ahte ledje hui nana servodatlaš beroštumit maid geažil lei hoahppu addit lobi bargosajiid sihkkarastima dihte báikkálaččat ja guovlulaččat.
Luhpie aarebi govledimmien vadtasovvi, dannasinie goh Daelhkie- jïh deerjemedirektoraate jiehtieji ahte lin dan nænnoes *servodatlaš ïedtjh mej dïete lij fuehpie vedtedh luhpiem barkoesijjiej gorredimmien åvteste byjreskisnie jïh regionaalelaakan.
Ja go luoitimiin gáržžiduvvon áigodagas eai leat dakkár biraslaš váikkuhusat main livččii mearkkašupmi Báhčaveaivutnii.
Jïh goh biestieminie gaertjiedovveme boelhkesne eah leah dagkeres byjresen dïedth mejnie lea mïerhkesjimmie Báhčaveaivuotnese.
11.11.2011 sáddii Dálkkádat- ja nuoskkidandirektoráhta ohcama gulaskuddamii.
11.11.2011 seedti Daelhkie- jïh deerjemedirektoraaten ohtsemem govledæmman.
Dalle válljii Sámediggi gelbbolašvuođa ja kapasitehta ákkaid vuođul ahte ii vástit gulaskuddamii danne go ohcan lei áigái ráddjejuvvon.
Dellie Saemiedigkie veelji maahtaldahken jïh kapasiteeten *ákkaid mietie ahte ij govledæmman dannasinie vaestedh goh tïjjese ohtseme geehtestovveme.
Jurdda lei vuordit dassážii go vejolaš bissovaš ohcan boahtá.
Åssjalommes lij vuertedh gosk goh #kaanne<vblex><indic><pret><p3><sg> vihties ohtseme båata.
Dálkkádat- ja nuoskkidandirektoráhta lei 9.7.2010 beaiváduvvon reivves Sámediggái deattuhan ahte jos buvttadeapmi lassána ja dárbbašuvvo ain luoitinlohpi, de gáibida dat váikkuhanguorahallama plána- ja huksenlága mielde.
Daelhkie- jïh deerjemedirektoraate lij 9.7.2010 *beaiváduvvon prievesne Saemiedægkan tjïelkestahteme ahte jis darjome læssene jïh annje daarpesjåvva biestemeluhpie, dellie dah kreava dïedtegoerehtallemem soejkesje- jïh tseegkemelaaken mietie.
Váikkuhanguorahallama ulbmilin lea sihkkarastit ahte biras ja servodat vuhtii váldojuvvojit dalle go plánat dahje doaibmabijut ráhkkanahttojuvvojit.
Dijpemegoerehtallemen ulmine lea gorredidh ahte byjrese jïh siebriedahke vuehtieji dellie vaaltasuvvieh goh soejkesjh jallh råajvarimmieh båårestuvvieh.
6.4.2011 rievdadii Dálkkádat- ja nuoskkidandirektoráhta luoitinlobi guoskat maiddái čohkkenkjemikaliija Magnafloc 1707 geavaheapmái.
6.4.2011 jarkesti Daelhkie- jïh deerjemedirektoraaten biestemeluhpien aaj dïjpijibie *čohkkenkjemikaliija *Magnafloc 1707 pråvhkose.
Čohkkenávdnasiid hivvodatrámma siskkobealde 35 tonna/jahkái lea Dálkkádat- ja nuoskkidandirektoráhta addán lobi geavahit Magnafloc 1707, mii gusto miessemánu 1.
Seeptjemematerijelli veahkamierien sisnjelen 35 *tonna/jaapan lea Daelhkie- jïh deerjemedirektoraatem vadteme luhpien utnieh *Magnafloc 1707, mij suehpeden dovve 1.
beaivái 2012.
beajjan 2012.
Ággan lei seamma go ovdal ahte ovdamunit doibmii ja servodahkii leat stuorát go vejolaš biraslaš váikkuhusat.
*Ággan lij seamma goh aarebi ahte aevhkieh darjoemasse jïh siebriedahkese stoerebe goh #kaanne<vblex><indic><pres><p3><pl> byjresen dïedth.
Dálkkádat- ja nuoskkidandirektoráhta árvvoštalai dasto ahte nationála luossavuonaid suodjalanmearrádus ii hehtte addimis lobi doibmii danne go das ii leat sáhka heahkka nuoskkidanváras.
Daelhkie- jïh deerjemedirektoraate dehtie minngede vierhtiedalli ahte nasjonaale loesevoeni ij vaarjelimmienænnoestahke vedtedh luhpiem hööpth darjoemasse dannasinie goh desnie ij leah håaleme *heahkka deerjemevaahresne.
Dálkkádat- ja nuoskkidandirektoráhta čavgii eavttuid luoitinlobi rievdadeami oktavuođas.
Daelhkie- jïh deerjemedirektoraate sneerri moenemetsiehkiej biestemeluhpien jorkestimmien gaskesisnie.
Ráju bearráigeahččamii dán guovllus leat biddjojuvvon čavgadeabbo gáibádusat, ja maiddái skálžžuid, reappáid ja guliid iskkadeapmái.
Raajan vuartasjæmman daennie dajvesne leah bïejesovveme *čavgadeabbo krïevenassh, jïh aaj skibliej, *reappáid jïh gueliej goerehtæmman.
Dasa lassin galgá fitnodat ođastit doapparmeannudanplána nu ahte das lea evttohus movt heaittihit, gozihit ja bearráigeahččat ráju.
Dïsse lissine edtja sïelte orrestidh *doapparmeannudanplána dan ahte desnie lea uvtelasse guktie illedh, geehtedh jïh raajam vuartasjidh.
Sydvaranger Gruve AS muitala ahte áigot ohcat dábálaš luoitinlobi, ja áigumuša mielde sáddejuvvo dat Dálkkádat- ja nuoskkidandirektoráhtii giđđat 2012.
Sydvarangeren *Gruve AS/as soptseste ahte sijhtieh sïejhme biestemeluhpiem ohtsedh, jïh aajkoen mietie dah seedtesåvva Daelhkie- jïh deerjemedirektoraatese gïjrege 2012.
Sámediggeráđđi áigu vuordit dassážii go bissovaš luoitinlohpeohcan ja guoskevaš váikkuhanguorahallan boahtá, ja de áigu dahkat oaivila ášši birra dalle go váikkuhanguorahallan, mii čuvge váttis gažaldagaid áššis boahtá.
Saemiedigkieraerie sæjhta gosk vuertedh goh vihties @luoitit<ex_vblex><tv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>+luhpie<n><cmp_sgnom><cmp>+ohtseme<n><sg><gen> jïh sjyöhtehke dïedtegoerehtalleme båata, jïh dellie sæjhta aarvoem darjodh aamhtesen bïjre dellie goh dïedtegoerehtallemen, mij goekin geerve gyhtjelassi aamhtesisnie båata.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 55. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 55. bielie 90 bielesne
Gažaldat 12, Áirras Trond Are Anti, NSR/SÁB sámediggejoavku
Gyhtjelasse 12, Saadthalmetje Trond Are Anti, NSR:n/SÁB/SáB saemiedigkiedåehkie
Sámi mátkkoštanplána
Saemien feelemesoejkesje
Maŋimuš sámi mátkkoštanplána lea jagi 2000 rájes.
Minngebe saemien feelemesoejkesje lea jaepien 2000 raejeste.
NSR evttohii Sámedikkis juovlamánu 2008 ođđa áššin álggahit barggu ráhkadit ođđa olislaš sámi mátkkoštanplána.
NSR Saemiedigkesne uvtedi goeven 2008:n orre aamhtesinie aelkiehtidh barkoem darjodh orre *olislaš saemien feelemesoejkesjem.
Maid lea ráđđi bargan áššiin? Leago ráđis áigumuš ráhkadit ođđa ollislaš sámi mátkkoštanplána? Goas boahtá diedáhus mo sámi mátkkošteapmi doaibmá?
Maam lea raerie barkeme aamhtesinie? Raeresne aajkoe darjodh orre ellies saemien feelemesoejkesjem? Gåessie båata *diedáhus guktie saemien feeleme jåhta?
Sámediggi juolluda doarjaga sámi mátkkošteapmái.
Saemiedigkie dåarjoem laevehte saemien feelemasse.
Man láhkai kvalitehta sihkkarastá Sámediggi ahte lea sámi buytta man Sámediggi doarju?
Man vuakan kvaliteeten Saemiedigkie gorrede ahte lea saemiem *buytta maam Saemiedigkie dåårje?
Sámediggeráđi vástádus 12.gažaldahkii
Saemiedigkieraerien vaestiedasse 12.gyhtjelassese
Sámediggi ráhkadii mátkeeallinplána 2000:s.
Saemiedigkie fealadimmienjielemesoejkesjem jaepien 2000 darjoeji.
NSR jearrá áigu go ráđđi ráhkadit ođđa plána.
NSR gihtjie sïjhtije goh raerie orre soejkesjem darjodh.
Ráđđi lea ráhkada ealáhusdieđáhusa mas earret eará sámi mátkeeallin maiddái lea mielde.
Raerie lea jielemebïevnesem dorje mesnie gaskem jeatjah saemien fealadimmiejieleme aaj lea mealtan.
Mátkeeallinovddideami strategiijat bohtet ovdan jahkásaš bušeahtain.
Fealadimmienjielemeevtiedimmien strategijh fraamme jaapetje budsjehtijste båetieh.
Danne ii oainne ráđđi dárbbu sierra mátkeeallinplánii.
Dannasinie ij vuejnieh raerie daerpiesvoetem sjïere fealadimmienjielemesoejkesjasse.
Ráđis leat plánat álggahit golmmajagáš prošeavtta man ulbmil lea bajidit sámi mátkeeallima doaimmaid.
Raeresne leah soejkesjh aelkiehtidh *golmmajagáš prosjeektem man ulmie lea bijjiedidh saemien fealadimmiejielemen darjomh.
Olahusjoavkun leat smávva mátkeeallinoassálastit ja oassálastit mat barget daiguin ovttas.
*Olahusjoavkun leah onne #fealadimmie<n><cmp_sggen><cmp>#jieleme<n><cmp_sgnom><cmp>#mealtan<adv><der_nomag><n> jïh mealtan mah #dïhte<prn><dem><pl><com> ektesne berkieh.
Mii bargat prošeavtta ollislaš ruhtademiin.
Mijjieh barkijibie prosjeekten ellies beetnehdåarjojne.
Mii guoská sámi mátkeeallinohcamiid kvalitehtasihkkarastimii, de dat dahkkojuvvo áššis áššái.
Mij dæjpa saemien fealadimmienjielemeohtsemi kvaliteetegorredæmman, dellie dïhte aamhtesisnie aamhtesasse dorjesåvva.
Sámediggi ruhtada sámi mátkeeallindoaibmabijuid lotnolasealáhusaid ja sámi mátkeeallima árvoháhkanprográmma bokte.
Saemiedigkie saemien fealadimmienjielemeråajvarimmide laevehte *lotnolasealáhusaid jïh saemien fealadimmiejielemen aarvoeskååffemeprogrammen baaktoe.
Ráđđi árvvoštallá sihke prošeavtta sámi sisdoalu ja fágalaš ja ekonomalaš návccat čađahit prošeavtta.
Raerie vierhtiedalla dovne prosjeektem saemien sisvegen jïh faageles jïh ekonomeles faamoeh prosjeektem tjïrrehtieh.
Dat dáhpáhuvvá gulahaladettiin juohke ohcciin.
Dïhte gaskestalleminie sjugniehtåvva fïerhtine ohtsijinie.
Plánejuvvon mátkeealliprošeakta galgá čalmmustahttit sámi mátkeeallima kvalitehtasihkkarastima.
Soejkesjovveme fealadimmiedyjreprosjeekte/fealadimmiedyreprosjeekte edtja tjelmiestehtedh saemien fealadimmiejielemen kvaliteetegorredimmiem.
Gažaldat 13, Áirras Trond Are Anti, NSR/SÁB sámediggejoavku
Gyhtjelasse 13, Saadthalmetje Trond Are Anti, NSR:n/SÁB/SáB saemiedigkiedåehkie
Sihkkarastit sámegiela
saemiengïelem Gorredidh
Jos sámegiela galgá seailut, de ferte giella geavahuvvo ja ahte giellaguođđit ahtanuššet.
Jis saemiengïelem edtja stååresjidh, dellie tjuara gïele åtnasåvva jïh ahte gïelelaehpijh *ahtanuššet.
Giellaguođđit galget sihke fievrridit sámegiela gealbbu boahtte bulvii ja dikut sámegiela diedalaččat.
Gïelelaehpijh edtjieh dovne saemiengïelen maahtoem foeresjidh #båetije<adj><sg><ill> boelvese jïh *dikut saemiengïelen *diedalaččat.
Otne lea dilli ahte stuorra oassi gillaguoddiin mannet fargga ealáhahkii.
Daenbiejjien lea tsiehkie ahte stoere boelhke *gillaguoddiin rætnoe mïnnih gåatoemasse.
Oaidná go ráđđi dehálažžan sihkkarastit ja ovddidit sámegielaguddiid? Makkár strategiija lea ráđis sihkkarastit ja rekruteret sáme giellaguddiid fágalaččat? Dás lea sáhka rekruteret giellaguddiid loktet formálalaš sámegiela gealbbu mastergráda ja doavttergráda dássái.
Vuajna goh raerie vihkielinie gorredæjjah jïh saemiengïelenguedtiejidie evtiedidh? Magkeres strategije raeresne gorredidh jïh saemien gïeleguedtiejidie faageleslaakan rekruteeredh? Daelie lea håaleme rekruteeredh gïeleguedtiejidie lutnjedh byjjes saemiengïelen maahtoem *mastergráda jïh dåakteremierie daltesasse.
Sámediggeráđi vástádus 13.gažaldahkii
Saemiedigkieraerien vaestiedasse 13.gyhtjelassese
Jos sámegiela galgá seailut, de ferte giella geavahuvvo ja ahte giellaguođđit ahtanuššet.
Jis saemiengïelem edtja stååresjidh, dellie tjuara gïele åtnasåvva jïh ahte gïelelaehpijh *ahtanuššet.
Giellaguođđit galget sihke fievrridit sámegiela gealbbu boahtte bulvii ja dikšut sámegiela dieđalaččat.
Gïelelaehpijh edtjieh dovne saemiengïelen maahtoem foeresjidh #båetije<adj><sg><ill> boelvese jïh skïemtjesåjhterh saemiengïelen #daajroe<n><der_laakan><adv>.
Otne lea dilli ahte stuorra oassi giellaguoddiin mannet fargga ealáhahkii.
Daenbiejjien lea tsiehkie ahte stoere boelhke gïeleguedtiejinie rætnoe mïnnih gåatoemasse.
Oaidná go ráđđi dehálažžan sihkkarastit ja ovddidit sámegielaguddiid? Makkár strategiija lea ráđis sihkkarastit ja rekruteret sáme giellaguddiid fágalaččat? Dás lea sáhka rekruteret giellaguddiid loktet formálalaš sámegiela gealbbu mastergráda ja doavttergráda dássái.
Vuajna goh raerie vihkielinie gorredæjjah jïh saemiengïelenguedtiejidie evtiedidh? Magkeres strategije raeresne gorredidh jïh saemien gïeleguedtiejidie faageleslaakan rekruteeredh? Daelie lea håaleme rekruteeredh gïeleguedtiejidie lutnjedh byjjes saemiengïelen maahtoem *mastergráda jïh dåakteremierie daltesasse.
Sámediggeráđi bajimus ulbmil lea ahte sámi álbmogis leat máhttu, gelbbolašvuohta ja gálggat mat gáibiduvvojit dasa ahte ovddidit sámi servodagaid.
Saemiedigkieraerien bijjemes ulmie lea ahte saemien aalmogen årrodh maahtoe, maahtaldahke jïh edtjh mah dïsse krïevesuvvieh ahte saemien siebriedahkide evtiedidh.
Viidáseappot dadjá ráđđi ahte sámi álbmogis lea duohta vuoigatvuohta kvalitatiiva oahpaheapmái sámegielas ja sámegillii ja oasseulbmilin lea ahte alit oahppu ja duktan fuolaha sámi perspektiivva.
Vijriehkåbpoe raerie jeahta ahte saemien aalmogen lea saetnies reakta *kvalitatiiva ööhpehtæmman saemiengïelesne jïh saemiengïelese jïh boelhkeulmine lea ahte jollebe learoe jïh *duktan saemien perspektijvem håksa.
Rekrutteret eanet sámi fágaolbmuid ja eanet olbmuid geat hállet sámegiela, lea eahpitkeahttá deaŧalaš bargun Sámediggeráđđái.
Dåårrehtidh jeenje saemien faagealmetjh jïh jeenje almetjidie gïeh saemiengïelem håelieh, lea #geakasjidh<vblex><tv><vabess> vihkeles barkojne Saemiedigkieraaran.
Stipeandaortnegat ja árjjalaš váikkuhangaskaoapmegeavaheapmi leat dat strategiijat mat ráđis leat earret eará dasa ahte oažžut eanebuid váldit alit oahpu sámegielas.
Stipendeöörnegh jïh eadtjohke dïedtetsavtshvierhtiepråvhkoe leah dah strategijh mah raeresne leah gaskem jeatjah dïsse ahte åadtjoejibie jeenjide jollebe learoem saemiengïeleste vaeltedh.
Sámediggeráđis lea maid dat strategiija ahte váikkuhit oahppoásahusaid main lea bajimus ovddasvástádus dan golmma sámegielas, fállet sámegieloahpuid (davvi-, julev- ja lullisámegielas).
Saemiedigkieraerien lea aaj dïhte strategije ahte learoeinstitusjovnide dijpedh mejnie lea bijjemes dïedte dejnie golme saemiengïeline, saemienööhpehtimmieh faelieh (noerhte-, luvlie- jïh åarjelsaemiengïelesne).
Sámediggeráđđi bargá ovttas oahppo ásahusaiguin vai oppa áiggi galget eanebut oažžut alit oahpu sámegielain.
Saemiedigkieraerie ektesne barka *oahppo institusjovnigujmie vuj abpe tïjjen edtjieh jeenjelaakan jollebe learoem saemiengïeline åadtjodh.
Sámediggeráđđi bargá maiddái eiseválddiid ektui vai nationála politihkka fuolaha sámi perspektiivva sihke mánáidgárddis, vuođđooahpahusas ja alit oahpus ja dutkamis.
Saemiedigkieraerie aaj åejvieladtji muhteste barka vuj nasjonaale politihke saemien perspektijvem håksa dovne maanagïertesne, maadthööhpehtimmesne jïh jollebe learosne jïh dotkemisnie.
Eahpitkeahttá ferte bargat eanet eiseválddiid ektui vai oažžut eanet ruđaid várrejuvvot master- ja doavttergrádaoahpuide.
#Geakasjidh<vblex><tv><vabess> tjuara jeenje åejvieladtji muhteste barkedh vuj åadtjodh jeenje beetnegidie bïedtesovvedh *master- jïh dåakteremierielearojde.
Sámediggeráđđi lea dál álggahan sierra gielladieđáhusa ja áigu go dat lea gárvvis, čujuhit eanet doaibmabijuid sámegielaid gáhttema ja ovddideami várás.
Saemiedigkieraerie daelie aelkiehtamme sjïere gïelebïevnesem jïh sæjhta goh dïhte gaervies, tjaatsestidh jeenje råajvarimmiej saemiengïeli vaarjelimmien jïh evtiedimmien muhteste.
Gažaldat 14, Áirras Trond Are Anti, NSR/SÁB sámediggejoavku
Gyhtjelasse 14, Saadthalmetje Trond Are Anti, NSR:n/SÁB/SáB saemiedigkiedåehkie
Sihkkarastit sámi ohppiid geain lea vuoigatvuohta erenoamáš oahpahussii
Gorredidie saemien learoehkidie giej reakta sjïere ööhpehtæmman
Sámi ohppiin geain lea vuoigatvuohta erenoamáš oahpahussii ii leat seamma fálaldat go dáža ohppiin.
Saemien learohki giej reakta sjïere ööhpehtæmman ij leah seamma faalenasse goh daaroen learoehkinie.
Lassin ahte váillot dábálaš oahpponeavvut máhttoloktema mielde, de leat fuonit erenoamášoahpahusa neavvu- ja sámi erenoamášpedagoga fálaldat.
Lissine ahte fååtesh sïejhme learoevierhtieh maahtoelutnjemen mietie, dellie leah geervebe sjïereööhpehtimmien dïrrege- jïh saemien sjïerepedagåågen faalenasse.
Dáid ohppiide lea duppal noađđi.
#Daate<prn><dem><pl><ine><attr> learoehkidie lea guektiengiertien maajsoe.
Oaidná go ráđđi dán áššiin dehálažžan? Makkár strategiija oaidná ráđđi hástalussii? Makkár doaibmabijuid oaidná ráđđi rekruteret eanet erenoamáš pedagogaid ja buyttadit eanet erenoamáš pedagogalaš neavvuid?
Vuajna goh raerie daennie aamhtesinie vihkielinie? Magkeres strategije raerie vuajna haestiemasse? Magkeres råajvarimmieh raerie vuajna rekruteeredh jeenje sjïere pedagåågide jïh *buyttadit jeenje sjïere pedagogeles dïrregidie?
Sámediggeráđi vástádus 14.gažaldahkii
Saemiedigkieraerien vaestiedasse 14.gyhtjelassese
Oahpahuslága mielde leat sámi mánáin seamma rievttit go dáža mánáin oažžut erenoamášpedagogalaš oahpahusa.
Ööhpehtimmielaaken mietie leah saemien maanaj seamma reaktoeh goh daaroen maanijste sjïerepedagogeles ööhpehtimmiem åadtjodh.
Lea skuvlaeaiggáda čielga ovddasvástádus láhčit dili nu ahte buot oahppit ožžot heivehuvvon oahpahusa.
skuvleaajhteren tjïelke dïedte tsiehkiem laetjedh dan ahte gaajhkh learohkh sjïehtelovveme ööhpehtimmiem åadtjoeh.
Sámediggi lea bargan ásahit SEAD – Sámi earenomáš pedagogalaš doarjalus/ Samisk spesialpedagogisk støtte, mii leat riikkaviidosaš doarjalus.
Saemiedigkie barkeme tseegkedh SEAD:m – Saemien sjïere pedagogeles *doarjalus/ #Samisk<np><attr> *spesialpedagogisk *støtte, mijjieh libie *riikkaviidosaš *doarjalus.
SEAD galget sin gelbbolašvuođain sihkkarastit sámi mánáid vai sii ožžot veahki sin duogáža ja giela dáfus, dan váste lea SEAD– Sámi earenomáš pedagogalaš doarjalus/ Samisk spesialpedagogisk støtte huksejuvvon.
SEAD:n edtjieh daj maahtaldahkine saemien maanide gorredidh vuj dah viehkiem åadtjoeh daj duekien jïh gïelen dïete, dïsse lea SEAD– Saemien sjïere pedagogeles *doarjalus/ #Samisk<np><attr> *spesialpedagogisk *støtte bigkesovvem.
SEAD galga leat gáskáldas/bindeledd eará gelbbolašvuođaorgánaide miehta riikka.
SEAD edtja årrodh *gáskáldas/*bindeledd jeatjah maahtaldahkenorgaanide hååneske rïjhken.
Sámediggi maid lea bargan ásahit Sámi Lohkanguovddáša bistevaš orgánan.
Saemiedigkie aaj barkeme tseegkedh Saemien *Lohkanguovddáša vihties orgaanine.
Sámedikkis lea leamašan maid stipeandda ordnet, mii guoská alit ohppui erenomašpedagogihkas.
Saemiedigkesne orreme maam stipeenden veesmedh, mij jollebe learose sjïerepedagogihkesne dæjpa.
Leat stuora dárbbut iešguđet surggiin, ja danne lea Sámediggi vuoruhan dál doarjut eará surgiid alit oahpahusas.
Leah stoere daerpiesvoeth ovmessie suerkine, jïh dannasinie lea Saemiedigkie daelie prijoriteradamme dåarjodh jeatjah *surgiid jollebe ööhpehtimmesne.
Sámediggi lea maid mielde veahkeheamen doarjagiid bokte ovddidit sámi erenomážit heivehuvvon oahpponeavvu buvttadeami sámegilli vai fága olbmuin geat barget sámi mánáiguin leat dohkálaš, heivehuvvon reaiddut ja veahkkeneavvut sámegillii.
Saemiedigkie aaj mealtan dåarjoej baaktoe viehkiehtidh evtiedidh saemien *erenomážit sjïehtelovveme learoevierhtien darjomem saemienbyjje vuj faagen almetji gïeh saemien maanajgujmie berkieh årrodh #dåhkasjidh<vblex><prfprc><attr>, sjïehtelovveme dïrregh jïh viehkievierhtieh saemiengïelese.
Juohke jagi vuoruhuvvojit erenomážit heivehuvvon oahpponeavvut, dieđihuvvon individuála dárbbuid vuođul.
Fïerhten jaepien prijoriteradovvieh *erenomážit sjïehtelovveme learoevierhtieh, bïeljelovveme individuelle daerpiesvoeti mietie.
Oahpponeavvut dáidá geain lea oaidnin,gullan,- matematihka,- lohkan ja čállinváttisvuođat ja kárten,- ja bagadanávdnasat.
Learoevierhtieh giej sååjhtoe lea vuejneme,govleme,- matematihkem,- lohkeme jïh tjaelemedåeriesmoerh jïh goerehtalleme,- jïh buerkiestimmiematerijellh.
2006 rájes otná rádjai leat, Máhttoloktema mielde buvttaduvvon oktiibuot 92 iešguđetlágan erenomážit heivehuvvon oahpponeavvut.
2006:n raejeste daanbeajjetje raajan leah, Maahtoelutnjemen mietie dorjesovveme ektiegaajhke 92 ovmessien *erenomážit sjïehtelovveme learoevierhtieh.
Leat maid prošeavttat mat leat ain bárggu vuolde ja eai lea vel gárvánan.
Leah aaj prosjeekth mah leah annje *bárggu nuelesne jïh eah lea annje dorjesovvh.
III Jienasteapmi
III Gïelevedteme
39 áirasis ledje 34 čoahkis.
39 saadthalmetjh lin 34 tjåengkesne.
Dán áššis ii jienastuvvon.
Daennie aamhtesisnie idtji #gïelem vedtedh<vblex><iv><conneg>.
IV Beavdegirjelasáhusat
IV Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
Daennie aamhtesisnie idtji evtedh buertiegærjalissie.
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat
V Lahtestimmielæstoe jïh replihkh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Ann-Mari Thomassen Ellinor Marita Jåma Ann-Mari Thomassen Jarle Jonassen Ellinor Marita Jåma
Lahtestimmie Replihke 1 Ann-Marih Thomassen Ellinor Marita Jåma Ann-Marien Thomassen Jarle Jonassen Ellinor Marita Jåma
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 57. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 57. bielie 90 bielesne
2 Nanna Thomassen Láilá Susanne Vars Nanna Thomassen Láilá Susanne Vars 3 Per Andersen Bæhr Láilá Susanne Vars Per Andersen Bæhr Láilá Susanne Vars 4 Anders Somby jr.
2 Nanna Thomassen Láilá Susanne Vars Nanna Thomassen Láilá Susanne Vars 3 Per Andersen Bæhr Láilá Susanne Vars Per Andersen Bæhr Láilá Susanne Vars 4 Anders Somby jr.
Egil Olli Anders Somby jr.
Egil Olli Anders Sombyn jr.
Willy Ørnebakk Ann-Mari Thomassen Silje Karine Muotka Trond Are Anti Egil Olli Anders Somby jr.
Willy Ørnebakkem Ann-Marien Thomassen Silje Karine Muotka Trond Are Anti Egil Olli Anders Somby jr.
Ellinor Marita Jåma Anders Somby jr.
Ellinor Marita Jåma Anders Sombyn jr.
Ellinor Marita Jåma Geir Tommy Pedersen Vibeke Larsen Geir Tommy Pedersen Vibeke Larsen 7 Aili Keskitalo Marianne Balto Aili Keskitalo Marianne Balto 8 Trond Are Anti Marianne Balto Trond Are Anti Alf Isaksen Marianne Balto 9 Silje Karine Muotka Marianne Balto Silje Karine Muotka Sten Erling Jønsson Marianne Balto Trond Are Anti Vibeke Larsen Trond Are Anti Vibeke Larsen Trond Are Anti Vibeke Larsen Trond Are Anti Vibeke Larsen Trond Are Anti Marianne Balto Trond Are Anti Marianne Balto Trond Are Anti Láilá Susanne Vars Trond Are Anti
Ellinor Marita Jåma Geir Tommy Pedersen Vibeke Larsen Geir Tommy Pedersen Vibeke Larsen 7 Aili Keskitalo Marianne Balto Aili Keskitalo Marianne Balto 8 Trond Are Anti Marianne Balto Trond Are Anti Alf Isaksen Marianne Balto 9 Silje Karine Muotka Marianne Balto Silje Karine Muotka Sten Erling Jønsson Marianne Balto Trond Are Anti Vibeke Larsen Trond Are Anti Vibeke Larsen Trond Are Anti Vibeke Larsen Trond Are Anti Vibeke Larsen Trond Are Anti Marianne Balto Trond Are Anti Marianne Balto Trond Are Anti Láilá Susanne Vars Trond Are Anti
Láilá Susanne Vars Trond Are Anti Láilá Susanne Vars Trond Are Anti Láilá Susanne Vars Geir Tommy Pedersen, čoahkkinortnegii
Láilá Susanne Vars Trond Are Anti Láilá Susanne Vars Trond Are Anti Láilá Susanne Vars Geir Tommy Pedersen, tjåanghkoeöörnegasse
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 18.04.12 dii. 17.40.
Aamhtesen gïetedimmie 18.04.12 ts. illesovvi 17.40.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 59. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 59. bielie 90 bielesne
Vuođđogiella: dárogiella
Våaromegïele: daaroengïele
pseudo_tmx_data/SP-16-2012_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-16-2012_sme2sma.tmx

Ášši/Sak DC016/12
Aamhtese/*Sak *DC016/12
Ođđa áššiid dieđiheapmi
Orre aamhtesi bïeljelimmie
Arkiiva
Arkijve
Arkiiváššenr.
Arkijveaamhtesnr.
SF
SF/Sf
12/1792
12/1792
Ášši meannudeapmi álggahuvvui cuoŋománu 18.b. 2012 dii. 17.40.
Aamhtesen gïetedimmie voerhtjen aelkiehtovvi 18.b. 2012 ts. 17.40.
I Mildosat
I Lissiepaehperh
NrBeaiviGeas/GeasaNamahus
*NRBeaiviGeas/*GeasaNamahus
17.04.2012Áirras Ann-Mari Thomassen, NSR:a sámediggejoavku Plánejuvvon geaidnu E 10 Evenášši ja Suortta gaskka sáhttá dagahit duođalaš váikkuhusaid boazodollui Gánásvuotna/Oarjjit-Iinnasullo orohagas 17.04.2012Áirras Ann-Mari Thomassen, NSR:a sámediggejoavku Ásahit foandda
*17.04.2012Áirras Ann-Marien Thomassen, NSR:m saemiedigkiedåehkie Soejkesjovveme geajnoe E./e. 10 Evenesen jïh Suortan gaskemsh maahta itjmies dïedtide darjodh båatsose *Gánásvuotna/Jillebe-Iinnasuolun sïjtesne *17.04.2012Áirras Ann-Marien Thomassenen, NSR:m saemiedigkiedåehkie fåantem Tseegkedh
17.04.2012Áirras Trond Are Anti NSR, NSR/SáB:a sámediggejoavku
*17.04.2012Áirras Trond Are Antijjen NSR:m, NSR/*SÁB:a. saemiedigkiedåehkie
Kvalitehtasihkkarastit sámi mánáid ja -ohppiid erenoamášpedagogalašoahpahusfálaldaga mánáidgárddis, vuođđoskuvllas ja joatkkaskuvllas 17.04.2012Áirasat Jørn Are Gaski ja Ida Marie Bransfjell, BB:a sámediggejoavku/Åarjel-saemiej Gïelh Dat go eanet sápmelaččat ásset gávpogiin ja čoahkkebáikkiin buktá hástalusaid
Kvaliteetegorredæjjah saemien maanaj jïh -learohki #sjïerepedagååge<n><adj><cmp_sggen><cmp>ööhpehtimmiefaalenassen maanagïertesne, maadthskuvlesne jïh jåarhkeskuvlesne *17.04.2012Áirasat Jørn Are Gaski jïh Ida Marie Bransfjell, *BB:a. saemiedigkiedåehkie/#Åarjel<np><attr>-*saemiej *Gïelh Dah goh jeenje saemieh staarine veasoeh jïh tjåahkesijjine haestemh buakta
17.04.2012Áirras Rolf Johansen, NSR:a sámediggejoavku Sámi kulturmuitohálddašeami árvvoštallan
*17.04.2012Áirras Rolf Johansen, NSR:m saemiedigkiedåehkie Saemien kultuvremojhtesereeremen vierhtiedimmie
17.04.2012Áirras Trond Are Anti NSR, NSR/SáB:a sámediggejoavku
*17.04.2012Áirras Trond Are Antijjen NSR:m, NSR/*SÁB:a. saemiedigkiedåehkie
Sámi TV-kánala ásaheapmi
Saemien #TV<n><acr><cmp_hyph><cmp>kanaalen tseegkeme
17.04.2012Áirras Aili Keskitalo, NSR:a sámediggejoavku Sámedikki Láhkaproposišuvnna 70 L(20112012)meannudeapmi 17.04.2012Áirras Jørn Are Gaski, BB:a sámediggejoavku Lullisámi arkiivvaid digitaliseren
*17.04.2012Áirras Aili Keskitalo, NSR:m saemiedigkiedåehkie Saemiedigkien laakeproposisjovnen 70 l.(20112012:n)gïetedimmie *17.04.2012Áirras Jørn Are Gaskijjen, *BB:a. saemiedigkiedåehkie Åarjelsaemien arkijvi digitaliseerem
17.04.2012Áirras Toril Bakken Kåven, Nordkalottfolket
*17.04.2012Áirras Toril Bakken Kåven, Nordkalottfolket
Riddoguolástanlávdegoddi – viidásat bargu
Gaedtiegöölememoenehtse – vijrebe barkoe
17.04.2012Ann-Mari Thomassen, NSRs sametingsgruppe Soahtegirdiid ”fremskutt” bása Evenášis – váikkuhusat sámi kultuvrii 17.04.2012Áirras Ida Marie Bransfjell, Åarjelsaemiej Gïelh Bioteknologiija – fáddán álgoálbmot konferánssa ráhkkaneapmái Álttás 2013:is
*17.04.2012Ann-Mari Thomassen, NSR:sne *sametingsgruppe Dåaroegirtiej ”*fremskutt” *bása Evenesesne – dïedth saemien kultuvrese *17.04.2012Áirras Ida Marie Bransfjell, *Åarjelsaemiej *Gïelh Bioteknologije – aamhtesinie aalkoeåålmegen konferaansen ryöjredæmman Áltesne 2013:sne
II Evttohusat
II Uvtelassh
Evttohus 1, áirras Ann-Mari Thomassen, NSR:a sámediggejoavku
Uvtelasse 1, saadthalmetje Ann-Marien Thomassen, NSR:m saemiedigkiedåehkie
Plánejuvvon geaidnu E 10 Evenášši ja Suortta gaskka sáhttá dagahit duođalaš váikkuhusaid boazodollui Gánásvuotna/Oarjjit-Iinnasullo orohagas
Soejkesjovveme geajnoe E./e. 10 Evenesen jïh Suortan gaskemsh maahta itjmies dïedtide darjodh båatsose *Gánásvuotna/Jillebe-Iinnasuolun sïjtesne
NSR sámediggejoavku čujuha plánejuvvon geidnui E 10 Evenášši ja Suortta gaskka man váldoulbmilin lea álkiduhttit johtaleami ja unnidit goluid maid guhkes gaskkat dagahit.
NSR saemiedigkiedåehkie soejkesjovveme geajnose tjaatseste E./e. 10 Evenesen jïh Suortan gaskemsh man åejvietsiehkine lea *álkiduhttit *johtaleami jïh maaksoeh unniedibie mejtie guhkies gåhkaldahkh darjoeh.
Stáhta geaidnodoaimmahat lea ráhkadan Konseaptaválljenčielggadusa ja čujuha čielggadusas ahte stuorra areálat Evenášši, Dielddanuori ja Lodega gielddain leat meroštallojuvvon boazoguohtonguovlun, ja ahte guovlu Fiskfjord ja Gollevuonbađa gaskka lea deaŧalaš boazodoalu guohtonguovlun Gánásvuonas Lodegiin.
Staaten #geajnoe<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> dorjeme *Konseaptaválljenčielggadusa jïh boejhkehtassesne tjaatseste ahte stoere goelpeneståaroeh Evenesen, Dielddanuorrijjem jïh *Lodega tjïeltine aerviedovveme bovtsegåatomedajvine, jïh ahte dajve Fiskfjord jïh *Gollevuonbađa gåhkaldahken vihkele båatsoen gåatomedajvine *Gánásvuonas Lodegatisnie.
NSR diehtá ahte plánejuvvon geaidnu galgá mannat gitta Gánásvuonas, Storolaheimen ja Teltveiene bokte Heggedalenii.
NSR daajra ahte soejkesjovveme geajnoe edtja öövre mïnnedh *Gánásvuonas, *Storolaheimen jïh *Teltveiene gåaskoejin *Heggedalenii.
Guovdu Heggedalena lea plánejuvvon ahte geaidnu manná tunealla čađa Fiskfjordenii.
Gaskoeh *Heggedalena soejkesjovveme ahte geajnoe mænna *tunealla tjïrrh *Fiskfjordenii.
Guovllu boazodollui lea hui unohas go geaidnu biddjojuvvo dien guvlui.
Dajven båatsose lea dan *unohas goh geajnoe bïejesåvva doen dajvese.
Geaidnu botke deaŧalaš boazojohtolaga Gánásvuona/Oarjjit Iinnasullo orohagas.
Geajnoe vihkeles bovtsejåhtadahkem böörhkie *Gánásvuona/Jillebe Iinnasuolun sïjtesne.
Nu guhká go guovllus lea leamaš boazodoallu lea boazu geavahan dán johtolaga gáržžes guji geažil Gollevuonbađa ja Gánásvuona gaskka.
Dan guhkiem goh dajvesne orreme båatsoe bovtse åtneme daam jåhtadahkem gaertjies *guji dïete *Gollevuonbađa jïh *Gánásvuona gåhkaldahkem.
Dan geažil eai sáhte bohccot johtit eará saji go juste dakko gokko geaidnu lea plánejuvvon.
Dan dïete eah maehtieh bovtsh jeatjah sijjien juhtedh goh dastegh daagkoe gogkoe geajnoe soejkesjovveme.
Dát buktá duođalaš váikkuhusaid guovllu boazodollui.
Daate itjmies dïedti dajvem buakta båatsose.
NSR lea hui fuolas dán dili geažil Gánásvuona/Oarjjit Iinnasullo orohagas.
NSR lea dan hoksesne daan tsiehkien dïete *Gánásvuona/Jillebe Iinnasuolun sïjtesne.
Orohaga boazoguohtonareálaide bahkkejit oppa áiggi eará beroštumit.
Sïjten bovtsegåatomegoelpeneståarojde *bahkkejit abpe tïjjem jeatjah ïedtjh.
Orohahkii ohcet dađistaga hukset barttaid ja boazodoalli leat juo massán deaŧalaš boazoguohtonareálaid dán ulbmilii ja eará ulbmiliidda.
Sïjtese ånnetji ohtsih bigkedh hahtjoeh jïh bovtsesteerijem årrodh joe dasseme vihkeles bovtsegåatomegoelpeneståarojde daan ålman jïh jeatjah ulmide.
NSR čujuha Sámi vuoigatvuođalávdegotti II – árvalussii ja evttohussii.
NSR tjaatseste Saemien reaktanmoenehtsen II – åssjelasse jïh uvtelassese.
Dat ii leat vuos politihkalaččat meannuduvvon Ráđđehusas ja Stuorradikkis.
Ij dïhte leah voestegh politihkeleslaakan reerenassesne Gïetedovveme jïh Stuorradiggijjesne.
Dat mearkkaša dan ahte eanariekteáššit eai leat čilgejuvvon Norlánddas.
Dïhte dam krööhkeste ahte eah eatnemereaktoeaamhtesh leah #Norlánda<np><top><sg><ine> boejhkelovveme.
Go guoská riektegažaldahkii, de sáhttá historjjálaš geavaheami vuođul leat jáhkehahtti ahte boazodoalus Gánásvuonas Lodegiin lea čielga oktasaš geavahanriekti guovllus gosa Stáhta geaidnodoaimmahat ja norgga eiseválddit plánejit hukset geainnu.
Goh reaktoegyhtjelassese dæjpa, dellie maahta historihkeles pråvhkoen mietie årrodh *jáhkehahtti ahte båatsosne *Gánásvuonas Lodegatisnie lea tjïelke ektie pråvhkoereaktoe dajvesne gosse Staaten #geajnoe<n><cmp_sgnom><cmp> #darjome<n><der_car><adj><comp><attr> jïh nöörjen åejvieladtjh soejkesjieh bigkedh geajnoem.
Stáhta geaidnodoaimmahat duođašta Konseaptalávdegotti čielggadusas ahte Konseapta 1 lea dat molssaeaktu, mii unnimusat čuohcá boazodollui.
Staaten #geajnoe<n><cmp_sgnom><cmp>#darjome<n><der_car><adj><comp><sg><nom> jååhkesje *Konseaptalávdegotti boejhkehtassesne ahte *Konseapta 1 lea dïhte alternatijve, mij unnemes båatsose tsavtsa.
Konseapta 1 lea tunealla Gánásvuona čađa Kåringenii, ja tunealla Fiskfjordenis Kongsvikii.
*Konseapta 1 lea *tunealla *Gánásvuona tjïrrh *Kåringenii, jïh *tunealla *Fiskfjordenis Kongsvikese.
Konseapta 1 vuođul lea maiddái vejolaš garvit uđasváralaš guovllu nuorttabealde Fiskfjordena.
*Konseapta 1 mietie lea aaj buektehte gervedh *uđasváralaš dajvem *nuorttabealde *Fiskfjordena.
NSR ávžžuha Sámediggeráđi bivdit konsultašuvnnaid áššis ja gáibidit ahte Stáhta geaidnodoaimmahat ja almmolaš eiseválddit vállješedje dan molssaeavttu mii unnimusat goaridivččii guovllu boazodoalu.
NSR haasta Saemiedigkieraeriem maedtedh konsultasjovnh aamhtesisnie jïh krïevedh ahte Staaten #geajnoe<n><cmp_sgnom><cmp> #darjome<n><der_car><adj><comp><attr> jïh byjjes åejvieladtjh dam alternatijvem veeljieh mij unniemassh *goaridivččii dajven båatsoem.
NSR muittuha maiddái ahte Gánásvuona/Oarjjit Iinnasullo orohat lea njuolga guoskkahuvvon bealli áššis ja ferte konsulterejuvvot.
NSR aaj måjhtajahta ahte *Gánásvuona/Jillebe Iinnasuolun sïjte lea rïekte sjåavoehtovveme bielie aamhtesisnie jïh tjuara konsulteeresovvedh.
Evttohus 2, áirras Ann-Mari Thomassen, NSR:a sámediggejoavku
Uvtelasse 2:m, saadthalmetje Ann-Marien Thomassen, NSR:m saemiedigkiedåehkie
Ásahit foandda
fåantem Tseegkedh
Sámediggi berre árvvoštallat dárkkistit Njuolggadusaid politihkalaš dássái ja árvvoštallat vejolašvuođaid ásahit foandda gos sámediggeáirasiin lea vejolašvuohta skeŋket čoahkkinbálkká buorredáhtolaš áigumušaide.
Saemiedigkie byöroe vierhtiedalledh vaaksjodh Njoelkedassh politihkeles daltesasse jïh vierhtiedalledh nuepieh fåantem tseegkedh gusnie saemiedigkiesaadthalmetji lea nuepie *skeŋket tjåanghkoebaalhkan #buerie<adj><cmp_sgnom><cmp> vajtelen aajkojde.
Evttohus 3, áirras Trond Are Anti, NSR, SNR/SáB:a sámediggejoavku
Uvtelasse 3:m, saadthalmetje Trond Are Anti, NSR, *SNR/*SÁB:a. saemiedigkiedåehkie
Kvalitehtasihkkarastit sámi mánáid ja -ohppiid erenoamášpedagogalašoahpahusfálaldaga mánáidgárddis, vuođđoskuvllas ja joatkkaskuvllas
Kvaliteetegorredæjjah saemien maanaj jïh -learohki #sjïerepedagååge<n><adj><cmp_sggen><cmp>ööhpehtimmiefaalenassen maanagïertesne, maadthskuvlesne jïh jåarhkeskuvlesne
Sámi mánáin ja ohppiin geain lea vuoigatvuohta erenoamáš oahpahussii oahpahuslága mielde galget oažžut kvalitatiiva heivehuvvon oahpahusa sámegielas ja sámegillii ovttaskasoahpahusplána (OOP) (individuellopplæringsplan) mielde.
Saemien maanine jïh learohki giej reakta sjïere ööhpehtæmman ööhpehtimmielaaken mietie edtjieh åadtjodh *kvalitatiiva sjïehtelovveme ööhpehtimmiem saemiengïeleste jïh saemiengïelese oktegsööhpehtimmiesoejkesjen (*OOP) (*individuellopplæringsplan) mealtan.
Ovttaskasoahpahusplánas galget boahtit ovdan oahpahusa ulbmilat ja sisdoallu ja mo galgá čađahuvvot.
Oktegsööhpehtimmiesoejkesjistie edtjieh fraamme båetedh ööhpehtimmien ulmieh jïh sisvege jïh guktie edtja tjïrrehtovvedh.
Sullii 10 % mánáin ja ohppiin lea erenoamášoahpahus OOP mielde mánáidgárddiin ja skuvllain.
Medtie 10 % maanaj jïh learohki lea sjïereööhpehtimmie *OOP mealtan maanagïertine jïh skuvline.
NSR/SáB evttoha ahte Sámediggi sihkkarastá ahte sámi mánát ja oahppit, geain lea vuoigatvuohta erenoamášoahpahussii oahpahuslága mielde, ožžot dan heivehuvvon erenoamášpedagogalašfálaldaga sámegielas ja sámegillii.
NSR/*SÁB uvtede ahte Saemiedigkie gorrede ahte saemien maanah jïh learohkh, giej lea reakta sjïereööhpehtæmman ööhpehtimmielaaken mietie, dam sjïehtelovveme sjïerepedagogelesfaalenassem åadtjoeh saemiengïeleste jïh saemiengïelese.
Dan olis evttoha NSR/SáB ahte Sámediggi iská makkár drbbu lea mánáidgárddiin ja skuvllain erenoamášoahpahusa hárrái.
Dan dïere NSR:m uvtede/*SÁB ahte Saemiedigkie goerehte magkere *drbbu maanagïertine jïh skuvline sjïereööhpehtimmien gaavhtan.
Ferte maid kártet makkár erenoamášpedagogalašfálaldaga/bagadusa sáhttet ásahusat nugo Sámi lohkanguovddáš, SEAD ja eará erenoamášpedagogalaš ásahusat fállat dáid mánáide ja ohppiide.
Tjuara aaj goerehtalledh magkerem sjïerepedagogelesfaalenassem/bïhkedassen maehtieh institusjovnh goh Saemien lohkemejarnge, SEAD jïh jeatjah sjïerepedagogeles institusjovnh daejtie maanide jïh learoehkidie faaledh.
Seammás maid iskat makkár váilevašvuođa dát ásahusat oidnet.
Seammasïenten maam goerehtibie magkeres #fååtesidh<vblex><tv><prsprc><der_vuota><n><sg><acc> daah institusjovnh vuejnieh.
NSR/SáB oaivvilda ahte lea dárbu sihkkarastit erenoamášpedagogalaš gealboloktema sámi pedagogaid gaskka ja sihkkarastit erenoamášpedagogalaš veahkkeneavvuide.
NSR/*SÁB jeahta ahte lea daerpiesvoete gorredidh sjïerepedagogeles maahtoelutnjemem saemien pedagåågi gaskemsh jïh gorredidh sjïerepedagogeles viehkievierhtide.
Otne váilot sihke sámi erenoamášpedagogalaš oahpaheaddjit ja resurssat mánáidgárddiin, skuvllain ja eará ásahusain mat barget dán suorggis.
Daenbiejjien fååtesieh dovne saemien sjïerepedagogeles lohkehtæjjah jïh #resursse<n><pl><nom> maanagïertine, skuvline jïh jeatjah institusjovnine mah berkieh daennie suerkesne.
Váilot maid erenoamášpedagogalaš reaiddut ja veahkkeneavvut sámi mánáide ja ohppiide.
Aaj fååtesieh sjïerepedagogeles dïrregh jïh viehkievierhtieh saemien maanide jïh learoehkidie.
Evttohus 4, áirras Jørn Are Gaski ja Ida Marie Bransfjell, BB:a sámediggejoavku/Åarjelsaemiej Gïelh
Uvtelasse 4:m, saadthalmetje Jørn Are Gaski jïh Ida Marie Bransfjell, *BB:a. saemiedigkiedåehkie/*Åarjelsaemiej *Gïelh
Konferánsa sámiid birra gávpogiin ja čoahkkebáikkiin ja árbevirolaš sámi guovlluin.
Konferaanse saemiej bïjre staarine jïh tjåahkesijjine jïh aerpiesïejhme saemien dajvine.
Dan vuođul go maŋimuš áiggiin lea leamaš fuomášupmi sámi ássanminstara rievdamii gávpogiin ja čoahkkebáikkiin ja sámi giliin ja árbevirolaš guovlluin, evttohuvvo ahte Sámediggi jagis 2013 lágidivččii konferánssa sámiid birra gávpogiin ja čoahkkebáikkiin ja árbevirolaš sámi guovlluin.
Dan mietie goh minngebe tïjjine orreme åssjalommes saemien veasomegoeren jorkestovvemasse staarine jïh tjåahkesijjine jïh saemien byjjine jïh aerpiesïejhme dajvine, uvtedåvva ahte Saemiedigkie jaepien 2013 konferaansem saemiej bïjre öörnie staarine jïh tjåahkesijjine jïh aerpiesïejhme saemien dajvine.
Konferánssa váldofokus berrešii leat movt sámit gávpogiin ja giliin sáhttet nannet sámevuođa, movt sii dievasmahttet guđet guimmiideaset ja makkár erohusat ja ovttaláganvuođat sis leat ja movt daiguin sáhtášii ávkkástallat sámi servodaga nannema oktavuođas.
Konferaansen åejviefokusem byöroe årrodh guktie saemieh staarine jïh byjjine maehtieh nænnoestidh *sámevuođa, guktie dah illieh guhth guejmieh jïh magkeres joekehtsh jïh plïerh daj leah jïh guktie #dïhte<prn><dem><pl><com> maahta nåhtadidh saemien siebriedahken nænnoestimmien gaskesisnie.
DAT GO EANET SÁPMELAČČAT ÁSSET GÁVPOGIIN JA ČOAHKKEBÁIKKIIN BUKTÁ HÁSTALUSAID “Measta njealjis logi olbmo gaskkas leat guođđán sámi guovlluid ja leat fárren muhtun gávpogii.
DAH GOH JEENJE SAEMIEH STAARINE VEASOEH JÏH TJÅAHKESIJJINE HAESTEMH BUAKTA “Dallahmasten njealjesh luhkien almetjen gaskesne saemien dajvide laahpeme jïh jåhteme muvhtese staarese.
Ja dat “duohtavuohta” ahte Oslo lea riikka stuorámus sámegielda, massá mearkkašumi” dieđiha NRK Sápmi njukčamánu 5. b. dán jagi, fáktavuođus mii lea vuođđuduvvon Romssa universitehta dutkamii.
Jïh dïhte “rïektese” ahte Oslove rïjhken stoeremes saemientjïelte, mïerhkesjimmiem dassa” bïeljele *NRK Saemie njoktjen 5. b. daan jaepien, guhtsijevåaroemisnie mij tseegkesovveme Romsan universiteeten dotkemasse.
Sámediggeválgga golmma válgabiirres ásset sullii 50 % jienasteddjiin gávpogis.
Saemiedigkieveeljemen golmene veeljemegievlesne veasoeh medtie 50 % gïelem vedtiejinie staaresne.
Dat leat Áltá, Romsa ja Oslo ja dat leat 17 mandáhta 39 áirasa gaskkas.
Dah Áltá, Romsa jïh Oslove jïh dah 17 mandaath 39:n saadthalmetjen gaskesne.
Ávjovári válgabiire lea massán mandáhta, ja Mátta-Norgga válgabiire oažžu guokte ođđa áirasa boahtte sámediggeválggas 2013:s.
Ávjovárrijjen veeljemegievlie mandaatem dasseme, jïh Åarjel-Nöörjen veeljemegievlie göökte orre saadthalmetjh åådtje #båetije<adj><sg><ela><attr> saemiedigkieveeljemistie jaepien 2013.
Álttás leat sullii 20 % oktiibuot buot sámegiel ohppiin vuosttaš ja nubbin gielas olles riikkas, ja Romssa gávpogis leat birrasii seamma ollu olbmot Sámedikki jienastuslogus go Deanus ja Porsáŋggus oktiibuot.
Áltesne leah medtie 20 % ektiegaajhke gaajhke saemiengïeleh learoehkinie voestes jïh mubpine gïelesne abpe rïjhkesne, jïh Romsan staaresne leah byjresasse seamma jïjnje almetjh Saemiedigkien veeljemelåhkosne goh Deatnusne jïh Porsangerisnie ektiegaajhke.
Dát buktá ođđa hástalusaid sihke politihkalaččat ja servodatlaččat sámi eiseválddiide ja organisašuvnnaide.
Daate orre haestiemidie buakta dovne politihkeleslaakan jïh *servodatlaččat saemien åejvieladtjide jïh organisasjovnide.
Stuorámus hástalussan lea rievdadit mentála gova mii ollu mearrideddjiin sámi servodagas lea.
Stoeremes haestieminie lea jarkestidh *mentála guvviem mij jïjnje nænnoestæjjine saemien siebriedahkesne lea.
Dat lea romantihkalaš govva Sámis ja loguid ovddideapmi hirpmástuhttá sakka: njealjis logi sápmelačča gaskkas ásset juo gávpogiin ja dát lea dáhpáhuvvan 50-logu rájes, go fas sámi álbmot árbevirolaš sámi guovlluin geahppána dahje ii lassán.
Dïhte lea *romantihkalaš guvvie Saemesne jïh låhkoej evtiedimmie alme eajhkaldahta: njealjesh luhkien saemien gaskesne joe veasoeh staarine jïh daate lea sjugniehtovveme 50-låhkoen raejeste, goh viht saemien aalmogen aerpiesïejhme saemien dajvine nåhka jallh ij læssenh.
Dát buktá ođđa hástalusaid sámi giela, kultuvrra ja servodateallima suodjaleapmái.
Daate orre haestiemidie buakta saemien gïelen, kultuvren jïh siebriedahkejieleden vaarjelæmman.
Sámit álbmogin eai sáhte šat vuođđuduvvat dasa ahte sámegiella sirdojuvvo boahtte sohkabulvii giliin ja báikkiin lunddolaččat sámi ealáhusaid bokte nugo boazodoalu, guolástusa, eanadoalu dahje dáid lotnolasaid bokte.
Saemieh aalmoginie eah maehtieh vielie dïsse tseegkesovvedh ahte saemiengïele #båetije<adj><sg><ill> slïekteboelvese byjjijste jåhtasåvva jïh sijjijste #iemie<adj><comp><attr> saemien jielemi baaktoe goh båatsoen, göölemen, laanteburrien jallh daejtie *lotnolasaid gåaskoejin.
Sámiide gávpogiin ja čoahkkebáikkiin šaddet ásahusat nugo mánáidgárddit ja skuvla deaŧalaččat sámegiela doalvumis buolvvas bulvii ja juste dan ohcalit sápmelaččat gávpogiin; sámi mánáidgárdesajiid, sámegiela vuođđoskuvllain, sámi deaivvadanbáikkiid ja dađistaga sihkkarit láhččojuvvon ásahusaid boarrásiid várás.
Saemide staarine jïh tjåahkesijjine sjidtieh institusjovnh goh maanagïerth jïh skuvle vihkielåbpoe saemiengïelen saehtiemisnie boelvesne boelvese jïh dastegh dam saemieh ohtselieh staarine; saemien maanagïertesijjiej, saemiengïelen maadthskuvline, saemien gaavnedimmiesijjiej jïh ånnetji vihtieslaakan laatjasovveme institusjovni #båeries<adj><pl><gen> muhteste.
Diehtemeahttunvuohta sámiid birra gávpogiin lea stuoris, muhto mu hirpmástuhttá dattetge dat go ovddeš sámediggepresideanta NSR Ole Henrik Magga celkkii NRK:s njukčamánu 15. b. ahte: Mii leat rahčan hui
#Daejredh<vblex><tv><der_meahttun><adj><attr><der_vuota><n><sg><nom> saemiej bïjre staarine lea stoere, mohte mannem darhkan eajhkaldahta dïhte goh ovtetje saemiedigkiepresideente NSR:m Ole Henrik Magga jiehtieji *NRK:#s<n><abbr><sg><acc> njoktjen 15. b. ahte: Mijjieh dan dååmkeme
sakka oažžut sámegiela eanet oidnosii guovddáš sámi guovlluin, ja jos dat guovllut goariduvvojit, de čuohcá dat čielgasit sámegiela suodjaleapmái, dadjá Magga.
alme saemiengïelem åadtjoejibie jeenje vååjnesasse voernges saemien dajvijste, jïh jis dah dajvh *goariduvvojit, dellie dah tsavtsa tjïelkebe saemiengïelen vaarjelæmman, Magga jeahta.
Mun ipmirdan ahte Sámediggi háliida dan buoremusa sámiide gávpogiin, muhto mii eat nagot sámáiduhttit stuorra gávpogiid) .
Manne guarkam ahte Saemiedigkie dam bööremes saemide sæjhta staarine, mohte ibie mijjieh gaegnedh *sámáiduhttit stoere staaride) .
Mun jáhkán ahte Ole Henrik Magga lea sakka boastut ádden.
Manne aervedem ahte Ole Henrik Magga alme båajhtede aerviedamme.
Dás ii leat sáhka das ahte galggašii leat sámáiduhttit gávpogiid, muhto ahte dat sápmelaččat geat duođai fárrejit gávpogiidda galget sáhttit oažžut sámi fálaldaga.
Daelie ij leah håaleme desnie ahte edtja årrodh *sámáiduhttit staarh, mohte ahte dah saemieh gïeh darhkan staaride juhtieh edtjieh maehtedh saemien faalenassem åadtjodh.
Sápmelašvuohta ii noga vaikko olmmoš fárre gávpogii – ja buot gávpogiin davvi Norggas leat álohii ássan sápmelaččat.
*Sápmelašvuohta ij *noga jalhts almetje staarese jåhta – jïh #gaajhke<prn><ind><pl><loc> staarine noerhte Nöörjesne leah iktegisth vyöseme saemieh.
Galgá go sin guođđit vuhtii válddekeahttá ja galgá go sin oaidnit resursan sámi servodahkii ja sámegillii? Sámegiella gávpogiin ja giliin eai leat sirrejuvvon, muhto dat dievasmahttet nubbi nuppi ja gávdnojit sierralágan dárbbut ja váikkuhangaskaoamit – danne dat eai leat gilvaleaddjit gaskaneaset, muhto mii buohkat leat sápmelaččat seamma fatnasis, geain lea oktasaš hástalus: sámi giela ja servodateallima suodjaleapmi ja ovddideapmi.
Edtja goh dejtie laehpedh #vaeltedh<vblex><tv><vabess> vuehtieji jïh edtja goh dejtie vuejnedh #resursse<n><ess> saemien siebriedahkese jïh saemiengïelese? Saemiengïele staarine jïh byjjine eah leah *sirrejuvvon, mohte dah #sinsitniem<prn><res><attr> sinsitniem illieh jïh #sjïere<adj><cmp_attr><der_lágan><adj><attr> daerpiesvoeth jïh dïedtetsavtshvierhtieh gååvnesieh – dannasinie eah dah leah gaahtjedæjjah *gaskaneaset, mohte mijjieh gaajhkesh libie saemieh seamma vïnhtsesne, giej lea ektie haesteme: saemien gïelen jïh siebriedahkejieleden vaarjelimmie jïh evtiedimmie.
Sámiid nannen ja oainnusmahttin gávpogiin ja čoahkkebáikkiin ii mearkkaš dan ahte sámegiella geahnohuhttošii eanet árbevirolaš sámi guovddáš guovlluin.
Saemiej nænnoestimmien jïh *oainnusmahttin staarine jïh tjåahkesijjine ij dam krööhkesth ahte saemiengïele *geahnohuhttošii jeenje aerpiesïejhme saemien voernges dajvine.
Evttohus 5, áirras Rolf Johansen, NSR:a sámediggejoavku
Uvtelasse 5:m, saadthalmetje Rolf Johansen, NSR:m saemiedigkiedåehkie
Sámi kulturmuitohálddašeami árvvoštallan
Saemien kultuvremojhtesereeremen vierhtiedimmie
Bivdit geahčadit ja árvvoštallat sámi kulturmuitohálddašeami ođđa áššin Sámedikki dievasčoahkkimii, mas erenoamážit ságastallat bistevaš ja rievddadeaddji rájiid birra automáhtalaččat ráfáidahttojuvvo sámi kulturmuittuid ektui ja dan birra ahte berrešii go priváhta máksingáibádusa oktasaškultuvrra hálddašeami oktavuođas joatkit.
Maedtede vuejnedh jïh vierhtiedalledh saemien kultuvremojhtesereeremem orre aamhtesinie Saemiedigkien dïevestjåanghkose, mesnie joekoenlaakan soptsestallijibie vihties jïh #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><prsprc> raejiej bïjre automaatelaaketjelaakan saemien kultuvremojhtesi muhteste #raeffiedehtedh<vblex><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> jïh dan bïjre ahte byöroe goh privaate maeksemekrïevenassen ektiekultuvren reeremen gaskesisnie jåerhkedh.
Guhkesáiggi mihttomearrin sáhtášii leat dat ahte muddet kulturmuitolága nu ahte dat buoremus vuogi mielde sihkkarastá Sámedikki váldomihttomeari Kulturmuitosuodjalusas:
Guhkiestïjjen ulmine maahta årrodh dïhte ahte kultuvremojhteselaakem dan staeredh dïhte bööremes vuekien mietie Saemiedigkien åejvieulmiem Kultuvremojhtesevaarjelimmesne gorrede:
Suodjalit ja čalmmustahttit sámi kulturmuittuid ja kulturbirrasiid oktan daid mihtilmasvuođaiguin ja molsašumiiguin, sihke oassin min kulturárbbis ja identitehtas ja oassin sámi biras- ja resursahálddašeamis.
Vaarjelidh jïh saemien kultuvremojhtesidie jïh kultuvrebyjresidie oktegh tjelmiestehtedh dejtie *mihtilmasvuođaiguin jïh *molsašumiiguin, dovne boelhkine mijjen kultuvreaerpesne jïh identiteetesne jïh boelhkine saemien byjrese- jïh #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>reeremisnie.
Kulturmuittuid suodjaleapmi lea deaŧalaš servodatbargamuš mii ollugiidda álkit vásihuvvo priváhta ovddasvástádussuorgin doaibmabijuid iešguđetlágan doaimmaid oktavuođas.
Kultuvremojhtesi vaarjelimmie lea vihkeles #siebriedahke<n><cmp_sgnom><cmp>#barkedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> mij jïjnjesidie aelhkebe damtesåvva privaate dïedtesuerkine råajvarimmiej ovmessie darjomi gaskesisnie.
Maiddái sámi kulturmuitohálddašeapmi mas 1978 mannosaš kulturmuitosuodjalanlága vuođul lea stuorra mearkkašupmi beaivválaš eallimii ja beaivválaš doaibmamiid ollu olbmuide.
Aaj saemien kultuvremojhtesereereme mesnie 1978:n asketje kultuvremojhtesevaarjelimmielaaken mietie lea stoere mïerhkesjimmie fïerhtenbeajjetje jieliemasse jïh fïerhtenbeajjetje juhtemh jïjnje almetjidie.
Dán oktavuođas leat guokte beali maid lea erenoamáš ávkkálaš árvvoštallat ja digaštallat.
Daennie gaskesisnie leah göökte bielieh mej lea sjïere aevhkies vierhtiedalledh jïh digkiedalledh.
Nubbi lea mearridit áigeráji kulturmuittuid ráfáiduhttimii.
Mubpie lea nænnoestidh tïjjeraejien kultuvremojhtesh *ráfáiduhttimii.
Dál rievddada dát rádji, dakko bokte ahte kulturmuittut mat leat boarráset go 100, leat automáhtalaččat ráfáiduhttojuvvon.
Daelie #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><indic><pres><p3><sg> daate raejie, daagkoe gåaskoejin ahte kultuvremojhtesh mah båarasåbpoe goh 100, automaatelaaketjelaakan årrodh *ráfáiduhttojuvvon.
Dát ortnet buktá hástalusaid mat sturrot ja sturrot dađistaga go mii 2050 rádjai oažžut ođđasit huksejuvvon visttiid 2.
Daate öörnege haestemh buakta mah stuerebe sjidtieh jïh ånnetji stuerebe sjïdtih goh mijjieh 2050:n raajan orrelaakan bigkesovveme gåetide åadtjoejibie 2.
máilmmisoađi boaldimiid geažil.
eatnemendåaroen buelemi dïete.
Sáhttá jearrat doaibmá go rievddadeaddji 100- jagirádji resursan, vai lea go dat váttisvuohtan sihke beaivválaš geavaheami ektui mii sáhttá váttásmahttojuvvot ja dan ektui ahte áimmahuššat ollu biergasiid ja rusttegiid maid lohku šaddá mealgat stuorát go dan maid mii dárbbašit go galgat duođaštit historjjálaš fáktaid, áigodagaid ja ovdáneami.
Maahta gihtjedh jåhta goh #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><der_nomag><n><sg><nom> #100<num><arab><cmp_splitr> jaepienraejie #resursse<n><ess>, vuj lea goh dah dåeriesmoerine dovne fïerhtenbeajjetje pråvhkoen muhteste mij maahta *váttásmahttojuvvot jïh dan muhteste ahte jïjnje paantjide jïh bægkoeh voebnesjibie mejtie låhkoe sjædta *mealgat stoerebe goh dan maam mijjieh daarpesjibie goh edtjedh historihkeles guhtsiejidie jååhkesjidh, boelhkh jïh evtiedimmiem.
Mieđiha go álbmot dán ortnegii, vai sáhttá go šaddat nu ahte olbmot eai beroš dieđihit ráfáiduhttojuvvon kulturmuittuid go dat mielddiset buktet dušše váttisvuođaid guovlluid, visttiid ja biergasiid geavaheami ektui?
Norte goh aalmogem daan öörnegasse, vuj maahta goh dan sjïdtijibie ahte eah almetjh bïeljelidh aabperh *ráfáiduhttojuvvon kultuvremojhtesh goh dah mealtan buektieh ajve dåeriesmoeri dajvi, gåetiej jïh paantji pråvhkoen muhteste?
Nubbi bealli maid berre digaštallat lea máksinprinsihppa mii guoská kulturmuitosuodjaleapmái.
Mubpie bielie aaj byöroe digkiedalledh lea maeksemeprinsïhpe mij kultuvremojhtesevaarjelæmman dæjpa.
Dál ferte son ieš, gii hukse návsttu dahje garaša, máksit iskkademiid ja registreremiid luonddus ovdalgo prošeakta dohkkehuvvo.
Daelie tjuara dïhte jïjtje, gie bigkie *návsttu jallh *garaša, goerehtimmieh maeksedh jïh registreeremi eatnamisnie aarebi prosjeekte #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Dábálaš olbmui dát vásihuvvo dávjá eahpegovttolažžan, go das lea sáhka máksimis dan ovddas ahte áimmahuššat oktasaš kulturárbbi.
Sïejhme almetjasse daate daamhtah damtesåvva *eahpegovttolažžan, goh desnie lea håaleme maeksiemisnie dan åvteste ahte ektie kultuvreaerpiem voebnesjibie.
Boađusin sáhttá fargga šaddat ahte gelddolaš ja divrras biergasat eai registrerejuvvo go son geas leat dieđut dan birra, ii háliit váldit badjelasas goluid iskkadeami oktavuođas.
Illedahkine maahta rætnoe sjïdtedh ahte gieltegs jïh eah dovre paantjh registreerh goh dïhte gïen leah daajroeh dan bïjre, ij sïjhth bijjeli maaksoej goerehtimmiem vaeltedh gaskesistie.
Stuorát duohtademiid, huksemiid ja rusttegiid oktavuođas ferte ain gáibidit váikkuhusčielggademiid maid doaibmabiddji máksá.
Stoerebe damtehtimmiej, tseegkemi jïh bægkoej gaskesisnie tjuara annje dïedtesalkehtimmide krïevedh mejtie darjomebïejije maaksa.
Evttohus 6, áirras Trond Are Anti, NSR, NSR/SáB:a sámediggejoavku
Uvtelasse 6:m, saadthalmetje Trond Are Anti, NSR, NSR/*SÁB:a. saemiedigkiedåehkie
Sámi TV-kánala ásaheapmi
Saemien #TV<n><acr><cmp_hyph><cmp>kanaalen tseegkeme
NSR, NSR/SáB sámediggejoavku árvala Sámedikki bargagoađášii láhčit dili vuoi ásahuvvošii Sámi TVkánala.
NSR, NSR/*SÁB saemiedigkiedåehkie Saemiedigkiem nååle barkegåata laetjedh tsiehkiem *vuoi Saemien #TV<n><acr><cmp>kanaale tseegkesåvva.
Ollu meadiafálaldagat leat doaimmas sámegillii ja dat bálvalit sámi álbmoga bures.
Jïjnje *meadiafálaldagat darjoemisnie saemiengïelese jïh dah saemien aalmogem hijven hoksehtieh.
NSR/SáB oaidná liihkáge ahte dál livčče áigi ásahit sierra sámi TV-kánal.
NSR/*SÁB vuajna *liihkáge ahte daelie lea tïjje tseegkedh sjïere saemiem *TV-kánal.
Olbmuin lea stuorra luohtámuš TV mediai ja oažžu einnostit ahte TV-media lea dehálaš ja ánus eanaš olabmuid gaskka goit lagamuš 10 jagi velá.
Almetji lea stoere *luohtámuš TV/tv meedijasse jïh åådtje nåajtodh ahte TV-meedije/tv-meedije vihkele jïh *ánus jeenjemes *olabmuid gåhkaldahken gujht *lagamuš 10 jaepieh vielie.
Sámi TVkánala loktešii sámegiela stáhtusa.
Saemien #TV<n><acr><cmp>kanaale saemiengïelen staatusem lutnjie.
Loktesii servodatdebáhtavejolašvuođaid sámi: kulturdigáštallama; politihkalaš digaštallama; válaštallan ja kulturdoaluid sáddenvejolašvuođaid.
*Loktesii *servodatdebáhtavejolašvuođaid saemien: kultuvredigkiedallemem; politihkeles digkiedimmiem; *válaštallan jïh kultuvrearrangemeenten seedtemenuepide.
Odne lea hui unnán sáddenáigi sámi prográmmiade Norgga TV kánálain.
Daenbiejjien lea dan ånnetji seedtemetïjje saemien *prográmmiade Nöörjen TV:n/tv:n *kánálain.
Sierra Sámi TV-kánala livčče addán sámi meadiavistái eambo iešstiverumi, go dálle ii dárbbáš leat stuorraservodaga sáddendárbbuid hálddus.
Sjïere saemien TV-kanaale/tv-kanaale saemiem vadteme *meadiavistái *eambo *iešstiverumi, goh firrie ij *dárbbáš leah stoeresiebriedahken seedtemedaerpiesvoeti ritnemisnie.
Jos goassege livčče áigi láddan sierra Sámi TV-kánala ásaheapmái, de lea dál, teknihkklaččat ii leat váttis.
Jis gåessie aaj tïjje njoetseldh sjïere saemien #TV<n><acr><cmp_hyph><cmp>kanaalen tseegkemasse, dellie lea daelie, *teknihkklaččat ij leah geerve.
Evttohus 7, áirras Aili Keskitalo, NSR:a sámediggejoavku
Uvtelasse 7:m, saadthalmetje Aili Keskitalo, NSR:m saemiedigkiedåehkie
Sámedikki Láhkaproposišuvnna 70 L (2011-2012)meannudeapmi
Saemiedigkien laakeproposisjovnen 70 l. (jaepiej 2011-2012)gïetedimmie
Njukčamánu 16 beaivvi 2012 bijai ráđđehus ovdán láhkaproposišuvnna Oassálastinlágas, mearraresursalágas ja finnmárkkulágas (riddolávdegoddi).
Njoktjen 16 biejjieh 2012 reerenasse bïeji åvtenh laakeproposisjovnem #Mealtan<adv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>laakesne, #mearoe<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><cmp_sgnom><cmp>laakesne jïh *finnmárkkulágas (gaedtiemoenehtse).
Sámediggi váldá láhkaproposišuvnna meannudeapmái.
Saemiedigkie laakeproposisjovnem gïetedæmman vaalta.
Evttohus 8, áirras Jørn Are Gaski, BB:a sámediggejoavku
Uvtelasse 8:m, saadthalmetje Jørn Are Gaskijjen, *BB:a. saemiedigkiedåehkie
Lullisámi arkiivvaid digitaliseren
Åarjelsaemien arkijvide digitaliseerem
Lullisámi guovlluin gávdnojit máŋggat priváhta ja almmolaš arkiivva.
Åarjelsaemien dajvine gellieh gååvnesieh privaate jïh byjjes arkijvh.
Ii leat kártejuvvon man viidát dát arkiivvat leat ja maid ii makkár fáddásurggiid dát arkiivvat sisttisdollet.
Ij leah goerehtallesovveme man vijrieslaakan daah arkijvh leah jïh aaj ij magkaridie aamhtesesuerkide daah arkijvh utnieh.
Eará sámi guovlluin lea digitaliseren ja kártenbarggut ollen guhkkelii.
Jeatjah saemien dajvine digitaliseereme jïh goerehtallemebarkoeh hïnneme *guhkkelii.
Máŋggat dain priváhta ja almmolaš arkiivvain leat heajos vuorkkáin dego lovttain, láhtuin ja olgovisttiin ja dáid arkiivvaid ii ábut diktit billahuvvat.
Gellieh dejnie privaate jïh byjjes arkijvine leah geerve våarhkojne dellie laptine, gaasijinie/gaassijinie jïh *olgovisttiin jïh daejtie arkijvh ij viehkehth baajedh irhkesovvedh.
Dat guoská dego ovdamearkka dihte Lappefogden arkiivii Helgelánddas, čoahkkingirji Troanddimis 1917 riikačoahkkimis gávdnui ovtta láhtus go ledje čorgeme ja dat guoská maid ollu eará priváhta arkiivvaide mat leat ovddeš ja dálá sámi luohttámušolbmuid hálddus lullisámi guovlluin.
Dïhte dæjpa dellie vuesiehtimmien åvteste *Lappefogden arkijvese #Helgelánda<np><top><sg><ine>, buertiegærja Tråantesne 1917:n rïjhketjåanghkosne aktene gaasijisnie/gaassijisnie gååvnesi goh lin sjeakodh jïh dïhte aaj dæjpa jïjnjen jeatjah privaate arkijvide mah leah ovtetje jïh daaletje saemien tjirkiji ritnemisnie åarjelsaemien dajvine.
Sámediggi berre váikkuhit dasa ahte dát arkiivvat kártejuvvojit, ja dolvojuvvojit sihkkaris vuorkkáide ja ahte digitaliserejuvvojit nu ahte boahtá sámi ja dáčča álbmogii ávkin.
Saemiedigkie byöroe dïsse dijpedh ahte daah arkijvh goerehtallesuvvieh, jïh vihties våarhkojde saahtasuvvieh jïh ahte dan digitaliseeresuvvieh ahte båata saemien jïh daaroen aalmogasse nåhtojne.
Dát lea earenoamáš dehálaš dál go Sámi vuoigatvuođalávdegoddi II proseassa lea jođus.
Daate lea sjïere vihkele daelie goh Saemien reaktanmoenehtse II prosessh lea *jođus.
Digitaliserejuvvon arkiivvat duođaštussan dasa ahte sámit leat, ahte sámit leat geavahan guovlluid dego ovdamearkka dihte boazodoalu ja eanandoalu oktavuođas ja addá guovlluide maid birra dás lea sáhka vuoiggalaš ja historjjálaš sámi iešvuođa.
Digitaliseeresovveme arkijvh jååhkesjimmine dïsse ahte saemieh leah, ahte saemieh dajvh åtneme dellie vuesiehtimmien åvteste båatsoen jïh laanteburrien gaskesisnie jïh dajvide vadta mej bïjre daelie lea håaleme *vuoiggalaš jïh historihkeles saemien *iešvuođa.
Evttohus 9, áirras Toril Bakken Kåven, Nordkalottfolket
Uvtelasse 9:m, saadthalmetje Toril Bakken Kåven, Nordkalottfolket
Riddoguolástanlávdegoddi – viidásat bargu
Gaedtiegöölememoenehtse – vijrebe barkoe
Sámediggepresideanta lea bovden ovttasbargui Proposišuvnna 70 birra, mii lea Riddoguolástuslávdegotti mearrádusa čuovvoleapmi.
Saemiedigkiepresideente ektiebarkose bööreme Proposisjovnen 70 bïjre, mij lea Gaedtiegöölememoenehtsen nænnoestahken dåeriedimmie.
Sámediggi doalaha dan ahte mearra- ja riddobivdiid historjjálaš vuoigatvuođat galget dohkkehuvvot.
Saemiedigkie dam utnehte ahte mearoe- jïh gaedtievijriji historihkeles reaktah edtjieh #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Sámediggi oaidná hui duođalažžan go ráđđehus ii dohkket historjjálaš vuoigatvuhtii mii guoská vuonaid ja riddogáttiid ássiid guolásteapmái, nu mo lea celkon Smith-lávdegotti barggus.
Saemiedigkie vuajna dan itjmine goh ij reerenasse historihkeles reaktese dåhkasjehtieh mij dæjpa voeni jïh gaedtiegaedtiej årroji göölemasse, #<adv> goh jyöhteme Smith-moenehtsen barkosne.
Lea dehálaš addit stuorradiggái nu olu dieđuid áššis go lea vejolaš, ja ahte dieđuid ja ovttasbarggu bokte oažžu seammá áddejumi ja mearrádusa mii sihkkarastá:
Vihkele vedtedh stoerredægkan dan jïjnje daajroeh aamhtesisnie goh #buektiehtidh<vblex>, jïh ahte daajroej jïh ektiebarkoen baaktoe seamma goerkesem jïh nænnoestahkem åådtje mij gorrede:
-Historjjálaš vuoigatvuođaid dohkkeheami nu go Smith-lávdegoddi lea cealkán, ja -evttohusas mii lea bidjon ovdán mas eai leat dohkkehan historjjálaš vuoigatvuođaid riddoguovlluin, ahte lea go dát siskkobealde daid álbmotrievttálaš geatnegasvuođaid mat Norggas leat.
-Historihkeles reaktaj jååhkesjimmien dan goh Smith-moenehtse jeahteme, jïh -uvtelassesne mij byöjeme åvtenh mesnie eah leah dåhkasjahteme historihkeles reaktide gaedtiedajvine, ahte lea goh daah sisnjelen daj åålmehreaktan dïedtide mah Nöörjesne leah.
Sámediggi dáhttu ásahit lávdegotti mii oktiiráđiid sámediggeráđiin ovddasta ođđa oainnu dán áššis.
Saemiedigkie sæjhta tseegkedh moenehtsem mijjieh *oktiiráđiid saemiedigkieraerine *ovddasta orre vuajnoen daennie aamhtesisnie.
Árvoštallojuvvo maid ásahit referánsajoavkku, gos leat riddoguolástanorganisašuvnnat, geat sáhttet buktit cealkámušaid prosessii.
*Árvoštallojuvvo aaj referaansedåehkiem tseegkijibie, gusnie leah gaedtiegöölemeorganisasjovnh, gïeh maehtieh #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> buektedh prosessese.
Resurssat maid biddjojit olgguldas vehkiide jus lea dárbu.
#Resursse<n><pl><nom> aaj byöjoeh *olgguldas viehkide jis lea daerpiesvoete.
Evttohus 10, áirras Ann-Mari Thomassen, NSR:a sámediggejoavku
Uvtelasse 10:m, saadthalmetje Ann-Marien Thomassen, NSR:m saemiedigkiedåehkie
Soahtegirdiid ”fremskutt” bása Evenášis – váikkuhusat sámi kultuvrii
Dåaroegirtiej ”*fremskutt” *bása Evenesesne – dïedth saemien kultuvrese
NSR sámediggejoavku čujuha suodjaluseiseválddiid cealkámušaide ahte Evenášši soaitá klassifiserejuvvot “fremskutt” básan soahtegirdiid várás.
NSR saemiedigkiedåehkie vaarjelimmieåejvieladtjide #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><ill> tjaatseste ahte Evenes sååjhtoe *klassifiserejuvvot “*fremskutt” *básan dåaroegirtiej muhteste.
Cealkámušas lea eahpečielggas galle soahtegirdi galget leat Evenášis, go doppe leat iešguđetlágan logut, 2 -12 soahtegirdi.
#Jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><ine> lea ovtjïelkes gellie dåaroegirtieh edtjieh Evenesesne, goh debpene leah ovmessie låhkoeh, 2 -12 dåaroegirtieh.
Báikkálaš sámi beroštusat čoahkkinaste ovddit suodjalusministariin Grete Faremoain Evenášis guovvamánu 19. b. 2010, fáddán ledje iešguđetlágan váikkuhusat sámi kultuvrii ja servodateallimii jus soahtegirdibása biddjo dohko.
Dajven saemien ïedtjh #ovtetje<adj><comp><attr> vaarjelimmieministerinie tjåanghkenin Grete Faremoine Evenesesne goevten 19. b. 2010, aamhtesinie lin ovmessie dïedth saemien kultuvrese jïh siebriedahkejieledese jis *soahtegirdibása dahkoe byöjoe.
Báikkálaš sámi beroštusat eaktudedje ahte suodjalusministtar doallá viidábut gulaskuddančoahkkimiid sámi álbmogiin dađi mielde go ášši ovdánii, ja sii ipmirdedje dan dainna lágiin ahte dat galggai čuovvoluvvot.
Dajven saemien ïedtjh tsïhkestehtin ahte vaarjelimmieministere vijrebelaakan govledimmietjåanghkojde steerie saemien aalmoginie *dađi mealtan goh aamhtese åvteni, jïh dah dam guarkajin dejnie vuekine dïhte edtji dåeriedovvedh.
NSR sámediggejoavku mearkkaša ahte dát eavttut eai leat čuovvoluvvon, ja bidjá gažaldaga go sámediggeráđis ii leat leamaš oktavuohta báikkálaš sámi beroštusaiguin dán áššis ovdal konsultašuvnnaid suodjaluseiseválddiiguin ášši birra, vaikko áŋgiruššamat dán ášši hárrái galggašedje leat oahppásat sidjiide.
NSR:m saemiedigkiedåehkie krööhkeste ahte daah eah moenemetsiehkieh leah dåeriedovveme, jïh gyhtjelassem beaja goh saemiedigkieraerien ij leah gaskese dajven saemien ïedtjigujmie daennie aamhtesisnie aarebi konsultasjovni vaarjelimmieåejvieladtjigujmie aamhtesen bïjre, jalhts eadtjaldovvemh daan aamhtesen gaavhtan edtjieh åahpatjabpa/åahpatjåbpoe dejtie.
NSR deattuha ahte go soahtegirdidoaimmat ja eará militeara doaimmat viiddiduvvojit, de lea dehálaš ahte suodjaluseiseválddit atnet iežas geatnegasvuohtan dan ahte sámi márkogiliin ain galgá leat vuođđu ceavzilis báikkálaš kultuvrii, maiddái boahtteáiggis.
NSR tjïelkestahta ahte goh dåaroegirtiedarjomh jïh jeatjah *militeara darjomh vijriedovvieh, dellie vihkele ahte vaarjelimmieåejvieladtjh jïjtjemse dïedtine utnieh dam ahte saemien *márkogiliin annje edtja våarome gaarsje dajven kultuvrese, aaj båetijen aejkien.
Fertešii bidjat johtui doaimmaid maid vuođul lea geasuheaddji ássat dan guovllus, vaikko lea ásahuvvon “fremskutt” soahtegirdibása mii mielddisbuktá eanet šláma.
Tjuara bïejedh *johtui darjomh mej mietie lea giesije veasodh dennie dajvesne, jalhts tseegkesovveme “*fremskutt” *soahtegirdibása mij jeenje dïpmem mealtan buakta.
NSR bivdá sámediggeráđi ovttas bargat báikkálaš sámi servviiguin, sámi ásahusaiguin, sámi ealáhusaiguin ja sámi kulturaktevrraiguin dán guovllus, kárten dihte makkár doaimmaid fertešii bidjat johtui mat sáhtášedje nu bures go vejolaš buhtadit dan vahága mii dahkko sámi kultuvrra vuostá.
NSR saemiedigkieraeriem ektesne maadta barkedh dajven saemien siebriejgujmie, saemien institusjovnigujmie, saemien jielemigujmie jïh saemien kultuvreaktöörigujmie daennie dajvesne, goerehtalledh åvteste magkeres darjomh tjuara bïejedh *johtui mah maehtieh dan hijven goh buektiehtieh *buhtadit dam goerpem mij saemien kultuvren vuestie dorjoe.
Evttohus 11, áirras Ida Marie Bransfjell, Åarjel-saemiej Gïelh
Uvtelasse 11:m, saadthalmetje Ida Marie Bransfjell, #Åarjel<np><attr>-*saemiej *Gïelh
Bioteknologiija – fáddán álgoálbmot konferánssa ráhkkaneapmái Álttás 2013:is
Bioteknologijen – aamhtesinie aalkoeåålmegen konferaansen ryöjredæmman Áltesne 2013:sne
Bioteknologalaš ovdáneapmi meannuduvvui Sámeparlamentarihkkárlaš konferánssas Girkonjárggas 2011 ja Sámediggi meannuda Sámi rievttit bioteknologalaš ovdáneamis cuoŋománu 19. beaivvi.
*Bioteknologalaš evtiedimmie gïetedovvi #Saemie<n><cmp_sggen><cmp> paramentarihkeren konferaansesne Girkonjárgesne 2011 jïh Saemiedigkie Saemien reaktoeh gïetede *bioteknologalaš evtiedimmesne voerhtjen 19. biejjien.
Mii diehtit ahte bioteknologiija láhka lea dárkkisteami vuolde, ja ahte galgá gieđahallojuvvot Stuoradikki 2013 giđđasešuvnnas.
Mijjieh daejriejibie ahte bioteknologijen laake lea vaaksjomen nuelesne, jïh ahte edtja gïetedallesovvedh Stoerredigkien 2013 gïjresesjovnesne.
Álgoálbmotperspektiivvas lea fágasuorggis dárbu máhtto- ja návccaidráhkadussii.
Aalkoeåålmegeperspektijvesne/Aalkoeåålmehperspektijvesne/Aalkoeåålmhperspektijvesne faagegievlesne daerpiesvoete maahtoe- jïh *návccaidráhkadussii.
Bioteknologalaš ovdáneapmi lea juoga mii guoská olles máilmmi álgoálbmogiidda ja danin lea lunddolaš lonohallat vásáhusaid.
*Bioteknologalaš evtiedimmie lea naakene mij dæjpa abpe eatnemen aalkoeåålmegidie jïh dannasinie lea iemie #låtnodh<vblex><tv><der_alla><vblex><inf> vaesehtsh.
Máhttu ja diđolašvuohta fáttá birra lea dárbbašlaš nu ahte sáhttá váikkuhit ovdáneapmái, ja digaštallat hástalusaid birra eará álgoálbmogiiguin.
Maahtoe jïh voerkesvoete aamhtesen bïjre daerpies dan ahte maahta evtiedæmman dijpedh, jïh haestemi bïjre digkiedalledh jeatjah aalkoeåålmegigujmie.
Dán vuođul sávvá Åarjel-Saemiej Gïelh ahte bioteknologalaš ovdáneapmi biddjojuvvo fáddán álgoálbmot konferánssa ráhkkaneapmái Álttas 2013:is.
Daan mietie vaajtele #Åarjel<np><attr>-*Saemiej *Gïelh ahte *bioteknologalaš evtiedimmie aamhtesinie bïejesåvva aalkoeåålmegen konferaansen ryöjredæmman Áltesne 2013:sne.
Dievvasčoahkkinjođihangotti árvalus Sámediggái
Dïevesentjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtsen åssjele Saemiedægkan
 Ođđa áššit 1, 3-6 ja 8-11 sáddejuvvojit Sámediggeráđđái meannudeapmái  Ođđa ášši 2 sáddejuvvo čoahkkinjođihangoddái meannudeapmái.
* Orre aamhtesh 1, 3-6 jïh 8-11 Saemiedigkieraaran gïetedæmman seedtesuvvieh * Orre aamhtese 2 tjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtsasse gïetedæmman seedtesåvva.
Ođđa ášši 7 sadjái ovddiduvvo ášši 019/12 Sd.prop.
Orre aamhtese 7 sæjjan aamhtese evtiedåvva 019/12 #sd<n><abbr><sg><nom>*prop.
70L Rievdadusat searvanlágas, mearraressursalágas ja finnmárkolágas (riddoguolástanlávdegoddi), ođđa ášši 7 gessojuvvo.
*70L Jorkestimmieh #meatan<adv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>laakesne, #mearoe<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><cmp_sgnom><cmp>laakesne jïh *finnmárkolágas (gaedtiegöölememoenehtse), orre aamhtese 7 geasasåvva.
III Jienasteapmi
III Gïelevedteme
39 áirasis ledje 31 čoahkis.
39 saadthalmetjh lin 31 tjåengkesne.
Jienasteapmi dahkkojuvvui čuovvovaš vuogi mielde:
Gïelevedteme minngebe vuekien mietie dorjesovvi:
Čoahkkinjođihangotti evttohus mearriduvvui 29 jienain.
*Čoahkkinjođihangotti uvtelasse 29 tjoejh nænnoestovvi.
2 jienastedje vuostá.
2 vuasta gïelem vedtiejin.
IV Beavdegirjelasáhusat
IV Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
Daennie aamhtesisnie idtji evtedh buertiegærjalissie.
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat
V Lahtestimmielæstoe jïh replihkh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Nanna ThomassenMariann Wollmann Magga Nanna Thomassen
Lahtestimmie Replihke 1 Nannah *ThomassenMariann Wollmann Magga Nanna Thomassen
2 Silje Karine Muotka 3 Trond Are Anti 4 Jørn Are GaskiSilje Karine Muotka Jørn Are Gaski 5 Rolf Johansen 6 Trond Are AntiAud Marthinsen Trond Are Anti 7 Aili KeskitaloAud Marthinsen Willy Ørnebakk Aili Keskitalo 8 Jørn Are GaskiAili Keskitalo Jarle Jonassen Jørn Are Gaski Rolf Wilhelmsen Silje Karine Muotka Ida Marie BransfjellSilje Karine Muotka Willy Ørnebakk, čoahkkinortnegii Aili Keskitalo, čoahkkinortnegii Jarle Jonassen, čoahkkinortnegii
2 Silje Karine Muotka 3 Trond Are Anti 4 Jørn Aren *GaskiSilje Karine Muotka Jørn Are Gaski 5 Rolf Johansen 6 Trond Aren *AntiAud Marthinsen Trond Are Anti 7 Ailijjh *KeskitaloAud Marthinsen Willy Ørnebakkem Aili Keskitalo 8 Jørn Aren *GaskiAili Keskitalo Jarle Jonassen Jørn Are Gaski Rolf Wilhelmsen Silje Karine Muotka Ida Marien *BransfjellSilje Karine Muotka Willy Ørnebakk, tjåanghkoeöörnegasse Aili Keskitalo, tjåanghkoeöörnegasse Jarle Jonassen, tjåanghkoeöörnegasse
VI Sámedikki mearrádus
VI Saemiedigkieh nænnoestahke
 Ođđa áššit 1, 3-6 ja 8-11 sáddejuvvojit Sámediggeráđđái meannudeapmái  Ođđa ášši 2 sáddejuvvo čoahkkinjođihangoddái meannudeapmái.
* Orre aamhtesh 1, 3-6 jïh 8-11 Saemiedigkieraaran gïetedæmman seedtesuvvieh * Orre aamhtese 2 tjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtsasse gïetedæmman seedtesåvva.
Ođđa ášši 7 sadjái ovddiduvvo ášši 019/12 Sd.prop.
Orre aamhtese 7 sæjjan aamhtese evtiedåvva 019/12 #sd<n><abbr><sg><nom>*prop.
70L Rievdadusat searvanlágas, mearraressursalágas ja finnmárkolágas (riddoguolástanlávdegoddi), ođđa ášši 7 gessojuvvo.
*70L Jorkestimmieh #meatan<adv><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>laakesne, #mearoe<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><cmp_sgnom><cmp>laakesne jïh *finnmárkolágas (gaedtiegöölememoenehtse), orre aamhtese 7 geasasåvva.
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 19.04.12 dii. 12.45.
Aamhtesen gïetedimmie 19.04.12 ts. illesovvi 12.45.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 66. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 66. bielie 90 bielesne
Vuođđogiella: Dárogiella
Våaromegïele: Daaroengïele
pseudo_tmx_data/SP-17-2012_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-17-2012_sme2sma.tmx

Ášši/Sak BFOL 003/12 Ášši/Sak DC017/12
Aamhtesen/*Sak BFOL 003/12 aamhtesh/*Sak *DC017/12
Sámi vuoigatvuođat bioteknologalaš ovddideamis
Saemien reaktah *bioteknologalaš evtiedimmesne
Arkiivaáššenr. 11/202106 / 25 - 58
Arkijveaamhtesnr. 11/202106 / 25 - 58
Meannudeamit
Gïetedimmieh
Politihkalaš dássi Beaivi Áššenr.
Politihkeles daltese Biejjie Aamhtesenummere
Sámediggeráđi 13.03.12SR 049/12 Bajásšaddan-, fuolahus- ja oahppolávdegoddi 16. – 17.04.12BFOL Sámedikki dievasčoahkkin 18. – 19.04.12DC 017/12
Saemiedigkieraerien *13.03.12SR 049/12 byjjenimmieh, hokse- jïh studijemoenehtse 16. – *17.04.12BFOL Saemiedigkien dïevestjåanghkojne 18. – *19.04.12DC 017:n/12
Ášši meannudeapmi álggahuvvui duorastaga cuoŋománu 19. b. 2012 dii. 12.45.
Aamhtesen gïetedimmie duarstam voerhtjen aelkiehtovvi 19. b. 2012 ts. 12.45.
I Mildosat
I Lissiepaehperh
Nr.BeaiviGeas/GeasaNamahus
Nr.*BeaiviGeas/*GeasaNamahus
13.03.12 Sámediggeráđđi Ášši SR 049/12 Sámi vuoigatvuođat bioteknologalaš ovddideamis
13.03.12 Saemiedigkieraerie Aamhtesen SR 049 12:n saemieh reaktah *bioteknologalaš evtiedimmesne
II Evttohusat ja mearkkašumit
II Uvtelassh jïh mïerhkesjimmieh
Sámediggeráđi mearrádusárvalus:
Saemiedigkieraerien nænnoestahkeåssjele:
Sámediggi dovddasta ahte bioteknologalaš ovdáneapmi buktá sámi servodahkii ođđa hástalusaid.
Saemiedigkie boejhkesje ahte *bioteknologalaš evtiedimmie saemien siebriedahkese buakta orre haestiemidie.
Dát ovdáneapmi rahpá vejolašvuođaid sihke buhcciiddikšui, máhttoovddideapmái ja dutkamii.
Daate evtiedimmie nuepieh geehpehte dovne #dasmoes<adj><cmp_plgen><cmp>skïemtjesåjhterasse, maahtoeevtiedæmman jïh dotkemasse.
Áŋgiruššan sáhttá leat buorre ávkin boahttevaš dearvvašvuođabálvalussii, muhto hui deaŧalaš lea ahte áŋgiruššan čađahuvvo juridihkalaš ja etihkalaš dohkálaš vugiin.
Eadtjaldovveme maahta årrodh buerie nåhtojne båetije healsoendïenesjasse, mohte dan vihkele lea ahte eadtjaldovveme tjïrrehtåvva juridihkeles jïh etihken #dåhkasjidh<vblex><prfprc><attr> vuekine.
Sápmelaččain álgoálbmogin leat maiddái beroštusat maid ferte vuhtiiváldit dán barggus.
Saemine aalkoeåålmeginie leah aaj ïedtjh mejtie tjuara daam seatadidh barkosne.
Álgoálbmogiid genetihkalaš ávdnasiid eaiggáduššan ja hálddašeapmi lea dakkár suorgi mas Ráđđehus ja Sámediggi fertejit giddet fuomášumi.
Aalkoeåålmegi genetihken materijelli utneme jïh reereme lea dagkeres suerkie mesnie Reerenasse jïh Saemiedigkie tjuerieh åssjalommesem dibrehtidh.
Sámediggi čujuha ILO konvenšuvdnii nr 168 álgoálbmogiid ja čearddalaš álbmogiid birra, artihkal 2.
Saemiedigkie ILOM konvensjovnese tjaatseste nr. 168 aalkoeåålmegh jïh etnihkeles aalmogi bïjre, artihkele 2.
Ja ON 12.9.2007 mannosaš julggaštussii álgoálbmotvuoigatvuođaid birra, artihkal 31, mii válddaha álgoálbmogiid vuoigatvuođa mielváikkuheapmái.
Jïh ON 12.9.2007 asketje deklarasjovnh aalkoeåålmegereaktaj/aalkoeåålmehreaktaj/aalkoeåålmhreaktaj bïjre, artihkele 31, mij aalkoeåålmegi reaktam buerkeste *mielváikkuheapmái.
Sámediggi čujuha maiddái Sámeparlamentarihkkárkonferánsii Girkonjárggas gos čuovvovaš cealkámuš dohkkehuvvui: Bioteknologalaš ovdáneapmi buktá sámi álbmogii ođđa hástalusaid.
Saemiedigkie aaj Saemienparamentarihkerekonferaansese tjaatseste Girkonjárgesne gusnie minngebe #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg>: *Bioteknologalaš evtiedimmie saemien aalmogasse buakta orre haestiemidie.
Konferánsa deattuha ahte sámi álbmot ferte ieš hálddašit ja eaiggáduššat dieđuid iežas genaid (DNA) birra, ja ahte sámi álbmot dađistaga galgá gulahallat stáhtalaš eiseválddiiguin ja dutkanbirrasiiguin vai sáhttá čuovvut dán ovdáneami ja váikkuhit dasa.
Konferaanse tjïelkestahta ahte saemien aalmoge tjuara jïjtje reeredh jïh daajroeh utnedh jïjtjse #geene<n><pl><gen> (*DNA) bïjre, jïh ahte saemien aalmoge ånnetji edtja staateles åejvieladtjigujmie jïh dotkemebyjresigujmie gaskestalledh vuj maahta dåeriedidh daam evtiedimmiem jïh dïsse dijpedh.
Dat ahte dutkat sámi álbmoga bohciidahttá gažaldaga humána biologalaš ávdnasiid eaiggáduššama ja hálddašeami birra.
Dah ahte saemien aalmogem goerehtidh #bïhtsegidh<vblex><iv><der_caus><vblex><indic><pres><p3><sg> gyhtjelassen *humána biolåågen materijelli utnemen jïh reeremen bïjre.
Dát šaddá fáddán konsultašuvnnain Ráđđehusain lágaid ja boahttevaš plánaid ja proseassaid árvvoštallamis dán suorggis
Daate aamhtesinie konsultasjovnine sjædta Reerenassine laaki jïh båetije soejkesji jïh prosessi vierhtiedimmesne daennie suerkesne
BFOL 003/12: Sámi vuoigatvuođat bioteknologalaš ovddideamis Bajásšaddan-, fuolahus- ja oahppolávdegotti árvalus
BFOL:m 003/12: Saemieh reaktah *bioteknologalaš evtiedimmesne Byjjenimmie-, hokse- jïh studijemoenehtsen åssjele
Álggahus
Aalkoe
Bajásšaddan-, fuolahus- ja oahppolávdegoddi lea meannudan sámediggeráđi mearrádusevttohusa áššis 17/12 Sámi vuoigatvuođat bioteknologalaš ovdáneamis.
Byjjenimmie-, hokse- jïh studijemoenehtse gïetedamme saemiedigkieraerien nænnoestahkeuvtelassen aamhtesisnie 17/12:m saemieh reaktah *bioteknologalaš evtiedimmesne.
Mearkkašumit
Mïerhkesjimmieh
Mearkkašupmi Norgga sámiid riikkasearvvi (NSR) lahtuin Silje Karine Muotka, Kirsti Guvsám ja Nanna Thomassen, Norgga sámiid riikkasearvvi /Sámeálbmotbellodaga (NSR/Sáb) lahtus Trond Are Anti, Bargiidbellodaga sámedikkejoavkku (Bp) lahtuin Mariann Wollmann Magga, Jørn Are Gaski ja Marit Kirsten A.
Mïerhkesjimmie Nöörjen saemiej rïjhkensiebrien (NSR) lïhtseginie Silje Karine Muotka, Kirsti Guvsám jïh Nanna Thomassen, Nöörjen saemiej rïjhkensiebrien /Saemienaalmogekrirrien (NSR/*Sáb) lïhtsegisnie Trond Are Anti, #Bargiidbellodat<np><sg><gen> saemiedigkiendåehkien (*Bp) lïhtseginie Mariann Wollmann Magga, Jørn Are Gaski jïh Marit Kirstine #A<n><abbr><sg><gen>
Gaup, Árja lahtus Odd Iver Sara, Åarjel-Saemiej Gielh (ÅaSG) lahtus Ida Marie Bransfjell ja Badjeolbmuidlistta (Bl) lahtus Anders Somby jr.:
Gaup, Árjan lïhtsegisnie Odd Iver Sara, #Åarjel<np><attr>-*Saemiej *Gielh (*ÅASG) lïhtsegisnie Ida Marie Bransfjell jïh *Badjeolbmuidlistta (*Bl) lïhtsegisnie Anders Somby jr.:
Lávdegoddi lea duhtavaš go sámediggeráđđi čuovvola parlamentarihkkárkonferánssa mearrádusa Girkonjárggas.
Moenehtse madtjele goh saemiedigkieraerie paramentarihkerekonferaansen nænnoestahkem dåerede Girkonjárgesne.
Lávdegoddi ávžžuha sámediggeráđi árvvoštallat ovttasbarggu riikkarájiid rastá sámi vuoigatvuođaid oktavuođas bioteknologalaš ovdáneamis.
Moenehtse haasta saemiedigkieraeriem vierhtiedalledh ektiebarkoem rïjhkenraejiej rastah saemien reaktaj gaskesisnie *bioteknologalaš evtiedimmesne.
Sámediggeráđđi lea lágidan seminára " Sámi vuoigatvuođat bioteknologalaš ovdáneamis" , mas leat boahtán ovdan máŋga čuolbmačilgehusa, dieđut ja ođđa máhttu go Sámediggi lea meannudan ášši.
Saemiedigkieraerie seminaarem öörneme " Saemien reaktah *bioteknologalaš evtiedimmesne" , mesnie fraamme båateme gellie tjoelmetjïelkestimmieh, daajroeh jïh orre maahtoe goh Saemiedigkie aamhtesem gïetedamme.
Lávdegoddi diehtá ahte bioteknologiijaláhka lea ođasmahttojuvvomin, ja ahte áigumuš lea árvvoštallama meannudit Stuorradikkis cuoŋománus 2013.
Moenehtse daajra ahte bioteknologijelaake lea orrestidh, jïh ahte aajkoe lea vierhtiedimmien Stuorradiggijjesne gïetedidh voerhtjen 2013.
Lávdegoddi háliida ahte Sámediggi ovddida árvalusaid bioteknologiijalága árvvoštallamii, ja bivdá danne sámediggeráđi ráhkkanahttit áššin dievasčoahkkimii.
Moenehtse sæjhta ahte Saemiedigkie åssjeli bioteknologijelaakem vierhtiedæmman evtede, jïh dannasinie saemiedigkieraeriem maadta båårestidh aamhtesinie dïevestjåanghkose.
Lávdegoddi háliida erenoamážit ahte láhka árvvoštallojuvvo sámi diliid ektui, ja dan ahte fuolaha go dat daid oktasaš perspektiivvaid ja etihkalaš norpmaid mat sohpet min sámi kulturárbái.
Moenehtse joekoenlaakan sæjhta ahte laake saemien tsiehkiej muhteste vierhtiedallesåvva, jïh dam ahte håksa goh dah dejtie ektie perspektijvide jïh etihken normide mah mijjem saemien kultuvreaarpan skööpieh.
Lávdegoddi deattuha ahte stáhta eiseválddit fertejit sihkkarastit ahte ILO konvenšuvnna nr 169 ollašuhttojuvvo mielváikkuhanvuoigatvuođa ektui.
Moenehtse tjïelkestahta ahte staaten åejvieladtjh tjuerieh gorredidh ahte ILO konvensjovnen nr. 169 tjïrrehtåvva *mielváikkuhanvuoigatvuođa moenemetseahkan.
Lávdegoddi oaivvilda ahte dat sáhttá dahkkojuvvot árjjalaš oassálastima bokte ráđiin, lávdegottiin ja vejolaš eará orgánain mat leat doaimmas bioteknologiija oktavuođas dahje galget ásahuvvot dan oktavuođas.
Moenehtse jeahta dïhte maahta dorjesovvedh eadtjohke #mealtan<adv><der_nomact><n> baaktoe raerine, moenehtsinie jïh #kaanne<vblex><indic><pres><p3><sg> jeatjah orgaanine mah darjoemisnie bioteknologijen gaskesisnie jallh edtjieh tseegkesovvedh dennie gaskesisnie.
Livččii deaŧalaš ahte dain orgánain ja ásahusat mat barget dáid áššiiguin, lea gelbbolašvuohta olmmošvuoigatvuođain, ja erenoamážit oktasaš vuoigatvuođain.
Vihkele ahte dejnie orgaanine jïh institusjovnh mah berkieh daaj aamhtesigujmie, lea maahtaldahke åålmehreaktine, jïh joekoenlaakan ektie reaktine.
Dat mo álgoálbmogiid genehtalaš ávdnasiid eaiggáduššan ja hálddašeapmi gieđahallojuvvo, lea mearrideaddji deaŧalaš dasa ahte buhcciiddikšu, dutkan, patenteren ja muđui registariid oktiičatnan sáhttá veahkehit álgoálbmogiid.
Dah guktie aalkoeåålmegi *genehtalaš materijelli utneme jïh reereme gïetedallesåvva, nænnoestæjja vihkele dïsse ahte skïemtjijiskïemtjesåjhteren, goerehtem, *patenteren jïh voen *registariid *oktiičatnan maahta aalkoeåålmegh viehkiehtidh.
Lávdegoddi háliida ahte sámediggeráđđi árvvoštallá dárbbu ja vejolašvuođaid ásahit dutkanetihkalaš njuolggadusaid.
Moenehtse sæjhta ahte saemiedigkieraerie daerpiesvoetem vierhtiedalla jïh nuepieh tseegkedh #dotkeme<n><cmp_sgnom><cmp> etihken njoelkedasside.
Das leat iešguđetlágan čuolbmačilgehusat dan ektui ahte ásahit dakkár njuolggadusaid, ja áigeperspektiiva lea okta dain.
Desnie leah ovmessie tjoelmetjïelkestimmieh dan muhteste ahte tseegkedh dagkeres njoelkedassh, jïh tïjjeperspektijve lea akte dejnie.
Eará čuolbmačilgehusat leat dat ahte guđe dásis njuolggadusat galget ásahuvvot, gii lea olahusjoavkun, gean dat geatnegahttá, guđe ráŋggáštanvejolašvuođat gávdnojit.
Jeatjah tjoelmetjïelkestimmieh leah dah ahte guhtene daltesisnie njoelkedassh edtjieh tseegkesovvedh, gie lea *olahusjoavkun, gïen dïhte *geatnegahttá, guhtene bæsvomenuepieh gååvnesieh.
Lávdegoddi háliida ahte sámediggeráđđi árvvoštallá fuolahit go dálá njuolggadusat sámi vuoigatvuođaid.
Moenehtse sæjhta ahte saemiedigkieraerie vierhtiedalla hoksedh goh daaletje njoelkedassh saemien reaktide.
Berre árvvoštallat dan ahte lea go dárbu nannet Databearráigeahču kollektiiva perspektiivvaid ja álgoálbmotgelbbolašvuođa dáfus.
Byöroe dam vierhtiedalledh ahte lea goh daerpiesvoete nænnoestidh *Databearráigeahču kollektijvem perspektijvi jïh aalkoeåålmegemaahtaldahken/aalkoeåålmehmaahtaldahken/aalkoeåålmhmaahtaldahken dïete.
Evttohusat
Uvtelassh
Evttohus 1
Uvtelasse 1
Evttohus Norgga sámiid riikkasearvvi (NSR) lahtuin Silje Karine Muotka, Kirsti Guvsám ja Nanna Thomassen, Norgga sámiid riikkasearvvi /Sámeálbmotbellodaga (NSR/Sáb) lahtus Trond Are Anti, Bargiidbellodaga sámedikkejoavkku (Bp) lahtuin Mariann Wollmann Magga, Jørn Are Gaski ja Marit Kirsten A.
Uvtelasse Nöörjen saemiej rïjhkensiebrien (NSR) lïhtseginie Silje Karine Muotka, Kirsti Guvsám jïh Nanna Thomassen, Nöörjen saemiej rïjhkensiebrien /Saemienaalmogekrirrien (NSR/*Sáb) lïhtsegisnie Trond Are Anti, #Bargiidbellodat<np><sg><gen> saemiedigkiendåehkien (*Bp) lïhtseginie Mariann Wollmann Magga, Jørn Are Gaski jïh Marit Kirstine #A<n><abbr><sg><gen>
Gaup, Árja
Gaup, Árja
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
68. siidu 90 siiddus
68. bielie 90 bielesne
lahtus Odd Iver Sara, Åarjel-Saemiej Gielh (ÅaSG) lahtus Ida Marie Bransfjell ja Badjeolbmuidlistta (Bl) lahtus Anders Somby jr:
lïhtsegisnie Odd Iver Sara, #Åarjel<np><attr>-*Saemiej *Gielh (*ÅASG) lïhtsegisnie Ida Marie Bransfjell jïh *Badjeolbmuidlistta (*Bl) lïhtsegisnie Anders Somby #jr<n><abbr>:
Lasseevttohus, biddjojuvvo sisa ovdal maŋimus teakstaoasi:
#Lasse<np><ant><m><cmp_sgnom><cmp>uvtelasse, sïjse bïejesåvva aarebi minngebe teeksteboelhken:
Lávdegoddi deattuha ahte stáhta eiseválddit fertejit sihkkarastit ahte ILO konvenšuvnna nr 169 ollašuhttojuvvo mielváikkuhanvuoigatvuođa ektui.
Moenehtse tjïelkestahta ahte staaten åejvieladtjh tjuerieh gorredidh ahte ILO konvensjovnen nr. 169 tjïrrehtåvva *mielváikkuhanvuoigatvuođa moenemetseahkan.
Sámediggi oivvilda ahte dat sáhttá dahkkojuvvot árjjalaš oassálastima bokte ráđiin, lávdegottiin ja vejolaš eará orgánain mat leat doaimmas bioteknologiija oktavuođas dahje galget ásahuvvot dan oktavuođas.
Saemiedigkie *oivvilda dïhte maahta dorjesovvedh eadtjohke #mealtan<adv><der_nomact><n> baaktoe raerine, moenehtsinie jïh #kaanne<vblex><indic><pres><p3><sg> jeatjah orgaanine mah darjoemisnie bioteknologijen gaskesisnie jallh edtjieh tseegkesovvedh dennie gaskesisnie.
Livččii deaŧalaš ahte dain orgánain ja ásahusat mat barget dáid áššiiguin, lea gelbbolašvuohta olmmošvuoigatvuođain, ja erenoamážit oktasaš vuoigatvuođain.
Vihkele ahte dejnie orgaanine jïh institusjovnh mah berkieh daaj aamhtesigujmie, lea maahtaldahke åålmehreaktine, jïh joekoenlaakan ektie reaktine.
Dan oktavuođas go bioteknologiijaláhka lea ođasmahttojuvvomin, lea hui deaŧalaš ahte ráhkkanahttojuvvo stuorát ášši dievasčoahkkimii.
Dennie gaskesisnie goh bioteknologijelaake lea orrestidh, lea dan vihkele ahte stoerebe aamhtese bååreståvva dïevestjåanghkose.
Sámi servodagas dárbbašuvvo máhtto- ja kapasitehtalokten, ja dan geažil lea deaŧalaš ahte Sámediggi meannuda eanet áššiid main bioteknologiija lea fáddán.
Saemien siebriedahkesne daarpesjåvva maahtoe- jïh kapasiteetelutnjemen, jïh dan dïete vihkele ahte Saemiedigkie jeenje aamhtesidie gïetede mejnie bioteknologije lea aamhtesinie.
Ferte árvvoštallat fuolahit go bioteknologiijaláhka ja gullevaš lágat sámi diliid, oktasaš perspektiivva ja etihkalaš norpmaid nu mo dat bohtet ovdan min sámi kulturárbbis, ja ahte dat fuolahit sámi álbmoga vuoigatvuođa hálddašit iežaset árbeávdnasiid ja eaiggáduššat máhtu iežaset árbeávdnasiid birra.
Tjuara vierhtiedalledh hoksedh goh bioteknologijelaake jïh *gullevaš laakh saemien tsiehkide, ektie perspektijvem jïh etihken normide #<adv> goh dah fraamme båetieh mijjen saemien kultuvreaerpeste, jïh dah huksieh saemien aalmogen reaktam reeredh jïjtjsh aerpiematerijellide jïh utnedh maahtoem jïjtjsh aerpiematerijelli bïjre.
Evttohus 2
Uvtelasse 2
Evttohus Ovddádusbellodagas (Frp) Hans Eriksen :
Uvtelasse #Ovddádusbellodat<np><sg><ine> (Frp:m) Hans Eriksen :
Boahtá ollásit sámediggeráđi evttohusa sadjái:
Ellieslaakan båata saemiedigkieraerien uvtelassen sijjeste:
Sámediggi oaidná ahte bioteknologalaš ovdáneapmi buktá servodahkii hástalusaid, muhto maiddá issoras stuorra vejolašvuođaid.
Saemiedigkie vuajna ahte *bioteknologalaš evtiedimmie siebriedahkese buakta haestemh, mohte aaj isveligs stoere nuepide.
Ollu olbmot ellet dál guhkit ja sis lea buoret eallin gena- ja bioteknologiija ovdáneami geažil.
Jïjnje almetjh daelie guhkieslaakan jielieh jïh daj lea buerebe jielemen #geene<n><cmp_sgnom><cmp_splitr> jïh bioteknologijen evtiedimmien dïete.
Dát teknologiija lea earret eará addán buoret dálkasiid ja borramuša sihke olbmuide ja elliide.
Daate teknologije gaskem jeatjah vadteme buerebe *dálkasiid jïh beapmoem dovne almetjidie jïh dyjride/dyride.
Sámedikkis lea boahtteáiggediđolaš ja positiiva guottut daidda vejolašvuođaide mat rahpasit gena- ja bioteknologiijadutkama ja -geavaheami geažil.
Saemiedigkesne lea *boahtteáiggediđolaš jïh positijve/positïjve *guottut dejtie nuepide mah *rahpasit #geene<n><cmp_sgnom><cmp_splitr> jïh bioteknologijedotkemen jïh -pråvhkoen dïete.
Lea buorre go Norggas muddejuvvojit dát suorggit mealgat garraseappot go dain riikkain maiguin mis lea lunddolaš buohtastahttit iežamet.
Buerie goh Nöörjesne staeriedovvieh daah suerkieh *mealgat garrebelaakan goh dejnie rïjhkine mejgujmie mijjen iemie mohtedidh jïjtjemem.
Sámediggi oaivvilda ahte Norga dárbbaša njuolggadusaid mat dagahit ahte Norga sáhttá šaddat ovddasmanni riikan gena- ja bioteknologiijadutkamis ja -ovddideamis.
Saemiedigkie jeahta ahte Nöörje njoelkedassh daarpesje mah darjoeh ahte Nöörje maahta sjïdtedh *ovddasmanni rïjhkine #geene<n><cmp_sgnom><cmp_splitr> jïh bioteknologijedotkemisnie jïh -evtiedimmesne.
Ii galgga dárbbašuvvot politihkalaš seaguheapmi gena- ja bioteknologiija muddemii.
Ij edtjh daarpesjovvedh politihkeles pleenteme #geene<n><cmp_sgnom><cmp_splitr> jïh bioteknologijen staeriedæmman.
Dattetge fertejit leat dohkálaš sihkkarvuođamekanismmat mat sihkkarastet dohkálaš ovdáneami dán suorggis.
Darhkan tjuerieh årrodh #dåhkasjidh<vblex><prfprc><attr> vihtiesvoetenmekanismh mah #dåhkasjidh<vblex><prfprc><attr> evtiedimmiem gorredieh daennie suerkesne.
Dasa lassin fertejit etihkalaš njuolggadusat láidestit dán teknologiija geavaheami.
Dïsse lissine etihken njoelkedassh tjuerieh *láidestit daan teknologijen pråvhkoen.
Dakkár etihkalaš vuođu vuolggasadji ferte leat ovttaskas olbmo válljema árvvusatnin, ja olbmuid gávnni vuhtiiváldin.
Dagkeres etihken våaromen feelemesijjie tjuara årrodh oktegs almetjen veeljemen seahkarimmie, jïh almetji aevhkien seatadimmie.
Vai sihkkarastojuvvo genaja bioteknologiija dohkálaš lávdu, de lea deaŧalaš viežžat lobi diehtojuohkima vuođul, ovdamearkka dihtii genamuddejuvvon borramuša merkema bokte.
Vuj gorredåvva *genaja bioteknologije #dåhkasjidh<vblex><prfprc><sg><nom> *lávdu, dellie vihkele veedtjedh luhpien bïevnesen mietie, vuesiehtimmien åvteste #geene<n><cmp_sgnom><cmp> staeriedovveme beapmoen mïerhkesjimmien baaktoe.
Sihkkarastin dihtii ahte teknologiija ovdána, erret eará váibmo- ja varrasuotnadávddaid ja borasdávddaid dikšuma oktavuođas, de ferte priváhta ealáhuseallin searvvahuvvot dutkamii ja ovddideapmái.
Gorredimmien åvteste ahte teknologije åvtene, *erret jeatjah vaajmoe- jïh vïrregåårtenjefiejliej jïh *borasdávddaid gïetedallemen gaskesisnie, dellie tjuara privaate jielemejieleme meatan dotkemasse jïh evtiedæmman.
Gena- ja bioteknologiija geavaheapmi ii galgga guđe ge suorggis ráddjejuvvot dušše guoskat daidda doaimmaide ja ásahusaide, maid almmolašvuohta eaiggáduššá.
#Geene<n><cmp_sgnom><cmp_splitr> jïh ij bioteknologijen pråvhkoe edtjh guhten aaj suerkesne ajve geehtestovvijibie dïjpedh dejtie darjoemidie jïh institusjovnide, mejtie byögkelesvoete åtna.
Medisiidnasuorggis berre buot doaibma mii lea lobálaš almmolaš ásahusain, maiddái leat lobálaš priváhta suorggis, dearvvašvuođaeiseválddiid dábálaš geahčču vuolde.
*Medisiidnasuorggis byöroe gaajhke darjome mij lea luhpien byjjes institusjovnine, aaj årrodh luhpien privaate suerkesne, healsoenåejvieladtjide sïejhme #gïehtjedidh<vblex><tv><imp><p1><du> nuelesne.
Sámediggi bivdá Stuorradikki:
Saemiedigkie Stuorradiggijjem maadta:
bargat dainna ulbmiliin ahte gena- ja bioteknologiija ovdána buori láhkai ja ođđaáiggi jurddašami vuođul gohččut merket genamuddejuvvon borramuša eanedit dutkanáŋgiruššama Norggas
barkedh dejnie ulmine ahte #geene<n><cmp_sgnom><cmp_splitr> jïh bioteknologije buerie vuakan åvtene jïh orretïjjen *jurddašami mietie gåhtjoejibie mïerhkesjidh #geene<n><cmp_sgnom><cmp> staeriedovveme beapmoen *eanedit dotkemeeadtjaldovvemem Nöörjesne
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
69. siidu 90 siiddus
69. bielie 90 bielesne
Lávdegotti ráva
Moenehtsen bïhkedimmie
Lávdegottis eai leat eanet mearkkašumit dahje evttohusat ja rávve Sámedikki mearridit čuovvovačča:
Moenehtsen eah leah jeenje mïerhkesjimmieh jallh uvtelassh jïh Saemiedigkiem nihtetjæsta nænnoestidh #minngebe<adj><sg><gen>:
Sámediggi doarju muđui sámediggeráđi árvalusevttohusa.
Saemiedigkie dåårje voen saemiedigkieraerien åssjeleuvtelassem.
III Jienasteapmi
III Gïelevedteme
39 áirasis ledje 29 čoahkis.
39 saadthalmetjh lin 29 tjåengkesne.
Jienasteapmi dahkkojuvvui čuovvovaš vuogi mielde:
Gïelevedteme minngebe vuekien mietie dorjesovvi:
Evttohus 2 hilgojuvvui 28 jienain.
Uvtelasse 2 28 tjoejine beelhkesovvi.
1 jienastii beali.
1 bieliem gïelem vedtieji.
Evttohus 1 mearriduvvui 28 jienain 1 jiena vuostá.
Uvtelasse 1 28 tjoejh nænnoestovvi 1 tjoejen vuestie.
Bajásšaddan- fuolahus- ja oahppolávdegotti ráva mearriduvvui 28 jienain 1 jiena vuostá.
Byjjenimmie- hokse- jïh studijemoenehtsen bïhkedimmie 28 tjoejh nænnoestovvi 1 tjoejen vuestie.
IV Beavdegirjelasáhusat
IV Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
Daennie aamhtesisnie idtji evtedh buertiegærjalissie.
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat
V Lahtestimmielæstoe jïh replihkh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Kirsti Guvsám, áššejođiheaddji 2 Hans EriksenSilje Karine Muotka Kirsti Guvsám Jørn Are Gaski 3 Silje Karine Muotka 4 Jørn Are GaskiSilje Karine Muotka Aud Marthinsen Jørn Are Gaski 5 Mariann Wollmann Magga 6 Inga-Lill SundsetJørn Are Gaski Silje Karine Muotka Kirsti Guvsám Inga-Lill Sundset 7 Trond Are Anti 8 Anders Somby jr. 9 Silje Karine Muotka Kirsti Guvsám Alf Isaksen Kirsti Guvsám, áššejođiheaddji
Lahtestimmie Replihke 1 Kirsti Guvsám, aamhtesejuhtiehtæjja 2 Hansh *EriksenSilje Karine Muotka Kirsti Guvsám Jørn Are Gaski 3 Silje Karine Muotka 4 Jørn Aren *GaskiSilje Karine Muotka Aud Marthinsen Jørn Are Gaski 5 Mariann Wollmann Magga 6 #Inga<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp><guio> Lillh *SundsetJørn Are Gaski Silje Karine Muotka Kirsti Guvsám Inga-Lill Sundset 7 Trond Are Anti 8 Anders Somby jr. 9 Silje Karine Muotka Kirsti Guvsám Alf Isaksen Kirsti Guvsám, aamhtesejuhtiehtæjja
VI Sámedikki mearrádus
VI Saemiedigkieh nænnoestahke
Sámediggi dovddasta ahte bioteknologalaš ovdáneapmi buktá sámi servodahkii ođđa hástalusaid.
Saemiedigkie boejhkesje ahte *bioteknologalaš evtiedimmie saemien siebriedahkese buakta orre haestiemidie.
Dát ovdáneapmi rahpá vejolašvuođaid sihke buhcciiddikšui, máhttoovddideapmái ja dutkamii.
Daate evtiedimmie nuepieh geehpehte dovne #dasmoes<adj><cmp_plgen><cmp>skïemtjesåjhterasse, maahtoeevtiedæmman jïh dotkemasse.
Áŋgiruššan sáhttá leat buorre ávkin boahttevaš dearvvašvuođabálvalussii, muhto hui deaŧalaš lea ahte áŋgiruššan čađahuvvo juridihkalaš ja etihkalaš dohkálaš vugiin.
Eadtjaldovveme maahta årrodh buerie nåhtojne båetije healsoendïenesjasse, mohte dan vihkele lea ahte eadtjaldovveme tjïrrehtåvva juridihkeles jïh etihken #dåhkasjidh<vblex><prfprc><attr> vuekine.
Sápmelaččain álgoálbmogin leat maiddái beroštusat maid ferte vuhtiiváldit dán barggus.
Saemine aalkoeåålmeginie leah aaj ïedtjh mejtie tjuara daam seatadidh barkosne.
Álgoálbmogiid genetihkalaš ávdnasiid eaiggáduššan ja hálddašeapmi lea dakkár suorgi mas Ráđđehus ja Sámediggi fertejit giddet fuomášumi.
Aalkoeåålmegi genetihken materijelli utneme jïh reereme lea dagkeres suerkie mesnie Reerenasse jïh Saemiedigkie tjuerieh åssjalommesem dibrehtidh.
Sámediggi čujuha ILO konvenšuvdnii nr 168 álgoálbmogiid ja čearddalaš álbmogiid birra, artihkal 2.
Saemiedigkie ILOM konvensjovnese tjaatseste nr. 168 aalkoeåålmegh jïh etnihkeles aalmogi bïjre, artihkele 2.
Ja ON 12.9.2007 mannosaš julggaštussii álgoálbmotvuoigatvuođaid birra, artihkal 31, mii válddaha álgoálbmogiid vuoigatvuođa mielváikkuheapmái.
Jïh ON 12.9.2007 asketje deklarasjovnh aalkoeåålmegereaktaj/aalkoeåålmehreaktaj/aalkoeåålmhreaktaj bïjre, artihkele 31, mij aalkoeåålmegi reaktam buerkeste *mielváikkuheapmái.
Sámediggi čujuha maiddái Sámeparlamentarihkkárkonferánsii Girkonjárggas gos čuovvovaš cealkámuš dohkkehuvvui: Bioteknologalaš ovdáneapmi buktá sámi álbmogii ođđa hástalusaid.
Saemiedigkie aaj Saemienparamentarihkerekonferaansese tjaatseste Girkonjárgesne gusnie minngebe #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><sg><nom> #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pret><p3><sg>: *Bioteknologalaš evtiedimmie saemien aalmogasse buakta orre haestiemidie.
Konferánsa deattuha ahte sámi álbmot ferte ieš hálddašit ja eaiggáduššat dieđuid iežas genaid (DNA) birra, ja ahte sámi álbmot dađistaga galgá gulahallat stáhtalaš eiseválddiiguin ja dutkanbirrasiiguin vai sáhttá čuovvut dán ovdáneami ja váikkuhit dasa.
Konferaanse tjïelkestahta ahte saemien aalmoge tjuara jïjtje reeredh jïh daajroeh utnedh jïjtjse #geene<n><pl><gen> (*DNA) bïjre, jïh ahte saemien aalmoge ånnetji edtja staateles åejvieladtjigujmie jïh dotkemebyjresigujmie gaskestalledh vuj maahta dåeriedidh daam evtiedimmiem jïh dïsse dijpedh.
Sámediggi deattuha ahte stáhta eiseválddit fertejit sihkkarastit ahte ILO konvenšuvnna nr 169 ollašuhttojuvvo mielváikkuhanvuoigatvuođa ektui.
Saemiedigkie tjïelkestahta ahte staaten åejvieladtjh tjuerieh gorredidh ahte ILO konvensjovnen nr. 169 tjïrrehtåvva *mielváikkuhanvuoigatvuođa moenemetseahkan.
Sámediggi oivvilda ahte dat sáhttá dahkkojuvvot árjjalaš oassálastima bokte ráđiin, lávdegottiin ja vejolaš eará orgánain mat leat doaimmas bioteknologiija oktavuođas dahje galget ásahuvvot dan oktavuođas.
Saemiedigkie *oivvilda dïhte maahta dorjesovvedh eadtjohke #mealtan<adv><der_nomact><n> baaktoe raerine, moenehtsinie jïh #kaanne<vblex><indic><pres><p3><sg> jeatjah orgaanine mah darjoemisnie bioteknologijen gaskesisnie jallh edtjieh tseegkesovvedh dennie gaskesisnie.
Livččii deaŧalaš ahte dain orgánain ja ásahusat mat barget dáid áššiiguin, lea gelbbolašvuohta olmmošvuoigatvuođain, ja erenoamážit oktasaš vuoigatvuođain.
Vihkele ahte dejnie orgaanine jïh institusjovnh mah berkieh daaj aamhtesigujmie, lea maahtaldahke åålmehreaktine, jïh joekoenlaakan ektie reaktine.
Dan oktavuođas go bioteknologiijaláhka lea ođasmahttojuvvomin, lea hui deaŧalaš ahte ráhkkanahttojuvvo stuorát ášši dievasčoahkkimii.
Dennie gaskesisnie goh bioteknologijelaake lea orrestidh, lea dan vihkele ahte stoerebe aamhtese bååreståvva dïevestjåanghkose.
Sámi servodagas dárbbašuvvo máhtto- ja kapasitehtalokten, ja dan geažil lea deaŧalaš ahte Sámediggi meannuda eanet áššiid main bioteknologiija lea fáddán.
Saemien siebriedahkesne daarpesjåvva maahtoe- jïh kapasiteetelutnjemen, jïh dan dïete vihkele ahte Saemiedigkie jeenje aamhtesidie gïetede mejnie bioteknologije lea aamhtesinie.
Ferte árvvoštallat fuolahit go bioteknologiijaláhka ja gullevaš lágat sámi diliid, oktasaš perspektiivva ja etihkalaš norpmaid nu mo dat bohtet ovdan min sámi kulturárbbis, ja ahte dat fuolahit sámi álbmoga vuoigatvuođa hálddašit iežaset árbeávdnasiid ja eaiggáduššat máhtu iežaset árbeávdnasiid birra.
Tjuara vierhtiedalledh hoksedh goh bioteknologijelaake jïh *gullevaš laakh saemien tsiehkide, ektie perspektijvem jïh etihken normide #<adv> goh dah fraamme båetieh mijjen saemien kultuvreaerpeste, jïh dah huksieh saemien aalmogen reaktam reeredh jïjtjsh aerpiematerijellide jïh utnedh maahtoem jïjtjsh aerpiematerijelli bïjre.
Dat ahte dutkat sámi álbmoga bohciidahttá gažaldaga humána biologalaš ávdnasiid eaiggáduššama ja hálddašeami birra.
Dah ahte saemien aalmogem goerehtidh #bïhtsegidh<vblex><iv><der_caus><vblex><indic><pres><p3><sg> gyhtjelassen *humána biolåågen materijelli utnemen jïh reeremen bïjre.
Dát šaddá fáddán konsultašuvnnain Ráđđehusain lágaid ja boahttevaš plánaid ja proseassaid árvvoštallamis dán suorggis
Daate aamhtesinie konsultasjovnine sjædta Reerenassine laaki jïh båetije soejkesji jïh prosessi vierhtiedimmesne daennie suerkesne
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 19.04.12 dii. 13.50.
Aamhtesen gïetedimmie 19.04.12 ts. illesovvi 13.50.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
71. siidu 90 siiddus
71. bielie 90 bielesne
Vuođđogiella: Dárogiella
Våaromegïele: Daaroengïele
pseudo_tmx_data/SP-18-2012_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-18-2012_sme2sma.tmx

Ášši/Sak DC018/12
Aamhtese/*Sak *DC018/12
Sámediggeráđi čilgehus sámi giela birra
Saemiedigkieraerien tjïelkestimmie saemien gïelen bïjre
Arkiivaáššenr. 10/576506 / 25 - 58
Arkijveaamhtesnr. 10/576506 / 25 - 58
Meannudeamit
Gïetedimmieh
Politihkalaš dássi Beaivi Áššenr.
Politihkeles daltese Biejjie Aamhtesenummere
Sámedikki dievasčoahkkin 18. – 19.04.12DC 018/12
Saemiedigkien dïevestjåanghkojne 18. – *19.04.12DC 018:n/12
Ášši meannudeapmi álggahuvvui gaskavahkku cuoŋománu 19.04.12 dii. 13.50.
Aamhtesen gïetedimmie gaskevåhkoe aelkiehtovvi voerhtjen 19.04.12 ts. 13.50.
I Mildosat
I Lissiepaehperh
II Evttohusat ja mearkkašumit
II Uvtelassh jïh mïerhkesjimmieh
Sámediggeráđi mearrádusárvalus:
Saemiedigkieraerien nænnoestahkeåssjele:
Sámediggi lea ságaškuššan Sámediggeráđi čilgehusa sámegiela birra.
Saemiedigkie Saemiedigkieraerien tjïelkestimmiem saemiengïelen bïjre digkiedamme.
Čilgehus čuovvu mielddusin beavdegirjái.
Tjïelkestimmie dåerede lissiepaehpierinie buertiegærjese.
Sámediggeráđi čilgehus sámegiela birra
Saemiedigkieraerien tjïelkestimmie saemiengïelen bïjre
Duogáš
Duekie
Sámediggeráđđi bidjá ovdan sámediggedieđáhusa sámegiela birra dievasčoahkkimii čakčamánus 2012.
Saemiedigkieraerie fraamme saemiedigkiebïevnesem beaja saemiengïelen bïjre dïevestjåanghkose skïereden 2012.
Dáinna čilgehusain hálida Sámediggeráđđi árvalusaid daidda hástalusaide mat mis leat fágasuorggis sámegiella.
Daejnie tjïelkestimmine Saemiedigkieraerie sæjhta åssjelh dejtie haestiemidie mah mijjen faagegievlesne saemiengïele.
Sámediggeráđđi áigu maiddái searvvahit sámi servodaga ja erenoamážit daid ásahusaid, mat barget beaivválaččat sámegielain.
Saemiedigkieraerie sæjhta aaj meatan saemien siebriedahkem jïh joekoenlaakan dejtie institusjovnh, mah biejjieladtje saemiengïeline berkieh.
Čilgehusain hálida Sámediggeráđđi álggahit digaštallama boahtteáiggi giellapolitihka birra sámi servodagas.
Tjïelkestimmine sæjhta Saemiedigkieraerie digkiedimmiem aelkiehtidh båetijen aejkien gïelepolitihken bïjre saemien siebriedahkesne.
Danne áigut lágidit seminára maŋŋágo čilgehus lea ovddiduvvon dievasčoahkkimii.
Dannasinie sïjhtijibie seminaaren mænngan öörnedh tjïelkestimmie dïevestjåanghkose evtiedovveme.
Sámediggeráđđi áigu maid juohkit dieđuid barggus sámediggedieđáhusain sámegiela birra ja bidjat ovdan čilgehusa iešguđet ásahusaide ja birrasiidda ja ávžžuha buktit árvalusaid.
Saemiedigkieraerie sæjhta aaj daajroeh barkosne juekedh saemiedigkiebïevnesinie saemiengïelen bïjre jïh fraamme tjïelkestimmiem bïejedh ovmessie institusjovnide jïh byjresidie jïh haasta buektedh åssjelh.
Sámegiella juogaduvvo dábálaččat máŋga iešguđet giellan.
Saemiengïele sïejhmede joekedåvva gellie ovmessie gïeline.
Dán dokumeanttas máinnašuvvo dattetge sámegiella ovttaidlogus.
Daennie tjaatsegisnie darhkan #ållermaehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> saemiengïele *ovttaidlogus.
Bajimus giellapolitihkkii livččii ulbmileamos geavahit sámegiela viiddes doaban, ja danne máinnašuvvo sámegiella dás oktan giellan máŋggain suopmaniin.
Bijjemes gïelepolitihkese lea *ulbmileamos utnedh saemiengïelen vijries lahtesinie, jïh dannasinie saemiengïele #ållermaehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> daelie oktegh gïeline gelline smaareginie.
Ággan dasa lea go iešguđet suopmaniin lea eanet mii sulastahttá go dan mii earuha.
*Ággan dïsse lea goh ovmessie smaareginie jeenje mij *sulastahttá goh dennie mij joekehte.
Dattetge dárbbašuvvo dakkár giellapolitihkka mii lea heivehuvvon 5 gielladillái Norggas: Davvisámegiella hálddašanguovllu siskkobealde Davvisámegiella hálddašanguovllu olggobealde Julevsámegiella Lullisámegiella Sámegiella gávpogiin Bihtánsámegiella ja nuortalašgiella eai leat máinnašuvvon dás dasgo ii leat ii oktage dahje hui hárvásat geat geavahit dáid beaivválaččat Norgga bealde Sámis.
Darhkan daarpesjåvva dagkeres gïelepolitihke mij 5 gïeletseahkan sjïehtelovveme Nöörjesne: Noerhtesaemiengïele reeremedajven sisnjelen Noerhtesaemiengïele reeremedajven ålkolen Julevsaemiengïele Åarjelsaemiengïele Saemiengïele staarine Eah pijtesaemiengïele jïh skåaltesaemiengïele leah daelie #ållermaehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> desnie ij leah ij akte jallh dan *hárvásat gïeh daejtie biejjieladtje utnieh Nöörjen bieleste Saemesne.
Dilli
Tsiehkie
Dálá dilli ja ovdánanmihtilmasvuođat Sámegiella lea Unesco listtas áitojuvvon gielaid badjel.
Daaletje tsiehkie jïh *ovdánanmihtilmasvuođat Saemiengïele lea Unescon læstosne aajhtasovveme gïeli bijjelen.
Dattetge rievddada gielladillii guovllus guvlui.
Darhkan gïeletseahkan #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><indic><pres><p3><sg> dajvesne dajvese.
Muhtun guovlluin sámegiella lea lunddolaš beaivválaš giella, ja eará guovlluin lea giella jávkamin.
Muvhtene dajvesne saemiengïele lea iemie fïerhtenbeajjetje gïele, jïh jeatjah dajvine gïele jaavoelidh.
Gielas leat máŋga hástalusa, go vel dain guovlluin ge mat lohkkojuvvojit lea sámegiela guovddášguovlun.
Gïelesne leah gellie haestemh, goh annje dejnie dajvine aaj mah jeahtasuvvieh saemiengïelen #voernges<adj><cmp_attr><cmp> dajvine.
Maŋimus logijagiin leat álggahuvvon máŋga doaibmabiju nannen dihtii giela dili ja mii oaidnit lassánan dihtomielalašvuođa ja dáhtu ođđasis ealáskahttit sámi giela ja kultuvrra.
#Minngebe<adj><sg><nom> *logijagiin aelkiehtovveme gellie råajvarimmieh nænnoestimmien åvteste gïelen tsiehkiem jïh mijjieh læssanamme voerkesvoetem vuejniejibie jïh vajtelen orresne saemien gïelem jïh kultuvrem jealajehtedh.
Sámegillii gullet máŋga servodat- ja fágasuorggi.
Saemiengïelese gellie siebriedahkh guvlieh jïh faagegievliem.
Sihke vuoigatvuohta beassat geavahit sámegiela, gelbbolašvuohta sámi gielas ja máhtolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras iešguđet servodatsurggiin rievddada.
Dovne reakta bïesijibie utnedh saemiengïelen, maahtaldahke saemien gïelesne jïh maahtaldahke saemien gïelesne jïh kultuvresne ovmessie siebriedahkesuerkine #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><indic><pres><p3><sg>.
Oahpahussuorggis sihkkarastojuvvo mánáide vuoigatvuohta sámegieloahpahussii lága bokte.
Ööhpehtimmiesuerkesne maanide gorredåvva reakta saemienööhpehtæmman laaken baaktoe.
Ovttaskas olbmo vuoigatvuohta beassat geavahit sámegiela go deaivvadit dearvvašvuođabálvalusain ja riektelágádusain, lea sihkkarastojuvvon lága bokte, muhto ráddjejuvvon sámegiela hálddašanguvlui.
Oktegs almetjen reakta bïesijibie saemiengïelem utnedh goh healsoendïenesjinie jïh reaktoeberteminie gaavnesjidh, laaken baaktoe gorredovveme, mohte saemiengïelen reeremedajvese geehtestovveme.
Árbevirolaččat lea sámegiela dilli leamaš nanus sámi vuođđoealáhusain, ja vuođđoealáhusat leat leamaš hui deaŧalaččat sámegiela gáhttemii ja ovddideapmái.
Aerpiesïejhmetji saemiengïelen tsiehkie nænnoes saemien våaromejielieminie, jïh våaromejielemh orreme dan vihkele saemiengïelen vaarjelæmman jïh evtiedæmman.
Go olbmuid lohku njiedjá sámi vuođđoealáhusain, de das leat váikkuhusat sámegiela ovdáneapmái boahtteáiggis.
Goh almetji låhkoe saemien våaromejielieminie luajhtede, dellie desnie leah dïedth saemiengïelen evtiedæmman båetijen aejkien.
Leat uhccán sámegielat fálaldagat kultuvrras, girjjálašvuođas ja median nationála dásis ja ráddjejuvvon dasa mii buvttaduvvo sápmelaččaid bealis.
Leah onnen saemiengïeleh faalenassh kultuvresne, litteratuvresne jïh meedijinie nasjonaale daltesisnie jïh dïsse geehtestovveme mij saemiej bielesne dorjesåvva.
Oktiibuot 9 gieldda gullet sámegiela hálddašanguvlui dál, ja eanet gielddat leat árvvoštallan ohcat searvat hálddašanguvlui.
Ektiegaajhke 9 tjïelth saemiengïelen reeremedajvese govlih daelie, jïh jeenje tjïelth vierhtiedalleme ohtsedh meatan reeremedajvese.
Dát lea buorre ovdáneapmi mii čájeha ahte ollu gielddat váldet ovddasvástádusa sámegiela gáhttemis ja ovddideamis.
Daate buerie evtiedimmie mij vuesehte ahte jïjnje tjïelth dïedten saemiengïelem vaarjelimmeste vaeltieh jïh evtiedimmeste.
Sámediggi mearridii guovttegielalašvuođadoarjagiid ođđa juolludaneavttuid 2011:s.
Saemiedigkie gööktengïelehvoetendåarjoej orre laeviehtimmiemoenemetsiehkide nænnoesti jaepien 2011.
Ođđa juolludaneavttut galget buorebut čalmmustahttit ulbmilolahusa, ja ovttasbargošiehtadusat leat ráhkaduvvon juohke gielddain.
Orre laeviehtimmiemoenemetsiehkieh edtjieh buerebelaakan tjelmiestehtedh *ulbmilolahusa, jïh ektiebarkoelatjkoeh dorjesovveme fïerhtine tjïeltine.
Dat lea dahkkojuvvon vai sáhttá álggahit doaibmabijuid mat leat heivehuvvon juohke gieldda gielladillái.
Dïhte dorjesovveme vuj maahta råajvarimmieh aelkiehtidh mah sjïehtelovveme fïerhten tjïelten gïeletseahkan.
Dál leat 11 sámi giellaguovddáža mat ožžot vuođđodoarjaga Sámedikkis, ja eanebut háliidit beassat dán ortnegii.
Daelie leah 11 saemieh gïelejarngen mah våaromedåarjoem Saemiedigkeste åadtjoeh, jïh jeenjelaakan sijhtieh bïesedh daan öörnegasse.
Giellaguovddážiin lea deaŧalaš rolla sámegiela ovddideamis, ja lea ge hui deaŧalaš ahte dain leat buorit rámmaeavttut.
Gïelejarngine lea vihkele råållam saemiengïelen evtiedimmesne, jïh lea aaj dan vihkele ahte daj leah buerie mierietsiehkieh.
Sámediggi lea árvvoštallagoahtán sámi giellaguovddážiid.
Saemiedigkie saemien gïelejarngide vierhtiedallegåateme.
Árvvoštallan galgá muitalit man muddui giellaguovddážat lihkostuvvet sámegiela gáhttemiin ja ovddidemiin, ja guđe hástalusat dain leat.
Vierhtiedimmie edtja soptsestidh maam tïjjese gïelejarngh lahkaskieh saemiengïelen vaarjelimmine jïh evtiedimmine, jïh guhtene haestemh dejnie leah.
Giellaguovddážiid raporteren daid ruđaid geavaheamis maid sii ožžot Sámedikkis, čájehit ollu kurssaid ja doaimmaid.
Gïelejarngi reektedh dejtie beetnegh pråvhkoste aaj dah Saemiedigkeste åadtjoeh, jïjnje kurside jïh darjomh vuesiehtidh.
Nannen dihtii sámegiela ja eanedan dihtii dan geavaheami, lea Sámediggi máŋggaid jagiid almmuhan ruđaid iešguđet giellaprošeavttaide.
Åvteste saemiengïelem nænnostem jïh *eanedan åvteste dam pråvhkoem, lea Saemiedigkie gellide jaepiej bæjjoehtamme beetnegi ovmessie gïeleprosjeektide.
Doarjjaortnega ulbmiljoavku lea leamaš sámi álbmot.
Dåarjoeöörnegem ulmiedåehkie saemien aalmoge orreme.
Ohcamiid lohku dáidda ruđaide lea lassánan sakka, ja vurdojuvvon ain eanet lassáneapmi.
Ohtsemi låhkoe daejtie beetnegidie alme læssanamme, jïh annje vuartasovveme jeenje læssanimmie.
Dát čájeha ahte gielladoaibmabijuid dárbu sámi servodagas lea stuoris.
Daate vuesehte ahte gïeleråajvarimmiej daerpiesvoete saemien siebriedahkesne stoere.
Lea buorre go eanet gielddat lullisámi guovllus sáddejit ohcamiid, ja lea ge mihttenveara ahte Divttasvuona suohkan lea okta dain gielddain sámegiela hálddašanguovllus, mii proseantalogu mielde lea ožžon juolluduvvot eanemus ohcamiid áigodagas 2008-2010.
Buerie goh jeenje tjïelth åarjelsaemien dajvesne ohtsemh seedtieh, jïh lea aaj *mihttenveara ahte Divttasvuotnan tjïelte lea akte dejnie tjïeltine saemiengïelen reeremedajvesne, mij proseentelåhkoen mietie åådtjeme laeviehtovvedh *eanemus ohtsemi boelhkesne 2008-2010.
Namuhit berre maiddái ahte bohtet uhccán ohcamat Finnmárkku guovddášguovlluin.
Moenedh aaj byöroe ahte onnen ohtsemh båetieh Finnmaarhken voerngesdajvijste.
Ohcanvuđot ruđaid oktavuođas oahpahussii mii oaidnit ahte stipeandaohcamiid lohku alit ohppui sámegielas lassána.
Ohtsemevåaromen beetnegi gaskesisnie ööhpehtæmman mijjieh vuejniejibie ahte stipeendeohtsemi låhkoe jollebe learose saemiengïelesne læssene.
Stipeandalohku ohppiide geain lea sámegiella fágasuorggis joatkkaskuvllas, lea lassánan 39 proseanttain 4 maŋimus jagis.
Stipeendelåhkoe learoehkidie giej lea saemiengïele faagegievlesne jåarhkeskuvlesne, 39 proseentine læssanamme 4 minngebe jaepine.
Dattetge čájeha máhttoloktema sámi árvvoštallan ahte áin váilot oahpponeavvut ja oahpaheaddjit main lea gelbbolašvuohta.
Darhkan maahtoelutnjemem vuesehte saemiem vierhtiedalleme ahte annje learoevierhtieh jïh lohkehtæjjah fååtesieh mejnie lea maahtaldahke.
Mii oaidnit maiddái ahte váilevaš gielladoarjja lagasbirrasis váttásmahttá oahpahusa.
Mijjieh aaj vuejniejibie ahte fååtesæjja gïeledåarjoe voengesne *váttásmahttá ööhpehtimmiem.
Ovddasvástideaddji bealit Nationála ja riikkaidgaskasaš lágat fuolahit buori muddui sámi álbmoga vuoigatvuođa beassat geavahit ja nannet iežaset giela.
Tjåadtjoehtæjan bielieh Nasjonaale jïh gaskenasjonaale laakh buerie tïjjese huksieh saemien aalmogen reaktan bïesedh utnedh jïh nænnoestidh jïjtjsh gïelem.
Norgga stáhta lea geatnegahttojuvvon sihke rievttálaččat ja politihkalaččat nannet sámegiela ja láhčit dilálašvuođaid sámegieloahpahussii ja sámegiela geavaheapmái.
Nöörjen staate lea *geatnegahttojuvvon dovne #reaktoe<n><adj><comp><sg><nom> jïh politihkeleslaakan saemiengïelem nænnoestibie jïh nuepieh saemienööhpehtæmman jïh saemiengïelen pråvhkose laetjiejibie.
Stáhta lea geatnegahttojuvvon gieđahallat dárogiela ja sámegiela ovttadássásaččat, ja nu sihkkarastit gielaid dásseárvu
Staate lea *geatnegahttojuvvon gïetedalledh daaroengïelem jïh saemiengïelen #seammavyörtegs<adj><pl><nom>, jïh dan gorredidh gïeli seammavyörtegsvoete
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 73. siidu 90 siiddus.
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 73. bielie 90 bielesne.
Sámelága § 1-5 vuođul leat sámegiella ja dárogiella ovttaárvosaš gielat Norggas.
Saemienlaaken § 1-5:n mietie libie saemiengïele jïh daaroengïele seammavyörtegs #gïele<n><der_t><adj><attr> Nöörjesne.
Gielat galget leat ovttadássásaččat lága 3. kapihttala, Sámegiella, mearrádusa vuođul, maiddái gohčoduvvon Sámelága giellanjuolggadusat.
Gïelh seammavyörtegs edtjieh laaken 3. kapihtelem, Saemiengïele, nænnoestahken mietie, aaj gohtjesovveme saemienlaaken gïelenjoelkedassh.
Sámelága giellanjuolggadusaid mearrádusaid ulbmil lea gáhttet ja ovddidit sámegiela erenoamážit dakko bokte ahte nannet giellageavaheami almmolaš oktavuođain.
Saemienlaaken gïelenjoelkedassi nænnoestahki ulmie lea vaarjelidh jïh evtiedidh saemiengïelem joekoenlaakan daagkoe gåaskoejin ahte gïeleåtnoem byjjes gaskesinie nænnosth.
Sámelága § 3-8 deattasta ahte juohkehaččas lea vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas.
Saemienlaaken § 3-8 tjïerteste ahte fïereguhten lea reakta ööhpehtimmiem åadtjodh saemiengïelesne.
Oahpahussii sámegielas ja sámegillii gusto vuođđoskuvla- ja joatkkaoahpahusláhka (oahpahusláhka) ja lágat dan olis.
Ööhpehtæmman saemiengïelesne jïh saemiengïelese dovve maadthskuvle- jïh jåarhkeööhpehtimmielaake (ööhpehtimmielaake) jïh laakh dan dïere.
Ráđđehus lea sámegiela doaibmaplána bokte láhčán vuođu viiddes ja guhkilmas áŋgiruššamii sámegielaid várás Norggas, man váldomihttomearri lea láhčit vuođu oadjebas boahtteáigái sámegiela várás.
Reerenasse saemiengïelen dahkoesoejkesjen baaktoe laatjeme våaromem vijries jïh *guhkilmas eadtjaldovvemasse saemiengïeli muhteste Nöörjesne, man åejvieulmiemierie lea laetjedh våaromem jearsoes båetijen aajkan saemiengïelen muhteste.
Sámedikkis ii leat makkárge váldi lágaid bokte giellaáššiin earret § 6-4 vuođul oahpahuslágas, mii deattasta ahte Sámediggi addá láhkaásahusaid oahpahussii sámegielas vuođđoskuvlii ja joatkkaoahpahussii.
Saemiedigkien ij leah naan stillemem gænnah laaki baaktoe gïelegyhtjelassine bielelen § 6-4:n mietie ööhpehtimmielaakesne, mij tjïerteste ahte Saemiedigkie njoelkedassh ööhpehtæmman vadta saemiengïelesne maadthskuvlese jïh jåarhkeööhpehtæmman.
Dán válddi oaččui Sámediggi 1998:s.
Daam vaeltien Saemiedigkie åadtjoeji jaepien 1998.
Sámediggi galgá Sámelága § 3-12 vuođul váikkuhit sámegiela suodjaleami ja ovddideami.
Saemiedigkie edtja Saemienlaaken § 3-12:n mietie dijpedh saemiengïelen vaarjelimmiem jïh evtiedimmiem.
Sámediggi lea ovddimus áššedovdi sámegiela ovddideamis ja nannemis riikka dásis ja das lea deaŧalaš rolla sámegiela dili nannemis.
Saemiedigkie lea #ovtetje<adj><sup><attr> #aamhtese<n><cmp_sgnom><cmp> dabtije saemiengïelen evtiedimmesne jïh nænnoestimmesne rïjhken daltesisnie jïh desnie lea vihkeles råålla saemiengïelen tsiehkien nænnoestimmesne.
Sámedikki gelbbolašvuohta ja máhtolašvuohta dán suorggis lea mávssolaš, ja dat berre boahtit ovdan ovddasvástádus- ja váldesuorggis.
Saemiedigkien maahtaldahke jïh maahtaldahke daennie suerkesne vihkele, jïh dïhte byöroe fraamme båetedh dïedte- jïh *váldesuorggis.
Sámediggi hálddaša dál guovttegielalašvuođaruđaid gielddaide ja fylkkagielddaide.
Saemiedigkie daelie gööktengïelehvoetenbeetnegidie reerie tjïeltide jïh fylhketjïeltide.
Sámediggi lea ráhkadan buriid veahkkeneavvuid dasa ahte nannet giellageavaheami sihke gielddaid ja regiovnnaid dásis earret eará ovttasbargošiehtadusaid bokte Finnmárkku fylkkagielddain ja Romssa, Nordlándda ja Davvi-Trøndelaga fylkkasuohkaniiguin, ja sámegiela hálddašanguovllu 9 gielddain, guovttegielalašvuođaruđaid geavaheami oktavuođas.
Saemiedigkie buerie viehkievierhtide dïsse dorjeme ahte nænnosth gïeleåtnoen dovne tjïelti jïh regijovni daltesisnie gaskem jeatjah ektiebarkoelatjkoej baaktoe Finnmaarhken fylhketjïeltine jïh Romsan, Nordlaanten jïh Noerhte-Tröndelaagen fylhketjïeltigujmie, jïh saemiengïelen reeremedajven 9 tjïelth, gööktengïelehvoetenbeetnegi pråvhkoen gaskesisnie.
Eará veahkkeneavvut sámegiela nannemii leat njuolgga doarjagat sámi giellaguovddážiidda ja giellaprošeaktaruđaid hálddašeapmi.
Jeatjah viehkievierhtieh saemiengïelen nænnoestæmman leah rïekte dåarjoeh saemien gïelejarngide jïh gïeleprosjeektebeetnegi reereme.
Eaktun sihkkarastit sámegiela boahtteáiggi lea ahte gielddat gos sápmelaččat ásset, váldet ovddasvástádusa ja leat mielde nannemin ja ovddideamen giela.
Moenemetsiehkine saemiengïelem båetijen aejkien gorredidh lea ahte tjïelth gusnie saemieh veasoeh, dïedtem vaeltieh jïh mealtan nænnoestidh jïh gïelem evtiedidh.
Sámelága giellanjuolggadusat gustojit gielddaide mat gullet sámegiela hálddašanguvlui, ja dat leat danne geatnegahttojuvvon bálvalit álbmoga guovtti gillii.
Saemienlaaken gïelenjoelkedassh tjïeltide davvoeh mah saemiengïelen reeremedajvese guvlieh, jïh dah leah dannasinie *geatnegahttojuvvon aalmogem göökten gïelese hoksehtidh.
Muhto maiddái gielddat mat eai gula sámegiela hálddašanguvlui, leat geatnegahttojuvvon ovttaskas olbmuid vuoigatvuođaid ektui earret eará oahpahusas ja dearvvašvuođasuorggis.
Mohte aaj tjïelth eah mah saemiengïelen reeremedajvese govlh, leah *geatnegahttojuvvon oktegs almetji reaktaj muhteste gaskem jeatjah ööhpehtimmesne jïh healsoensuerkesne.
Sámi giellaguovddážiin lea deaŧalaš rolla sámegiela oahpahusas, čalmmustahttimis ja nannemis báikkálaččat.
Saemien gïelejarngine lea vihkele råållam saemiengïelen ööhpehtimmesne, tjelmiestehtiemisnie jïh nænnoestimmesne byjreskisnie.
Sámi giellaguovddážiin ii leat formálalaš ovddasvástádus sámegiela ovddideamis, muhto sin doaibma stivrejuvvon earret eará daid njuolgga doarjagiid eavttuid vuođul, maid Sámediggi mearrida.
Saemien gïelejarngine ij leah byjjes dïedte saemiengïelen evtiedimmesne, mohte daj darjome stuvresovveme gaskem jeatjah daj rïekte dåarjoej moenemetsiehkiej mietie, maam Saemiedigkie nænnoste.
Eaktun lea ahte ovttaskas sápmelaš ieš háliida nannet ja ovddidit iežas gelbbolašvuođa sámegielas, geavahit giela buot oktavuođain ja nu guhkás go vejolaš fievrridit giela boahtte bulvii ja nu leat mielde sihkkarastimin sámi gielaid boahtteáiggi.
Moenemetsiehkine lea ahte oktegs saemie jïjtje sæjhta nænnoestidh jïh evtiedidh jïjtjse maahtaldahkem saemiengïelesne, gïelem utnedh #gaajhke<prn><ind><pl><loc> gaskesinie jïh dan gåhkese goh buektehte foeresjidh gïelem #båetije<adj><sg><ill> boelvese jïh dan mealtan saemien gïelide båetijen aejkien gorredidh.
Rámmaeavttut Nationála ja riikkaidgaskasaš lágat, ekonomiija ja olmmošlaš resurssat leat rámmaeavttut main lea mearkkašupmi giellaovddideapmái.
Mierietsiehkieh Nasjonaale jïh gaskenasjonaale laakh, ekonomije jïh garkeles #resursse<n><pl><nom> leah mierietsiehkieh mejnie lea mïerhkesjimmie gïeleevtiedæmman.
Sihke nationála ja riikkaidgaskasaš lágat sihkkarastet sámegiela dili, ja geatnegahttet Norgga stáhta leat mielde nannemin sámegiela.
Dovne nasjonaale jïh gaskenasjonaale laakh saemiengïelen tsiehkiem gorredieh, jïh *geatnegahttet Nöörjen staaten mealtan saemiengïelem nænnoestidh.
Lágat iehčanassii eai suodjal gal gielaid, ja gielaid boahtteáigái lea hui deaŧalaš ahte leat buorit rámmaeavttut vai sáhttá fidnet duohta ovttadássásašvuođa sámegiela ja dárogiela gaskkas.
Laakh #jïjtje<prn><ref><ess> eah hågkh gïelh vaarjelh, jïh gïeli båetijen aajkan lea dan vihkele ahte leah buerie mierietsiehkieh vuj maahta saetnies mïrrestallemem åadtjodh saemiengïelen jïh daaroengïelen gaskesne.
Ekonomalaš resurssat leat hástalussan sihke gielddaide, giellaguovddážiidda, skuvllaide ja eará ásahusaide mat barget sámegielain.
Ekonomeles #resursse<n><pl><nom> leah haestieminie dovne tjïeltide, gïelejarngide, skuvlide jïh jeatjah institusjovnide mah saemiengïeline berkieh.
Dat ekonomalaš resurssat maid Sámediggi dál oažžu, eai dávis servodaga dárbbuide, eai ge sáhte váikkuhit ahte šaddá buoret dásseárvu sámegiela ja dárogiela gaskkas ja ahte dat ožžot seamma ovdánanvejolašvuođaid.
Dah ekonomeles #resursse<n><pl><nom> aaj Saemiedigkie daelie åådtje, eah siebriedahkem svåårh daerpiesvoetide, eah aaj maehtieh dijpedh ahte sjædta buerebe seammavyörtegsvoete saemiengïelen jïh daaroengïelen gaskesne jïh dah seamma evtiedimmienuepide åadtjoeh.
Stuorra hástalussan lea dattetge olmmošlaš resurssaid váilevašvuohta.
Stoere haestieminie lea darhkan garkeles #resursse<n><pl><gen> #fååtesidh<vblex><tv><prsprc><der_vuota><n><sg><nom>.
Dál eai leat doarvái giellabargit, oahpaheaddjit eai ge giellamáhtolaččat iešguđet surggiin dasa ahte fuolahit daid bargamušaid mat almmolaš orgánain leat nationála lágaid ektui.
Daelie eah leah nuekies gïelebarkijh, eah lohkehtæjjah aaj #gïeledaajroe<n><adj><der_aadv><adv> ovmessie suerkine nehkelh ahte dejtie #barkedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> huksieh mah byjjes orgaanine nasjonaale laaki muhteste årrodh.
Eanet resurssat dárbbašuvvojit dađi mielde go servodat ovdána.
Jeenje #resursse<n><pl><nom> daarpesjovvieh *dađi mealtan goh siebriedahke åvtene.
Šaddá váttis ollašuhttit daid áigumušaid ahte eanedit sámegiela geavaheami nu guhká go váilot nu ollu resursaolbmot ja fágalaš gelbbolašvuohta
Sjædta geerve tjïrrehtidh dejtie aajkoeh ahte *eanedit saemiengïelen pråvhkoen dan guhkiem goh fååtesieh dan jïjnje #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>almetjh jïh faageles maahtaldahke
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 74 .siidu 90 siiddus.
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 74 .bielie 90 bielieh.
Dilli lea duođalaš, ja mii oaidnit čađat resursadárbbuid dađistaga go doaibmabijut álggahuvvojit.
Tsiehkie itjmies, jïh mijjieh vuejniejibie tjïrrehth #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>daerpiesvoetide ånnetji goh råajvarimmieh aelkiehtovvieh.
Dárbbašuvvojit ollu fágaolbmot sámegielas ja olbmot geain lea gelbbolašvuohta sámi diliin ja sámi diliid birra.
jïjnje faagealmetjh Daarpesjovvieh saemiengïelesne jïh almetjh giej lea maahtaldahke saemien tsiehkine jïh saemien tsiehkiej bïjre.
Danne lea olmmošlaš resurssaid ja doarvái ekonomalaš resurssaid váilevašvuohta stuorámus hehttehussan sámegiela ovdáneapmái.
Dannasinie lea garkeles #resursse<n><pl><gen> jïh nuekies ekonomeles #resursse<n><pl><gen> #fååtesidh<vblex><tv><prsprc><der_vuota><n><sg><nom> stoeremes dåeriesmoerine saemiengïelen evtiedæmman.
Boahttevaš hástalusat
Båetije haestemh
Sámegiela gáhttema ja ovddideami oktavuođas leat máŋga hástalusa.
Saemiengïelen vaarjelimmien jïh evtiedimmien gaskesisnie leah gellie haestemh.
Čilgehusas mii deattuhit 4 váldosuorggi mat min mielas leat deaŧaleamos eaktu dasa ahte gielas galget leat ovdánanvejolašvuođat maiddái boahtteáiggis.
Tjïelkestimmesne mijjieh 4 åejviesuerkieh tjïelkestehtiejibie mah mijjen mïelesne leah vihkielommes moenemetsiehkie dïsse ahte gïelesne edtjieh leah åvtenimmienuepieh aaj båetijen aejkien.
Sámegiela geavaheddjiid lohku Sámegiela geavaheapmi Giellafágalaš ovddideapmi Sámedikki ja earáid váldi ja rolla.
Saemiengïelen utniji låhkoe Saemiengïelen pråvhkoe Gïelefaageles evtiedimmie Saemiedigkien jïh jeatjebi stilleme jïh råålla.
Áŋgiruššansuorgi 1: Sámegiela geavaheddjiid lohku Eaktun sámegiela gáhttemii ja nannemii lea ahte leat sámegiela geavaheaddjit.
Barkoesuerkie 1: Saemiengïelh utniji låhkoe Moenemetsiehkine saemiengïelen vaarjelæmman jïh nænnoestæmman lea ahte leah saemiengïelen utnijh.
Sámegiela geavaheaddjit vuolggahit dárbbuid servodagas ja nu sii leat hui deaŧalaččat giela boahtteáigái.
Saemiengïelen utnijh daerpiesvoeth siebriedahkesne seedtieh jïh dan dah leah dan vihkele gïelen båetijen aajkan.
Sámedikki mihttomearri lea leamaš eanedit giellageavaheddjiid logu vai giella nannejuvvo ja ovddiduvvo.
Saemiedigkien ulmie orreme *eanedit gïeleutniji låhkoem vuj gïele nænnoeståvva jïh evtiedåvva.
Maiddái boahtteáiggis dat lea deaŧalaš.
Aaj båetijen aejkien dïhte vihkele.
Hástalussan lea oažžut ovttaskas geavaheaddji válljet sámegiela.
Haestieminie lea åadtjodh oktegs utnijem veeljedh saemiengïelem.
Ii Sámediggi ii ge oktage eará almmolaš ásahus sáhte stivret ovttaskasa priváhta giellageavaheami.
Ij ij Saemiedigkie gænnah #akte<num><attr> jeatjah byjjes institusjovne maehtieh stuvredh *ovttaskasa privaate gïeleåtnoem.
Nu dat dieđusge galgá leat.
Dan dïhte hævvi edtja årrodh.
Dattetge dáidá beaivválašgiela priváhta válljen ruovttus leat deaŧaleamos fáktorin álgoálbmotgielaid boahtteáigái.
Darhkan sååjhtoe fïerhtenbeajjetjegïelen privaate veeljeme gåetesne årrodh vihkielommes faktorinie aalkoeåålmegegïeli/aalkoeåålmehgïeli/aalkoeåålmhgïeli båetijen aajkan.
Giela eahpeformálalaš fievrrideapmi buolvvas bulvii lea ealli sámegiela deaŧaleamos dáhkádus.
Gïelen ovbyjjes juhteme boelvesne boelvese lea dyjre/dyre saemiengïelen vihkielommes *dáhkádus.
Vaikke vel almmolašvuohta ii sáhte stivret ovttaskasaid giellaválljema, de lea deaŧalaš ahte ovttaskas giellageavaheddjiin lea duohta válljenmunni.
Jalhts annje ij byögkelesvoete maehtieh stuvredh *ovttaskasaid gïeleveeljemem, dellie vihkele ahte oktegs gïeleutniji lea saetnies veeljemenuepie.
Mis ferte leat dakkár vuogádat maid servodat atná árvvus, servodat ferte atnit sámegielmáhtu deaŧalaš gelbbolašvuohtan, ja dát máhttu ferte maid leat formálalaš gelbbolašvuohta.
Mijjen tjuara årrodh dagkeres systeeme maam siebriedahke aarvosne åtna, siebriedahke tjuara saemiengïelhmaahtoem utnedh vihkeles maahtaldahkine, jïh daate maahtoe tjuara aaj årrodh byjjes maahtaldahke.
Seammás go lea ovttaskas olbmo duohken válljet ruovttu beaivválašgiela, de lea ovttaskas olbmo ovddasvástádus geavahit giela iešguđet oktavuođain.
Seammasïenten goh lea oktegs almetjen duekesne gåetiem fïerhtenbeajjetjegïelen veeljedh, dellie lea oktegs almetjen dïedte gïelem utnedh ovmessie gaskesinie.
Juohkehaččas lea ovddasvástádus gáhttet, ovddidit ja fievrridit giela boahtte bulvii.
Fïereguhten lea dïedte vaarjelidh, evtiedidh jïh gïelem foeresjidh #båetije<adj><sg><ill> boelvese.
Lea deaŧalaš ahte buohkat váldet ovddasvástádusa, ja geavahit sámegiela buot oktavuođain.
Vihkele ahte gaajhkesh dïedtem vaeltieh, jïh saemiengïelem utnieh #gaajhke<prn><ind><pl><loc> gaskesinie.
Seammás lea deaŧalaš ahte dat máhttu ja gelbbolašvuohta, mii boarráset giellageavaheddjiin lea, buorebut fuolahuvvo ja váldojuvvo atnui giellaoahpahusas.
Seammasïenten vihkele ahte dïhte maahtoe jïh maahtaldahke, mij båarasåbpoe gïeleutniji lea, buerebe hoksesåvva jïh åtnose vaaltasåvva gïeleööhpehtimmeste.
Giellageavaheddjiid gelbbolašvuohta lea mávssolaš, ja dat mearkkaša ollu giela boahttevaš ovdáneapmái.
Gïeleutniji maahtaldahke vihkele, jïh dïhte krööhkeste jïjnje gïelen båetije evtiedæmman.
Dárbbašuvvo maiddái ahte sii geat hálddašit giela bures, doibmet buori ovdagovvan ja leat dihtomielalaččat sámegielgeavaheamis buot oktavuođain.
Aaj daarpesjåvva dah gïeh gïelem hijven reerieh, juhtieh buerie åvteguvvine jïh fahkan/fahkoes #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>pråvhkosne #gaajhke<prn><ind><pl><loc> gaskesinie.
Dakkár ovdagovat han movttiidahttet ja oaivadit giellageavaheapmái, ja seammás bajidit oktasaš dihtomielalašvuođa giellageavaheamis.
Dagkeres åvteguvvieh *han eadtjaldehtieh jïh *oaivadit gïeleåtnose, jïh seammasïenten ektie voerkesvoetem gïeleåtnosne bijjiedidh.
Lea deaŧalaš boahtteáiggi giellaplánemii guđđit dan oainnu ahte sámegiella lea noađđin, maiddái ekonomalaččat.
Lea vihkeles båetijen aejkien gïelesoejkesjæmman *guđđit dam vuajnoem ahte saemiengïele lea maajsojne, aaj #ekonomeles<adj><comp><sg><nom>.
Sámegielas lea iešalddis árvu, ja giela stáhtusa loktemii lea deaŧalaš ahte stáhtus ja ekonomiija eai seaguhuvvo.
Saemiengïelesne lea oktegh aarvoe, jïh gïelen staatusen lutnjemasse vihkele ahte eah staatuse jïh ekonomije pleenth.
Galgá go leat mihttomearrin ahte buohkat ohppet veaháš sámegiela vai galget go muhtumat oahppat sámegiela bures? Galgá go eanetlohkoálbmot oahppat ja váldit atnui sámegiela? Galgá go giellapolitihkka stivrejuvvot eanet gohččuma bokte ahte geavahit sámegiela? Mo galgá sihkkarastit buori giellasirdima buolvvas bulvii?
Edtja goh årrodh ulmine ahte gaajhkesh lierieh ånnetji saemiengïelem vuj edtjieh goh muvhth saemiengïelem hijven lïerijibie? Edtja goh gellientaaleaalmoge lïerijibie jïh åtnose saemiengïelem vaeltedh? Edtja goh gïelepolitihke stuvresovvedh jeenje gåhtjomen baaktoe ahte saemiengïelem utnedh? Guktie edtja buerie gïelesertiestimmiem gorredidh boelvesne boelvese?
Áŋgiruššansuorgi 2: Sámegiela geavaheapmi
Barkoesuerkie 2: Saemiengïelh pråvhkoe
Deaŧalaš fáktovra giellaovddideamis lea addit sámegielaide ovdánanvejolašvuođaid seamma dásis dárogielain.
Vihkeles *fáktovra gïeleevtiedimmesne lea saemiengïelide evtiedimmienuepide vedtedh seamma daltesisnie daaroengïeline.
Giela geavaheapmi ii galgga leat nu ahte lea vejolašvuohta válljet sámegiela almmolaš ja priváhta oktavuođain, muhto baicce galgá oažžut seammalágan bálvalusaid sámegilli ja dárogillii.
Ij gïelen pråvhkoe edtjh dan årrodh ahte lea nuepie saemiengïelem veeljedh byjjes jïh privaate gaskesinie, mohte buerebh edtja aktelaaketje dïenesjidie åadtjodh saemienbyjje jïh daaroengïelese.
Sámegiela nannen-, suodjalan- ja ovddidanbarggus lea eaktun ahte giella gullo ja oidno seamma dásis majoritehta gielain Norggas.
Saemiengïelen nænnoestimmie-, vaarjelimmie- jïh evtiedimmiebarkosne lea moenemetsiehkine ahte gïele govlesåvva jïh seamma daltesisnie vååjnoe #majoriteete<n><sg><gen> gïeline Nöörjesne.
Sámegiella ja dárogiella leat ovttaárvosaš gielat, ja danne lea lunddolaš ahte Norggas eanet geavahuvvojit guokte giela.
Saemiengïele jïh daaroengïele leah seammavyörtegs gïelh, jïh dannasinie iemie ahte Nöörjesne jeenje göökte gïelh åtnasuvvieh.
Eaktun dasa ahte sámegiella geavahuvvo, gullo ja oidno lea ahte gávdnojit arenat gos giela duođai sáhttá geavahit.
Moenemetsiehkine dïsse ahte saemiengïele åtnasåvva, govlesåvva jïh vååjnoe lea ahte sijjieh gååvnesieh gusnie gïelem darhkan maahta utnedh.
Dán lágan arenaid haga ii leat gielas ávki ja das lea unnán árvu.
Daennie laakesne sijjiej namhtah ij gïelesne leah nåhtoe jïh desnie lea ånnetji aarvoe.
Hástalussan otnáš servodagas lea ahte giella ollu báikkiin ii leat lunddolaš oassi beaivválaš eallimis, ja ahte gávdnojit menddo unnán giellageavahanarenat.
Haestieminie daanbeajjetje siebriedahkesne lea ahte gïele jïjnje sijjine ij leah iemie boelhke fïerhtenbeajjetje jieliemisnie, jïh ahte gååvnesieh ååpsen ånnetji gïeleåtnoesijjieh.
Áigumušaid ahte sámegiella galgá leat beaivválaš giellan, lea váttis olahit nu guhká go ii leat vejolašvuohta geavahit giela buot almmolaš hálddašeamis, stáhta etáhtain, ja dahje birrasiin gulahallamis muđui.
Aajkoeh ahte saemiengïele edtja årrodh fïerhtenbeajjetje gïeline, geerve hïnnedh dan guhkiem goh ij leah nuepie gïelem utnedh gaajhke byjjes reeremisnie, staaten etaatine, jïh jallh byjresinie gaskesadtemisnie voen.
Giellaarenat mánáide ja nuoraide leat mearrideaddji deaŧalaččat giellaovddideapmái, seammás go álgooahpahusas lea unnán ávki jos eai gávdno arenat gos hárjehallat giela.
Gïelesijjieh maanide jïh noeride nænnoestæjja vihkele gïeleevtiedæmman, seammasïenten goh aalkoeööhpehtimmesne lea ånnetji nåhtoe jis eah gååvnesh sijjieh gusnie gïelem saavrijibie.
Giellapolitihka báidnet dávjá fuones miellaguottut sámi gillii ja kultuvrii.
Gïelepolitihken *báidnet daamhtah geerve *miellaguottut saemien gïelese jïh kultuvrese.
Dás lea heajos váikkuhus sámegiela dili nannenbargui servodagas.
Daelie lea geerve dïedte saemiengïelen tsiehkien nænnoestimmiebarkose siebriedahkesne.
Giela ovdánanvejolašvuođaide lea vealtameahttun deaŧalaš ahte sámi giella ja kultuvra ii amašuvvo, muhto adnojuvvo lunddolaš oassin servodagas.
Gïelen evtiedimmienuepide lea #uvtedh<vblex><tv><der_meahttun><adj><attr> vihkele ahte ij saemien gïele jïh kultuvre *amašuvvo, mohte åtnasåvva iemie boelhkine siebriedahkesne.
Sámegiela máhttu ja dovdan lea mielde njeaidimin fuones miellaguottuid ja nie loktemin maiddái giela dili.
Saemiengïelen maahtoe jïh dabteme mealtan *njeaidimin geerve *miellaguottuid jïh naemhtie aaj gïelen tsiehkiem lutnjedh.
Buot almmolaš ja gielddalaš surggiin servodagas lea stuorra dárbu háhkat gelbbolašvuođa sámi gielas ja kultuvrras.
Gaajhke byjjes jïh tjïelten suerkine siebriedahken lea stoere daerpiesvoete skååffedh maahtaldahken saemien gïelesne jïh kultuvresne.
Buot servodatsurggiin váilot fágaolbmot geain livččii gelbbolašvuohta sámegielas, ja danne lea áibbas dárbu ollislaččat áŋgiruššat fágaolbmuid rekrutteremiin ja oahpahusain vai livččii vejolašvuohta oažžut sámegiela gelbbolašvuođa servodahkii.
Gaajhkine siebriedahkesuerkine fååtesieh faagealmetjh giej lea maahtaldahke saemiengïelesne, jïh dannasinie lea aejvie daerpiesvoete ellieslaakan eadtjaldovvedh faagealmetji dåårrehtimmine jïh ööhpehtimmine vuj lea nuepie saemiengïelen maahtaldahkem åadtjodh siebriedahkese.
Sámegiela gelbbolašvuođa dárbu ii leat stuoris dušše almmolaš ja gielddalaš bálvalusain, muhto maiddái sosiálalaš ja kultuvrralaš fálaldagain servodagas.
Saemiengïelen maahtaldahken ij daerpiesvoete leah stoere ajve byjjes jïh tjïelten dïenesjinie, mohte aaj sosijaale jïh kulturelle faalenassine siebriedahkesne.
Media, girjjálašvuohta ja gulahallan leat erenoamáš mávssolaččat mánáide ja nuoraide.
Meedije, litteratuvre jïh gaskesadteme leah sjïere vihkele maanide jïh noeride.
Sámegielat fálaldat dáin lea dárbbašlaš mánáid ja nuoraid giellaovddideapmái.
Saemiengïeleh faalenasse daejnie lea daerpies maanaj jïh noeri gïeleevtiedæmman.
Sámi vuođđoealáhusat leat leamaš ja leat ain deaŧalaččat giellaovdáneapmái.
Saemien våaromejielemh orreme jïh leah annje vihkele gïeleevtiedæmman.
Árbevirolaččat lea giella leamaš nanus sámi ealáhusain, ja dat leat leamaš deaŧalaččat sámegiela guoddin ja seammás lea árbevieruid gaskkusteapmi leamaš nanus sámi ealáhusaid gaskkas.
Aerpiesïejhmetji gïele nænnoes saemien jielieminie, jïh dah vihkele orreme saemiengïelen guedtemen jïh seammasïenten tradisjovnide buekteme nænnoes saemien jielemi gaskesne.
Sámi ealáhusaid gaskkas maid dattetge vásihit stuorra hástalusaid giellaovddideami ektui.
Saemien jielemi gaskesne aaj darhkan stoere haestiemidie gïeleevtiedimmien muhteste damtijibie.
Sámegiella ii fievrriduvvo buolvvas bulvii šat nugo ovdal, ja ollu máhttu, tearpmat ja doahpagat jávket beaivválaš gielas.
Ij saemiengïele boelvesne foeresjh boelvese vielie goh aarebi, jïh jïjnje maahtoe, teermh jïh lahtesh fïerhtenbeajjetje gïelesne jaavoelieh.
Dán fuones ovdáneami fertešii jorgalahttit.
Daam geerve evtiedimmiem tjuara #jarkoestidh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><inf>.
Maiddái dat go vuođđoealáhusain geahppánit doallit addá fuones váikkuhusaid giellaovdáneapmái.
Aaj dah goh våaromejielieminie steerijh nåhkieh geerve dïedtide gïeleevtiedæmman vadta.
Dát dilli addá fuola, ja lea dárbu álggahit doaibmabijuid eastadan dihte giela dili hedjoneami árbevirolaš sámegiela arenain.
Daate tsiehkie hoksem vadta, jïh lea daerpiesvoete aelkiehtidh råajvarimmiej jeeredh åvteste gïelen tsiehkien veasjomen aerpiesïejhme saemiengïelen sijjine.
Mainna lágiin sáhttá Sámediggi leat mielde buorideamen sámegiela ovdánanvejolašvuođaid? Mainna lágiin galgá sámegiella šaddat lunddolaš oassin servodagas?
Mejnie vuekine maahta Saemiedigkie mealtan årrodh saemiengïelen evtiedimmienuepide bueriedidh? Mejnie vuekine edtja saemiengïele iemie boelhkine sjïdtedh siebriedahkesne?
Áŋgiruššansuorgi 3: Giellafágalaš ovdáneapmi Giellafágalaš ovdáneapmi lea deaŧalaš oassi sámegiela nannemis ja ovddideamis.
Barkoesuerkie 3: Gïelefaageles evtiedimmie Gïelefaageles evtiedimmie lea vihkeles boelhke saemiengïelen nænnoestimmesne jïh evtiedimmesne.
Stuorra dárbu lea ovddidit terminologiija, čohkket báikenamaid ja ovdánahttit giellateknologiija.
Stoere daerpiesvoete lea evtiedidh terminologijem, seeptjedh sijjienommh jïh evtiedidh gïeleteknologijem.
Sámi báikenamaid čohkken ja registreren lea stuorra hástalus, ja go báikenamat eai leat registrerejuvvon de sáhttet dat jávkat.
Saemien sijjienommi seeptjemen jïh registreereme lea stoere haesteme, jïh goh eah sijjienommh leah registreeresovveme dellie maehtieh dah jaavoelidh.
Terminologiija ovddideapmi lea áddjás bargu, ja ollu fágasurggiin váilu ain terminologiija.
Terminologijen evtiedimmie lea sööjmes barkoe, jïh jïjnje faagegievline annje fååtese terminologije.
Deaŧalaš lea maiddái dat ahte sámegielat čuvvot giellateknologalaš ovdáneami.
Vihkele lea aaj dïhte ahte saamastallije gïeleteknologeles evtiedimmiem dåeriedieh.
Dárbbašuvvojit earret eará jorgalanprográmmat, neahttavuđot veahkkereaiddut, hállansyntesa ja applikašuvnnat jierbmetelefovdnii.
Gaskem jeatjah daarpesjovvieh jarkoestimmieprogrammh, gaskeviermievåaromen viehkiedïrregh, soptsestimmiesyntese jïh applikasjovnh jiermietelefovnese.
Dárbbašuvvojit elektrovnnalaš sátnegirjjit maid bidjat internehttii ja lea dárbu ovddidit spealuid ja applikašuvnnaid.
elektrovneles baakoegærjah Daarpesjovvieh aaj gaskevearman bïejedh jïh lea daerpiesvoete spïelh evtiedidh jïh applikasjovnh.
Ferte čohkket maiddái sierra suopmaniid hállanávdnasiid hállansyntesa ovddideapmái.
Tjuara aaj seeptjedh sjïere smaaregi syjjematerijelli soptsestimmiesyntesen evtiedæmman.
Servodat rievdá dađistaga, ja nu maiddái giellageavaheapmi.
Siebriedahke ånnetji jorkeståvva, jïh dan aaj gïeleåtnoe.
Dárogiela ja riikkaidgaskasaš sánit darvánit sámegielaide ja šaddet oassin beaivválaš gielas.
Daaroengïelen jïh gaskenasjonaale baakoeh saemiengïelide dabranieh jïh sjidtieh boelhkine fïerhtenbeajjetje gïelesne.
Dán lágan sánit váldojuvvojit geavahussii dalle go váilot sámegielas sánit, muhto maiddái dábit ja rávnnjáldagat váikkuhit giellageavaheapmái ja rievdadit dan.
Daennie laakeste baakoeh åtnose dellie vaaltasuvvieh goh saemiengïelesne fååtesieh baakoeh, mohte aaj vuekieh jïh *rávnnjáldagat gïeleåtnose dijpieh jïh dam jarkestieh.
Dát lea hui eahpeoiddolaš sámegiela ovddideapmái.
Daate lea dan *eahpeoiddolaš saemiengïelen evtiedæmman.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
76. siidu 90 siiddus
76. bielie 90 bielesne
Mainna lágiin beavttálmahttit terminologiijaovddideami sámegielas? Galgá go terminologiijaovddideapmi váldit vuolggasaji árbevirolaš sámi sániin vai riikkaidgaskasaš terminologiijas? Galgá go terminologiijaovddideami mihttomearrin leat unnidit erohusaid sierra sámi čállingielaid gaskka? Mainna lágiin hoahpuhit sámi báikenamaid čohkkema ja registrerema? Mainna lágiin geavahit ođđa teknologiija árbedieđuid ja terminologiija gaskkusteapmái? Mainna lágiin sihkkarastit buori giellateknologalaš ovdáneami ja giellareaidduid ovdáneami?
Mejnie vuekine *beavttálmahttit terminologijeevtiedimmiem saemiengïelesne? Edtja goh terminologijeevtiedimmie feelemesijjiem vaeltedh aerpiesïejhme saemien baakojste vuj gaskenasjonaale terminologijeste? Edtja goh terminologijeevtiedimmien ulmine årrodh joekehtsh unniedidh sjïere saemien tjaaleldhgïeli gaskemsh? Mejnie vuekine saemien sijjienommi seeptjemem jïh registreeremem skroedtedehtieh? Mejnie vuekine utnieh orre teknologijen aerpiedaajroej jïh terminologijen buektiemasse? Mejnie vuekine gorredibie bueriem gïeleteknologeles evtiedimmiem jïh gïeledïrregi evtiedimmiem?
Áŋgiruššansuorgi 4: Sámedikki rolla ja váldi Sámedikki jienastuslogu vuođđun leat subjektiivvalaš ja gielalaš eavttut.
Barkoesuerkie 4: Saemiedigkieh råållan jïh stillemem Saemiedigkien veeljemelåhkoen våaroeminie leah *subjektiivvalaš jïh gïeleh moenemetsiehkieh.
Subjektiivvalaš eaktu lea ahte dovdá iežas sápmelažžan, ja gielalaš eaktun lea sámegiella, ahte lea go dat leamaš ruovttugiella su bearrašis.
*Subjektiivvalaš moenemetsiehkie lea ahte jïjtjemse dabta saemine, jïh gïeleh moenemetsiehkine lea saemiengïele, ahte lea goh dah gåetiegïele dan fuelhkesne.
Dieinna lágiin lea sámegiella hui deaŧalaš olles sámi servodahkii.
Duejnie vuekine lea saemiengïele dan vihkeles abpe saemien siebriedahkese.
Gielladilli ja dan ovdáneapmi addá de stuorra váikkuhusaid sámi álbmogii.
Gïeletsiehkie jïh dan evtiedimmie dellie stoere dïedtide vadta saemien aalmogasse.
Sámedikki váldi giellapolitihkas lea vealtameahttun deaŧalaš sámi álbmoga boahtteáigái.
Saemiedigkien stilleme gïelepolitihkesne lea #uvtedh<vblex><tv><der_meahttun><adj><attr> vihkeles saemien aalmogen båetijen aajkan.
Sámedikkis lea konsultašuvdnašiehtadusa bokte vejolašvuohta konsulteret áššiin mat gusket sámi álbmogii, muhto dát ii leat doarvái gielaid sihkkarastimii boahtteáigái.
Saemiedigkien lea konsultasjovnelatjkoen baaktoe nuepie konsulteeredh aamhtesinie mah saemien aalmogasse dijpieh, mohte ij daate nuekies leah gïeli gorredæmman båetijen aajkan.
Orru áibbas lunddolaš ahte Sámediggi dat galgá bidjat eavttuid sámegiela ovddideapmái Norggas ja lea dárbu čilget makkár rolla ja váldi Sámedikkis galgá leat giellaáššiin.
#Årrodh<vblex><iv><imp><p1><du> aejvie iemie ahte Saemiedigkie dïhte edtja moenemetsiehkiej saemiengïelem bïejedh evtiedæmman Nöörjesne jïh lea daerpiesvoete boejhkelidh magkeres råållam jïh stillemem Saemiedigkien edtja gïelegyhtjelassine.
Sámegielat leat min máttuid skeaŋka midjiide, maid mii fas fertet doalvut boahtte buolvvaide.
Saamastallije leah mijjen maadtoej daevere mijjese, maam mijjieh viht tjoerijibie saehtedh #båetije<adj><pl><ill> boelvide.
Gielas lea stuorra symbolaárvu sámiide go lea álgoálbmot.
Gielas lea stoere *symbolaárvu saemide goh lea aalkoeåålmege/aalkoeåålmeh.
Vaikko sámegielat leat sámiid iežaset gielat, de ii leat Sámedikkis formálalaš váldi giellaáššiin.
Jalhts saamastallije leah saemiej jïjtjsh gïelh, dellie ij Saemiedigkesne leah byjjes stilleme gïelegyhtjelassine.
Konkrehta ovdamearkan lea dat go Sámelága giellanjuolggadusaid rihkkumis eai leat makkárge čuvvosat olbmuide geat rihkkot daid.
Konkreete vuesiehtimmine lea dïhte goh Saemienlaaken gïelenjoelkedassi miedtiemisnie eah leah naan *čuvvosat almetjidie gïeh dejtie miedtieh.
Dieinna lágiin šaddá ge eahpeoiddolaš geavahus man geažil ovttaskas olbmuid vuoigatvuođat eai ollašuhttojuvvo.
Duejnie vuekine sjædta aaj *eahpeoiddolaš åtnoe man dïete oktegs almetji eah reaktah tjïrrehth.
Ovttaskas olbmuin lea maiddái váttis daidda geaidda dán lágan geavahus čuohcá, diehtit gosa galgá váldit oktavuođa go áigot gozihit iežaset vuoigatvuođaid.
Oktegs almetji lea aaj geerve dejtie giejtie daennie laakesne åtnoe tsavtsa, daejredh gosse edtja gaskesem vaeltedh goh sijhtieh geehtedh jïjtjsh reaktah.
Dát dilli lea hui eahpeoiddolaš giela dillái servodagas, ja áiggi mielde sáhttá dat bilidit daid bohtosiid mat leat boahtán láhkaaddima bokte.
Daate tsiehkie lea dan *eahpeoiddolaš gïelen tseahkan siebriedahkesne, jïh tïjjen mietie maahta dïhte skilkedh dejtie illedahkh mah laakevedtemen baaktoe båateme.
Galgá go bearráigeahččan- ja váiddaorgána doaibma sirdojuvvot Sámediggái vai galgá go Sámediggi hálddašit sámelága giellanjuolggadusaid bearráigeahččan- ja váiddaorgána? Galgá go Sámedikkis leat mearridanváldi dalle go gielddat váldojuvvojit mielde sámegielaid hálddašanguvlui?
Edtja goh vuartasjimmie- jïh klååkemeorgaanen darjome Saemiedægkan jåhtasovvedh vuj edtja goh Saemiedigkie saemienlaaken gïelenjoelkedasside reeredh vuartasjimmie- jïh klååkemeorgaanen? Edtja goh Saemiedigkien årrodh nænnoestimmiereaktah dellie goh tjïelth mealtan saemiengïeli reeremedajvese vaaltasuvvieh?
Ollu almmolaš instánssat leat mielde ollašuhttimin mearrádusaid mat gusket sámegillii.
Jïjnje byjjes #instanse<n><pl><nom> mealtan nænnoestahkh tjïrrehtidh mah saemiengïelese dijpieh.
Gielddain, fylkkagielddain, fylkkamanniin, direktoráhtain, departemeanttain, Sámedikkis ja Ráđđehusas leat sierralágan rollat barggus sámegielaiguin.
Tjïeltine, fylhketjïeltine, #fylhke<n><cmp_sggen><cmp>#munnie<n><nomag><pl><ine>, direktoraatine, departemeentine, Saemiedigkien jïh reerenassen leah #sjïere<adj><cmp_attr><der_lágan><adj><attr> råållah barkosne saemiengïeligujmie.
Galggašii go geahčadišgoahtit ja juohkit ovddasvástádusa ja bargguid almmolaš gielladoaibmabijuid oktavuođas? Galgá go Sámedikkis leat nationála oktiiordnen- ja ovttastahttinovddasvástádus doaibmabijuin sámegiela ektui?
Edtja goh vuejniegåetedh jïh dïedtem jïh barkoej byjjes gïeleråajvarimmide gaskesisnie juekedh? Edtja goh Saemiedigkien nasjonaales *oktiiordnen- jïh ektiedimmiedïedte råajvarimmine saemiengïelen muhteste?
Dál láve Sámediggi addit ekonomalaš doarjaga ollu sámi organisašuvnnaide ja ásahusaide.
Daelie provhkoe Saemiedigkie ekonomeles dåarjoem vedtedh jïjnje saemien organisasjovnide jïh institusjovnide.
Dát leat geatnegahttojuvvon ollašuhttit ovttaskas doarjjaortnega ulbmilolahusa eavttuid.
Daah leah *geatnegahttojuvvon tjïrrehtidh oktegs dåarjoeöörnegen *ulbmilolahusa moenemetsiehkieh.
Juolludusaid oktavuođas ii gáibiduvvo oppage sámegiela geavaheapmi.
*Juolludusaid gaskesisnie ij krïevh abpe saemiengïelen pråvhkoe.
Galgá go bidjat eavttuid sámegiela geavahusas ásahusaide ja organisašuvnnaide mat ožžot njuolgga doarjaga Sámedikki bušeahta bokte?
Edtja goh moenemetsiehkiej saemiengïelem åtnosne bïejijibie institusjovnide jïh organisasjovnide mah rïekte dåarjoem åadtjoeh Saemiedigkien budsjehten baaktoe?
Sámi giellaguovddážat leat deaŧalaččat sámegiela nannen- ja ovddidanbarggus lagas guovlluin.
Saemien gïelejarngh vihkele saemiengïelen nænnoestimmie- jïh evtiedimmiebarkosne gietskies dajvine.
Giellaguovddážat lávejit doallat kurssaid, ovddidit oahppoávdnasiid, juohkit dieđuid ja háhkat arenaid sámegiela geavaheami várás.
Gïelejarngh provhkoeh kursh steeredh, evtiedidh learoematerijellide, juekedh daajroeh jïh skååffedh sijjieh saemiengïelen pråvhkoen muhteste.
Sámedikki ulbmilin lea ahte ásahuvvojit eanet sámi giellaguovddážat Norggas.
Saemiedigkien ulmine lea ahte tseegkesuvvieh jeenje saemien gïelejarngh Nöörjesne.
Hástalussan ovddas guvlui lea ahte giellaguovddážat oččošedje einnostan vejolašvuođa vai sáhtášedje viidáseappot ovddidit sámegiela.
Haestieminie rïektes raadtan lea ahte gïelejarngh åadtjoeh nååjteme nuepiem vuj maehtieh vijriehkåbpoe saemiengïelem evtiedidh.
Stuorra oasi giellaprošeaktaruđain juohká dál Sámediggi giellaguovddážiidda ohcama mielde
Stoere boelhkem gïeleprosjeektebeetneginie daelie juaka Saemiedigkie gïelejarngide ohtsemen mietie
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
77. siidu 90 siiddus
77. bielie 90 bielesne
Beavttálmahttin dihte giellabarggu ja stuorát einnostan vejolašvuođa dihte giellaguovddážiin livččii ulbmillaš ahte Sámediggi attášii eanet njuolgadoarjagiid giellaguovddážiidda.
*Beavttálmahttin gïelebarkoem daejriejin jïh stoerebe nååjteme nuepien åvteste gïelejarngine #ulmies<adj><sg><nom> ahte Saemiedigkie jeenje rïektedåarjojde gïelejarngide vadta.
Galggašii go stuorát oassi ohcanvuđot giellaruđain sirdojuvvot vuođđodoarjjan sámi giellaguovddážiidda, ja dieinna lágiin addit stuorát einnostan vejolašvuođa giellaguovddážiidda?
Edtja goh stoerebe boelhke ohtsemevåaromen gïelebeetnegijstie #juhtedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p2><sg> våaromedåarjojne saemien gïelejarngide, jïh duejnie vuekine vedtedh stoerebe nååjteme nuepiem gïelejarngide?
Sámegiela hálddašanguovlu lea leamaš buorre gaskaoapmi sámegiela nannenbarggus.
Saemiengïelen reeremedajve buerie tsavtshvierhtie saemiengïelen nænnoestimmiebarkosne orreme.
Máŋga gieldda árvvoštallet dál ohcat laktojuvvot hálddašanguvlui.
Gellie tjïelth daelie vierhtiedallih ohtsedh *laktojuvvot reeremedajvese.
Mii leat maŋimuš áiggiid oaidnán ahte maiddái stuorát gávpogat árvvoštallet dan.
Mijjieh minngebe tïjji vuajneme ahte aaj stoerebe staarh dam vierhtiedellieh.
Dat sáhttá dagahit dan ahte hálddašanguovlu boahtte áiggis soaitá hui ollu rievdat.
Dïhte maahta dam darjodh ahte reeremedajve #båetije<adj><sg><ine><attr> tïjjesne sååjhtoe dan jïjnje jorkestovvedh.
Danne ferte Sámedikkis leat dakkár politihkka mainna deaivida daid hástalusaid maid vejolaš rievdadusat dagahit.
Dannasinie tjuara Saemiedigkien årrodh dagkeres politihke mejnie dejtie haestemh deahpede mejtie kaanne jorkestimmieh darjoeh.
Go galgá sáhttit stivret ovdáneami buoremus vejolaš vugiin, de ferte vejolaš ođđa politihkka hálddašanguovllu ektui leat hábmejuvvon ovdal go rievdadusat bohtet iige buktit improviserejuvvon vástádusa dasa mii juo lea dáhpáhuvvan.
Goh edtja maehtedh evtiedimmiem stuvredh bööremes kaanne vuekine, dellie tjuara #kaanne<vblex><indic><pres><p3><sg> orre politihke reeremedajven muhteste aarebi hammoedovveme goh jorkestimmieh båetieh ij buektedh *improviserejuvvon vaestiedassem dïsse mij joe sjugniehtovveme.
Danne ferte juo dál ságastallat sierra strategiijaid sámegiela hálddašanguovllu boahtteáiggi ektui.
Dannasinie tjuara joe daelie sjïere strategijide soptsestalledh saemiengïelen reeremedajven båetijen aejkien muhteste.
Golbma sierra strategiija hálddašanguovllu ođđa dili ektui: Guovddášguovlu Stuorra guovlu Máŋga guovllu
golme sjïere strategijh reeremedajven orre tsiehkien muhteste: Voerngesdajve Stoere dajve Gellie dajvh
Guovddášguovlostrategiija lea dakkár hálddašanmálle mii mis odne lea.
Voerngesdajvestrategije lea dagkeres reeremegoere mij mijjen daenbiejjien lea.
Dat gielddat mat dál leat mielde hálddašanguovllus leat davvisámegiela absoluhtta guovddáš guovllut Sis-Finnmárkkus (Deatnu, Kárášjohka, Guovdageaidnu), davvisámegiela várás rittus (Unjárga, Porsáŋgu ja Gáivuotna), márkasámegiella (Loabát), julevsámegiella (Divttasvuotna) ja máttasámegiella (Snoasa).
Dah tjïelth mah daelie leah mealtan reeremedajvesne leah noerhtesaemiengïelen *absoluhtta voernges dajvh Sis-Finnmárkusne (Deatnu, Karasjohke, Kautokeino), noerhtesaemiengïelen muhteste gaedtesne (Nesseby, Porsanger jïh Kåfjord), marhkesaemiengïele (Loabát), julevsaemiengïele (Divttasvuotna) jïh åarjelsaemiengïele (Snåase).
Ii leat nu ulbmillaš fuonidit dálá njuolggadusaid mat gusket dáid gielddaide dan oskálii ahte heivehit servodatdiliid stuorra gávpotgielddain gos ásset eanaš dážat.
Ij leah dan #ulmies<adj><sg><nom> heajjoedidh daaletje njoelkedasside mah dijpieh #daate<prn><dem><pl><ine><attr> tjïeltide dam *oskálii ahte siebriedahketsiehkide stoere staaretjïeltine sjïehtehtidh gusnie jeenjemes daaroeh veasoeh.
Dán lágan politihkka goaridivččii giela árbevirolaš guovddáš guovlluid.
Daennie laakesne politihke *goaridivččii gïelen aerpiesïejhme voernges dajvide.
Jos čuovvu guovddášguovlostrategiija de sihkkarasttášeimmet ahte vejolaš ođđa gielddat ollásit heivehallet dálá njuolggadusaide eai ge leat mielde goarideamen giela guovddáš guovllu.
Jis voerngesdajvestrategijem dåerede dellie gorredibie ahte #kaanne<vblex><indic><pres><p1><pl> orre tjïelth ellieslaakan daaletje njoelkedasside sjïehtehtellieh eah aaj mealtan leah *goarideamen gïelen voernges dajvem.
Jos mii álgit rievdadit njuolggadusaid heivehan dihte njuolggadusaid stuorát gávpotgielddaide de fertešedje sámi guovddáš guovllut dan sadjái heivehallat daid stuorra norgalaš gávpogiid mielde.
Jis mijjieh aelkiejibie njoelkedassh jarkestidh sjïehtehtidh åvteste njoelkedassi stoerebe staaretjïeltide dellie tjuerieh saemien voernges dajvh dan sijjeste sjïehtehtalledh daj stoere daaroen staari mietie.
Dás ii leat ávki sámegillii.
Daelie ij leah nåhtoe saemiengïelese.
Stuorraguovlostrategiija lea dakkár hálddašanmálle mainna váldošii vuhtii ođđaáigásaš sámi ássan, ja gielalaš vuoigatvuođat doppe gosa olbmot válljejit ásaiduvvat.
Stoeredajvestrategije lea dagkeres reeremegoere mejnie vååltoe vuehtieji daaletje saemiem vyöseme, jïh gïeleh reaktah debpene gosse almetjh veeljieh orrijidh.
Ii leat šat nu ahte olbmot ásset olles eallima dan gielddas gosa riegádit.
Ij vielie dan leah ahte almetjh veasoeh abpe jielemen dennie tjïeltesne gosse reakadieh.
Olbmot fárrejit giliin gávpogiidda.
Almetjh byjjijste staaride juhtieh.
Dárbbašuvvo dakkár politihkka mas livččii ávki daid laski sámiide ja sámegielagiidda gávpogiin, ja danne lea dárbu heivehit hálddašanguovllu njuolggadusaid ođđa dillái.
Daarpesjåvva dagkeres politihke mesnie lea nåhtoe daj *laski saemide jïh saamastallijidie staarine, jïh dannasinie lea daerpiesvoete sjïehtehtidh reeremedajven njoelkedassi orre tseahkan.
Dat mearkkaša dan ahte mii eat sáhte bisuhit dakkár ortnegiid maid geavatlaččat dahje politihkalaččat lea veadjemeahttun čađahit ođđaáigásaš gávpotservodagas gos majoritehta ássin leat dážat.
Dïhte dam krööhkeste mijjieh ibie maehtieh tjöödtjestehtedh dagkeres öörnegh mej åtnosne jallh politihkeleslaakan ovnuvhtege tjïrrehtidh daaletje staaresiebriedahkesne gusnie #majoriteete<n><sg><gen> årroejinie leah daaroeh.
Mii sáhttit baicce addit vuoigatvuođaid ja buriid giellafálaldagaid ollu eanet olbmuide go dál, sihke sámiide ja etnihkalaš dážaide, mii áiggi mielde nanne sámegiela.
Mijjieh maehtiejibie buerebh reaktah jïh buerie gïelefaalenasside vedtedh jïjnje jeenje almetjidie goh daelie, dovne saemide jïh *etnihkalaš daarojde, mij tïjjen mietie saemiengïelem nænnoste.
Dán lágan strategiija váikkuha dan ahte sámegiella dávistivčče maiddái ođđaáigásaš gávpotservodahkii, iige dušše smávva gielddaide gos olbmot fárrejit eret.
Daennie laakesne strategije dam dijpie ahte saemiengïele aaj daaletje staaresiebriedahkese svååroeh, ij ajve onne tjïeltide gusnie almetjh destie juhtieh.
Mii sáhttit maiddái leat ollu gievrrat sámi giellagáibádusain guovddáš eiseválddiid ektui go álbmot livččii ovdamearkka dihte 100 000 hálddašanguovllus dan sadjái go 18 000 nugo odne leat hálddašanguovllus.
Mijjieh maehtiejibie aaj årrodh jïjnje nænnebe/nænnobe/nænnoesåbpoe saemien gïelekrïevenassine voernges åejvieladtji muhteste goh aalmoge lea vuesiehtimmien åvteste 100 000 reeremedajvesne dan sijjeste goh 18 000 goh daenbiejjien reeremedajvesne.
Dat go maiddái gávpogiid sáhtášii lohkat mielde sámi servodahkii, sáhtášii addit ođđa ja dakkár vejolašvuođa ovddidit ja gaskkustit sámegiela, mii ovdal ii leat geahččaluvvon.
Dah goh aaj staarh maahta mealtan saemien siebriedahkese jiehtedh, maahta vedtedh orre jïh dagkeres nuepiem evtiedibie jïh saemiengïelem buektedh, mij aarebi ij leah voejhkelovveme.
Máŋggaguovlostrategiija válddášii eanet vuhtii sierra sámi servodagaid ja gielladiliid.
*Máŋggaguovlostrategiija vaalta jeenje sjïere saemien siebriedahkh jïh gïeletsiehkieh vuehtieji.
Buorre strategiija mii galgá ovddidit sámegiela, ferte vuhtii váldit dan ahte gielladilli ii leat ovttalágan buot báikkiin.
Buerie strategijem mij edtja saemiengïelem evtiedidh, tjuara vuehtieji vaeltedh dam ahte ij gïeletsiehkie leah #seammalaakan<adj><sg><gen> #gaajhke<prn><ind><pl><loc> sijjine.
Njuolggadusaid ferte ceahkkálastit ollu eanet go dán rádjai lea dahkkojuvvon.
Njoelkedassh tjuara *ceahkkálastit jïjnje jeenje goh daan raajan dorjesovveme.
Dán lágan jurddašeami vuođul lea lunddolaš váldit atnui unnimusat guokte sierralágan hálddašanguovllu.
Daennie laakesne ussjedimmien mietie iemie vaeltedh åtnose unnemes göökte #sjïere<adj><cmp_attr><der_lágan><adj><attr> reeremedajvh.
Njuolggadusat mat leat heivehuvvon árbevirolaš sámi guovddáš guovlluide, nubbi stuorát gávpotservodagaide ja guovlluide gos sámit leat unnitlogus.
Njoelkedassh mah sjïehtelovveme aerpiesïejhme saemien voernges dajvide, #mubpie<prn><ind><attr> stoerebe staaresiebriedahkide jïh dajvide gusnie saemieh unnebelåhkosne.
Dán ferte bidjat láhkii nu čielgasit ahte gieldapolitihkkárat mat háliidit ahte gielda galggašii gullat sámegiela hálddašanguvlui, álkidit sáhttet válljet málle mii lea heivehuvvon sin gildii.
Daam tjuara laakese bïejedh dan tjïelkebe ahte tjïeltepolijtikerh mah sijhtieh ahte tjïelte edtja saemiengïelen reeremedajvese govledh, aelhkiedehtedh maehtiejih goerem veeljedh mij sjïehtelovveme daj tjïeltese.
Dan bokte go leat sierralágan njuolggadusat, de sáhttit gozihit ja ovddidit giela guovddáš guovllus seammás go geahččalit olahit sámegiela ođđa arenaide gávpotservodagas go eanaš ásset dážat.
Dan baaktoe goh leah #sjïere<adj><cmp_attr><der_lágan><adj><attr> njoelkedassh, dellie maehtiejibie geehtedh jïh gïelem voernges dajvesne evtiedidh seammasïenten goh voejhkelieh hïnnedh saemiengïelem orre sijjide staaresiebriedahkesne goh jeenjemes daaroeh veasoeh.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 78. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 78. bielie 90 bielesne
Eaktun lihkostuvvat dáinna strategiijain, lea ahte eanemus geatnegahtti hálddašanmálle lea nu ávkkálaš ahte buot gielddat eai vállje unnimusat geatnegahtti málle.
Moenemetsiehkine lahkaskidh daejnie strategijine, lea ahte *eanemus *geatnegahtti reeremegoere lea dan aevhkies ahte gaajhkh tjïelth eah unnemes veeljh *geatnegahtti goerem.
Mearkkašupmi, NSR:a sámediggejoavku ja NSR/SáB, áirras Aili Keskitalo
Mïerhkesjimmie, NSR:m saemiedigkiedåehkie jïh NSR/*SÁB, saadthalmetje Aili Keskitalo
Sámegiella
Saemiengïele
Sámegiella galgá leat okta dain deaŧaleamos áŋgiruššansurggiin ovddasguvlui.
Saemiengïele edtja årrodh akte dejnie vihkielommes barkoesuerkine rïektes raadtan.
Sámediggi galgá bargat dainna ulbmiliin ahte loktet giela nu ahte buot sápmelaččaide sihkkarastojuvvo sámi bálvalusfálaldat ja vejolašvuohta beassat geavahit iežas giela.
Saemiedigkie edtja barkedh dejnie ulmine ahte gïelem dan lutnjedh ahte gaajhkide saemide saemien dïenesjefaalenasse gorredåvva jïh nuepie bïesijibie utnedh jïjtjse gïelem.
Ođđa ja ulbmillaš giella politihkka dárbbašuvvo ja dáid sápmelaččaid lohku geat hállet sámegiela, ferte loktejuvvot sakka.
Orre jïh #ulmies<adj><attr> gïele politihke daarpesjåvva jïh daaj saemiej låhkoe gïeh saemiengïelem håelieh, tjuara alme lutnjesovvedh.
Erenoamáš deaddu ferte biddjojuvvot daidda surgiide main sámegiella lea fuones dilis, dás maiddái nuortalašgiella, lullisámegiella, julevsámegiella ja bihtánsámegiella.
Sjïere leavloe tjuara dejtie bïejesovvedh *surgiide mejnie saemiengïele lea geerve tsiehkesne, daelie aaj skåaltesaemiengïele, åarjelsaemiengïele, julevsaemiengïele jïh pijtesaemiengïele.
Lea deaŧalaš oainnusin dahkat sámegiela.
Vihkele *oainnusin darjodh saemiengïelem.
Sámediggi háliida ahte sámegiella galgá geavahuvvot dávjjibut čálalaš oktavuođain.
Saemiedigkie sæjhta ahte saemiengïele edtja åtnasovvedh *dávjjibut tjaaleldh gaskesinie.
Beaivválaš barggusteamet mii geahččalit ieža leat dihtomielalaččat das, earret eará dakko bokte ahte buot maid mii sáddet ja buot maid mii bidjat neahttasiidduidasamet, maiddái lea sámegillii.
Fïerhtenbeajjetje barkosne mijjieh voejhkelibie jïjtjh årrodh fahkan/fahkoes desnie, gaskem jeatjah daagkoe gåaskoejin ahte #gaajhke<prn><ind><acc> aaj mijjieh seedtijibie jïh #gaajhke<prn><ind><acc> maam mijjieh nehtebielide bïejijibie, aaj lea saemiengïelese.
Sámegiella lea sámi servodagaid geađgejuolgi ja giella siskkilda min kultuvrra, dieđuid ja árvvuid.
Saemiengïele lea saemien siebriedahki gierkiejuelkie jïh gïele *siskkilda mijjen kultuvren, daajroej jïh aarvoej.
Sámediggái lea sápmelaččaid vuoigatvuohta beassat oahppat ja ovddidit eatnigielaset vuođđo vuoigatvuohta.
Saemiedægkan lea saemiej reakta bïesedh lïeredh jïh evtiedidh ietniengïelen våarome reakta.
Ollu sápmelaččat leat bajásšaddan sámegiela haga, ja earát leat bajásšaddan almmá dan haga ahte leat ožžon lohkan- ja čállinhárjáneami sámegielas.
Jïjnje saemieh leah byjjesovveme saemiengïelen namhtah, jïh jeatjebh namhtah byjjesovveme dan namhtah ahte åådtjeme lohkeme- jïh tjaelemevaananimmiem saemiengïeleste.
Sámediggi áigu láhčit dasa ahte buot sápmelaččat besset oahppat geavahit sámegiela, sihke njálmmálaččat ja čálalaččat.
Saemiedigkie sæjhta dïsse laetjedh ahte gaajhkh saemieh biesieh lïeredh utnedh saemiengïelem, dovne njaalmeldh jïh tjaaleldh.
Dát bargu galgá dahkkojuvvot rávesolbmuid oahppoloktema hámis.
Daate barkoe edtja dorjesovvedh geervealmetji learoelutnjemen haamosne.
Sámediggi oaivvilda ahte sámegiela sihkkarastin ja ovddideapmi galgá leat okta dain deaŧaleamos áŋgiruššansurggiin ovddasguvlui.
Saemiedigkie jeahta ahte saemiengïelen gorredimmie jïh evtiedimmie edtja årrodh akte dejnie vihkielommes barkoesuerkine rïektes raadtan.
Iešguđet sámegielain leat iešguđet hástalusat ja lea ge deaŧalaš hábmet doaibmabijuid nu ahte dat ožžot seamma vejolašvuođaid ceavzit ja ovdánit.
Ovmessie saemiengïeline leah ovmessie haestemh jïh lea aaj vihkele råajvarimmieh dan hammoedidh dah seamma nuepide åadtjoeh bearkadidh jïh åvtenidh.
Sámediggi áigu bargat dainna ulbmiliin ahte ovddidit ulbmillaš giellapolitihka mii váldá vuhtii iešguđet dárbbuid sihkkarastit dásseárvosaš giellafálaldaga.
Saemiedigkie sæjhta barkedh dejnie ulmine ahte #ulmies<adj><attr> gïelepolitihkem evtiedibie mij vaalta ovmessie daerpiesvoetide vuehtieji seammavyörtegs gïelefaalenassem gorredidh.
Erenomáš deaddu biddjojuvvo daidda surggiide main sámegiella lea rašis dilis, dás maiddái nuortalašgiella, lullisámegiella, julevsámegiella ja bihtánsámegiella.
Sjïere leavloe bïejesåvva dejtie suerkide mejnie saemiengïele lea #hiejjehts<adj><sg><ine> tsiehkesne, daelie aaj skåaltesaemiengïele, åarjelsaemiengïele, julevsaemiengïele jïh pijtesaemiengïele.
Sámediggi bargá sihke politihkalaččat ja geavatlaččat dainna ulbmiliin ahte sámegiella galgá gáhttejuvvot, nannejuvvot ja ovddiduvvot.
Saemiedigkie barka dovne politihkeleslaakan jïh åtnosne dejnie ulmine ahte saemiengïele edtja vaarjelovvedh, nænnoestovvedh jïh evtiedovvedh.
Sámediggi háliida láhčit dilálašvuođaid gielalaš šláddjivuhtii, earret eará dakko bokte ahte sámi suopmaniid normeren ja viidáset ovddideapmi vuoruhuvvo giellabarggus.
Saemiedigkie sæjhta nuepieh laetjedh gïeleh *šláddjivuhtii, gaskem jeatjah daagkoe gåaskoejin ahte saemien smaaregi normeeradimmien jïh vijrebe evtiedimmie gïelebarkosne prijoriteradåvva.
Mánát ja nuorat galget oažžut nannejuvvon oahpu sámi giellašláddjivuođas.
Maanah jïh noerh edtjieh åadtjodh nænnoestovveme learoen saemiem *giellašláddjivuođas.
Sámediggi oaivvilda ahte lea diehttalasvuohta ahte lea láhččojuvvon sámegiela geavaheapmái sihke njálmmálaččat ja čálalaččat dain almmolaš ásahusain maidda Sámelága giellanjuolggadusat gustojit.
Saemiedigkie jeahta ahte lea *diehttalasvuohta ahte saemiengïelen pråvhkose laatjasovveme dovne njaalmeldh jïh tjaaleldh dejnie byjjes institusjovnine mejtie Saemienlaaken gïelenjoelkedassh davvoeh.
Sámediggi áigu bargat dainna ulbmiliin ahte sámi giellabarggu boahttevaš organiseren, ruhtadeapmi ja rollajuogadeapmi čielggaduvvo.
Saemiedigkie sæjhta barkedh dejnie ulmine ahte saemien gïelebarkoem båetije öörneme, beetnehdåarjoe jïh råållajoekedimmie tjïelkedåvva.
Lea deaŧalaš dahkat sámegiela oainnusin, ja eanedit sámegiela geavaheami iešguđet dásiin.
Vihkele darjodh saemiengïelem *oainnusin, jïh *eanedit saemiengïelen pråvhkoen ovmessie daltesinie.
Sámediggi bargá dainna ulbmiliin ahte láhččojuvvo sámegiela geavaheapmái diehtojuohkin- ja gulahallanteknologiijas, vai nuorat geardi šaddá bajás sámegielain doaibmi giellan buot surggiin.
Saemiedigkie barka dejnie ulmine ahte saemiengïelen pråvhkose laatjasåvva bïevnese- jïh gaskesadtemeteknologijesne, vuj noerebe aejkie bæjjese saemiengïeline sjædta funksjovnelle gïeline #gaajhke<prn><ind><pl><loc> suerkine.
Sámediggi háliida bargat dainna ulbmiliin ahte sihkkarastit eanet sámegiela geavaheami čálalaš oktavuođain.
Saemiedigkie sæjhta barkedh dejnie ulmine ahte gorredidh jeenje saemiengïelen pråvhkoem tjaaleldh gaskesinie.
Sámediggi bargá dainna ulbmiliin ahte sámegiella geavahuvvo dutkangiellan ja máhttogaskkusteamis.
Saemiedigkie barka dejnie ulmine ahte saemiengïele dotkemegïeline åtnasåvva jïh maahtoebuektiemisnie.
Mihttomearri lea oažžut eanet dutkama ja máhttoovddideami sámegiela geavaheami ektui.
Ulmie lea åadtjodh jeenje dotkemem jïh maahtoeevtiedimmiem saemiengïelen pråvhkoen muhteste.
Sámegieloahpahus
Saemienööhpehtimmie
Sámediggi galgá bargat dainna ulbmiliin ahte: oahppit ožžot giellaoahpahusa dan giela vuođul masa sis lea čatnaseapmi sámi giellaguovddážat ožžot vejolašvuođa álggahit eanet gielladoaibmabijuid áŋggirduvvo oahppoloktemiin rávesolbmuid várás mas sámegiella deattuhuvvo giellagáhtten ja sámegielat fágatearpmaid ovddideapmi vuoruhuvvo.
Saemiedigkie edtja barkedh dejnie ulmine ahte: learohkh gïeleööhpehtimmiem åadtjoeh dan gïelen mietie mïsse daj lea gårredimmie saemien gïelejarngh nuepiem åadtjoeh jeenje gïeleråajvarimmide aelkiehtidh *áŋggirduvvo learoelutnjeminie geervealmetji muhteste mesnie saemiengïele #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> gïelevaarjelimmien jïh saemiengïeleh faageteermi evtiedimmie prijoriteradåvva.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
79. siidu 90 siiddus
79. bielie 90 bielesne
Sámegiella almmolašvuođas
Saemiengïele byögkelesvoetesne
Sámediggi áigu bargat dainna ulbmiliin ahte: láhččojuvvo sámegiela geavaheapmái go lea oktavuohta almmolaš ásahusaiguin ásahuvvo bearrái bearráigeahččanorgána sámegiela várás earret eará danne ahte sihkkarastit ahte sámelága giellanjuolggadusat čuvvojuvvojit sámi giellabarggu organiseren, ruhtadeapmi ja rollajuogadeapmi čilgejuvvo ja čielggaduvvo, mas čanaskeahtes stáhta orgána árvvoštallojuvvo ásahuvvojit eanet sámi giellaguovddážat ja ahte dálá guovddážat ovddiduvvojit sámi báikenamat šaddet ovttadássásažžan norgga báikenamaiguin geaidnogalbbain ja kárttain sámi guovlluin buot almmolaš visttit galbejuvvojit sámegillii sámegiela hálddašanguovllus ođđaáiggi gulahallanvuogit láhččojuvvojit sámegiela geavaheapmái risten.no ja divvun.no ovddiduvvojit viidáseappot dutkit ávžžuhuvvojit geavahit sámegiela dutkangiellan sámi suopmaniid suopmanmihtilmasvuođaid ja sániid normeren vuoruhuvvo láhččojuvvo eanet dutkamii gielalaš ealáskahttima birra dutkan sámegiela oahppama birra vuosttaš- ja nubbegiellan nannejuvvo viidáset fágalaš bargu giellahistorjjá ja báikenammadutkama ektui vuoruhuvvo
Saemiedigkie sæjhta barkedh dejnie ulmine ahte: saemiengïelen pråvhkose laatjasåvva goh gaskese byjjes institusjovnigujmie tseegkesåvva *bearrái vuartasjimmieorgaanen saemiengïelen muhteste gaskem jeatjah dannasinie ahte gorredibie ahte saemienlaaken gïelenjoelkedassh seatadovvieh saemien gïelebarkoem öörneme, beetnehdåarjoe jïh råållajoekedimmie boejhkelåvva jïh tjïelkedåvva, mesnie #baadtehtahke<n><der_geahtes><adj><attr> staaten orgaane vierhtiedallesåvva tseegkesuvvieh jeenje saemien gïelejarngh jïh ahte daaletje jarngh evtiedovvieh saemien sijjienommh #seammavyörtegs<adj><ess> nöörjen sijjienommigujmie sjidtieh geajnoesjeltine jïh kaarhtine saemien dajvine gaajhke byjjes gåetieh *galbejuvvojit saemiengïelese saemiengïelen reeremedajvesne orretïjjen gaskesadtemevuekieh saemiengïelen pråvhkose laatjasuvvieh *risten.nov jïh davvome.nov vijriehkåbpoe evtiedovvieh dotkijh haastasuvvieh saemiengïelem utnedh dotkemegïeline saemien smaaregidie *suopmanmihtilmasvuođaid jïh baakoej normeeradimmie prijoriteradåvva jeenje dotkemasse laatjasåvva gïeleh jealajimmien bïjre dotkeme saemiengïelen lïeremen bïjre voestes- jïh mubpiengïeline nænnoeståvva vijrebe faageles barkoe gïelehistovrijen jïh sijjienommedotkemen muhteste prijoriteradåvva
III Jienasteapmi
III Gïelevedteme
39 áirasis ledje 31 čoahkis.
39 saadthalmetjh lin 31 tjåengkesne.
Dán áššis ii jienastuvvon.
Daennie aamhtesisnie idtji #gïelem vedtedh<vblex><iv><conneg>.
IV Beavdegirjelasáhusat
IV Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
Daennie aamhtesisnie idtji evtedh buertiegærjalissie.
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat
V Lahtestimmielæstoe jïh replihkh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Ellinor Marita Jåma, áššejođiheaddji 2 Heidi Persdatter Greiner Haaker 3 Olaf EliassenTrond Are Anti Olaf Eliassen 4 Trond Are AntiAlf Isaksen Trond Are Anti 5 Marit Kirsten Anti GaupTrond Are Anti Olaf Eliassen Marie Therese Nordsletta Aslaksen Marit Kirsten Anti Gaup 6 Mariann Wollmann MaggaSilje Karine Muotka Alf Isaksen Mariann Wollmann Magga 7 Marie Therese Nordsletta Aslaksen
Lahtestimmie Replihke 1 Ellinor Marita Jåma, aamhtesejuhtiehtæjja 2 Heidi Persdatter Greiner Haaker 3 Olafh *EliassenTrond Are Anti Olaf Eliassen 4 Trond Aren *AntiAlf Isaksen Trond Are Anti 5 Marit Kirsten Anti *GaupTrond Are Anti Olaf Eliassen Marie Therese Nordsletta Aslaksen Marit Kirsten Anti Gaup 6 Mariann Wollmann *MaggaSilje Karine Muotka Alf Isaksen Mariann Wollmann Magga 7 Marie Therese Nordsletta Aslaksen
Silje Karine Muotka
Silje Karine Muotka
Trond Are Anti Willy Ørnebakk Marie Therese Nordsletta Aslaksen 8 Jørn Are Gaski 9 Kirsti Guvsám Olaf Eliassen Ida Marie Bransfjell Trond Are Anti Ida Marie Bransfjell Trond Are AntiJørn Are Gaski Willy Ørnebakk Alf Isaksen Trond Are Anti Inga-Lill Sundset Per Andersen Bæhr Kirsten Ellinor Guttorm Utsi Ellinor Marita Jåma, áššejođiheaddji
Trond Are Anti Willy Ørnebakkem Marie Therese Nordsletta Aslaksen 8 Jørn Are Gaski 9 Kirsti Guvsám Olaf Eliassen Ida Marie Bransfjell Trond Are Anti Ida Marie Bransfjell Trond Aren *AntiJørn Are Gaski Willy Ørnebakkem Alf Isaksen Trond Are Anti Inga-Lill Sundset Per Andersen Bæhr Kirsten Ellinor Guttorm Utsi Ellinor Marita Jåma, aamhtesejuhtiehtæjja
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 80. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 80. bielie 90 bielesne
VI Sámedikki mearrádus
VI Saemiedigkieh nænnoestahke
Sámediggi lea ságaškuššan Sámediggeráđi čilgehusa sámegiela birra.
Saemiedigkie Saemiedigkieraerien tjïelkestimmiem saemiengïelen bïjre digkiedamme.
Čilgehus čuovvu mielddusin beavdegirjái.
Tjïelkestimmie dåerede lissiepaehpierinie buertiegærjese.
Sámediggeráđi čilgehus sámegiela birra
Saemiedigkieraerien tjïelkestimmie saemiengïelen bïjre
Duogáš
Duekie
Sámediggeráđđi bidjá ovdan sámediggedieđáhusa sámegiela birra dievasčoahkkimii čakčamánus 2012.
Saemiedigkieraerie fraamme saemiedigkiebïevnesem beaja saemiengïelen bïjre dïevestjåanghkose skïereden 2012.
Dáinna čilgehusain hálida Sámediggeráđđi árvalusaid daidda hástalusaide mat mis leat fágasuorggis sámegiella.
Daejnie tjïelkestimmine Saemiedigkieraerie sæjhta åssjelh dejtie haestiemidie mah mijjen faagegievlesne saemiengïele.
Sámediggeráđđi áigu maiddái searvvahit sámi servodaga ja erenoamážit daid ásahusaid, mat barget beaivválaččat sámegielain.
Saemiedigkieraerie sæjhta aaj meatan saemien siebriedahkem jïh joekoenlaakan dejtie institusjovnh, mah biejjieladtje saemiengïeline berkieh.
Čilgehusain hálida Sámediggeráđđi álggahit digaštallama boahtteáiggi giellapolitihka birra sámi servodagas.
Tjïelkestimmine sæjhta Saemiedigkieraerie digkiedimmiem aelkiehtidh båetijen aejkien gïelepolitihken bïjre saemien siebriedahkesne.
Danne áigut lágidit seminára maŋŋágo čilgehus lea ovddiduvvon dievasčoahkkimii.
Dannasinie sïjhtijibie seminaaren mænngan öörnedh tjïelkestimmie dïevestjåanghkose evtiedovveme.
Sámediggeráđđi áigu maid juohkit dieđuid barggus sámediggedieđáhusain sámegiela birra ja bidjat ovdan čilgehusa iešguđet ásahusaide ja birrasiidda ja ávžžuha buktit árvalusaid.
Saemiedigkieraerie sæjhta aaj daajroeh barkosne juekedh saemiedigkiebïevnesinie saemiengïelen bïjre jïh fraamme tjïelkestimmiem bïejedh ovmessie institusjovnide jïh byjresidie jïh haasta buektedh åssjelh.
Sámegiella juogaduvvo dábálaččat máŋga iešguđet giellan.
Saemiengïele sïejhmede joekedåvva gellie ovmessie gïeline.
Dán dokumeanttas máinnašuvvo dattetge sámegiella ovttaidlogus.
Daennie tjaatsegisnie darhkan #ållermaehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> saemiengïele *ovttaidlogus.
Bajimus giellapolitihkkii livččii ulbmileamos geavahit sámegiela viiddes doaban, ja danne máinnašuvvo sámegiella dás oktan giellan máŋggain suopmaniin.
Bijjemes gïelepolitihkese lea *ulbmileamos utnedh saemiengïelen vijries lahtesinie, jïh dannasinie saemiengïele #ållermaehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> daelie oktegh gïeline gelline smaareginie.
Ággan dasa lea go iešguđet suopmaniin lea eanet mii sulastahttá go dan mii earuha.
*Ággan dïsse lea goh ovmessie smaareginie jeenje mij *sulastahttá goh dennie mij joekehte.
Dattetge dárbbašuvvo dakkár giellapolitihkka mii lea heivehuvvon 5 gielladillái Norggas:
Darhkan daarpesjåvva dagkeres gïelepolitihke mij 5 gïeletseahkan sjïehtelovveme Nöörjesne:
Davvisámegiella hálddašanguovllu siskkobealde Davvisámegiella hálddašanguovllu olggobealde Julevsámegiella Lullisámegiella Sámegiella gávpogiin
Noerhtesaemiengïele reeremedajven sisnjelen Noerhtesaemiengïele reeremedajven ålkolen Julevsaemiengïele Åarjelsaemiengïele Saemiengïele staarine
Bihtánsámegiella ja nuortalašgiella eai leat máinnašuvvon dás dasgo ii leat ii oktage dahje hui hárvásat geat geavahit dáid beaivválaččat Norgga bealde Sámis.
Eah pijtesaemiengïele jïh skåaltesaemiengïele leah daelie #ållermaehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> desnie ij leah ij akte jallh dan *hárvásat gïeh daejtie biejjieladtje utnieh Nöörjen bieleste Saemesne.
Dilli
Tsiehkie
Dálá dilli ja ovdánanmihtilmasvuođat
Daaletje tsiehkie jïh *ovdánanmihtilmasvuođat
Sámegiella lea Unesco listtas áitojuvvon gielaid badjel.
Saemiengïele lea Unescon læstosne aajhtasovveme gïeli bijjelen.
Dattetge rievddada gielladillii guovllus guvlui.
Darhkan gïeletseahkan #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><indic><pres><p3><sg> dajvesne dajvese.
Muhtun guovlluin sámegiella lea lunddolaš beaivválaš giella, ja eará guovlluin lea giella jávkamin.
Muvhtene dajvesne saemiengïele lea iemie fïerhtenbeajjetje gïele, jïh jeatjah dajvine gïele jaavoelidh.
Gielas leat máŋga hástalusa, go vel dain guovlluin ge mat lohkkojuvvojit lea sámegiela guovddášguovlun.
Gïelesne leah gellie haestemh, goh annje dejnie dajvine aaj mah jeahtasuvvieh saemiengïelen #voernges<adj><cmp_attr><cmp> dajvine.
Maŋimus logijagiin leat álggahuvvon máŋga doaibmabiju nannen dihtii giela dili ja mii oaidnit lassánan dihtomielalašvuođa ja dáhtu ođđasis ealáskahttit sámi giela ja kultuvrra.
#Minngebe<adj><sg><nom> *logijagiin aelkiehtovveme gellie råajvarimmieh nænnoestimmien åvteste gïelen tsiehkiem jïh mijjieh læssanamme voerkesvoetem vuejniejibie jïh vajtelen orresne saemien gïelem jïh kultuvrem jealajehtedh.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
Sámegillii gullet máŋga servodat- ja fágasuorggi.
Saemiengïelese gellie siebriedahkh guvlieh jïh faagegievliem.
Sihke vuoigatvuohta beassat geavahit sámegiela, gelbbolašvuohta sámi gielas ja máhtolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras iešguđet servodatsurggiin rievddada.
Dovne reakta bïesijibie utnedh saemiengïelen, maahtaldahke saemien gïelesne jïh maahtaldahke saemien gïelesne jïh kultuvresne ovmessie siebriedahkesuerkine #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><indic><pres><p3><sg>.
Oahpahussuorggis sihkkarastojuvvo mánáide vuoigatvuohta sámegieloahpahussii lága bokte.
Ööhpehtimmiesuerkesne maanide gorredåvva reakta saemienööhpehtæmman laaken baaktoe.
Ovttaskas olbmo vuoigatvuohta beassat geavahit sámegiela go deaivvadit dearvvašvuođabálvalusain ja riektelágádusain, lea sihkkarastojuvvon lága bokte, muhto ráddjejuvvon sámegiela hálddašanguvlui.
Oktegs almetjen reakta bïesijibie saemiengïelem utnedh goh healsoendïenesjinie jïh reaktoeberteminie gaavnesjidh, laaken baaktoe gorredovveme, mohte saemiengïelen reeremedajvese geehtestovveme.
Árbevirolaččat lea sámegiela dilli leamaš nanus sámi vuođđoealáhusain, ja vuođđoealáhusat leat leamaš hui deaŧalaččat sámegiela gáhttemii ja ovddideapmái.
Aerpiesïejhmetji saemiengïelen tsiehkie nænnoes saemien våaromejielieminie, jïh våaromejielemh orreme dan vihkele saemiengïelen vaarjelæmman jïh evtiedæmman.
Go olbmuid lohku njiedjá sámi vuođđoealáhusain, de das leat váikkuhusat sámegiela ovdáneapmái boahtteáiggis.
Goh almetji låhkoe saemien våaromejielieminie luajhtede, dellie desnie leah dïedth saemiengïelen evtiedæmman båetijen aejkien.
Leat uhccán sámegielat fálaldagat kultuvrras, girjjálašvuođas ja median nationála dásis ja ráddjejuvvon dasa mii buvttaduvvo sápmelaččaid bealis.
Leah onnen saemiengïeleh faalenassh kultuvresne, litteratuvresne jïh meedijinie nasjonaale daltesisnie jïh dïsse geehtestovveme mij saemiej bielesne dorjesåvva.
Oktiibuot 9 gieldda gullet sámegiela hálddašanguvlui dál, ja eanet gielddat leat árvvoštallan ohcat searvat hálddašanguvlui.
Ektiegaajhke 9 tjïelth saemiengïelen reeremedajvese govlih daelie, jïh jeenje tjïelth vierhtiedalleme ohtsedh meatan reeremedajvese.
Dát lea buorre ovdáneapmi mii čájeha ahte ollu gielddat váldet ovddasvástádusa sámegiela gáhttemis ja ovddideamis.
Daate buerie evtiedimmie mij vuesehte ahte jïjnje tjïelth dïedten saemiengïelem vaarjelimmeste vaeltieh jïh evtiedimmeste.
Sámediggi mearridii guovttegielalašvuođadoarjagiid ođđa juolludaneavttuid 2011:s.
Saemiedigkie gööktengïelehvoetendåarjoej orre laeviehtimmiemoenemetsiehkide nænnoesti jaepien 2011.
Ođđa juolludaneavttut galget buorebut čalmmustahttit ulbmilolahusa, ja ovttasbargošiehtadusat leat ráhkaduvvon juohke gielddain.
Orre laeviehtimmiemoenemetsiehkieh edtjieh buerebelaakan tjelmiestehtedh *ulbmilolahusa, jïh ektiebarkoelatjkoeh dorjesovveme fïerhtine tjïeltine.
Dat lea dahkkojuvvon vai sáhttá álggahit doaibmabijuid mat leat heivehuvvon juohke gieldda gielladillái.
Dïhte dorjesovveme vuj maahta råajvarimmieh aelkiehtidh mah sjïehtelovveme fïerhten tjïelten gïeletseahkan.
Dál leat 11 sámi giellaguovddáža mat ožžot vuođđodoarjaga Sámedikkis, ja eanebut háliidit beassat dán ortnegii.
Daelie leah 11 saemieh gïelejarngen mah våaromedåarjoem Saemiedigkeste åadtjoeh, jïh jeenjelaakan sijhtieh bïesedh daan öörnegasse.
Giellaguovddážiin lea deaŧalaš rolla sámegiela ovddideamis, ja lea ge hui deaŧalaš ahte dain leat buorit rámmaeavttut.
Gïelejarngine lea vihkele råållam saemiengïelen evtiedimmesne, jïh lea aaj dan vihkele ahte daj leah buerie mierietsiehkieh.
Sámediggi lea árvvoštallagoahtán sámi giellaguovddážiid.
Saemiedigkie saemien gïelejarngide vierhtiedallegåateme.
Árvvoštallan galgá muitalit man muddui giellaguovddážat lihkostuvvet sámegiela gáhttemiin ja ovddidemiin, ja guđe hástalusat dain leat.
Vierhtiedimmie edtja soptsestidh maam tïjjese gïelejarngh lahkaskieh saemiengïelen vaarjelimmine jïh evtiedimmine, jïh guhtene haestemh dejnie leah.
Giellaguovddážiid raporteren daid ruđaid geavaheamis maid sii ožžot Sámedikkis, čájehit ollu kurssaid ja doaimmaid.
Gïelejarngi reektedh dejtie beetnegh pråvhkoste aaj dah Saemiedigkeste åadtjoeh, jïjnje kurside jïh darjomh vuesiehtidh.
Nannen dihtii sámegiela ja eanedan dihtii dan geavaheami, lea Sámediggi máŋggaid jagiid almmuhan ruđaid iešguđet giellaprošeavttaide.
Åvteste saemiengïelem nænnostem jïh *eanedan åvteste dam pråvhkoem, lea Saemiedigkie gellide jaepiej bæjjoehtamme beetnegi ovmessie gïeleprosjeektide.
Doarjjaortnega ulbmiljoavku lea leamaš sámi álbmot.
Dåarjoeöörnegem ulmiedåehkie saemien aalmoge orreme.
Ohcamiid lohku dáidda ruđaide lea lassánan sakka, ja vurdojuvvon ain eanet lassáneapmi.
Ohtsemi låhkoe daejtie beetnegidie alme læssanamme, jïh annje vuartasovveme jeenje læssanimmie.
Dát čájeha ahte gielladoaibmabijuid dárbu sámi servodagas lea stuoris.
Daate vuesehte ahte gïeleråajvarimmiej daerpiesvoete saemien siebriedahkesne stoere.
Lea buorre go eanet gielddat lullisámi guovllus sáddejit ohcamiid, ja lea ge mihttenveara ahte Divttasvuona suohkan lea okta dain gielddain sámegiela hálddašanguovllus, mii proseantalogu mielde lea ožžon juolluduvvot eanemus ohcamiid áigodagas 2008-2010.
Buerie goh jeenje tjïelth åarjelsaemien dajvesne ohtsemh seedtieh, jïh lea aaj *mihttenveara ahte Divttasvuotnan tjïelte lea akte dejnie tjïeltine saemiengïelen reeremedajvesne, mij proseentelåhkoen mietie åådtjeme laeviehtovvedh *eanemus ohtsemi boelhkesne 2008-2010.
Namuhit berre maiddái ahte bohtet uhccán ohcamat Finnmárkku guovddášguovlluin.
Moenedh aaj byöroe ahte onnen ohtsemh båetieh Finnmaarhken voerngesdajvijste.
Ohcanvuđot ruđaid oktavuođas oahpahussii mii oaidnit ahte stipeandaohcamiid lohku alit ohppui sámegielas lassána.
Ohtsemevåaromen beetnegi gaskesisnie ööhpehtæmman mijjieh vuejniejibie ahte stipeendeohtsemi låhkoe jollebe learose saemiengïelesne læssene.
Stipeandalohku ohppiide geain lea sámegiella fágasuorggis joatkkaskuvllas, lea lassánan 39 proseanttain 4 maŋimus jagis.
Stipeendelåhkoe learoehkidie giej lea saemiengïele faagegievlesne jåarhkeskuvlesne, 39 proseentine læssanamme 4 minngebe jaepine.
Dattetge čájeha máhttoloktema sámi árvvoštallan ahte áin váilot oahpponeavvut ja oahpaheaddjit main lea gelbbolašvuohta.
Darhkan maahtoelutnjemem vuesehte saemiem vierhtiedalleme ahte annje learoevierhtieh jïh lohkehtæjjah fååtesieh mejnie lea maahtaldahke.
Mii oaidnit maiddái ahte váilevaš gielladoarjja lagasbirrasis váttásmahttá oahpahusa.
Mijjieh aaj vuejniejibie ahte fååtesæjja gïeledåarjoe voengesne *váttásmahttá ööhpehtimmiem.
Ovddasvástideaddji bealit
Tjåadtjoehtæjan bielieh
Nationála ja riikkaidgaskasaš lágat fuolahit buori muddui sámi álbmoga vuoigatvuođa beassat geavahit ja nannet iežaset giela.
Nasjonaale jïh gaskenasjonaale laakh buerie tïjjese huksieh saemien aalmogen reaktan bïesedh utnedh jïh nænnoestidh jïjtjsh gïelem.
Norgga stáhta lea geatnegahttojuvvon sihke rievttálaččat ja politihkalaččat nannet sámegiela ja láhčit dilálašvuođaid sámegieloahpahussii ja sámegiela geavaheapmái.
Nöörjen staate lea *geatnegahttojuvvon dovne #reaktoe<n><adj><comp><sg><nom> jïh politihkeleslaakan saemiengïelem nænnoestibie jïh nuepieh saemienööhpehtæmman jïh saemiengïelen pråvhkose laetjiejibie.
Stáhta lea geatnegahttojuvvon gieđahallat dárogiela ja sámegiela ovttadássásaččat, ja nu sihkkarastit gielaid dásseárvvu.
Staate lea *geatnegahttojuvvon gïetedalledh daaroengïelem jïh saemiengïelen #seammavyörtegs<adj><pl><nom>, jïh dan gïeli seammavyörtegsvoetem gorredidh.
Sámelága § 1-5 vuođul leat sámegiella ja dárogiella ovttaárvosaš gielat Norggas.
Saemienlaaken § 1-5:n mietie libie saemiengïele jïh daaroengïele seammavyörtegs #gïele<n><der_t><adj><attr> Nöörjesne.
Gielat galget leat ovttadássásaččat lága 3.
Gïelh seammavyörtegs edtjieh laaken 3.
kapihttala, Sámegiella, mearrádusa vuođul, maiddái gohčoduvvon Sámelága giellanjuolggadusat.
kapihtelem, Saemiengïele, nænnoestahken mietie, aaj gohtjesovveme Saemienlaaken gïelenjoelkedassh.
Sámelága giellanjuolggadusaid mearrádusaid ulbmil lea gáhttet ja ovddidit sámegiela erenoamážit dakko bokte ahte nannet giellageavaheami almmolaš oktavuođain.
Saemienlaaken gïelenjoelkedassi nænnoestahki ulmie lea vaarjelidh jïh evtiedidh saemiengïelem joekoenlaakan daagkoe gåaskoejin ahte gïeleåtnoem byjjes gaskesinie nænnosth.
Sámelága § 3-8 deattasta ahte juohkehaččas lea vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas.
Saemienlaaken § 3-8 tjïerteste ahte fïereguhten lea reakta ööhpehtimmiem åadtjodh saemiengïelesne.
Oahpahussii sámegielas ja sámegillii gusto vuođđoskuvla- ja joatkkaoahpahusláhka (oahpahusláhka) ja lágat dan olis.
Ööhpehtæmman saemiengïelesne jïh saemiengïelese dovve maadthskuvle- jïh jåarhkeööhpehtimmielaake (ööhpehtimmielaake) jïh laakh dan dïere.
Ráđđehus lea sámegiela doaibmaplána bokte láhčán vuođu viiddes ja guhkilmas áŋgiruššamii sámegielaid várás Norggas, man váldomihttomearri lea láhčit vuođu oadjebas boahtteáigái sámegiela várás.
Reerenasse saemiengïelen dahkoesoejkesjen baaktoe laatjeme våaromem vijries jïh *guhkilmas eadtjaldovvemasse saemiengïeli muhteste Nöörjesne, man åejvieulmiemierie lea laetjedh våaromem jearsoes båetijen aajkan saemiengïelen muhteste.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
Sámedikkis ii leat makkárge váldi lágaid bokte giellaáššiin earret § 6-4 vuođul oahpahuslágas, mii deattasta ahte Sámediggi addá láhkaásahusaid oahpahussii sámegielas vuođđoskuvlii ja joatkkaoahpahussii.
Saemiedigkien ij leah naan stillemem gænnah laaki baaktoe gïelegyhtjelassine bielelen § 6-4:n mietie ööhpehtimmielaakesne, mij tjïerteste ahte Saemiedigkie njoelkedassh ööhpehtæmman vadta saemiengïelesne maadthskuvlese jïh jåarhkeööhpehtæmman.
Dán válddi oaččui Sámediggi 1998:s.
Daam vaeltien Saemiedigkie åadtjoeji jaepien 1998.
Sámediggi galgá Sámelága § 3-12 vuođul váikkuhit sámegiela suodjaleami ja ovddideami.
Saemiedigkie edtja Saemienlaaken § 3-12:n mietie dijpedh saemiengïelen vaarjelimmiem jïh evtiedimmiem.
Sámediggi lea ovddimus áššedovdi sámegiela ovddideamis ja nannemis riikka dásis ja das lea deaŧalaš rolla sámegiela dili nannemis.
Saemiedigkie lea #ovtetje<adj><sup><attr> #aamhtese<n><cmp_sgnom><cmp> dabtije saemiengïelen evtiedimmesne jïh nænnoestimmesne rïjhken daltesisnie jïh desnie lea vihkeles råålla saemiengïelen tsiehkien nænnoestimmesne.
Sámedikki gelbbolašvuohta ja máhtolašvuohta dán suorggis lea mávssolaš, ja dat berre boahtit ovdan ovddasvástádus- ja váldesuorggis.
Saemiedigkien maahtaldahke jïh maahtaldahke daennie suerkesne vihkele, jïh dïhte byöroe fraamme båetedh dïedte- jïh *váldesuorggis.
Sámediggi hálddaša dál guovttegielalašvuođaruđaid gielddaide ja fylkkagielddaide.
Saemiedigkie daelie gööktengïelehvoetenbeetnegidie reerie tjïeltide jïh fylhketjïeltide.
Sámediggi lea ráhkadan buriid veahkkeneavvuid dasa ahte nannet giellageavaheami sihke gielddaid ja regiovnnaid dásis earret eará ovttasbargošiehtadusaid bokte Finnmárkku fylkkagielddain ja Romssa, Nordlándda ja Davvi-Trøndelaga fylkkasuohkaniiguin, ja sámegiela hálddašanguovllu 9 gielddain, guovttegielalašvuođaruđaid geavaheami oktavuođas.
Saemiedigkie buerie viehkievierhtide dïsse dorjeme ahte nænnosth gïeleåtnoen dovne tjïelti jïh regijovni daltesisnie gaskem jeatjah ektiebarkoelatjkoej baaktoe Finnmaarhken fylhketjïeltine jïh Romsan, Nordlaanten jïh Noerhte-Tröndelaagen fylhketjïeltigujmie, jïh saemiengïelen reeremedajven 9 tjïelth, gööktengïelehvoetenbeetnegi pråvhkoen gaskesisnie.
Eará veahkkeneavvut sámegiela nannemii leat njuolgga doarjagat sámi giellaguovddážiidda ja giellaprošeaktaruđaid hálddašeapmi.
Jeatjah viehkievierhtieh saemiengïelen nænnoestæmman leah rïekte dåarjoeh saemien gïelejarngide jïh gïeleprosjeektebeetnegi reereme.
Eaktun sihkkarastit sámegiela boahtteáiggi lea ahte gielddat gos sápmelaččat ásset, váldet ovddasvástádusa ja leat mielde nannemin ja ovddideamen giela.
Moenemetsiehkine saemiengïelem båetijen aejkien gorredidh lea ahte tjïelth gusnie saemieh veasoeh, dïedtem vaeltieh jïh mealtan nænnoestidh jïh gïelem evtiedidh.
Sámelága giellanjuolggadusat gustojit gielddaide mat gullet sámegiela hálddašanguvlui, ja dat leat danne geatnegahttojuvvon bálvalit álbmoga guovtti gillii.
Saemienlaaken gïelenjoelkedassh tjïeltide davvoeh mah saemiengïelen reeremedajvese guvlieh, jïh dah leah dannasinie *geatnegahttojuvvon aalmogem göökten gïelese hoksehtidh.
Muhto maiddái gielddat mat eai gula sámegiela hálddašanguvlui, leat geatnegahttojuvvon ovttaskas olbmuid vuoigatvuođaid ektui earret eará oahpahusas ja dearvvašvuođasuorggis.
Mohte aaj tjïelth eah mah saemiengïelen reeremedajvese govlh, leah *geatnegahttojuvvon oktegs almetji reaktaj muhteste gaskem jeatjah ööhpehtimmesne jïh healsoensuerkesne.
Sámi giellaguovddážiin lea deaŧalaš rolla sámegiela oahpahusas, čalmmustahttimis ja nannemis báikkálaččat.
Saemien gïelejarngine lea vihkele råållam saemiengïelen ööhpehtimmesne, tjelmiestehtiemisnie jïh nænnoestimmesne byjreskisnie.
Sámi giellaguovddážiin ii leat formálalaš ovddasvástádus sámegiela ovddideamis, muhto sin doaibma stivrejuvvon earret eará daid njuolgga doarjagiid eavttuid vuođul, maid Sámediggi mearrida.
Saemien gïelejarngine ij leah byjjes dïedte saemiengïelen evtiedimmesne, mohte daj darjome stuvresovveme gaskem jeatjah daj rïekte dåarjoej moenemetsiehkiej mietie, maam Saemiedigkie nænnoste.
Eaktun lea ahte ovttaskas sápmelaš ieš háliida nannet ja ovddidit iežas gelbbolašvuođa sámegielas, geavahit giela buot oktavuođain ja nu guhkás go vejolaš fievrridit giela boahtte bulvii ja nu leat mielde sihkkarastimin sámi gielaid boahtteáiggi.
Moenemetsiehkine lea ahte oktegs saemie jïjtje sæjhta nænnoestidh jïh evtiedidh jïjtjse maahtaldahkem saemiengïelesne, gïelem utnedh #gaajhke<prn><ind><pl><loc> gaskesinie jïh dan gåhkese goh buektehte foeresjidh gïelem #båetije<adj><sg><ill> boelvese jïh dan mealtan saemien gïelide båetijen aejkien gorredidh.
Rámmaeavttut
Mierietsiehkieh
Nationála ja riikkaidgaskasaš lágat, ekonomiija ja olmmošlaš resurssat leat rámmaeavttut main lea mearkkašupmi giellaovddideapmái.
Nasjonaale jïh gaskenasjonaale laakh, ekonomije jïh garkeles #resursse<n><pl><nom> leah mierietsiehkieh mejnie lea mïerhkesjimmie gïeleevtiedæmman.
Sihke nationála ja riikkaidgaskasaš lágat sihkkarastet sámegiela dili, ja geatnegahttet Norgga stáhta leat mielde nannemin sámegiela.
Dovne nasjonaale jïh gaskenasjonaale laakh saemiengïelen tsiehkiem gorredieh, jïh *geatnegahttet Nöörjen staaten mealtan saemiengïelem nænnoestidh.
Lágat iehčanassii eai suodjal gal gielaid, ja gielaid boahtteáigái lea hui deaŧalaš ahte leat buorit rámmaeavttut vai sáhttá fidnet duohta ovttadássásašvuođa sámegiela ja dárogiela gaskkas.
Laakh #jïjtje<prn><ref><ess> eah hågkh gïelh vaarjelh, jïh gïeli båetijen aajkan lea dan vihkele ahte leah buerie mierietsiehkieh vuj maahta saetnies mïrrestallemem åadtjodh saemiengïelen jïh daaroengïelen gaskesne.
Ekonomalaš resurssat leat hástalussan sihke gielddaide, giellaguovddážiidda, skuvllaide ja eará ásahusaide mat barget sámegielain.
Ekonomeles #resursse<n><pl><nom> leah haestieminie dovne tjïeltide, gïelejarngide, skuvlide jïh jeatjah institusjovnide mah saemiengïeline berkieh.
Dat ekonomalaš resurssat maid Sámediggi dál oažžu, eai dávis servodaga dárbbuide, eai ge sáhte váikkuhit ahte šaddá buoret dásseárvu sámegiela ja dárogiela gaskkas ja ahte dat ožžot seamma ovdánanvejolašvuođaid.
Dah ekonomeles #resursse<n><pl><nom> aaj Saemiedigkie daelie åådtje, eah siebriedahkem svåårh daerpiesvoetide, eah aaj maehtieh dijpedh ahte sjædta buerebe seammavyörtegsvoete saemiengïelen jïh daaroengïelen gaskesne jïh dah seamma evtiedimmienuepide åadtjoeh.
Stuorra hástalussan lea dattetge olmmošlaš resurssaid váilevašvuohta.
Stoere haestieminie lea darhkan garkeles #resursse<n><pl><gen> #fååtesidh<vblex><tv><prsprc><der_vuota><n><sg><nom>.
Dál eai leat doarvái giellabargit, oahpaheaddjit eai ge giellamáhtolaččat iešguđet surggiin dasa ahte fuolahit daid bargamušaid mat almmolaš orgánain leat nationála lágaid ektui.
Daelie eah leah nuekies gïelebarkijh, eah lohkehtæjjah aaj #gïeledaajroe<n><adj><der_aadv><adv> ovmessie suerkine nehkelh ahte dejtie #barkedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><nom> huksieh mah byjjes orgaanine nasjonaale laaki muhteste årrodh.
Eanet resurssat dárbbašuvvojit dađi mielde go servodat ovdána.
Jeenje #resursse<n><pl><nom> daarpesjovvieh *dađi mealtan goh siebriedahke åvtene.
Šaddá váttis ollašuhttit daid áigumušaid ahte eanedit sámegiela geavaheami nu guhká go váilot nu ollu resursaolbmot ja fágalaš gelbbolašvuohta.
Sjædta geerve tjïrrehtidh dejtie aajkoeh ahte *eanedit saemiengïelen pråvhkoen dan guhkiem goh fååtesieh dan jïjnje #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>almetjh jïh faageles maahtaldahke.
Dilli lea duođalaš, ja mii oaidnit čađat resursadárbbuid dađistaga go doaibmabijut álggahuvvojit.
Tsiehkie itjmies, jïh mijjieh vuejniejibie tjïrrehth #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>daerpiesvoetide ånnetji goh råajvarimmieh aelkiehtovvieh.
Dárbbašuvvojit ollu fágaolbmot sámegielas ja olbmot geain lea gelbbolašvuohta sámi diliin ja sámi diliid birra.
jïjnje faagealmetjh Daarpesjovvieh saemiengïelesne jïh almetjh giej lea maahtaldahke saemien tsiehkine jïh saemien tsiehkiej bïjre.
Danne lea olmmošlaš resurssaid ja doarvái ekonomalaš resurssaid váilevašvuohta stuorámus hehttehussan sámegiela ovdáneapmái.
Dannasinie lea garkeles #resursse<n><pl><gen> jïh nuekies ekonomeles #resursse<n><pl><gen> #fååtesidh<vblex><tv><prsprc><der_vuota><n><sg><nom> stoeremes dåeriesmoerine saemiengïelen evtiedæmman.
Boahttevaš hástalusat
Båetije haestemh
Sámegiela gáhttema ja ovddideami oktavuođas leat máŋga hástalusa.
Saemiengïelen vaarjelimmien jïh evtiedimmien gaskesisnie leah gellie haestemh.
Čilgehusas mii deattuhit 4 váldosuorggi mat min mielas leat deaŧaleamos eaktu dasa ahte gielas galget leat ovdánanvejolašvuođat maiddái boahtteáiggis.
Tjïelkestimmesne mijjieh 4 åejviesuerkieh tjïelkestehtiejibie mah mijjen mïelesne leah vihkielommes moenemetsiehkie dïsse ahte gïelesne edtjieh leah åvtenimmienuepieh aaj båetijen aejkien.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 83. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 83. bielie 90 bielesne
1.Sámegiela geavaheddjiid lohku 2.Sámegiela geavaheapmi 3.Giellafágalaš ovddideapmi 4.Sámedikki ja earáid váldi ja rolla.
1.saemiengïelen utniji låhkoe 2.saemiengïelen pråvhkoe 3.Gïelefaageles evtiedimmie 4.Saemiedigkien jïh jeatjebi stilleme jïh råålla.
Áŋgiruššansuorgi 1: Sámegiela geavaheddjiid lohku
Barkoesuerkie 1: Saemiengïelh utniji låhkoe
Eaktun sámegiela gáhttemii ja nannemii lea ahte leat sámegiela geavaheaddjit.
Moenemetsiehkine saemiengïelen vaarjelæmman jïh nænnoestæmman lea ahte leah saemiengïelen utnijh.
Sámegiela geavaheaddjit vuolggahit dárbbuid servodagas ja nu sii leat hui deaŧalaččat giela boahtteáigái.
Saemiengïelen utnijh daerpiesvoeth siebriedahkesne seedtieh jïh dan dah leah dan vihkele gïelen båetijen aajkan.
Sámedikki mihttomearri lea leamaš eanedit giellageavaheddjiid logu vai giella nannejuvvo ja ovddiduvvo.
Saemiedigkien ulmie orreme *eanedit gïeleutniji låhkoem vuj gïele nænnoeståvva jïh evtiedåvva.
Maiddái boahtteáiggis dat lea deaŧalaš.
Aaj båetijen aejkien dïhte vihkele.
Hástalussan lea oažžut ovttaskas geavaheaddji válljet sámegiela.
Haestieminie lea åadtjodh oktegs utnijem veeljedh saemiengïelem.
Ii Sámediggi ii ge oktage eará almmolaš ásahus sáhte stivret ovttaskasa priváhta giellageavaheami.
Ij ij Saemiedigkie gænnah #akte<num><attr> jeatjah byjjes institusjovne maehtieh stuvredh *ovttaskasa privaate gïeleåtnoem.
Nu dat dieđusge galgá leat.
Dan dïhte hævvi edtja årrodh.
Dattetge dáidá beaivválašgiela priváhta válljen ruovttus leat deaŧaleamos fáktorin álgoálbmotgielaid boahtteáigái.
Darhkan sååjhtoe fïerhtenbeajjetjegïelen privaate veeljeme gåetesne årrodh vihkielommes faktorinie aalkoeåålmegegïeli/aalkoeåålmehgïeli/aalkoeåålmhgïeli båetijen aajkan.
Giela eahpeformálalaš fievrrideapmi buolvvas bulvii lea ealli sámegiela deaŧaleamos dáhkádus.
Gïelen ovbyjjes juhteme boelvesne boelvese lea dyjre/dyre saemiengïelen vihkielommes *dáhkádus.
Vaikke vel almmolašvuohta ii sáhte stivret ovttaskasaid giellaválljema, de lea deaŧalaš ahte ovttaskas giellageavaheddjiin lea duohta válljenmunni.
Jalhts annje ij byögkelesvoete maehtieh stuvredh *ovttaskasaid gïeleveeljemem, dellie vihkele ahte oktegs gïeleutniji lea saetnies veeljemenuepie.
Mis ferte leat dakkár vuogádat maid servodat atná árvvus, servodat ferte atnit sámegielmáhtu deaŧalaš gelbbolašvuohtan, ja dát máhttu ferte maid leat formálalaš gelbbolašvuohta.
Mijjen tjuara årrodh dagkeres systeeme maam siebriedahke aarvosne åtna, siebriedahke tjuara saemiengïelhmaahtoem utnedh vihkeles maahtaldahkine, jïh daate maahtoe tjuara aaj årrodh byjjes maahtaldahke.
Seammás go lea ovttaskas olbmo duohken válljet ruovttu beaivválašgiela, de lea ovttaskas olbmo ovddasvástádus geavahit giela iešguđet oktavuođain.
Seammasïenten goh lea oktegs almetjen duekesne gåetiem fïerhtenbeajjetjegïelen veeljedh, dellie lea oktegs almetjen dïedte gïelem utnedh ovmessie gaskesinie.
Juohkehaččas lea ovddasvástádus gáhttet, ovddidit ja fievrridit giela boahtte bulvii.
Fïereguhten lea dïedte vaarjelidh, evtiedidh jïh gïelem foeresjidh #båetije<adj><sg><ill> boelvese.
Lea deaŧalaš ahte buohkat váldet ovddasvástádusa, ja geavahit sámegiela buot oktavuođain.
Vihkele ahte gaajhkesh dïedtem vaeltieh, jïh saemiengïelem utnieh #gaajhke<prn><ind><pl><loc> gaskesinie.
Seammás lea deaŧalaš ahte dat máhttu ja gelbbolašvuohta, mii boarráset giellageavaheddjiin lea, buorebut fuolahuvvo ja váldojuvvo atnui giellaoahpahusas.
Seammasïenten vihkele ahte dïhte maahtoe jïh maahtaldahke, mij båarasåbpoe gïeleutniji lea, buerebe hoksesåvva jïh åtnose vaaltasåvva gïeleööhpehtimmeste.
Giellageavaheddjiid gelbbolašvuohta lea mávssolaš, ja dat mearkkaša ollu giela boahttevaš ovdáneapmái.
Gïeleutniji maahtaldahke vihkele, jïh dïhte krööhkeste jïjnje gïelen båetije evtiedæmman.
Dárbbašuvvo maiddái ahte sii geat hálddašit giela bures, doibmet buori ovdagovvan ja leat dihtomielalaččat sámegielgeavaheamis buot oktavuođain.
Aaj daarpesjåvva dah gïeh gïelem hijven reerieh, juhtieh buerie åvteguvvine jïh fahkan/fahkoes #saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>pråvhkosne #gaajhke<prn><ind><pl><loc> gaskesinie.
Dakkár ovdagovat han movttiidahttet ja oaivadit giellageavaheapmái, ja seammás bajidit oktasaš dihtomielalašvuođa giellageavaheamis.
Dagkeres åvteguvvieh *han eadtjaldehtieh jïh *oaivadit gïeleåtnose, jïh seammasïenten ektie voerkesvoetem gïeleåtnosne bijjiedidh.
Lea deaŧalaš boahtteáiggi giellaplánemii guđđit dan oainnu ahte sámegiella lea noađđin, maiddái ekonomalaččat.
Lea vihkeles båetijen aejkien gïelesoejkesjæmman *guđđit dam vuajnoem ahte saemiengïele lea maajsojne, aaj #ekonomeles<adj><comp><sg><nom>.
Sámegielas lea iešalddis árvu, ja giela stáhtusa loktemii lea deaŧalaš ahte stáhtus ja ekonomiija eai seaguhuvvo.
Saemiengïelesne lea oktegh aarvoe, jïh gïelen staatusen lutnjemasse vihkele ahte eah staatuse jïh ekonomije pleenth.
Galgá go leat mihttomearrin ahte buohkat ohppet veaháš sámegiela vai galget go muhtumat oahppat sámegiela bures? Galgá go eanetlohkoálbmot oahppat ja váldit atnui sámegiela? Galgá go giellapolitihkka stivrejuvvot eanet gohččuma bokte ahte geavahit sámegiela? Mo galgá sihkkarastit buori giellasirdima buolvvas bulvii?
Edtja goh årrodh ulmine ahte gaajhkesh lierieh ånnetji saemiengïelem vuj edtjieh goh muvhth saemiengïelem hijven lïerijibie? Edtja goh gellientaaleaalmoge lïerijibie jïh åtnose saemiengïelem vaeltedh? Edtja goh gïelepolitihke stuvresovvedh jeenje gåhtjomen baaktoe ahte saemiengïelem utnedh? Guktie edtja buerie gïelesertiestimmiem gorredidh boelvesne boelvese?
Áŋgiruššansuorgi 2: Sámegiela geavaheapmi
Barkoesuerkie 2: Saemiengïelh pråvhkoe
Deaŧalaš fáktovra giellaovddideamis lea addit sámegielaide ovdánanvejolašvuođaid seamma dásis dárogielain.
Vihkeles *fáktovra gïeleevtiedimmesne lea saemiengïelide evtiedimmienuepide vedtedh seamma daltesisnie daaroengïeline.
Giela geavaheapmi ii galgga leat nu ahte lea vejolašvuohta válljet sámegiela almmolaš ja priváhta oktavuođain, muhto baicce galgá oažžut seammalágan bálvalusaid sámegilli ja dárogillii.
Ij gïelen pråvhkoe edtjh dan årrodh ahte lea nuepie saemiengïelem veeljedh byjjes jïh privaate gaskesinie, mohte buerebh edtja aktelaaketje dïenesjidie åadtjodh saemienbyjje jïh daaroengïelese.
Sámegiela nannen-, suodjalan- ja ovddidanbarggus lea eaktun ahte giella gullo ja oidno seamma dásis majoritehta gielain Norggas.
Saemiengïelen nænnoestimmie-, vaarjelimmie- jïh evtiedimmiebarkosne lea moenemetsiehkine ahte gïele govlesåvva jïh seamma daltesisnie vååjnoe #majoriteete<n><sg><gen> gïeline Nöörjesne.
Sámegiella ja dárogiella leat ovttaárvosaš gielat, ja danne lea lunddolaš ahte Norggas eanet geavahuvvojit guokte giela.
Saemiengïele jïh daaroengïele leah seammavyörtegs gïelh, jïh dannasinie iemie ahte Nöörjesne jeenje göökte gïelh åtnasuvvieh.
Eaktun dasa ahte sámegiella geavahuvvo, gullo ja oidno lea ahte gávdnojit arenat gos giela duođai sáhttá geavahit.
Moenemetsiehkine dïsse ahte saemiengïele åtnasåvva, govlesåvva jïh vååjnoe lea ahte sijjieh gååvnesieh gusnie gïelem darhkan maahta utnedh.
Dán lágan arenaid haga ii leat gielas ávki ja das lea unnán árvu.
Daennie laakesne sijjiej namhtah ij gïelesne leah nåhtoe jïh desnie lea ånnetji aarvoe.
Hástalussan otnáš servodagas lea ahte giella ollu báikkiin ii leat lunddolaš oassi beaivválaš eallimis, ja ahte gávdnojit menddo unnán giellageavahanarenat.
Haestieminie daanbeajjetje siebriedahkesne lea ahte gïele jïjnje sijjine ij leah iemie boelhke fïerhtenbeajjetje jieliemisnie, jïh ahte gååvnesieh ååpsen ånnetji gïeleåtnoesijjieh.
Áigumušaid ahte sámegiella galgá leat beaivválaš giellan, lea váttis olahit nu guhká go ii leat vejolašvuohta geavahit giela buot almmolaš hálddašeamis, stáhta etáhtain, ja dahje birrasiin gulahallamis muđui.
Aajkoeh ahte saemiengïele edtja årrodh fïerhtenbeajjetje gïeline, geerve hïnnedh dan guhkiem goh ij leah nuepie gïelem utnedh gaajhke byjjes reeremisnie, staaten etaatine, jïh jallh byjresinie gaskesadtemisnie voen.
Giellaarenat mánáide ja nuoraide leat mearrideaddji deaŧalaččat giellaovddideapmái, seammás go álgooahpahusas lea unnán ávki jos eai gávdno arenat gos hárjehallat giela.
Gïelesijjieh maanide jïh noeride nænnoestæjja vihkele gïeleevtiedæmman, seammasïenten goh aalkoeööhpehtimmesne lea ånnetji nåhtoe jis eah gååvnesh sijjieh gusnie gïelem saavrijibie.
Giellapolitihka báidnet dávjá fuones miellaguottut sámi gillii ja kultuvrii.
Gïelepolitihken *báidnet daamhtah geerve *miellaguottut saemien gïelese jïh kultuvrese.
Dás lea heajos váikkuhus sámegiela dili nannenbargui servodagas.
Daelie lea geerve dïedte saemiengïelen tsiehkien nænnoestimmiebarkose siebriedahkesne.
Giela ovdánanvejolašvuođaide lea vealtameahttun deaŧalaš ahte sámi giella ja kultuvra ii amašuvvo, muhto adnojuvvo lunddolaš oassin servodagas.
Gïelen evtiedimmienuepide lea #uvtedh<vblex><tv><der_meahttun><adj><attr> vihkele ahte ij saemien gïele jïh kultuvre *amašuvvo, mohte åtnasåvva iemie boelhkine siebriedahkesne.
Sámegiela máhttu ja dovdan lea mielde njeaidimin fuones miellaguottuid ja nie loktemin maiddái giela dili.
Saemiengïelen maahtoe jïh dabteme mealtan *njeaidimin geerve *miellaguottuid jïh naemhtie aaj gïelen tsiehkiem lutnjedh.
Buot almmolaš ja gielddalaš surggiin servodagas lea stuorra dárbu háhkat gelbbolašvuođa sámi gielas ja kultuvrras.
Gaajhke byjjes jïh tjïelten suerkine siebriedahken lea stoere daerpiesvoete skååffedh maahtaldahken saemien gïelesne jïh kultuvresne.
Buot servodatsurggiin váilot fágaolbmot geain livččii gelbbolašvuohta sámegielas, ja danne lea áibbas dárbu ollislaččat áŋgiruššat fágaolbmuid rekrutteremiin ja oahpahusain vai livččii vejolašvuohta oažžut sámegiela gelbbolašvuođa servodahkii.
Gaajhkine siebriedahkesuerkine fååtesieh faagealmetjh giej lea maahtaldahke saemiengïelesne, jïh dannasinie lea aejvie daerpiesvoete ellieslaakan eadtjaldovvedh faagealmetji dåårrehtimmine jïh ööhpehtimmine vuj lea nuepie saemiengïelen maahtaldahkem åadtjodh siebriedahkese.
Sámegiela gelbbolašvuođa dárbu ii leat stuoris dušše almmolaš ja gielddalaš bálvalusain, muhto maiddái sosiálalaš ja kultuvrralaš fálaldagain servodagas.
Saemiengïelen maahtaldahken ij daerpiesvoete leah stoere ajve byjjes jïh tjïelten dïenesjinie, mohte aaj sosijaale jïh kulturelle faalenassine siebriedahkesne.
Media, girjjálašvuohta ja gulahallan leat erenoamáš mávssolaččat mánáide ja nuoraide.
Meedije, litteratuvre jïh gaskesadteme leah sjïere vihkele maanide jïh noeride.
Sámegielat fálaldat dáin lea dárbbašlaš mánáid ja nuoraid giellaovddideapmái.
Saemiengïeleh faalenasse daejnie lea daerpies maanaj jïh noeri gïeleevtiedæmman.
Sámi vuođđoealáhusat leat leamaš ja leat ain deaŧalaččat giellaovdáneapmái.
Saemien våaromejielemh orreme jïh leah annje vihkele gïeleevtiedæmman.
Árbevirolaččat lea giella leamaš nanus sámi ealáhusain, ja dat leat leamaš deaŧalaččat sámegiela guoddin ja seammás lea árbevieruid gaskkusteapmi leamaš nanus sámi ealáhusaid gaskkas.
Aerpiesïejhmetji gïele nænnoes saemien jielieminie, jïh dah vihkele orreme saemiengïelen guedtemen jïh seammasïenten tradisjovnide buekteme nænnoes saemien jielemi gaskesne.
Sámi ealáhusaid gaskkas maid dattetge vásihit stuorra hástalusaid giellaovddideami ektui.
Saemien jielemi gaskesne aaj darhkan stoere haestiemidie gïeleevtiedimmien muhteste damtijibie.
Sámegiella ii fievrriduvvo buolvvas bulvii šat nugo ovdal, ja ollu máhttu, tearpmat ja doahpagat jávket beaivválaš gielas.
Ij saemiengïele boelvesne foeresjh boelvese vielie goh aarebi, jïh jïjnje maahtoe, teermh jïh lahtesh fïerhtenbeajjetje gïelesne jaavoelieh.
Dán fuones ovdáneami fertešii jorgalahttit.
Daam geerve evtiedimmiem tjuara #jarkoestidh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><inf>.
Maiddái dat go vuođđoealáhusain geahppánit doallit addá fuones váikkuhusaid giellaovdáneapmái.
Aaj dah goh våaromejielieminie steerijh nåhkieh geerve dïedtide gïeleevtiedæmman vadta.
Dát dilli addá fuola, ja lea dárbu álggahit doaibmabijuid eastadan dihte giela dili hedjoneami árbevirolaš sámegiela arenain.
Daate tsiehkie hoksem vadta, jïh lea daerpiesvoete aelkiehtidh råajvarimmiej jeeredh åvteste gïelen tsiehkien veasjomen aerpiesïejhme saemiengïelen sijjine.
Galgá go sámegiella ja dárogiella geavahuvvot dássálaga buot servodatsurggiin vai galggašii go čielgasit juohkit doaimma nu ahte sámegiella lea váldogiella muhtun surggiin ja dárogiella fas eará surggiin? Mainna lágiin sáhttá Sámediggi leat mielde buorideamen sámegiela ovdánanvejolašvuođaid? Mainna lágiin galgá sámegiella šaddat lunddolaš oassin servodagas?
Edtja goh saemiengïele jïh daaroengïele åtnasovvijibie *dássálaga gaajhkine siebriedahkesuerkine vuj edtja goh tjïelkelaakan darjomem dan juekiejibie ahte saemiengïele lea åejvieulmie muvhtene suerkesne jïh daaroengïele viht jeatjah suerkine? Mejnie vuekine maahta Saemiedigkie mealtan årrodh saemiengïelen evtiedimmienuepide bueriedidh? Mejnie vuekine edtja saemiengïele iemie boelhkine sjïdtedh siebriedahkesne?
Áŋgiruššansuorgi 3: Giellafágalaš ovdáneapmi
Barkoesuerkie 3: Gïelefaageles evtiedimmie
Giellafágalaš ovdáneapmi lea deaŧalaš oassi sámegiela nannemis ja ovddideamis.
Gïelefaageles evtiedimmie lea vihkeles boelhke saemiengïelen nænnoestimmesne jïh evtiedimmesne.
Stuorra dárbu lea ovddidit terminologiija, čohkket báikenamaid ja ovdánahttit giellateknologiija.
Stoere daerpiesvoete lea evtiedidh terminologijem, seeptjedh sijjienommh jïh evtiedidh gïeleteknologijem.
Sámi báikenamaid čohkken ja registreren lea stuorra hástalus, ja go báikenamat eai leat registrerejuvvon de sáhttet dat jávkat.
Saemien sijjienommi seeptjemen jïh registreereme lea stoere haesteme, jïh goh eah sijjienommh leah registreeresovveme dellie maehtieh dah jaavoelidh.
Terminologiija ovddideapmi lea áddjás bargu, ja ollu fágasurggiin váilu ain terminologiija.
Terminologijen evtiedimmie lea sööjmes barkoe, jïh jïjnje faagegievline annje fååtese terminologije.
Deaŧalaš lea maiddái dat ahte sámegielat čuvvot giellateknologalaš ovdáneami.
Vihkele lea aaj dïhte ahte saamastallije gïeleteknologeles evtiedimmiem dåeriedieh.
Dárbbašuvvojit earret eará jorgalanprográmmat, neahttavuđot veahkkereaiddut, hállansyntesa ja applikašuvnnat jierbmetelefovdnii.
Gaskem jeatjah daarpesjovvieh jarkoestimmieprogrammh, gaskeviermievåaromen viehkiedïrregh, soptsestimmiesyntese jïh applikasjovnh jiermietelefovnese.
Dárbbašuvvojit elektrovnnalaš sátnegirjjit maid bidjat internehttii ja lea dárbu ovddidit spealuid ja applikašuvnnaid.
elektrovneles baakoegærjah Daarpesjovvieh aaj gaskevearman bïejedh jïh lea daerpiesvoete spïelh evtiedidh jïh applikasjovnh.
Ferte čohkket maiddái sierra suopmaniid hállanávdnasiid hállansyntesa ovddideapmái.
Tjuara aaj seeptjedh sjïere smaaregi syjjematerijelli soptsestimmiesyntesen evtiedæmman.
Servodat rievdá dađistaga, ja nu maiddái giellageavaheapmi.
Siebriedahke ånnetji jorkeståvva, jïh dan aaj gïeleåtnoe.
Dárogiela ja riikkaidgaskasaš sánit darvánit sámegielaide ja šaddet oassin beaivválaš gielas.
Daaroengïelen jïh gaskenasjonaale baakoeh saemiengïelide dabranieh jïh sjidtieh boelhkine fïerhtenbeajjetje gïelesne.
Dán lágan sánit váldojuvvojit geavahussii dalle go váilot sámegielas sánit, muhto maiddái dábit ja rávnnjáldagat váikkuhit giellageavaheapmái ja rievdadit dan.
Daennie laakeste baakoeh åtnose dellie vaaltasuvvieh goh saemiengïelesne fååtesieh baakoeh, mohte aaj vuekieh jïh *rávnnjáldagat gïeleåtnose dijpieh jïh dam jarkestieh.
Dát lea hui eahpeoiddolaš sámegiela ovddideapmái.
Daate lea dan *eahpeoiddolaš saemiengïelen evtiedæmman.
Mainna lágiin beavttálmahttit terminologiijaovddideami sámegielas? Galgá go terminologiijaovddideapmi váldit vuolggasaji árbevirolaš sámi sániin vai riikkaidgaskasaš terminologiijas? Galgá go terminologiijaovddideami mihttomearrin leat unnidit erohusaid sierra sámi čállingielaid gaskka? Mainna lágiin hoahpuhit sámi báikenamaid čohkkema ja registrerema? Mainna lágiin geavahit ođđa teknologiija árbedieđuid ja terminologiija gaskkusteapmái? Mainna lágiin sihkkarastit buori giellateknologalaš ovdáneami ja giellareaidduid ovdáneami?
Mejnie vuekine *beavttálmahttit terminologijeevtiedimmiem saemiengïelesne? Edtja goh terminologijeevtiedimmie feelemesijjiem vaeltedh aerpiesïejhme saemien baakojste vuj gaskenasjonaale terminologijeste? Edtja goh terminologijeevtiedimmien ulmine årrodh joekehtsh unniedidh sjïere saemien tjaaleldhgïeli gaskemsh? Mejnie vuekine saemien sijjienommi seeptjemem jïh registreeremem skroedtedehtieh? Mejnie vuekine utnieh orre teknologijen aerpiedaajroej jïh terminologijen buektiemasse? Mejnie vuekine gorredibie bueriem gïeleteknologeles evtiedimmiem jïh gïeledïrregi evtiedimmiem?
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 85 .siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 85 .bielie 90 bielieh
Áŋgiruššansuorgi 4: Sámedikki rolla ja váldi
Barkoesuerkie 4: Saemiedigkieh råålla jïh stilleme
Sámedikki jienastuslogu vuođđun leat subjektiivvalaš ja gielalaš eavttut.
Saemiedigkien veeljemelåhkoen våaroeminie leah *subjektiivvalaš jïh gïeleh moenemetsiehkieh.
Subjektiivvalaš eaktu lea ahte dovdá iežas sápmelažžan, ja gielalaš eaktun lea sámegiella, ahte lea go dat leamaš ruovttugiella su bearrašis.
*Subjektiivvalaš moenemetsiehkie lea ahte jïjtjemse dabta saemine, jïh gïeleh moenemetsiehkine lea saemiengïele, ahte lea goh dah gåetiegïele dan fuelhkesne.
Dieinna lágiin lea sámegiella hui deaŧalaš olles sámi servodahkii.
Duejnie vuekine lea saemiengïele dan vihkeles abpe saemien siebriedahkese.
Gielladilli ja dan ovdáneapmi addá de stuorra váikkuhusaid sámi álbmogii.
Gïeletsiehkie jïh dan evtiedimmie dellie stoere dïedtide vadta saemien aalmogasse.
Sámedikki váldi giellapolitihkas lea vealtameahttun deaŧalaš sámi álbmoga boahtteáigái.
Saemiedigkien stilleme gïelepolitihkesne lea #uvtedh<vblex><tv><der_meahttun><adj><attr> vihkeles saemien aalmogen båetijen aajkan.
Sámedikkis lea konsultašuvdnašiehtadusa bokte vejolašvuohta konsulteret áššiin mat gusket sámi álbmogii, muhto dát ii leat doarvái gielaid sihkkarastimii boahtteáigái.
Saemiedigkien lea konsultasjovnelatjkoen baaktoe nuepie konsulteeredh aamhtesinie mah saemien aalmogasse dijpieh, mohte ij daate nuekies leah gïeli gorredæmman båetijen aajkan.
Orru áibbas lunddolaš ahte Sámediggi dat galgá bidjat eavttuid sámegiela ovddideapmái Norggas ja lea dárbu čilget makkár rolla ja váldi Sámedikkis galgá leat giellaáššiin.
#Årrodh<vblex><iv><imp><p1><du> aejvie iemie ahte Saemiedigkie dïhte edtja moenemetsiehkiej saemiengïelem bïejedh evtiedæmman Nöörjesne jïh lea daerpiesvoete boejhkelidh magkeres råållam jïh stillemem Saemiedigkien edtja gïelegyhtjelassine.
Sámegielat leat min máttuid skeaŋka midjiide, maid mii fas fertet doalvut boahtte buolvvaide.
Saamastallije leah mijjen maadtoej daevere mijjese, maam mijjieh viht tjoerijibie saehtedh #båetije<adj><pl><ill> boelvide.
Gielas lea stuorra symbolaárvu sámiide go lea álgoálbmot.
Gielas lea stoere *symbolaárvu saemide goh lea aalkoeåålmege/aalkoeåålmeh.
Vaikko sámegielat leat sámiid iežaset gielat, de ii leat Sámedikkis formálalaš váldi giellaáššiin.
Jalhts saamastallije leah saemiej jïjtjsh gïelh, dellie ij Saemiedigkesne leah byjjes stilleme gïelegyhtjelassine.
Konkrehta ovdamearkan lea dat go Sámelága giellanjuolggadusaid rihkkumis eai leat makkárge čuvvosat olbmuide geat rihkkot daid.
Konkreete vuesiehtimmine lea dïhte goh Saemienlaaken gïelenjoelkedassi miedtiemisnie eah leah naan *čuvvosat almetjidie gïeh dejtie miedtieh.
Dieinna lágiin šaddá ge eahpeoiddolaš geavahus man geažil ovttaskas olbmuid vuoigatvuođat eai ollašuhttojuvvo.
Duejnie vuekine sjædta aaj *eahpeoiddolaš åtnoe man dïete oktegs almetji eah reaktah tjïrrehth.
Ovttaskas olbmuin lea maiddái váttis daidda geaidda dán lágan geavahus čuohcá, diehtit gosa galgá váldit oktavuođa go áigot gozihit iežaset vuoigatvuođaid.
Oktegs almetji lea aaj geerve dejtie giejtie daennie laakesne åtnoe tsavtsa, daejredh gosse edtja gaskesem vaeltedh goh sijhtieh geehtedh jïjtjsh reaktah.
Dát dilli lea hui eahpeoiddolaš giela dillái servodagas, ja áiggi mielde sáhttá dat bilidit daid bohtosiid mat leat boahtán láhkaaddima bokte.
Daate tsiehkie lea dan *eahpeoiddolaš gïelen tseahkan siebriedahkesne, jïh tïjjen mietie maahta dïhte skilkedh dejtie illedahkh mah laakevedtemen baaktoe båateme.
Galgá go bearráigeahččan- ja váiddaorgána doaibma sirdojuvvot Sámediggái vai galgá go Sámediggi hálddašit sámelága giellanjuolggadusaid bearráigeahččan- ja váiddaorgána? Galgá go Sámedikkis leat mearridanváldi dalle go gielddat váldojuvvojit mielde sámegielaid hálddašanguvlui?
Edtja goh vuartasjimmie- jïh klååkemeorgaanen darjome Saemiedægkan jåhtasovvedh vuj edtja goh Saemiedigkie saemienlaaken gïelenjoelkedasside reeredh vuartasjimmie- jïh klååkemeorgaanen? Edtja goh Saemiedigkien årrodh nænnoestimmiereaktah dellie goh tjïelth mealtan saemiengïeli reeremedajvese vaaltasuvvieh?
Ollu almmolaš instánssat leat mielde ollašuhttimin mearrádusaid mat gusket sámegillii.
Jïjnje byjjes #instanse<n><pl><nom> mealtan nænnoestahkh tjïrrehtidh mah saemiengïelese dijpieh.
Gielddain, fylkkagielddain, fylkkamanniin, direktoráhtain, departemeanttain, Sámedikkis ja Ráđđehusas leat sierralágan rollat barggus sámegielaiguin.
Tjïeltine, fylhketjïeltine, #fylhke<n><cmp_sggen><cmp>#munnie<n><nomag><pl><ine>, direktoraatine, departemeentine, Saemiedigkien jïh reerenassen leah #sjïere<adj><cmp_attr><der_lágan><adj><attr> råållah barkosne saemiengïeligujmie.
Galggašii go geahčadišgoahtit ja juohkit ovddasvástádusa ja bargguid almmolaš gielladoaibmabijuid oktavuođas? Galgá go Sámedikkis leat nationála oktiiordnen- ja ovttastahttinovddasvástádus doaibmabijuin sámegiela ektui?
Edtja goh vuejniegåetedh jïh dïedtem jïh barkoej byjjes gïeleråajvarimmide gaskesisnie juekedh? Edtja goh Saemiedigkien nasjonaales *oktiiordnen- jïh ektiedimmiedïedte råajvarimmine saemiengïelen muhteste?
Dál láve Sámediggi addit ekonomalaš doarjaga ollu sámi organisašuvnnaide ja ásahusaide.
Daelie provhkoe Saemiedigkie ekonomeles dåarjoem vedtedh jïjnje saemien organisasjovnide jïh institusjovnide.
Dát leat geatnegahttojuvvon ollašuhttit ovttaskas doarjjaortnega ulbmilolahusa eavttuid.
Daah leah *geatnegahttojuvvon tjïrrehtidh oktegs dåarjoeöörnegen *ulbmilolahusa moenemetsiehkieh.
Juolludusaid oktavuođas ii gáibiduvvo oppage sámegiela geavaheapmi.
*Juolludusaid gaskesisnie ij krïevh abpe saemiengïelen pråvhkoe.
Galgá go bidjat eavttuid sámegiela geavahusas ásahusaide ja organisašuvnnaide mat ožžot njuolgga doarjaga Sámedikki bušeahta bokte?
Edtja goh moenemetsiehkiej saemiengïelem åtnosne bïejijibie institusjovnide jïh organisasjovnide mah rïekte dåarjoem åadtjoeh Saemiedigkien budsjehten baaktoe?
Sámi giellaguovddážat leat deaŧalaččat sámegiela nannen- ja ovddidanbarggus lagas guovlluin.
Saemien gïelejarngh vihkele saemiengïelen nænnoestimmie- jïh evtiedimmiebarkosne gietskies dajvine.
Giellaguovddážat lávejit doallat kurssaid, ovddidit oahppoávdnasiid, juohkit dieđuid ja háhkat arenaid sámegiela geavaheami várás.
Gïelejarngh provhkoeh kursh steeredh, evtiedidh learoematerijellide, juekedh daajroeh jïh skååffedh sijjieh saemiengïelen pråvhkoen muhteste.
Sámedikki ulbmilin lea ahte ásahuvvojit eanet sámi giellaguovddážat Norggas.
Saemiedigkien ulmine lea ahte tseegkesuvvieh jeenje saemien gïelejarngh Nöörjesne.
Hástalussan ovddas guvlui lea ahte giellaguovddážat oččošedje einnostan vejolašvuođa vai sáhtášedje viidáseappot ovddidit sámegiela.
Haestieminie rïektes raadtan lea ahte gïelejarngh åadtjoeh nååjteme nuepiem vuj maehtieh vijriehkåbpoe saemiengïelem evtiedidh.
Stuorra oasi giellaprošeaktaruđain juohká dál Sámediggi giellaguovddážiidda ohcama mielde.
Stoere boelhkem gïeleprosjeektebeetneginie daelie juaka Saemiedigkie gïelejarngide ohtsemen mietie.
Beavttálmahttin dihte giellabarggu ja stuorát einnostan vejolašvuođa dihte giellaguovddážiin livččii ulbmillaš ahte Sámediggi attášii eanet njuolgadoarjagiid giellaguovddážiidda.
*Beavttálmahttin gïelebarkoem daejriejin jïh stoerebe nååjteme nuepien åvteste gïelejarngine #ulmies<adj><sg><nom> ahte Saemiedigkie jeenje rïektedåarjojde gïelejarngide vadta.
Galggašii go stuorát oassi ohcanvuđot giellaruđain sirdojuvvot vuođđodoarjjan sámi giellaguovddážiidda, ja dieinna lágiin addit stuorát einnostan vejolašvuođa giellaguovddážiidda?
Edtja goh stoerebe boelhke ohtsemevåaromen gïelebeetnegijstie #juhtedh<vblex><iv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p2><sg> våaromedåarjojne saemien gïelejarngide, jïh duejnie vuekine vedtedh stoerebe nååjteme nuepiem gïelejarngide?
Sámegiela hálddašanguovlu lea leamaš buorre gaskaoapmi sámegiela nannenbarggus.
Saemiengïelen reeremedajve buerie tsavtshvierhtie saemiengïelen nænnoestimmiebarkosne orreme.
Máŋga gieldda árvvoštallet dál ohcat laktojuvvot hálddašanguvlui.
Gellie tjïelth daelie vierhtiedallih ohtsedh *laktojuvvot reeremedajvese.
Mii leat maŋimuš áiggiid oaidnán ahte maiddái stuorát gávpogat árvvoštallet dan.
Mijjieh minngebe tïjji vuajneme ahte aaj stoerebe staarh dam vierhtiedellieh.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti 86. siidu 90 siiddus
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Antijjen 86. bielie 90 bielesne
Dat sáhttá dagahit dan ahte hálddašanguovlu boahtte áiggis soaitá hui ollu rievdat.
Dïhte maahta dam darjodh ahte reeremedajve #båetije<adj><sg><ine><attr> tïjjesne sååjhtoe dan jïjnje jorkestovvedh.
Danne ferte Sámedikkis leat dakkár politihkka mainna deaivida daid hástalusaid maid vejolaš rievdadusat dagahit.
Dannasinie tjuara Saemiedigkien årrodh dagkeres politihke mejnie dejtie haestemh deahpede mejtie kaanne jorkestimmieh darjoeh.
Go galgá sáhttit stivret ovdáneami buoremus vejolaš vugiin, de ferte vejolaš ođđa politihkka hálddašanguovllu ektui leat hábmejuvvon ovdal go rievdadusat bohtet iige buktit improviserejuvvon vástádusa dasa mii juo lea dáhpáhuvvan.
Goh edtja maehtedh evtiedimmiem stuvredh bööremes kaanne vuekine, dellie tjuara #kaanne<vblex><indic><pres><p3><sg> orre politihke reeremedajven muhteste aarebi hammoedovveme goh jorkestimmieh båetieh ij buektedh *improviserejuvvon vaestiedassem dïsse mij joe sjugniehtovveme.
Danne ferte juo dál ságastallat sierra strategiijaid sámegiela hálddašanguovllu boahtteáiggi ektui.
Dannasinie tjuara joe daelie sjïere strategijide soptsestalledh saemiengïelen reeremedajven båetijen aejkien muhteste.
Golbma sierra strategiija hálddašanguovllu ođđa dili ektui:
golme sjïere strategijh reeremedajven orre tsiehkien muhteste:
Guovddášguovlu Stuorra guovlu Máŋga guovllu
Voerngesdajve Stoere dajve Gellie dajvh
Guovddášguovlostrategiija lea dakkár hálddašanmálle mii mis odne lea.
Voerngesdajvestrategije lea dagkeres reeremegoere mij mijjen daenbiejjien lea.
Dat gielddat mat dál leat mielde hálddašanguovllus leat davvisámegiela absoluhtta guovddáš guovllut Sis-Finnmárkkus (Deatnu, Kárášjohka, Guovdageaidnu), davvisámegiela várás rittus (Unjárga, Porsáŋgu ja Gáivuotna), márkasámegiella (Loabát), julevsámegiella (Divttasvuotna) ja máttasámegiella (Snoasa).
Dah tjïelth mah daelie leah mealtan reeremedajvesne leah noerhtesaemiengïelen *absoluhtta voernges dajvh Sis-Finnmárkusne (Deatnu, Karasjohke, Kautokeino), noerhtesaemiengïelen muhteste gaedtesne (Nesseby, Porsanger jïh Kåfjord), marhkesaemiengïele (Loabát), julevsaemiengïele (Divttasvuotna) jïh åarjelsaemiengïele (Snåase).
Ii leat nu ulbmillaš fuonidit dálá njuolggadusaid mat gusket dáid gielddaide dan oskálii ahte heivehit servodatdiliid stuorra gávpotgielddain gos ásset eanaš dážat.
Ij leah dan #ulmies<adj><sg><nom> heajjoedidh daaletje njoelkedasside mah dijpieh #daate<prn><dem><pl><ine><attr> tjïeltide dam *oskálii ahte siebriedahketsiehkide stoere staaretjïeltine sjïehtehtidh gusnie jeenjemes daaroeh veasoeh.
Dán lágan politihkka goaridivččii giela árbevirolaš guovddáš guovlluid.
Daennie laakesne politihke *goaridivččii gïelen aerpiesïejhme voernges dajvide.
Jos čuovvu guovddášguovlostrategiija de sihkkarasttášeimmet ahte vejolaš ođđa gielddat ollásit heivehallet dálá njuolggadusaide eai ge leat mielde goarideamen giela guovddáš guovllu.
Jis voerngesdajvestrategijem dåerede dellie gorredibie ahte #kaanne<vblex><indic><pres><p1><pl> orre tjïelth ellieslaakan daaletje njoelkedasside sjïehtehtellieh eah aaj mealtan leah *goarideamen gïelen voernges dajvem.
Jos mii álgit rievdadit njuolggadusaid heivehan dihte njuolggadusaid stuorát gávpotgielddaide de fertešedje sámi guovddáš guovllut dan sadjái heivehallat daid stuorra norgalaš gávpogiid mielde.
Jis mijjieh aelkiejibie njoelkedassh jarkestidh sjïehtehtidh åvteste njoelkedassi stoerebe staaretjïeltide dellie tjuerieh saemien voernges dajvh dan sijjeste sjïehtehtalledh daj stoere daaroen staari mietie.
Dás ii leat ávki sámegillii.
Daelie ij leah nåhtoe saemiengïelese.
Stuorraguovlostrategiija lea dakkár hálddašanmálle mainna váldošii vuhtii ođđaáigásaš sámi ássan, ja gielalaš vuoigatvuođat doppe gosa olbmot válljejit ásaiduvvat.
Stoeredajvestrategije lea dagkeres reeremegoere mejnie vååltoe vuehtieji daaletje saemiem vyöseme, jïh gïeleh reaktah debpene gosse almetjh veeljieh orrijidh.
Ii leat šat nu ahte olbmot ásset olles eallima dan gielddas gosa riegádit.
Ij vielie dan leah ahte almetjh veasoeh abpe jielemen dennie tjïeltesne gosse reakadieh.
Olbmot fárrejit giliin gávpogiidda.
Almetjh byjjijste staaride juhtieh.
Dárbbašuvvo dakkár politihkka mas livččii ávki daid laski sámiide ja sámegielagiidda gávpogiin, ja danne lea dárbu heivehit hálddašanguovllu njuolggadusaid ođđa dillái.
Daarpesjåvva dagkeres politihke mesnie lea nåhtoe daj *laski saemide jïh saamastallijidie staarine, jïh dannasinie lea daerpiesvoete sjïehtehtidh reeremedajven njoelkedassi orre tseahkan.
Dat mearkkaša dan ahte mii eat sáhte bisuhit dakkár ortnegiid maid geavatlaččat dahje politihkalaččat lea veadjemeahttun čađahit ođđaáigásaš gávpotservodagas gos majoritehta ássin leat dážat.
Dïhte dam krööhkeste mijjieh ibie maehtieh tjöödtjestehtedh dagkeres öörnegh mej åtnosne jallh politihkeleslaakan ovnuvhtege tjïrrehtidh daaletje staaresiebriedahkesne gusnie #majoriteete<n><sg><gen> årroejinie leah daaroeh.
Mii sáhttit baicce addit vuoigatvuođaid ja buriid giellafálaldagaid ollu eanet olbmuide go dál, sihke sámiide ja etnihkalaš dážaide, mii áiggi mielde nanne sámegiela.
Mijjieh maehtiejibie buerebh reaktah jïh buerie gïelefaalenasside vedtedh jïjnje jeenje almetjidie goh daelie, dovne saemide jïh *etnihkalaš daarojde, mij tïjjen mietie saemiengïelem nænnoste.
Dán lágan strategiija váikkuha dan ahte sámegiella dávistivčče maiddái ođđaáigásaš gávpotservodahkii, iige dušše smávva gielddaide gos olbmot fárrejit eret.
Daennie laakesne strategije dam dijpie ahte saemiengïele aaj daaletje staaresiebriedahkese svååroeh, ij ajve onne tjïeltide gusnie almetjh destie juhtieh.
Mii sáhttit maiddái leat ollu gievrrat sámi giellagáibádusain guovddáš eiseválddiid ektui go álbmot livččii ovdamearkka dihte 100 000 hálddašanguovllus dan sadjái go 18 000 nugo odne leat hálddašanguovllus.
Mijjieh maehtiejibie aaj årrodh jïjnje nænnebe/nænnobe/nænnoesåbpoe saemien gïelekrïevenassine voernges åejvieladtji muhteste goh aalmoge lea vuesiehtimmien åvteste 100 000 reeremedajvesne dan sijjeste goh 18 000 goh daenbiejjien reeremedajvesne.
Dat go maiddái gávpogiid sáhtášii lohkat mielde sámi servodahkii, sáhtášii addit ođđa ja dakkár vejolašvuođa ovddidit ja gaskkustit sámegiela, mii ovdal ii leat geahččaluvvon.
Dah goh aaj staarh maahta mealtan saemien siebriedahkese jiehtedh, maahta vedtedh orre jïh dagkeres nuepiem evtiedibie jïh saemiengïelem buektedh, mij aarebi ij leah voejhkelovveme.
Máŋggaguovlostrategiija válddášii eanet vuhtii sierra sámi servodagaid ja gielladiliid.
*Máŋggaguovlostrategiija vaalta jeenje sjïere saemien siebriedahkh jïh gïeletsiehkieh vuehtieji.
Buorre strategiija mii galgá ovddidit sámegiela, ferte vuhtii váldit dan ahte gielladilli ii leat ovttalágan buot báikkiin.
Buerie strategijem mij edtja saemiengïelem evtiedidh, tjuara vuehtieji vaeltedh dam ahte ij gïeletsiehkie leah #seammalaakan<adj><sg><gen> #gaajhke<prn><ind><pl><loc> sijjine.
Njuolggadusaid ferte ceahkkálastit ollu eanet go dán rádjai lea dahkkojuvvon.
Njoelkedassh tjuara *ceahkkálastit jïjnje jeenje goh daan raajan dorjesovveme.
Dán lágan jurddašeami vuođul lea lunddolaš váldit atnui unnimusat guokte sierralágan hálddašanguovllu.
Daennie laakesne ussjedimmien mietie iemie vaeltedh åtnose unnemes göökte #sjïere<adj><cmp_attr><der_lágan><adj><attr> reeremedajvh.
Njuolggadusat mat leat heivehuvvon árbevirolaš sámi guovddáš guovlluide, nubbi stuorát gávpotservodagaide ja guovlluide gos sámit leat unnitlogus.
Njoelkedassh mah sjïehtelovveme aerpiesïejhme saemien voernges dajvide, #mubpie<prn><ind><attr> stoerebe staaresiebriedahkide jïh dajvide gusnie saemieh unnebelåhkosne.
Dán ferte bidjat láhkii nu čielgasit ahte gieldapolitihkkárat mat háliidit ahte gielda galggašii gullat sámegiela hálddašanguvlui, álkidit sáhttet válljet málle mii lea heivehuvvon sin gildii.
Daam tjuara laakese bïejedh dan tjïelkebe ahte tjïeltepolijtikerh mah sijhtieh ahte tjïelte edtja saemiengïelen reeremedajvese govledh, aelhkiedehtedh maehtiejih goerem veeljedh mij sjïehtelovveme daj tjïeltese.
Dan bokte go leat sierralágan njuolggadusat, de sáhttit gozihit ja ovddidit giela guovddáš guovllus seammás go geahččalit olahit sámegiela ođđa arenaide gávpotservodagas go eanaš ásset dážat.
Dan baaktoe goh leah #sjïere<adj><cmp_attr><der_lágan><adj><attr> njoelkedassh, dellie maehtiejibie geehtedh jïh gïelem voernges dajvesne evtiedidh seammasïenten goh voejhkelieh hïnnedh saemiengïelem orre sijjide staaresiebriedahkesne goh jeenjemes daaroeh veasoeh.
Eaktun lihkostuvvat dáinna strategiijain, lea ahte eanemus geatnegahtti hálddašanmálle lea nu ávkkálaš ahte buot gielddat eai vállje unnimusat geatnegahtti málle.
Moenemetsiehkine lahkaskidh daejnie strategijine, lea ahte *eanemus *geatnegahtti reeremegoere lea dan aevhkies ahte gaajhkh tjïelth eah unnemes veeljh *geatnegahtti goerem.
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 19.04.12 dii. 15.20.
Aamhtesen gïetedimmie 19.04.12 ts. illesovvi 15.20.
Čoahkkingirjji čállit: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
Buertiegærjan tjaelijh: Marit Ellen Mienna /Tove Anti
87. siidu 90 siiddus
87. bielie 90 bielesne
Vuođđogiella: Dárogiella
Våaromegïele: Daaroengïele
pseudo_tmx_data/SP-51-2015_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-51-2015_sme2sma.tmx

Ášši 051/15
Aamhtese 051/15
Sámedikki dievasčoahkkin
Saemiedigkien dïevestjåanghkoe
Gaske-Nøørjen Samienskovle - gáibádus bisuhit oahpahusfálaldaga
Bihkiejin-*Nøørjen *Samienskovle - krïevenasse ööhpehtimmiefaalenassem tjöödtjestehtedh
Áššenr. 15/5280
#Aamhtesenummere<n><attr> 15/5280
Bealálaš Várrelahttu Jørn Are Gaski Ii oktage várrelahttu sáhttán boahtit Nora Marie Bransfjell Ii oktage várrelahttu sáhttán boahtit
Bielien sæjjasadtje Jørn Are ij Gaski akte sæjjasadtje gænnah maehtieh båetedh Nora Marie ij Bransfjell akte sæjjasadtje gænnah maehtieh båetedh
Čállit:
Tjaeledh:
Meannudeamit
Gïetedimmieh
Politihkalaš dássi Beaivi Áššenr. Sámediggeráđđi 26.10.05 R 109/05
Politihkeles daltese Biejjie #Aamhtesenummere<n><attr> saemiedigkieraerie 26.10.05 r. 109/05
Sámedikki dievasčoahkkin 1. – 4.12.15 DC 51/15
Saemiedigkien dïevestjåanghkojne 1. – 4.12.15:n DC:h 51/15
Mildosat
Lissiepaehperh
Evttohusat ja mearkkašumit
Uvtelassh jïh mïerhkesjimmieh
Sámediggeráđi mearrádusárvalus:
Saemiedigkieraerien nænnoestahkeåssjele:
Ráđđehus lea buktán ovtta evttohusa 2016 stáhtabušeahtas mii mielddisbuktá ahte Gaske-Nøørjen Samienskovle/ sameskolen i Midt –Norge ruhtadeapmi loahpahuvvo.
Reerenasse aktem uvtelassem buakteme 2016:n staatebudsjehtesne mij mealtan buakta ahte Bihkiejin-*Nøørjen *Samienskovle/ *sameskolen i. Midtem –Norgen beetnehdåarjoe illesåvva.
Skuvla heaittihuvvo go 2015/2016 skuvlajahki nohká.
Skuvle illesåvva goh 2015/2016:n skuvlejaepie *nohká.
Sámediggi ii leat ovttaoaivilis ráđđehusain dán evttohussii.
Ij saemiedigkie sïemes leah reerenassine daan uvtelassese.
Sámediggi ii leat leamaš konsultašuvnnain ovdal go mearrádus dahkkui, vaikko dát váikkuha negatiivvalaččat oahpahusfálaldahkii lullisámegielas ohppiide geain lea vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas.
Ij saemiedigkie konsultasjovnine leah aarebi goh nænnoestahke dorji, jalhts daate negativjelaakan ööhpehtimmiefaalenassese dijpie åarjelsaemiengïelesne learoehkidie giej lea reakta ööhpehtimmiem åadtjodh saemiengïelesne.
Sámediggi garrasit moaitá eisseválddiid gieđahallama áššis, ja navdá dát rihkku Stáda geatnegasvuođa ráđđádallat Sámedikkiin áššin mat čuhcet njuolga sámi álbmogii.
Saemiedigkie garrelaakan åejvieladtji gïetedallemem laajhta aamhtesisnie, jïh daate veanhta miedtije staaten dïedtem rååresjadtedh Saemiedigkine aamhtesinie mah gaajesjieh rïekte saemien aalmogasse.
Sámedikki mielas lea deaŧalaš sihkkarastit ahte buot sámi oahppit ožžot oahpahusfálaldaga sámegielas.
Saemiedigkien mïelesne vihkele gorredidh ahte gaajhken saemien learohkh ööhpehtimmiefaalenassem saemiengïeleste åadtjoeh.
Sivas go ruovttuskuvllain váilot oahpaheaddjit geain lea lullisámegielgelbbolašvuohta, de fertejit oažžut sámegieloahpahusa gáiddusoahpahemiin.
Sjïekesne goh gåetienskuvline fååtesieh lohkehtæjjah giej lea åarjelsaemiengïelemaahtaldahke, dellie tjuerieh saemienööhpehtimmiem åadtjodh maajeööhpehtimmijste.
Odne ožžot 50 % ohppiin geain lea lullisámegiella oahpahusa gáiddusoahpahemiin.
Daenbiejjien 50 åadtjoeh % learohki giej lea åarjelsaemiengïele ööhpehtimmien maajeööhpehtimmine.
Gaske-Nøørjen samienskovle/ sameskolen i Midt – Norge lea okta dain stuorimusain mat fállet gáiddusoahpahusa lullisámegielas.
Bihkiejin-*Nøørjen *samienskovle/ *sameskolen i. Midtem – Norge lea akte dejnie stoeremassine mah maajeööhpehtimmiem åarjelsaemiengïelesne faelieh.
Oahppit eai leat fysalaččat dán skuvllas juohke beaivvi, muhto beali skuvlajagis leat skuvllas gáiddusoahpahusoahppit geat oassálastet giellačoagganemiin.
Eah learohkh leah fysihkeles daennie skuvlesne fïerhten biejjien, mohte bielien skuvlejaepesne skuvlesne maajeööhpehtimmielearohkh gïeh mealtan gïeletjåanghkenimmine.
Muđui skuvlajagis ožžot sii oahpahusa lullisámegielas šearpma bokte ruovttuskuvllas.
Voen skuvlejaepeste dah åadtjoeh ööhpehtimmiem åarjelsaemiengïeleste skjeermen baaktoe gåetienskuvleste.
Gaske-Nøørjen samienskovle/ sameskolen i Midt –Norge lea leamaš ja lea ain deaŧalaš aktevra sámi oahpahusa dáfus.
Bihkiejin-*Nøørjen *samienskovle/ *sameskolen i. Midtem –Norge orreme jïh lea annje vihkeles aktööre saemien ööhpehtimmien dïete.
Gaske-Nøørjen samienskovle/ sameskolen i Midt –Norge dieđuid mielde leat skuvllas 23 oahppi vuođđoskuvlla dásis geat ožžot oahpahusa máttasámegielas ja 3 oahppi joatkkaskuvladásis.
Bihkiejin-*Nøørjen *samienskovle/ *sameskolen i. Midtem –Norge daajroej mietie skuvlesne 23 learohkh maadthskuvlen daltesisnie gïeh ööhpehtimmiem åarjelsaemiengïeleste åadtjoeh jïh 3 learohkh jåarhkeskuvledaltesistie.
Dasa lassin leat sis 10 oahppi Ruoŧas geat ožžot oahpahusa lulli.
Dïsse lissine leah daj 10 learohkh Sveerjesne gïeh ööhpehtimmien åarjel åadtjoeh.
Sis leat maid 9 oahppi geat ožžot oahpahusa davvisámegielas norgga bealde ja 4 ruoŧa bealde.
Daj leah aaj 9 learohkh gïeh ööhpehtimmiem noerhtesaemiengïeleste åadtjoeh nöörjen bieleste jïh 4:n svïenske bieleste.
Skuvllas eai leat leamaš fásta oahppit 2011 rájes.
Skuvlesne eah orreme vihties learohkh 2011:n raejeste.
Fásta oahppit leat ollesáigge oahppit skuvllas.
Vihties learohkh leah dïevetïjjen learohkh skuvlesne.
Gaske-Nøørjen samienskovle/ sameskolen i Midt –Norge heaittiheapmi mearkkaša ahte sullii 50% lullisámi ohppiin masset iežaset lullisámi giellaoahpahusa, oahpahus man lea váttis fállat eará sajiin go váilot lullisámegielgelbbolašvuohta ja oahpaheaddjit dán áigge servodagas.
Bihkiejin-*Nøørjen *samienskovle/ *sameskolen i. Midtem –Norgen illeme krööhkeste ahte medtie 50:m% åarjelsaemieh learoehkinie jïjtjsh åarjelsaemien gïeleööhpehtimmiem dassih, ööhpehtimmie maam geerve faaledh jeatjah sijjine goh åarjelsaemiengïelemaahtaldahke jïh lohkehtæjjah fååtesieh daennie tïjjen siebriedahkesne.
Dasa lassin boahtá stuora oassi lullisámi gelbbolašvuođabirrasis mii dál lea jávkat jus Gaske-Nøørjen samienskovle/ sameskolen i Midt –Norge heaittihuvvo.
Dïsse lissine stoere boelhke båata åarjelsaemien maahtaldahkenbyjresistie mij daelie lea jaavoelidh jis Bihkiejin-*Nøørjen *samienskovle/ *sameskolen i. Midtem –Norge illesåvva.
Gaske-Nøørjen samienskovle/ sameskolen i Midt –Norge heaittiheapmi boahtá váikkuhit negatiivvalaččat lullisámegiela dillái guhkit áigái.
Bihkiejin-*Nøørjen *samienskovle/ *sameskolen i. Midtem –Norgen illeme båata negativjelaakan åarjelsaemiengïelen tseahkan dijpedh guhkebe tïjjese.
ON nállevealahanlávdegoddi (CERD) lea cealkán iežas konkluderejeaddji áicamiin Norgga birra, beaiváduvvon borgemánu 28.
ONEN maadtoejoekehtsgïetedimmiemoenehtse (*CERD) jïjtjemse jeahteme *konkluderejeaddji sierngieminie Nöörjen bïjre, *beaiváduvvon mïetsken 28.
beaivvi 2015 vuorjašumi go raporttat čájehit ahte oahpahus sámegielas ii leat doarvái gáhttejuvvon ja ahte skuvllat eai álo ollašuhte geatnegasvuođa addit oahpahusa sámegielas go váilot oahpponeavvut, ruhtadeapmi ja oahpaheaddjit.
biejjien 2015 *vuorjašumi goh reektehtsh vuesiehtieh ahte ööhpehtimmie saemiengïelesne ij leah nuekies vaarjelovveme jïh ahte eah skuvlh iktesth dïedtem tjïrrehth ööhpehtimmiem vedtedh saemiengïelesne goh learoevierhtieh fååtesieh, beetnehdåarjoe jïh lohkehtæjjah.
(gč. čuoggá 27).
(*gč. tsiehkien 27).
Čállit: Lávdegoddi rávve ahte Norga nanne dan mihtto meari ahte sihkkarastit sámegielaid ovdáneami ja seailluheami, earenoamážit daid gielaid mat áitojuvvon, sihkkarastimiin ahte sámegieloahpahusgáibádusat ollášuvvojit ja sihkkarastit oahpponeavvuid ja olmmošlaš resurssaid skuvllaide (gč, čuoggá 28).
Tjaeledh: Moenehtse nihtetjæsta ahte Nöörje nænnoste dam *mihtto mieriem ahte saemiengïeli evtiedimmiem jïh vaarjelimmiem gorredidh, aave dejtie gïelh mah aajhtasovveme, gorredimmine ahte saemienööhpehtimmiekrïevenassh *ollášuvvojit jïh learoevierhtieh jïh garkeles #resursse<n><pl><acc> skuvlide gorredibie (*gč, tsiehkien 28).
Lullisámegiella lea UNESCO duođalaččat áitojuvvon gielaid listtus.
Åarjelsaemiengïele lea UNESCO/UNESCo/Unesco aalvere aajhtasovveme gïeli læstosne.
Raporta Sámi logut muitalit 8: 1/2015, muitala ahte ohppiid lohku geain lea lullisámegiella vuosttašgiellan ja nubbingiellan njiedjá.
Reektehts Saemien låhkoeh 8:m soptsestieh: 1/2015:n, soptseste ahte learohki låhkoe giej lea åarjelsaemiengïele voestesgïeline jïh mubpiengïeline luajhtede.
Lullisámi vuosttašgiellaohppiid lohku lea njiedjan 20 oahppis 15 oahppái diimmá rájes.
Åarjelsaemien voestesgïelelearohki låhkoe 20 learoehkisnie luajhtadamme 15 learoehkasse dæjmetje raejeste.
Go buohtastahttá ohppiidloguin geain lea davvisámegiella vuosttašgiellan, de lea dat lohku lassánan ovttain, 877:s 878 rádjái.
Goh learohkelåhkojne mohtede giej lea noerhtesaemiengïele voestesgïeline, dellie lea dïhte låhkoe aktine læssanamme, 877:sne 878:n raajan.
Lullisámi nubbingiellaohppiid lohku lea njiedjan 66 rájes 59 rádjái diimmá rájes.
Åarjelsaemien mubpiengïelelearohki låhkoe 66:n raejeste luajhtadamme 59:n raajan dæjmetje raejeste.
Davvisámi nubbingiellaohppiid lohku lea njiedjan 1070 rájes 1065 rádjái seamma áigodagas.
Noerhtesaemien mubpiengïelelearohki låhkoe luajhtadamme 1070:n raejeste 1065:n raajan seamma boelhkesne.
Sámegielohppiid logu njiedjan, earenoamážit lullisámi ohppiid lohku, fuolastuhttá Sámedikki.
#Saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>learohki låhkoen luajhtadimmien, aave åarjelsaemien learohki låhkoe, *fuolastuhttá Saemiedigkiem.
Dilli mas lullisámi oahpahus lea dál, ja CERD vuordámušat geatnegahttet našunálastáhtaid bidjat johtui doaimmaid mat sihkkarastet sámegielaid ovdáneami, earenoamážit julevsámegiela ja lullisámegiela.
Tsiehkie mesnie åarjelsaemien ööhpehtimmie lea daelie, jïh *CERD vuartoeh *geatnegahttet nasjonaalestaati bïejijibie *johtui darjomh mah saemiengïeli evtiedimmiem gorredieh, aave julevsaemiengïelem jïh åarjelsaemiengïelem.
Lea duođalaš ahte Norga baicca evttoha doaimma mii mearkkaša ahte earenoamáš ja deaŧalaš oahpahusfálaldat lullisámegielas hedjona.
Itjmies ahte Nöörje buerebh darjomem uvtede mij krööhkeste ahte sjïere jïh vihkeles ööhpehtimmiefaalenasse åarjelsaemiengïelesne vyösje.
Sámediggi gáibida ahte Stuoradiggi fuolaha lullisámegiela dárbbu buori eallindilálašvuođa ja bisuha ain Gaske-Nöörjen samienskovle/ sameskolen i Midt –Norge doaimma.
Saemiedigkie kreava ahte Stoerredigkie åarjelsaemiengïelen daerpiesvoetem håksa buerie jielemenuepiem jïh annje tjöödtjestahta Bihkiejin-*Nöörjen *samienskovle/ *sameskolen i. Midtem –Norgen darjomem.
Sámedikki dievasčoahkkin - 051/15 Ášši meannudeapmi álggahuvvui 03.12.15 dii.
Saemiedigkien dïevestjåanghkoe - 051:n/15:n aamhtesen gïetedimmie 03.12.15 ts. aelkiehtovvi
19.25
19.25
Dievasčoahkkinjođihangotti árvalus: Čuovvovaš áirasat leat bealálaččat meannudit ášši 51/15 – Gaske-Nøørjen Samienskovle - gáibádus bisuhit oahpahusfálaldaga:
Dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtsen åssjele: Minngebe saadthalmetjh leah #bielie<n><adj><pl><nom> gïetedidh aamhtesem 51/15:n – Bihkiejin-*Nøørjen *Samienskovle - krïevenasse ööhpehtimmiefaalenassem tjöödtjestehtedh:
Jørn Are Gaski – dievasčoahkkimis · Nora Marie Bransfjell – dievasčoahkkimis
Jørn Are Gaski – dïevestjåanghkosne · Nora Marie Bransfjell – dïevestjåanghkosne
Dievasčoahkkinjođihangotti árvalus mearriduvvui ovttajienalaččat
Dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtsen åssjele aktenraeresne nænnoestovvi
Jienasteapmi 39 áirasis ledje 30 čoahkis.
Gïelevedteme 39 saadthalmetjen lin 30 tjåengkesne.
Jienasteapmi dahkkojuvvui čuovvovaš vuogi mielde:
Gïelevedteme minngebe vuekien mietie dorjesovvi:
Sámediggeráđi mearrádusárvalus mearriduvvui 28 jienain 2 jiena vuostá
Saemiedigkieraerien nænnoestahkeåssjele 28 tjoejh nænnoestovvi 2:n tjoejen vuestie
Beavdegirjelasáhusat Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus
Buertiegærjalissieh Daennie aamhtesisnie idtji evtedh buertiegærjalissie
Sáhkavuorrolistu ja replihkat
Lahtestimmielæstoe jïh replihkh
Sáhkavuorru Replihkka 1 Silje Karine Muotka, áššejođiheaddji 2 Aud Marthinsen 3 Vibeke Larsen 4 Kirsti Guvsám 5 Jovna Zakarias Dunfjell
Lahtestimmie Replihke 1 Silje Karine Muotka, aamhtesejuhtiehtæjja 2 Aud Marthinsen 3 Vibeke Larsen 4 Kirsti Guvsám 5 Jovna *Zakarias Dunfjell
Čállit: Silje Karine Muotka, áššejođiheaddji
Tjaelijh: Silje Karine Muotka, aamhtesejuhtiehtæjja
DC - Mearrádus: Ráđđehus lea buktán ovtta evttohusa 2016 stáhtabušeahtas mii mielddisbuktá ahte Gaske-Nøørjen Samienskovle/ sameskolen i Midt –Norge ruhtadeapmi loahpahuvvo.
D-C/DC - Nænnoestahke: Reerenasse aktem uvtelassem buakteme 2016:n staatebudsjehtesne mij mealtan buakta ahte Bihkiejin-*Nøørjen *Samienskovle/ *sameskolen i. Midtem –Norgen beetnehdåarjoe illesåvva.
Skuvla heaittihuvvo go 2015/2016 skuvlajahki nohká.
Skuvle illesåvva goh 2015/2016:n skuvlejaepie *nohká.
Sámediggi ii leat ovttaoaivilis ráđđehusain dán evttohussii.
Ij saemiedigkie sïemes leah reerenassine daan uvtelassese.
Sámediggi ii leat leamaš konsultašuvnnain ovdal go mearrádus dahkkui, vaikko dát váikkuha negatiivvalaččat oahpahusfálaldahkii lullisámegielas ohppiide geain lea vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas.
Ij saemiedigkie konsultasjovnine leah aarebi goh nænnoestahke dorji, jalhts daate negativjelaakan ööhpehtimmiefaalenassese dijpie åarjelsaemiengïelesne learoehkidie giej lea reakta ööhpehtimmiem åadtjodh saemiengïelesne.
Sámediggi garrasit moaitá eisseválddiid gieđahallama áššis, ja navdá dát rihkku Stáda geatnegasvuođa ráđđádallat Sámedikkiin áššin mat čuhcet njuolga sámi álbmogii.
Saemiedigkie garrelaakan åejvieladtji gïetedallemem laajhta aamhtesisnie, jïh daate veanhta miedtije staaten dïedtem rååresjadtedh Saemiedigkine aamhtesinie mah gaajesjieh rïekte saemien aalmogasse.
Sámedikki mielas lea deaŧalaš sihkkarastit ahte buot sámi oahppit ožžot oahpahusfálaldaga sámegielas.
Saemiedigkien mïelesne vihkele gorredidh ahte gaajhken saemien learohkh ööhpehtimmiefaalenassem saemiengïeleste åadtjoeh.
Sivas go ruovttuskuvllain váilot oahpaheaddjit geain lea lullisámegielgelbbolašvuohta, de fertejit oažžut sámegieloahpahusa gáiddusoahpahemiin.
Sjïekesne goh gåetienskuvline fååtesieh lohkehtæjjah giej lea åarjelsaemiengïelemaahtaldahke, dellie tjuerieh saemienööhpehtimmiem åadtjodh maajeööhpehtimmijste.
Odne ožžot 50 % ohppiin geain lea lullisámegiella oahpahusa gáiddusoahpahemiin.
Daenbiejjien 50 åadtjoeh % learohki giej lea åarjelsaemiengïele ööhpehtimmien maajeööhpehtimmine.
Gaske-Nøørjen samienskovle/ sameskolen i Midt – Norge lea okta dain stuorimusain mat fállet gáiddusoahpahusa lullisámegielas.
Bihkiejin-*Nøørjen *samienskovle/ *sameskolen i. Midtem – Norge lea akte dejnie stoeremassine mah maajeööhpehtimmiem åarjelsaemiengïelesne faelieh.
Oahppit eai leat fysalaččat dán skuvllas juohke beaivvi, muhto beali skuvlajagis leat skuvllas gáiddusoahpahusoahppit geat oassálastet giellačoagganemiin.
Eah learohkh leah fysihkeles daennie skuvlesne fïerhten biejjien, mohte bielien skuvlejaepesne skuvlesne maajeööhpehtimmielearohkh gïeh mealtan gïeletjåanghkenimmine.
Muđui skuvlajagis ožžot sii oahpahusa lullisámegielas šearpma bokte ruovttuskuvllas.
Voen skuvlejaepeste dah åadtjoeh ööhpehtimmiem åarjelsaemiengïeleste skjeermen baaktoe gåetienskuvleste.
Gaske-Nøørjen samienskovle/ sameskolen i Midt –Norge lea leamaš ja lea ain deaŧalaš aktevra sámi oahpahusa dáfus.
Bihkiejin-*Nøørjen *samienskovle/ *sameskolen i. Midtem –Norge orreme jïh lea annje vihkeles aktööre saemien ööhpehtimmien dïete.
Gaske-Nøørjen samienskovle/ sameskolen i Midt –Norge dieđuid mielde leat skuvllas 23 oahppi vuođđoskuvlla dásis geat ožžot oahpahusa máttasámegielas ja 3 oahppi joatkkaskuvladásis.
Bihkiejin-*Nøørjen *samienskovle/ *sameskolen i. Midtem –Norge daajroej mietie skuvlesne 23 learohkh maadthskuvlen daltesisnie gïeh ööhpehtimmiem åarjelsaemiengïeleste åadtjoeh jïh 3 learohkh jåarhkeskuvledaltesistie.
Dasa lassin leat sis 10 oahppi Ruoŧas geat ožžot oahpahusa lulli.
Dïsse lissine leah daj 10 learohkh Sveerjesne gïeh ööhpehtimmien åarjel åadtjoeh.
Sis leat maid 9 oahppi geat ožžot oahpahusa davvisámegielas norgga bealde ja 4 ruoŧa bealde.
Daj leah aaj 9 learohkh gïeh ööhpehtimmiem noerhtesaemiengïeleste åadtjoeh nöörjen bieleste jïh 4:n svïenske bieleste.
Skuvllas eai leat leamaš fásta oahppit 2011 rájes.
Skuvlesne eah orreme vihties learohkh 2011:n raejeste.
Fásta oahppit leat ollesáigge oahppit skuvllas.
Vihties learohkh leah dïevetïjjen learohkh skuvlesne.
Gaske-Nøørjen samienskovle/ sameskolen i Midt –Norge heaittiheapmi mearkkaša ahte sullii 50% lullisámi ohppiin masset iežaset lullisámi giellaoahpahusa, oahpahus man lea váttis fállat eará sajiin go váilot lullisámegielgelbbolašvuohta ja oahpaheaddjit dán áigge servodagas.
Bihkiejin-*Nøørjen *samienskovle/ *sameskolen i. Midtem –Norgen illeme krööhkeste ahte medtie 50:m% åarjelsaemieh learoehkinie jïjtjsh åarjelsaemien gïeleööhpehtimmiem dassih, ööhpehtimmie maam geerve faaledh jeatjah sijjine goh åarjelsaemiengïelemaahtaldahke jïh lohkehtæjjah fååtesieh daennie tïjjen siebriedahkesne.
Dasa lassin boahtá stuora oassi lullisámi gelbbolašvuođabirrasis mii dál lea jávkat jus Gaske-Nøørjen samienskovle/ sameskolen i Midt –Norge heaittihuvvo.
Dïsse lissine stoere boelhke båata åarjelsaemien maahtaldahkenbyjresistie mij daelie lea jaavoelidh jis Bihkiejin-*Nøørjen *samienskovle/ *sameskolen i. Midtem –Norge illesåvva.
Gaske-Nøørjen samienskovle/ sameskolen i Midt –Norge heaittiheapmi boahtá váikkuhit negatiivvalaččat lullisámegiela dillái guhkit áigái.
Bihkiejin-*Nøørjen *samienskovle/ *sameskolen i. Midtem –Norgen illeme båata negativjelaakan åarjelsaemiengïelen tseahkan dijpedh guhkebe tïjjese.
ON nállevealahanlávdegoddi (CERD) lea cealkán iežas konkluderejeaddji áicamiin Norgga birra, beaiváduvvon borgemánu 28.
ONEN maadtoejoekehtsgïetedimmiemoenehtse (*CERD) jïjtjemse jeahteme *konkluderejeaddji sierngieminie Nöörjen bïjre, *beaiváduvvon mïetsken 28.
beaivvi 2015 vuorjašumi go raporttat čájehit ahte oahpahus sámegielas ii leat doarvái gáhttejuvvon ja ahte skuvllat eai álo ollašuhte geatnegasvuođa addit oahpahusa sámegielas go váilot oahpponeavvut, ruhtadeapmi ja oahpaheaddjit.
biejjien 2015 *vuorjašumi goh reektehtsh vuesiehtieh ahte ööhpehtimmie saemiengïelesne ij leah nuekies vaarjelovveme jïh ahte eah skuvlh iktesth dïedtem tjïrrehth ööhpehtimmiem vedtedh saemiengïelesne goh learoevierhtieh fååtesieh, beetnehdåarjoe jïh lohkehtæjjah.
(gč. čuoggá 27).
(*gč. tsiehkien 27).
Lávdegoddi rávve ahte Norga nanne dan mihttomeari ahte sihkkarastit sámegielaid ovdáneami ja seailluheami, earenoamážit daid gielaid mat leat áitojuvvon, sihkkarastimiin ahte sámegieloahpahusgáibádusat ollášuvvojit ja sihkkarastit oahpponeavvuid ja olmmošlaš resurssaid skuvllaide (gč, čuoggá 28).
Moenehtse nihtetjæsta ahte Nöörje dam ulmiem nænnoste ahte saemiengïeli evtiedimmiem jïh vaarjelimmiem gorredidh, aave dejtie gïelh mah aajhtasovveme, gorredimmine ahte saemienööhpehtimmiekrïevenassh *ollášuvvojit jïh learoevierhtieh jïh garkeles #resursse<n><pl><acc> skuvlide gorredibie (*gč, tsiehkien 28).
Lullisámegiella lea UNESCO duođalaččat áitojuvvon gielaid listtus.
Åarjelsaemiengïele lea UNESCO/UNESCo/Unesco aalvere aajhtasovveme gïeli læstosne.
Raporta Sámi logut muitalit 8 : 1/2015, muitala ahte ohppiid lohku geain lea lullisámegiella vuosttašgiellan ja nubbingiellan njiedjá.
Reektehts Saemien låhkoeh 8:m soptsestieh : 1/2015:n, soptseste ahte learohki låhkoe giej lea åarjelsaemiengïele voestesgïeline jïh mubpiengïeline luajhtede.
Lullisámi vuosttašgiellaohppiid lohku lea njiedjan 20 oahppis 15 oahppái diimmá rájes.
Åarjelsaemien voestesgïelelearohki låhkoe 20 learoehkisnie luajhtadamme 15 learoehkasse dæjmetje raejeste.
Go buohtastahttá ohppiidloguin geain lea davvisámegiella vuosttašgiellan, de lea dat lohku lassánan ovttain, 877:s 878 rádjái.
Goh learohkelåhkojne mohtede giej lea noerhtesaemiengïele voestesgïeline, dellie lea dïhte låhkoe aktine læssanamme, 877:sne 878:n raajan.
Lullisámi nubbingiellaohppiid lohku lea njiedjan 66 rájes 59 rádjái diimmá rájes.
Åarjelsaemien mubpiengïelelearohki låhkoe 66:n raejeste luajhtadamme 59:n raajan dæjmetje raejeste.
Davvisámi nubbingiellaohppiid lohku lea njiedjan 1070 rájes 1065 rádjái seamma áigodagas.
Noerhtesaemien mubpiengïelelearohki låhkoe luajhtadamme 1070:n raejeste 1065:n raajan seamma boelhkesne.
Sámegielohppiid logu njiedjan, earenoamážit lullisámi ohppiid lohku, fuolastuhttá Sámedikki.
#Saemiengïele<n><cmp_sh><cmp>learohki låhkoen luajhtadimmien, aave åarjelsaemien learohki låhkoe, *fuolastuhttá Saemiedigkiem.
Dilli mas lullisámi oahpahus lea dál, ja CERD vuordámušat geatnegahttet našunálastáhtaid bidjat johtui doaimmaid mat sihkkarastet sámegielaid ovdáneami, earenoamážit julevsámegiela ja lullisámegiela.
Tsiehkie mesnie åarjelsaemien ööhpehtimmie lea daelie, jïh *CERD vuartoeh *geatnegahttet nasjonaalestaati bïejijibie *johtui darjomh mah saemiengïeli evtiedimmiem gorredieh, aave julevsaemiengïelem jïh åarjelsaemiengïelem.
Lea duođalaš ahte Norga baicca evttoha doaimma mii mearkkaša ahte earenoamáš ja
Itjmies ahte Nöörje buerebh darjomem uvtede mij krööhkeste ahte sjïere jïh
Čállit: deaŧalaš oahpahusfálaldat lullisámegielas hedjona.
Tjaeledh: vihkeles ööhpehtimmiefaalenasse åarjelsaemiengïelesne vyösje.
Sámediggi gáibida ahte Stuoradiggi fuolaha lullisámegiela dárbbu buori eallindilálašvuođa ja bisuha ain Gaske-Nöörjen samienskovle/ sameskolen i Midt –Norge doaimma.
Saemiedigkie kreava ahte Stoerredigkie åarjelsaemiengïelen daerpiesvoetem håksa buerie jielemenuepiem jïh annje tjöödtjestahta Bihkiejin-*Nöörjen *samienskovle/ *sameskolen i. Midtem –Norgen darjomem.
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 03.12.15 dii. 19.35
Aamhtesen gïetedimmie 03.12.15 ts. illesovvi 19.35
pseudo_tmx_data/SP-52-2015_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/SP-52-2015_sme2sma.tmx

Ášši 052/15
Aamhtese 052/15
Sámedikki dievasčoahkkin
Saemiedigkien dïevestjåanghkoe
Ášši 004/15
Aamhtese 004/15
Sámedikki valgalávdegoddi
Saemiedigkien *valgalávdegoddi
Sámedikki fágalávdegottiid ovttastusa rievdadeapmi
Saemiedigkien faagemoenehtsi gaskesen jorkestimmie
Áššenr. 15/2925
#Aamhtesenummere<n><attr> 15/2925
Meannudeamit
Gïetedimmieh
Politihkalaš dássi Beaivi Áššenr.
Politihkeles daltese Biejjie Aamhtesenummere
Válggalávdegoddi Sámedikki dievasčoahkkin 1. – 4.12.15 52/15
Veeljememoenehtse Saemiedigkien dïevestjåanghkojne 1. – 4.12.15 52:n/15
Mildosat
Lissiepaehperh
Áššečilgehus
Aamhtesetjïelkestimmie
Sámedikki fágalávdegottiid otná čoahkádus:
Saemiedigkien faagemoenehtsi daanbeajjetje *čoahkádus:
Ealáhus- ja kulturlávdegoddi Jođiheaddji Mariann Wollmann Magga, Bargiidbellodat Nubbinjođiheaddji Mathis Nilsen Eira, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Tor Gunnar Nystad, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Nora Marie Bransfjell, Norgga sámiid riikkasearvvi Lahttu Christina Henriksen, Norgga sámiid riikasearvi/Sámeálbmot bellodat Lahttu Marit Kirsten A. Gaup, Bargiidbellodat Lahttu Per Mathis Oskal, Bargiidbellodat Lahttu Inger Eline Eriksen, Árja Lahttu Kjetil Romsdal, Nordkalottfolket Lahttu Arthur Tørfoss, Ovddádusbellodat Lahttu Per Andersen Bæhr, Johttisápmelaččaid listtu Lahttu Marie Therese Aslaksen, Sámit lulde Lahttu Isak Mathis Hætta, Dáloniid listtu
Jieleme- jïh kultuvremoenehtse Juhtiehtæjja Mariann Wollmann Magga, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Mubpieåvtehke Mathis Nilsen Eira, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Tor Gunnar Nystad, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Nora Marie Bransfjell, Nöörjen saemiej rïjhkensiebrien Lïhtsege Christina Henriksen, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie/Saemienaalmoge krirrie Lïhtsege Marit Kirsten A./a. Gaup, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Per Mathis Oskal, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Inger Eline Eriksen, Árjan lïhtsege Kjetil Romsdalen, Nordkalottfolketen lïhtsege Arthur Tørfoss, #Ovddádusbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Per Andersen Bæhr, Juhtijesaemiej læstoen lïhtsege Marie Therese Aslaksen, Saemieh åarjene Lïhtsege Isak Mathis Hætta, #Spidtjeburrue<n><pl><gen> læstoem
Čállit:
Tjaeledh:
Bajásšaddan-, fuolahus- ja oahppolávdegoddi Jođiheaddji Ellinor Marita Jåma, Åarjel-Saemiej Gielh Nubbinjođiheaddji Viktor Inge Paulsen, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Sandra Márjá West, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Nanna Thomassen, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Inger Elin Kristina Utsi, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Johan Vasara, Bargiidbellodat Lahttu John Kappfjell, Bargiidbellodat Lahttu Lisa-Katrine Mo, Bargiidbellodat Lahttu Jørn Are Gaski, Bargiidbellodat Lahttu Kjellrun Wilhelmsen, Nordkalottfolket Lahttu Lars Oddmund Sandvik, Árja Lahttu Hartvik Hansen, Árja Lahttu Lars Filip Paulsen, Olgešbellodat
Byjjenimmie-, hokse- jïh studijemoenehtse Juhtiehtæjja Ellinor Marita Jåma, #Åarjel<np><attr>-*Saemiej *Gielh Mubpieåvtehke Viktor In Paulsen, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Sandra Márjá West, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Nanna Thomassen, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Inger Elin Kristina Utsi, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Johan Vasara, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege John Kappfjellem, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Lisa-Katrine Moem, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Jørn Are Gaskijjem, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Kjellrun Wilhelmsen, Nordkalottfolketen lïhtsege Lars Oddmund Sandvik, Árjan lïhtsege Hartvik Hansen, Árjan lïhtsege Lars Filip Paulsen, #Olgešbellodat<np><sg><nom>
Plána- ja finánsalávdegoddi Jođiheaddji Kirsti Guvsám, Norgga sámiid riikasearvi Nubbinjođiheaddji Ronny Wilhelmsen, Bargiidbellodat Lahttu Anita P. Ravna, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Laila Nystad, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Piera Heaika Muotka, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Niillas Beaska, Norgga sámiid riikasearvi/Sámii álbmotbellodat Lahttu Vibeke Larsen, Bargiidbellodat Lahttu Knut Store, Bargiidbellodat Lahttu Laila Susanne Vars, Árja Lahttu Toril Bakken Kåven, Nordkalottfolket Lahttu Aud Marthinsen, Ovddádusbellodat Lahttu Ellen Kristine Saba, Olgešbellodat Lahttu Jovna Zakarias Dunfjell, Åarjel/Saemiej Giehl
Soejkesje- jïh #finanse<n><cmp_sgnom><cmp>moenehtse Juhtiehtæjja Kirsti Guvsám, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Mubpieåvtehke Ronny Wilhelmsen, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Anita P./p. Ravnen, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Laila Nystad, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Piera #Heaika<np><ant><m><attr> Muotka, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Niillasen muadta, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie/*Sámii aalmogekrirrie Lïhtsege Vibeke Larsen, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Knut Store, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Laila Susanne Vars, Árjan lïhtsege Toril Bakken Kåven, Nordkalottfolketen lïhtsege Aud Marthinsen, #Ovddádusbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Ellen Kristine Saba, #Olgešbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Jovna *Zakarias Dunfjell, #Åarjel<np><attr>/*Saemiej *Giehl
Válgalávdegotti árvalus:
Veeljememoenehtsen åssjele:
Válgalávdegotti evttoha čuovvovaš rievadusaid Sámedikki fágalávdegottiin:
Veeljememoenehtsem uvtede minngebe *rievadusaid Saemiedigkien faagemoenehtsinie:
Norgga sámiid riikasearvi: Beaska Niillas lea otne Plána- ja finánsalávdegottis ja sirdá Bajásšaddan, fuolahus- ja oahppolávdegoddái (BFOL).
Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie: Muadta Niillas lea daenbiejjien Soejkesje- jïh #finanse<n><cmp_sgnom><cmp>moenehtsisnie jïh jåhta Byjjesovveme, hokse- jïh studijemoenehtsasse (BFOL).
Son evttohuvvo maid ođđa nubbinjođiheaddjin lávdegottis.
Dïhte aaj uvtedåvva orre mubpieåvtehkine moenehtsisnie.
Viktor Inge Paulsen lea otne Bajásšaddan, fuolahus- ja oahppolávdegoddái ja sirdá Plána- ja finánsalávdegoddái.
Viktor In Paulsen daenbiejjien Byjjesovveme, hokse- jïh studijemoenehtsasse jïh jåhta Soejkesje- jïh #finanse<n><cmp_sgnom><cmp>moenehtsasse.
Bargiidbellodat: Marit Kirsten Anti Gaup lea otne Ealáhus- ja kulturlávdegottis ja sirdá Plána- ja finánsalávdegoddái.
#Bargiidbellodat<np><sg><nom>: Marit Kirsten Anti Gaup lea daenbiejjien Jieleme- jïh kultuvremoenehtsisnie jïh jåhta Soejkesje- jïh #finanse<n><cmp_sgnom><cmp>moenehtsasse.
Vibeke Larsen lea otne Plána- ja finánsalávdegottis ja sirdá Bajásšaddan, fuolahus- ja oahppolávdegoddái.
Vibeke Larsen lea daenbiejjien Soejkesje- jïh #finanse<n><cmp_sgnom><cmp>moenehtsisnie jïh jåhta Byjjesovveme, hokse- jïh studijemoenehtsasse.
Lisa-Kathrine Mo lea otne Bajásšaddan, fuolahus- ja oahppolávdegottis ja sirdá Ealáhus- ja kulturlávdegoddái.
Lisa-Kathrine Mo daenbiejjien Byjjesovveme, hokse- jïh studijemoenehtsisnie jïh jåhta Jieleme- jïh kultuvremoenehtsasse.
Sámedikki fágalávdegottiid ođđa čoahkádus:
Saemiedigkien faagemoenehtsi orre *čoahkádus:
Ealáhus- ja kulturlávdegoddi: Jođiheaddji Mariann Wollmann Magga, Bargiidbellodat Nubbinjođiheaddji Mathis Nilsen Eira, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Tor Gunnar Nystad, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Nora Marie Bransfjell, Norgga sámiid riikkasearvi
Jieleme- jïh kultuvremoenehtse: Juhtiehtæjja Mariann Wollmann Magga, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Mubpieåvtehke Mathis Nilsen Eira, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Tor Gunnar Nystad, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Nora Marie Bransfjell, Nöörjen saemiej rïjhkensiebrie
Čállit:
Tjaeledh:
Lahttu Christina Henriksen, Norgga sámiid riikasearvi/Sámeálbmot bellodat Lahttu Lisa-Kathrine Mo, Bargiidbellodat Lahttu Per Mathis Oskal, Bargiidbellodat Lahttu Inger Eline Eriksen, Árja Lahttu Kjetil Romsdal, Nordkalottfolket Lahttu Arthur Tørfoss, Ovddádusbellodat Lahttu Per Andersen Bæhr, Johttisápmelaččaid listtu Lahttu Marie Therese Aslaksen, Sámit lulde Lahttu Isak Mathis Hætta, Dáloniid listtu
Lïhtsege Christina Henriksen, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie/Saemienaalmoge krirrie Lïhtsege Lisa-Kathrine Moem, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Per Mathis Oskal, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Inger Eline Eriksen, Árjan lïhtsege Kjetil Romsdalen, Nordkalottfolketen lïhtsege Arthur Tørfoss, #Ovddádusbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Per Andersen Bæhr, Juhtijesaemiej læstoen lïhtsege Marie Therese Aslaksen, Saemieh åarjene Lïhtsege Isak Mathis Hætta, #Spidtjeburrue<n><pl><gen> læstoem
Bajásšaddan-, fuolahus- ja oahppolávdegoddi Jođiheaddji Ellinor Marita Jåma, Åarjel-Saemiej Gielh Nubbinjođiheaddji Beaska Niillas, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Sandra Márjá West, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Nanna Thomassen, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Inger Elin Kristina Utsi, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Johan Vasara, Bargiidbellodat Lahttu John Kappfjell, Bargiidbellodat Lahttu Vibeke Larsen, Bargiidbellodat Lahttu Jørn Are Gaski, Bargiidbellodat Lahttu Kjellrun Wilhelmsen, Nordkalottfolket Lahttu Lars Oddmund Sandvik, Árja Lahttu Hartvik Hansen, Árja Lahttu Lars Filip Paulsen, Olgešbellodat
Byjjenimmie-, hokse- jïh studijemoenehtse Juhtiehtæjja Ellinor Marita Jåma, #Åarjel<np><attr>-*Saemiej *Gielh Mubpieåvtehken muadta Niillasen, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Sandra Márjá West, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Nanna Thomassen, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Inger Elin Kristina Utsi, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Johan Vasara, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege John Kappfjellem, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Vibeke Larsen, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Jørn Are Gaskijjem, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Kjellrun Wilhelmsen, Nordkalottfolketen lïhtsege Lars Oddmund Sandvik, Árjan lïhtsege Hartvik Hansen, Árjan lïhtsege Lars Filip Paulsen, #Olgešbellodat<np><sg><nom>
Plána- ja finánsalávdegoddi Jođiheaddji Kirsti Guvsám, Norgga sámiid riikasearvi Nubbinjođiheaddji Ronny Wilhelmsen, Bargiidbellodat Lahttu Anita P. Ravna, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Laila Nystad, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Piera Heaika Muotka, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Viktor Inge Paulsen, Norgga sámiid riikasearvi/Sámii álbmotbellodat Lahttu Marit Kirsten A. Gaup, Bargiidbellodat Lahttu Knut Store, Bargiidbellodat Lahttu Laila Susanne Vars, Árja Lahttu Toril Bakken Kåven, Nordkalottfolket Lahttu Aud Marthinsen, Ovddádusbellodat Lahttu Ellen Kristine Saba, Olgešbellodat Lahttu Jovna Zakarias Dunfjell, Åarjel/Saemiej Giehl
Soejkesje- jïh #finanse<n><cmp_sgnom><cmp>moenehtse Juhtiehtæjja Kirsti Guvsám, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Mubpieåvtehke Ronny Wilhelmsen, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Anita P./p. Ravnen, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Laila Nystad, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Piera #Heaika<np><ant><m><attr> Muotka, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Viktor In Paulsen, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie/*Sámii aalmogekrirrie Lïhtsege Marit Kirsten A./a. Gaup, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Knut Store, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Laila Susanne Vars, Árjan lïhtsege Toril Bakken Kåven, Nordkalottfolketen lïhtsege Aud Marthinsen, #Ovddádusbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Ellen Kristine Saba, #Olgešbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Jovna *Zakarias Dunfjell, #Åarjel<np><attr>/*Saemiej *Giehl
Sámedikki dievasčoahkkin - 052/15 Ášši meannudeapmi álggahuvvui 04.12.15 dii. 11.45
Saemiedigkien dïevestjåanghkoe - 052:n/15:n aamhtesen gïetedimmie 04.12.15 ts. aelkiehtovvi 11.45
Jienasteapmi
Gïelevedteme
39 áirasis ledje 28 čoahkis.
39 saadthalmetjh lin 28 tjåengkesne.
Jienasteapmi dahkkojuvvui čuovvovaš vuogi mielde:
Gïelevedteme minngebe vuekien mietie dorjesovvi:
· Válgalávdegotti evttohus mearriduvvui ovttajienalaččat
· Veeljememoenehtsen uvtelasse aktenraeresne nænnoestovvi
Beavdegirjelasáhusat
Buertiegærjalissieh
Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus
Daennie aamhtesisnie idtji evtedh buertiegærjalissie
Sáhkavuorrolistu ja replihkat
Lahtestimmielæstoe jïh replihkh
Sáhkavuorru Replihkka
Lahtestimmie Replihke
Čállit: 1 Mathis Nilsen Eira, áššejođiheaddji
Tjaeledh: 1 Mathis Nilsen Eira, aamhtesejuhtiehtæjja
DC - Mearrádus:
D-C/DC - Nænnoestahke:
Sámediggi mearrida čuovvovaš rievdadusaid Sámedikki fágalávdegottiid čoahkkádusas:
Saemiedigkie minngebe jorkestimmide Saemiedigkien faagemoenehtsi nænnoste *čoahkkádusas:
Norgga sámiid riikasearvi: Beaska Niillas lea otne Plána- ja finánsalávdegottis ja sirdá Bajásšaddan, fuolahus- ja oahppolávdegoddái (BFOL).
Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie: Muadta Niillas lea daenbiejjien Soejkesje- jïh #finanse<n><cmp_sgnom><cmp>moenehtsisnie jïh jåhta Byjjesovveme, hokse- jïh studijemoenehtsasse (BFOL).
Son evttohuvvo maid ođđa nubbinjođiheaddjin lávdegottis.
Dïhte aaj uvtedåvva orre mubpieåvtehkine moenehtsisnie.
Viktor Inge Paulsen lea otne Bajásšaddan, fuolahus- ja oahppolávdegoddái ja sirdá Plána- ja finánsalávdegoddái.
Viktor In Paulsen daenbiejjien Byjjesovveme, hokse- jïh studijemoenehtsasse jïh jåhta Soejkesje- jïh #finanse<n><cmp_sgnom><cmp>moenehtsasse.
Bargiidbellodat: Marit Kirsten Anti Gaup lea otne Ealáhus- ja kulturlávdegottis ja sirdá Plána- ja finánsalávdegoddái.
#Bargiidbellodat<np><sg><nom>: Marit Kirsten Anti Gaup lea daenbiejjien Jieleme- jïh kultuvremoenehtsisnie jïh jåhta Soejkesje- jïh #finanse<n><cmp_sgnom><cmp>moenehtsasse.
Vibeke Larsen lea otne Plána- ja finánsalávdegottis ja sirdá Bajásšaddan, fuolahus- ja oahppolávdegoddái.
Vibeke Larsen lea daenbiejjien Soejkesje- jïh #finanse<n><cmp_sgnom><cmp>moenehtsisnie jïh jåhta Byjjesovveme, hokse- jïh studijemoenehtsasse.
Lisa-Kathrine Mo lea otne Bajásšaddan, fuolahus- ja oahppolávdegottis ja sirdá Ealáhus- ja kulturlávdegoddái.
Lisa-Kathrine Mo daenbiejjien Byjjesovveme, hokse- jïh studijemoenehtsisnie jïh jåhta Jieleme- jïh kultuvremoenehtsasse.
Sámedikki fágalávdegottiid ođđa čoahkádus:
Saemiedigkien faagemoenehtsi orre *čoahkádus:
Ealáhus- ja kulturlávdegoddi: Jođiheaddji Mariann Wollmann Magga, Bargiidbellodat Nubbinjođiheaddji Mathis Nilsen Eira, Norgga Sámiid Riikasearvi Lahttu Tor Gunnar Nystad, Norgga Sámiid Riikasearvi Lahttu Nora Marie Bransfjell, Norgga Sámiid Riikasearvi Lahttu Christina Henriksen, Norgga Sámiid Riikasearvi/Sámeálbmotbellodat Lahttu Lisa-Kathrine Mo, Bargiidbellodat Lahttu Per Mathis Oskal, Bargiidbellodat Lahttu Inger Eline Eriksen, Árja Lahttu Kjetil Romsdal, Nordkalottfolket Lahttu Arthur Tørfoss, Ovddádusbellodat Lahttu Per Andersen Bæhr, Johttisápmelaččaid listtu Lahttu Marie Therese Aslaksen, Sámit lulde Lahttu Isak Mathis Hætta, Dáloniid listtu
Jieleme- jïh kultuvremoenehtse: Juhtiehtæjja Mariann Wollmann Magga, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Mubpieåvtehke Mathis Nilsen Eira, Nöörjen saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrie Lïhtsege Tor Gunnar Nystad, Nöörjen saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrie Lïhtsege Nora Marie Bransfjell, Nöörjen saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrie Lïhtsege Christina Henriksen, Nöörjen saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrie/Saemienaalmogekrirrie Lïhtsege Lisa-Kathrine Moem, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Per Mathis Oskal, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Inger Eline Eriksen, Árjan lïhtsege Kjetil Romsdalen, Nordkalottfolketen lïhtsege Arthur Tørfoss, #Ovddádusbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Per Andersen Bæhr, Juhtijesaemiej læstoen lïhtsege Marie Therese Aslaksen, Saemieh åarjene Lïhtsege Isak Mathis Hætta, #Spidtjeburrue<n><pl><gen> læstoem
Bajásšaddan-, fuolahus- ja oahppolávdegoddi Jođiheaddji Ellinor Marita Jåma, Åarjel-Saemiej Gielh Nubbinjođiheaddji Beaska Niillas, Norgga sámiid riikasearvi Lahttu Sandra Márjá West, Norgga Sámiid Riikasearvi Lahttu Nanna Thomassen, Norgga Sámiid Riikasearvi Lahttu Inger Elin Kristina Utsi, Norgga Sámiid Riikasearvi Lahttu Johan Vasara, Bargiidbellodat Lahttu John Kappfjell, Bargiidbellodat Lahttu Vibeke Larsen, Bargiidbellodat Lahttu Jørn Are Gaski, Bargiidbellodat Lahttu Kjellrun Wilhelmsen, Nordkalottfolket Lahttu Lars Oddmund Sandvik, Árja Lahttu Hartvik Hansen, Árja Lahttu Lars Filip Paulsen, Olgešbellodat
Byjjenimmie-, hokse- jïh studijemoenehtse Juhtiehtæjja Ellinor Marita Jåma, #Åarjel<np><attr>-*Saemiej *Gielh Mubpieåvtehken muadta Niillasen, Nöörjen saemiej rïjhkesiebrie Lïhtsege Sandra Márjá West, Nöörjen saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrie Lïhtsege Nanna Thomassen, Nöörjen saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrie Lïhtsege Inger Elin Kristina Utsi, Nöörjen saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrie Lïhtsege Johan Vasara, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege John Kappfjellem, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Vibeke Larsen, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Jørn Are Gaskijjem, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Kjellrun Wilhelmsen, Nordkalottfolketen lïhtsege Lars Oddmund Sandvik, Árjan lïhtsege Hartvik Hansen, Árjan lïhtsege Lars Filip Paulsen, #Olgešbellodat<np><sg><nom>
Plána- ja finánsalávdegoddi Jođiheaddji Kirsti Guvsám, Norgga Sámiid Riikasearvi Nubbinjođiheaddji Ronny Wilhelmsen, Bargiidbellodat Lahttu Anita P. Ravna, Norgga Sámiid Riikasearvi Lahttu Laila Nystad, Norgga Sámiid Riikasearvi Lahttu Piera Heaika Muotka, Norgga Sámiid Riikasearvi
Soejkesje- jïh #finanse<n><cmp_sgnom><cmp>moenehtse Juhtiehtæjja Kirsti Guvsám, Nöörjen saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrie Mubpieåvtehke Ronny Wilhelmsen, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Anita P./p. Ravnen, Nöörjen saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrie Lïhtsege Laila Nystad, Nöörjen saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrie Lïhtsege Piera #Heaika<np><ant><m><attr> Muotka, Nöörjen saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrie
Čállit:
Tjaeledh:
Lahttu Viktor Inge Paulsen, Norgga Sámiid Riikasearvi Lahttu Marit Kirsten A. Gaup, Bargiidbellodat Lahttu Knut Store, Bargiidbellodat Lahttu Laila Susanne Vars, Árja Lahttu Toril Bakken Kåven, Nordkalottfolket Lahttu Aud Marthinsen, Ovddádusbellodat Lahttu Ellen Kristine Saba, Olgešbellodat Lahttu Jovna Zakarias Dunfjell, Åarjel/Saemiej Giehl
Lïhtsege Viktor In Paulsen, Nöörjen saemiej #Riika<np><ant><f><cmp_sgnom><cmp>siebrie Lïhtsege Marit Kirsten A./a. Gaup, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Knut Store, #Bargiidbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Laila Susanne Vars, Árjan lïhtsege Toril Bakken Kåven, Nordkalottfolketen lïhtsege Aud Marthinsen, #Ovddádusbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Ellen Kristine Saba, #Olgešbellodat<np><sg><nom> Lïhtsege Jovna *Zakarias Dunfjell, #Åarjel<np><attr>/*Saemiej *Giehl
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 04.12.15 dii. 11.50.
Aamhtesen gïetedimmie 04.12.15 ts. illesovvi 11.50.
Čállit: Vuollaičállit lea lohkan čoahkkingirjji, ja gávnnahan ahte čoahkkingirjái fievrriduvvon mearrádusat leat nu movt Sámediggi mearridii.
Tjaeledh: *Vuollaičállit buertiegærjam jeahteme, jïh guajhtsedem ahte buertiegærjese foeresjovveme nænnoestahkh dan guktie Saemiedigkie nænnoesti.
Kárášjohka, 01.12.2015 - 04.12.2015
Karasjohke, 01.12.2015 - 04.12.2015
Dievasčoahkkinjođihangoddi
Dïevestjåanghkoejuhtiehtimmiemoenehtse
Jørn Are Gaski Anita Persdatter Ravna Jođiheaddji nubbinjođiheaddji
Jørn Are Gaski Anita Persdatter Ravnen juhtiehtæjja mubpieåvtehke
Mathis Nilsen Eira Aud Marthinsen
Mathis Nilsen Eira Aud Marthinsen
Marie Therese Nordsletta Aslaksen
Marie Therese Nordsletta Aslaksen
Čállit:
Tjaeledh:
pseudo_tmx_data/cahceravgga_sme2sma.tmx

File: pseudo_tmx_data/cahceravgga_sme2sma.tmx

Áilu čuoččui guovdu láhtti, šluvggašii guhkes, čáhppes vuovttaidis nugo heavy-rock lávlut lávejitge.
Áilu gaskoeh guelpien tjåadtjoeji, *šluvggašii guhkies, tjeehpes voepti goh *heavy-*rock laavlojh provhkoeh.
Son doalai Pariissas oston Eiffel-toartnaža mikrofovdnan ja lávllui ”Ella” čoddat vehkui.
Dïhte Parisesne steeri ååsteme Eiffel-tåarnetjem mikrofovnine jïh laavloeji ”Ella” tjovvem *vehkui.
– Ella, gii dovdá du geainnuid, vaikko mun lean vázzán daid, mun lean láhppon...
– Ella, gie dov geajnoeh dabta, jalhts manne vaadtseme dejtie, manne tjaajanamme...
Kai Somby ja Intrique-joavkku musihkka lei su mielas máilmmi buoremus musihkka.
Kai Somby jïh Intrigue-dåehkien musihke lij dan mïelesne eatnemen bööremes musihke.
Dan son lávii guldalit iđđedis gitta eahkedii, álo go ii lean skuvllas.
Dam dïhte provhki aeriedistie öövre goltelidh iehkiedasse, iktesth goh idtji skuvlesne leah.
Lei skábma.
Lij jemhkelds tïjje.
Beaivečuovga illá nagodii oppa lihkkatge.
Biejjietjoevke jallan gaegniedi abpe tjuedtjielidh.
Dat gávastalai ja mahkalušai guhká ovdalgo vejii bálkestit moadde rukses suotnjara duoddara muođuide.
Dïhte gaavesti jïh *mahkalušai guhkiem aarebi aabpari #naan<prn><ind><sg><acc> hajkedh rööpses *suotnjara guevtelh ååredæjjese.
Áilu lei eahkedis joavdan áhku báikái Leaibejávrái.
Áilu iehkeden aahkan sæjjan hïnneme Leaibejávran.
Dalle go soai etniin maŋimuš finaiga, muorain ledje ain riebana málen ruškelasttat.
Dellie goh såtnoeh tjidtjine #minngebe<adj><sg><nom> mïnnigan, moerine annje riepiem muerkiestamme *ruškelasttat.
Soai leigga vuodján máŋga čuohte kilomehtera seavdnjada čađa, seavdnjadis seavdnjadii.
Såtnoeh voejeme gelliem *čuohte kilomeeterh sjuevnjeden tjïrrh, sjuevnjeds sjuevnjiedasse.
Áillu jurdagat joreštedje čavččas ja dálážis.
Áilun åssjalommesh *joreštedje tjaktjesne jïh #daaletje<adj><sg><ine>.
Orui amas, ahte son ii diehtán makkár máilbmi dál lei stobu olggobealde.
ammes Vååjni, dïhte idtji daejrieh magkeres eatneme daelie lij ståapoen ålkolen.
Jogoson jávri lei jikŋon, man oluson lei muohta.
*Jogoson jaevrie lij *jikŋon, man jïjnje lij lopme.
– Áhkku, jogo jávrri alde sáhttá luistet?
– Aahka, *jogo jaevrien nelhtie maahta #sjeejsadidh<vblex><tv><inf>?
– Ii leatban jávri vel jikŋon.
– Ij leah jaevrie annje *jikŋon.
Gal don iđđes oainnát, mo gátti lea galbmigoahtán.
Hågkh datne aereden vuajnah, guktie gaedtien lea *galbmigoahtán.
Iđit njágai Leaibejávráige ja rávkkai Áillu.
#Jijhtedh<vblex><iv><der_h><vblex><tv><imp><p2><sg> *njágai Leaibejávran jïh *rávkkai Áilum.
Son morihii, gávastalai guhket ja de njuikii fáhkka go fuobmái gos son lei.
Dïhte fahkaj/fahkaji, gaavesti guhkedh jïh dellie laegkiesti *fáhkka goh aajhtsi gusnie dïhte lij.
Son lenddii guovlat lássaráigge olggos.
Dïhte *lenddii #klaase<n><cmp_sgnom><cmp>#haevtie<n><sem_ctain_plc><sg><gen> goevlijibie olkese.
Lei jo čuvggodišgoahtán.
Lij *jo #ååbredidh<vblex><iv><der_inchl><vblex><prfprc>.
Čakčabárut gerre gáddái.
Tjaktjebaaroeh *gerre gaadtan.
Galbma štuhča ja šávva bahkkii stohposeinniid čađa beljiide.
Gaelhvies *štuhča jïh *šávva *bahkkii ståapoevïedtji tjïrrh bealjetjidie.
Guolggat ceagganedje, go son áiccai jiekŋastáluid dievva jávregátti.
Goelkh *ceagganedje, goh dïhte sierngieji jïengejeahnaj *dievva jaevriegaedtiem.
Gáttimus stáluid oaivvis steažžái muohtagahpir.
Gaedtiegommes jeahnaj åejjesne *steažžái lopmetjohpe.
Muhtimat ledje gahperahttá, go bárut ledje jávistan daid jávrái.
Muvhth lin *gahperahttá, goh baaroeh lin *jávistan #dïhte<prn><dem><pl><ine><attr> jaavran.
– Eadni, vuolgu olggos!
– Tjidtjie, #vuelkedh<vblex><iv><imp><p1><du> olkese!
– Dál jo? Eango moai sáhte vuolgit easkka dan maŋŋá go letne boradan?
– Daelie *jo? Ean månnoeh maehtieh ieskien vuelkedh dan mænngan goh #byöpmedidh<vblex><tv><der_d><vblex><prfprc>?
– Ii go dál!
– Ij goh daelie!
– Na viegadastte jávregáttis ja de boađát borrat.
– *Na *viegadastte jaevriegaedtesne jïh dellie båatah byöpmedidh.
– In mun okto...
– Im manne oktegh...
– Manne?
– Mïnnin?
– Danne...
– Dannasinie...
– Balatgo?
– Bïllh?
– I-in, muhto doppe leat stálut.
– I:ine, mohte debpene leah jeahnah.
– Mat stáluid?
– Mah jeahnah?
– Geahča ieš!
– Gïehtjedh jïjtje!
– Eai doppe gal oidno matge stáluid!
– Eah debpene hågkh vååjnh *matge jeahnaj!
– De leat, die áibbas gáttis.
– Dellie libie, dagkoe aejvie gaedtesne.
– Meinnetgo dieid jikŋon geđggiid ja bovnnaid?
– *Meinnetgo duejtie *jikŋon gierkieh jïh belnieh?
– Ii go albma stáluid.
– Ij goh eensi jeahnaj.
– Buoremus ahte moai boradetne vuos ja de manne ovttas jávregáddái dutkat daid stáluid.
– Bööremes månnoeh voestegh jïh dellie #byöpmedidh<vblex><tv><der_d><vblex><indic><pres><p1><du> ektesne minnien jaevriegaadtan goerehtidh dejtie jeahnah.
tmx_data/fjellheim_sme2sma.tmx

File: tmx_data/fjellheim_sme2sma.tmx

Artihkal girjjis Sámi skuvlahistorjá 2 .
Tjaalege gærjeste Saemien skuvle-vaajese 2 .
Artihkele gærjesne Saemien skuvlevaajese 2 .
Davvi Girji 2007 .
Davvi Girji 2007 .
Davvi Girji 2007 .
Paul Fjellheim, Røros 2003 (Govva: Basia Głowacka)
Paul Fjellheim, Røros 2003 (Guvvie: Basia Głowacka)
Paul Fjellheimem, Plassje 2003 (Guvvie: Basia Głowacka)
Paul Fjellheim lea riegádan 1931:s, ja lea bajásšaddan Fjellheim báikkis, dalá Praahke suohkanis, davábealde Rørosa (Plassje), gos váhnemat barggaiga sihke boazodoaluin ja šibitdoaluin.
Paul Fjellheime reakasovvi 1931, jih byjjeni Fjellheimesne, Prahken tjieltesne Plassjen (Rørosen) noerhtelen, gusnie eejhtegh jieliejigan spidtjebarkojste jih båatsoejieliemistie.
Paul Fjellheim jaepien 1931 reakadamme, jïh lea byjjesovveme Fjellheim sijjesne, dæjpeladtje Praahken tjïeltesne, noerhtelen Plassjen (Plassjen), gusnie eejtegh barkigan dovne båatsojne jïh spidtjebuerine/spidtjeburrine.
Mánáidskuvlla váccii son Praahkes, reálaskuvlla Rørosas, landsgymnása Orkdaeles ja šibitdoavtterallaskuvlla Oslos.
Dihte maana-skuvlem Prahkesne veedtsi, realskuvlem Rørosesne, laante-gymnasem Orkdaellesne jih veterinær-jilleskuvlem Oslovesne.
Maanaskuvlem dïhte vaedtsieji Praahkesne, realskuvlem Plassjesne, landsgymnaasem Orkdaelesne jïh veterinærjïlleskuvlem Oslovisnie.
Ovdal go álggii vuosttaš váldooahpaheaddjin boazodoalloskuvllas 1968/69:s, de barggai Fjellheim šibitdoavttirin Lardalas Vestfoldas, lei johtti guovllušibitdoavttir Davvi-Norggas, ja stáhta šibitdoavtterlaboratoriijas Harstad:s.
Aerebi goh voestes lohkehtæjja båatsoeburrie-skuvlesne 1968/69 sjidti, Fjellheime barki goh veterinære Lardalesne Vestfoldesne, fealadimmie byjrese-veterinære Noerhte-Nøørjesne jih Staaten veterinær- laboratoriumesne Harstadesne.
Aarebi goh aelkieji voestes åejvielohkehtæjjine båatsoeburrieskuvlesne 1968/69:sne, dellie Fjellheim barki veterinæærine Lardalesne Vestfoldesne, lij juhtije dajvenveterinæære Noerhte-Nöörjesne, jïh staaten veterinæærelaboratovrijesne Harstadesne.
Ovtta gaskka barggai son dieđalašveahkkebargin šibitdoavtterallaskuvllas ja 1976:a rájis lei son guovllušibitdoavttir Rørosas gitta manai ealáhahkii.
Dan mænngan lij viehkiehtæjja veterinær-jilleskuvlesne jih jaepien 1976 byjrese-veterinære Rørosesne sjidti. Desnie barki gosk voerese-maaksoem dåastoeji.
Akte gåhkaldahkh dïhte #daajroe<n><cmp_attr><cmp>#viehkie<n><cmp_sgnom><cmp>barkijinie veterinærjïlleskuvlesne barki jïh 1976:n raejesne lij dïhte dajvenveterinæære Plassjesne öövre gåatoemasse mïnni.
Paul Fjellheim lei Norgga Boazosápmelaččaid riikkasearvvi jođiheaddji 1965-73 .
Paul Fjellheime lij åvtehke Nøørjen Båatsoesaemiej Rijhkesaerviesne (NBR) jaepiej 1965-73 .
Paul Fjellheim lij Nöörjen båatsoesaemiej rïjhkensiebrien juhtiehtæjja jaepiej 1965-73 .
Jagis 2001 nammaduvvui son mielláhttun Sámi vuoigatvuođalávdegoddái.
Jaepien 2001 lihtsege Saemiej-reaktaj-moenehtsisnie sjidti.
Jaepien 2001 dïhte lïhtseginie Saemien reaktanmoenehtsasse nommehtovvi.
Ii oktage máhte nu bures muitalit boazodoalloskuvlla álggaheami birra go Paul Fjellheim.
Paul Fjellheime dihte bøøremes maahta alkoelistie soptsestidh båatsoeburrie-skuvlen bijre.
Ij akte maehtieh dan hijven båatsoeburrieskuvlem aelkiehtimmien bïjre soptsestidh goh Paul Fjellheim.
Álggos lei son njunnožis oažžut skuvlla álggahuvvot, maŋŋil šattai son skuvlla vuosttaš váldooahpaheaddjin.
Voestegh eadtjohke laakan barki guktie skuvle juhtiemasse bøøti jih mænngan voestes åejvie-lohkehtæjja sjidti.
Aalkoelisnie lij dïhte njueniehkisnie åadtjodh skuvlem aelkiehtovvedh, mænngan dïhte skuvlen voestes åejvielohkehtæjjine sjïdti.
Mii leat vuolgán su lusa su ruktui Rørosii oažžun dihte su muitalit skuvlla álggaheami birra ja vuosttaš skuvlajagi diliid birra.
Mijjieh libie Rørosesne minneme jih dam gåetesne råakeme guktie dihte maahta soptsestidh guktie skuvle juhtiehtasse bøøti jih guktie siepmieh lin skuvlesne voestes jaepien.
Mijjieh dan gåajkoe vualkeme dan gåatan Plassjese åadtjodh åvteste dam soptsestidh skuvlen aelkiehtimmien bïjre jïh voestes skuvlejaepien tsiehkiej bïjre.
– Ovdal go Stáhta boazodoalloskuvla ásahuvvui, de ii lean ovdal leamaš Norggas makkárge organiserejuvvon oahpahus boazodoalus, earret soames oanehis kurssat, ja moadde jagi gávdnui boazodoallolinjá stuoraskuvllas ja dan maŋŋil linjájuhkkojuvvon nuoraidskuvla Kárášjogas.
– Aerebi goh Staaten båatsoeburrie-skuvle tseegksovvi ij lij naan øøhpehtimmie båatsoejielemen bijre Nøørjesne – jis ibie neebnh såemies åenehks kuvsjh jih naan jaepieh jåarhke-skuvlesne gusnie båatsoejieleme-daltese jih mænngan naan jaepieh noereskuvlesne Karasjokesne.
– Aarebi goh Staaten båatsoeburrieskuvle tseegkesovvi, dellie idtji leah aarebi Nöörjesne naan öörnesovveme ööhpehtimmie båatsosne, bielelen såemies åenehks kursh, jïh naan jaepieh båatsoejielemedaltese gååvnesi stoereskuvlesne jïh dan mænngan *linjájuhkkojuvvon noereskuvle Karasjohkesne.
Nuoraid oahpaheapmi boazodollui lei álo leamaš oassálastima čađa bearraša boazodoalus.
Lierehtimmieh båatsoejielemen bijre lin noere almetjh åådtjeme gåetesne fuelhkien tjirrh.
Noeri ööhpehtimmie båatsose iktesth #mealtan<adv><der_nomact><n> tjïrrh orreme fuelhkien båatsosne.
Dađistaga go viiddui skuvlavázzinbággu, de gárttai mánáide ja nuoraide unnit ja unnit áigi oahppat praktihkalaš boazodoalu ruovttus.
Gosse skuvle-diedte væjreni, dellie åenebe jih åenebe tijje maanide jih noeride gåetesne sjidti båatsoejieliemisnie meatan årrodh.
Ånnetji goh skuvledïedte væjrani, dellie sjïdti maanide jïh noeride unnebe jïh unnebe tïjje praktihkeles båatsoem gåetesne lïeredh.
Nu šattai stuorit dárbu dasa ahte skuvllain álget oahpahit boazodoalu birra.
Nimhtie daerpies skuvle dihte diedtem åadtjoeji båatsoejielemen bijre maahtoem vedtedh.
Dan sjïdti stoerebe daerpiesvoete dïsse ahte skuvline aelkiejih båatsoen bïjre ööhpehtidh.
Seammás bohte eanet ja eanet gáibádusat dasa ahte boazosápmelaš galggai dovdat lágaid, máhttit doaimmahit rehketdoalu ja eará báberbargguid ja dan ahte máhtii organiseret ealu nu ahte oažžu eanemus ávkki das.
Stoerre jih stuerebh kriebpesjimmieh aaj sjidtin laaken nualan båetedh, øøkonomiem stuvredh guktie vierhtieh støøremes sjidtin jih jeatja paehperebarkoejgujmie øørnedh.
Seammasïenten båetiejin jeenje jïh jeenje krïevenassh dïsse ahte båatsoesaemie edtji laakh dabtedh, maehtiejibie ryöknemem jïh jeatjah paehperebarkojde dijpedh jïh dam ahte maehtieji stuhtjem öörnedh dan ahte åådtje *eanemus nåhtoem destie.
Dán áiggis lei oallugiin boazodoalus unnán skuvla, earret eará ledje oallugat massán skuvlaoahpu soađi vuolde.
Dåaroen gaavhtan lin gallesh båatsoeburrie-almetjh nuepiem dasseme skuvlh vaedtsedh.
Daennie tïjjesne lij jïjnjesinie båatsosne ånnetji skuvle, gaskem jeatjah lin jïjnjesh dasseme skuvlelearoem dåaroen nuelesne.
– Seammás lei dárbu nannet dan fágalaš beali boazodoallohálddahusas.
– Seammea tijjen lij aaj daerpies faage-tsiehkiem båatsoejieliemisnie nænnoestidh.
– Seammasïenten lij daerpiesvoete nænnoestidh dam faageles bieliem båatsoereeremisnie.
Ii lean vel ásahuvvon sierra boazodoallohálddahus, muhto lei okta boazodoallokantuvra Eanandoallodepartemeanttas.
Ij lij ennje naan jijtjh-reereme båatsoejielemasse tseegkesovveme, mohte båatsoeburrie kontovre Laantedepartementesne.
Idtji leah annje tseegkesovveme sjïere båatsoereereme, mohte lij akte båatsoekontovre Laanteburriedepartemeentesne.
Dát lei departemeantta láhkaossodagas, dát muitala ahte oidne boazodoalu eambbo dego noađđin mii galggai stivrejuvvot, go ealáhussan mii galggašii ovdánit.
Dihte lij departementen laaken nuelesne mij vuesehti båatsoejieleme lij tsagkese maam tjoeverin stuvredh jih ij jieleme mij edtji øvtiedimmien nualan båetedh.
Daate lij departemeenten laakegoevtesisnie, daate soptseste ahte båatsoem vuejniejin jeenjem dellie maajsojne mij edtji stuvresovvedh, goh jielieminie mij edtja åvtenidh.
Boazodoalu bealis sávve eanet fágalaš hálddašeami mii sáhtii leat ávkin boazodoalu ovdáneapmái.
Båatsoejielemen bieleste lin vaajtelimmieh faage-reeremasse mij meehti båatsoejielemem øvtiedæmman juhtiehtidh.
Båatsoen bielesne vaajtelin jeenje faageles reeremem mij maehtieji årrodh nåhtojne båatsoen evtiedæmman.
Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvvis (NRL) oaivvildeimmet mii ahte nannen dutkamis, fágalaš nevvodeamis ja oahpahusas ledje golbma ášši mat gulle oktii.
Goh tjåangkoe Nøørjen Båatsoesaemiej Rijhkesaerviesne (NBR), dellie golme aamhtsh joekoen vihkeles: giehtjedimmie, faage-bihkedimmieh jih øøhpehtimmieh.
Nöörjen båatsoesaemiej rïjhkensiebresne (NBR:m) mijjieh jiehtiejimh ahte dotkemem nænnostem, faageles *nevvodeamis jïh ööhpehtimmesne lin golme aamhtesh mah ikth govlin.
Riikkačoahkkimis 1967:s dagaimet mearrádusa boazodoalu fágaovdáneamis, ja gáibideimmet earret eará ásahit virggiid dego geahččalanjođiheaddji ja stáhtakonsuleanta boazodollui ja iežamet boazodoalloskuvlla.
Nænnoestimmieh mah faage-øvtiedæmman veadtaldihkie, lin vihkeles aamhtsh laantetjåangkosne 1967. Desnie kriebpesjimh orre barkoesijjieh goh åvtehke gie edtji orre aamhtsh juhtiehtidh, staaten-konsulentem båatsoejielemen gaavhtan jih sjiere båatsoeburrie-skuvlem.
Rïjhkentjåanghkosne jaepien 1967 nænnoestahkem båatsoen faageevtiedimmesne darjoejimh, jïh gaskem jeatjah krïevimh tseegkedh barkoeh dellie pryövenassejuhtiehtæjja jïh staatekonsuleente båatsose jïh jïjtjemh båatsoeburrieskuvlem.
Gaskamuttus 50-logus álggii šibitdoavttir bargui Stáhta šibitdoavtterlaboratoriijai Harstad:ii geas lei bohccodávddaid birra erenoamášsuorgin.
Gaskoe 50-taalesne Staate veterinær-laboratoriumem Harstadesnie rihpesti gusnie veterinære gien jijnjh maahtoeh bovtsi-heavoj bijre.
Gåhkaldahketïjjesne 50-låhkosne veterinæære aelkieji barkose Staaten veterinæærelaboratovrijese Harstadese giesnie lij bovtsenfiejliej bïjre sjïeresuerkine.
Sven Skjenneberg álggii dán bargui, ja go sus lei virgelohpi 1966-68 rádjái, de ledjen mun su sadjásaš.
Sven Skjenneberge dennie barkojsne sijjiem åadtjoeji jih gosse dihte liegkesem utnieji 1966-68, lim manne dennie sijjesne.
Sven Skjenneberg aelkieji daan barkose, jïh goh dan lij permisjovne jaepiej 1966-68 raajan, dellie lim manne dan *sadjásaš.
1954:s ásahuvvui geahččaladdanstašuvdna boazodoalu várás Lodegiidda.
Jaepien 1968 akte giehtjedimmie-stasjovne (forsøksstasjon) båatsoejielemen gaavhtan, Lodegisnie tseegkesovvi.
jaepien 1954 voejhkeladtemestasjovne tseegkesovvi båatsoen muhteste Lodegatasse.
1968:s sirrejuvvui dát stašuvdna eret šibitdoavtterlaboratoriijas, ja Skjenneberg álggii geahččaladdanjođiheaddjin boazodollui.
Jaepien 1968 dihte stasjovne veterinærlaboratorien bæjngolen bøøti jih Skjenneberge åvtehke desnie sjidti.
jaepien 1968 *sirrejuvvui daate stasjovne destie veterinæærelaboratovrijesne, jïh Skjenneberg #gïehtjedidh<vblex><tv><der_l><vblex><der_adda><vblex><der_nomact><n><cmp_sgnom><cmp>juhtiehtæjjine båatsose aelkieji.
– Mun gii ledjen jođiheaddjin NBR:s ožžon dan ovddasvástádusa ahte oažžut gáibádusa čađa.
– Goh åvtehke NBR-esne, manne dihte diedtem åadtjoejim barkedh guktie dah kriebpesjimmieh juhtiehmasse bøøtin.
– Manne gie juhtiehtæjjine NBR:ste åådtjeme dam dïedtem ahte krïevenassen tjïrrh åadtjoejibie.
Lassin dasa ahte ealáhus gáibidii skuvlla ásahuvvot, geavaheimmet mii Sámekomitea árvalusa vealtan ja doarjjan gáibádussii.
Lissine kriebpesjimmijstie båatsoejielemistie, mijjieh aaj Saemie-moenehtsen jiehtsidie åtnose veeltimh.
Lissine dïsse ahte jieleme krïevi skuvlem tseegkesovvedh, mijjieh utniejimh Saemienmoenehtsen åssjelen uvtemen jïh dåarjojne krïevenassese.
Dál lei nu lihkku ahte dalá stáhtačállis Eanandoallodepartemeanttas, Johan Kleppes, lei hui stuora beroštupmi boazodollui.
Aavrehke limh, juktie staaten sekretære guhth dellie Laanteburrie-departementesne tjaahkan, Johan Kleppe, lij våårehke laakan båatsoejielemasse giehtjedamme.
Daelie lij dan læhkoe ahte dæjpeladtje staatetjaelijisnie Laanteburriedepartemeentesne, Johan Kleppesne, lij dan stoere ïedtje båatsose.
Moai leimme oahpásnuvvan šibitdoavtterallaskuvllas ja go mun válden dán ášši bajás suinna, de lei son dakkaviđe áŋgir oažžut johtui boazodoalloskuvlla.
Monnoeh limen ektesne veterinær-skuvlesne vaadtseme jih gosse manne dam aamhtsem dan åvtese juhtihtim, dellie dihte dallah edtjohke båatsoeburrie-skuvlem øørnedh.
Månnoeh veterinærjïlleskuvlesne åahpanadteme jïh goh manne daam aamhtesem vaeltiejim bæjjese dejnie, dellie lij dïhte *dakkaviđe eadtjohkes åadtjodh *johtui båatsoeburrieskuvlem.
Borkenesas olggobealde Harstad lei dan áigge okta unna gilvvagárddeskuvllaš, muhto dohko ledje nu unnán ohccit leamaš daid maŋimus jagiid, ahte lei áitojuvvon heaittihuvvot.
Borkenesesne, Harstaden bæjngoelisnie lij ikt akte onne haakeneburrie-skuvle jih disse lij dej minngemes jaepiej geerve orreme learohkh åadtjodh guktie nimhtie aajhtaldihkie.
Borkenesesne ålkolen Harstaden lij dan tïjjen akte onne haakenenskåvletje, mohte dahkoe dan ånnetji ohtsijh orreme daj minngebe jaepiej, ahte aajhtasovveme illesovvedh.
Doppe lei dan sivas buorre sadji mii mielddisbuvttii ahte lei álki álggahit boazodoalloskuvlla johtilit.
Desnie buerie sijjie guktie båatsoeburrie-skuvle meehti disse juhtedh.
Debpene lij dennie sjïekesne buerie sijjie mij mealtan buektieji ahte lij aelhkie aelkiehtidh båatsoeburrieskuvlem juhtielidh.
Dohko almmuhuvvui rabas virgi oahpaheaddjin boazodoalus, muhto ii oktage ohcan dasa.
Sijjie lohkehtæjjan guhth meehti båatsoejielemen bijre øøhpehtidh lij staeries, mohte idtji guhte dam ohtsh.
Dahkoe gaahpode bæjjoehtovvi barkoe lohkehtæjjine båatsosne, mohte ij akte ohtseme gænnah nehkelh.
De ožžon dieđu ahte jus dát skuvla galggai álggahuvvot, de ferten mun álgit oahpaheaddjin.
Dellie munnjan dijre bøøti jis edtjti skuvle juhtiehtasse båetedh, dellie manne dam sijjiem tjoeverim ohtsedh.
Dellie daajroem åadtjoejim ahte jis daate skuvle edtji aelkiehtovvedh, dellie tjoerem manne lohkehtæjjine aelkedh.
Ii lean álkis ášši álggahit boazodoalloskuvlla vuođu rájis.
Ij lij aelhkie båatsoeburrie-øøhpehtimmiem alkoelistie tseegkedh.
Idtji aelhkesne leah aamhtese båatsoeburrieskuvlem våaromen raejeste aelkiehtidh.
Mus lei gal dat stuora ovdamunni ahte dovden miehtá Norgga boazodoalu iežan barggu čađa dalle go bargen šibitdoavttirin ja NBR čađa.
Læjhkan lij munnjien buerie juktie åehpies lim abpe båatsoejieleme-Nøørjine mov barkoen tjirrh goh veterinære, jih goh lihtsege NBR-esne.
Mov lij hågkh dïhte stoere aevhkie ahte abpe Nöörjen båatsoen dabtim jïjtjen barkoen tjïrrh dellie goh barkim veterinæærine jïh NBR:n tjïrrh.
Nuppi dáfus ii lean mus makkárge pedagogalaš oahppu, in ge lean bargan oahpaheaddjin ovdal.
Tsagkese lij læjhkan juktie ij lij mov naan øøhpehtimmie pedagogike-faagigujmie jallh dååjrehtsh goh lohkehtæjja.
Mubpien dïete idtji mannesne leah naan pedagogeles learoe, im aaj barkeme lohkehtæjjine aarebi.
Mis ledje unnán oahppogirjjit.
Mijjen lin aaj vaenieh learoevierhtieh.
Mijjen lin ånnetji learoegærjah.
Earret Sven Skjenneberg girjji "Rein og reindrift" ( "Boazu ja boazodoallu" ), de fertiimet ieža dahkat ollu oahpponeavvuid.
Sven Skjennebergen gærja «Rein og reindrift» (Bovtsh jih båatsoeburrie) lij staeries, mohte dejtie jeatja tjaalegidie mejtie sijhtim åtnose vaeltedh, tjoeverim jijtje tjaeledh.
Bielelen Sven Skjennebergen gærjam "Reinen *og *reindrift" ( "Bovtse jïh båatsoe" ), dellie tjoerimh jïjtjh jïjnje learoevierhtide darjodh.
Fágaplána dagaimet seammás go lei oahpahus.
Faagplaanh dejtie sjiere faagidie, tjoeverimh tjaeledh mearan faagh lin juhtiemisnie.
Faageplaanem seammasïenten darjoejimh goh lij ööhpehtimmie.
Earret mu, de lei fágaplánalávdegottis dušše stáhtakonsuleanta Loyd Villmo geas lei makkárge boazodoallofágalaš duogáš.
Faagplaane-moenehtsisnie mov baalte, lij Loyd Villmo guhth utnieji daajroem båatsoejielemem bijre.
Bielelen mov, dellie lij faageplaanemoenehtsisnie ajve staatekonsuleente Loyd Villmo gïen lij naan båatsoefaagen duekie.
Muđui ledje dušše eanandoallooahpaheaddjit.
Dah jeatjebh dennie moenehtsisnie lin laanteburrie-lohkehtæjjah.
Voen lin ajve laanteburrielohkehtæjjah.
Fágaplánabarggus aniimet eanandoalloskuvlla fágaplánaid vuođđun, maid de heiveheimmet boazodoalu ohppui.
Aelkiemisnie laanteburrie-plaanide vååjnesasse veeltimh jih dejtie voejhkelimh båatsoejielemasse sjiehtesjahtedh.
Faageplaanebarkosne laanteburrieskuvlen faageplaanide utniejimh våaroeminie, maam dellie båatsoem learose sjïehtehtimh.
Muhto lei duođas ovddasmannibargu, ii lean oktage gii lei bargan dákkáriid ovdal, ii ge lean oktage geas sáhtii jearrat ráđiid.
Daate hov joekoen vihkeles barkoe, mohte ij lij gie aerebi dagkarinie barkojne giehtelamme. Idtimh giejtie gænnah maehtieh man bijre gihtjedh.
Mohte lij #saetnies<adj><sg><ine> *ovddasmannibargu, idtji leah akte gie dagkeri aarebi barkeme, idtji aaj leah akte giestie maehtieji raerieh gihtjedh.
Vuosttaš jagi ledje mis ovcci oahppi.
Mijjen lin uktsie learohkh voestes jaepien.
Voestes jaepien lin mijjesne uktsie learohkh.
Guovttis bohte Finnmárkkus, guovttis Romssas, golmmas Nordlánddas, okta Davvi-Trøndelágas ja okta Lulli-Trøndelágas.
Gøøkte ligan Finnmarkeste, gøøkte Tromseste, golme Noerhtelaanteste, akte Noerhte- jih akte Åarjelh-Trøndelageste.
Gööktesh Finnmaarhkeste båetiejin, gööktesh Romseste, golmesh Nordlaanteste, akte Noerhte-Tröndelaageste jïh akte Åarjel-Tröndelaageste.
Ledje eanas dievddut, dušše okta nieida.
Jijnjemesh lin påajhkh, ajve akte niejte.
Lin jeenjemes almah, ajve akte nïejte.
Ieš ledjen oahpaheaddjin boazodoallooahpus, earret eará guohtumiid birra, ealločoahkádusa ja bohccodávddaid birra.
Manne jijtje maahtoem vedtiejim båatsoejielemen learoen bijre, v.g. gåatomen – jih bovtsi haerpij bijre, jih guktie bovtsh ektesne dåehkine.
Jïjtje lohkehtæjjine båatsoejielemelearosne, gaskem jeatjah gåatomelaanten bïjre, *ealločoahkádusa jïh bovtsenfiejliej bïjre.
Villmo oahpahii boazodoalloekonomiija birra.
Villmoe dihte båatsoejielemen økonomien bijre øøhpehti.
Villmo båatsoeekonomijen bïjre ööhpehti.
Eará fágain, nu go dárogielas, matematihkas ja mášenoahpus, geavaheimmet mii gilvvagárdeskuvlla oahpaheddjiid.
Lohkehtæjjah haakeneburrie-skuvleste dejtie jeatja faagide øøhpehtin goh nøørjen giele, matematigke jih learoeh maskinaj bijre.
Jeatjah faagine, dan goh daaroengïelesne, matematihkesne jïh domhpelearosne, mijjieh utniejimh haakeneburrieskuvlen lohkehtæjjide.
Oahppit ja oahpaheaddjit boazodoalloskuvllas 1968/69: Albrigt Myrstad - John Hovd - Arne Fjellheim - Ole Jakob Edvardsen - Paul Fjellheim Albert Jåma - Inge Andersen - Anders Gaup - Johan Mathis Vars - Per Schjølberg-Gamnes Per Mathis Skum - Anne Margrethe Oskal - Anders Eira
Learohkh jih lohkedæjjah båatsoeburrie-skuvlesne 1968/69: Albrigt Myrstad - John Hovd - Arne Fjellheim - Ole Jakob Edvardsen - Paul Fjellheim Albert Jåma - Inge Andersen - Anders Gaup - Johan Mathis Vars - Per Schjølberg-Gamnes Per Mathis Skum - Anne Margrethe Oskal - Anders Eira
Learohkh jïh lohkehtæjjah båatsoeburrieskuvlesne 1968/69: Albrigt Myrstad - John Hovd - Arne Fjellheim - Ole Jakob Edvardsen - Paul Fjellheim Albert Jåma - Inge Andersen - Anders Gaup - Johan Mathis Vars - Per Schjølberg-Gamnes Per Mathis Skum - Anne Margrethe Oskal - Anders Eira
(Govva: Loyd Villmo)
(Guvvie: Loyd Villmo)
(Guvvie: Loyd Villmo)
– Lassin luohkkálatnjaoahpahussii ledje mis ollu vánddardeamit.
– Lissine øøhpehtimmide klaassetjiehtjielisnie lin aaj vaanterdimmieh.
– Lissine klaassetjïehtjeleööhpehtæmman lin mijjesne jïjnje baalkerdimmieh.
Mii leimmet dávjá geahččaladdanstašuvnnas Lodegis ja leimmet mielde čohkkeme ealu boazosápmelaččaiguin Iinná-sullos.
Mijjieh limh gellien aejkien Lodegisnie gusnie pryøvemestasjovne jih mijjieh limh aaj meatan båatsoesaemiej ektine gosse Iidnesne tjøønghkeminie.
Mijjieh limh daamhtah voejhkeladtemestasjovnesne Lode jïh mealtan stuhtjem båatsoesaemiejgujmie seeptjedh Iidna-sååleste.
Mii leimmet maid guhkit mátkkis Finnmárkkus gos manaimet miehtá fylkka, go oahppit besse searvat njuovademiide ja lahpamiidda.
Mijjieh aaj Finnmarkesne vaanterdimh gusnie learohkh åadtjoejin meatan gosse slaaterdimmieh jih iervemh.
Mijjieh limh aaj guhkebe fealadimmesne Finnmaarhkesne gusnie abpe fylhken mïnnimh, goh learohkh bïesin meatan #gahtjehtidh<vblex><tv><der_d><vblex><der_nomact><n><pl><ill> jïh *lahpamiidda.
De ledje mis maid mátkkit gos ohppe guohtumiid ja šattuid birra.
Lissine lin vaanterdimmieh gusnie maahtoeh åadtjoejimh gåatomen- jih sjædtoej bijre.
Dellie lin mijjesne aaj fealadimmieh gusnie lïerin gåatomelaanten jïh sjædtoej bïjre.
Dag Lenvikas lei ovddasvástádus dán oahpaheamis.
Dag Lenviken lij diedte dejtie vuepside jaksedh.
Dag Lenviken lij dïedte daennie ööhpehtimmesne.
Dákkár mátkkin barge oahppit ollu, sii galge čállit beaivegirjjiid ja čállit visot maid ohppe.
Gosse vaanterdimmieh, dellie learohkh tjoeverin eadtjohke laakan barkedh, gærjide fierhten biejjien tjaeledh jih aaj jeatja tjaalegh darjodh mah vuesiehtin maam lin liereme.
Dagkeres fealadimmine barkin learohkh jïjnjem, dah edtjin biejjiegærjah tjaeledh jïh gaajhke tjaeledh maam lïerin.
Vaikko lei aitto álgán skuvla, de in leat sihkar ahte lei go obage heajos skuvla.
Daate lij skuvle mij adtjegh juhtiemasse båateme,mohte mov vierhtiedimmien mietie, ij lij daate naan madtan skuvle.
Jalhts lij aadtjegh aalkeme skuvle, dellie im leah vihties ahte lij goh naa gænnah geerve skuvle.
Lei goit praktihkalaš ávki eanas áššiin maid ohppe.
Learohkh jijtje-darjoemisnie lierin.
Lij gujht praktihkeles nåhtoe jeenjemes aamhtesinie mej lïerin.
Muittán okta ohppiin, Anne Margrethe Oskal, logai ahte boazodoalloskuvla lei buoremus skuvla maid son goasse lea vázzán, go doppe oahpai sihke praktihkalaš bargguid ja ávkkálaš teoriijaid.
Manne måjhtam, akte dejtie learohkijstie, Anne Margrethe Oskale jeehti daate dihte bøøremes skuvle sutnjien, juktie desnie åadtjoejin jijtje barkedh maahtoeh tjøønghkedh jih aaj gærjijste learoem viedtjedh.
Måjhtam akte learoehkijstie, Anne Margrethe Oskal, jiehtieji ahte båatsoeburrieskuvle lij bööremes skuvle maam dïhte gåessie vaadtseme, goh debpene lïeri dovne praktihkeles barkojde jïh aevhkies teorijide.
Vaikko eanas ohppiin lei sámegiella eatnigiellan, de ii lean oktage guhte gáibidii sámegiela oahpahusgiellan.
Jalhts jeenemes dejstie learohkijstie saemien utniejin goh gåetie-giele, idtji gieh øøhpehtimmiem saemien gielesne kriebpesjh.
Jalhts jeenjemes learohki lij saemiengïele ietniengïeline, dellie idtji leah akte guhte saemiengïelem ööhpehtimmiegïeline krïevi.
Sámi kulturoahpahus ii ge lean sierra fágan dan áiggi, muhto dat bođii mielde oahpahusas eará fágain dalle go orui heiveme.
Ij lij maahtoeh saemiej kultuvren bijre naan faage dej beeli, mohte voejhkelimh læjhkan jeatja faagine maahtoeh vedtedh jis nimhtie sjiehti.
Idtji saemien kultuvrelïerehtimmie aaj leah sjïere faagine dan tïjjem, mohte dïhte mealtan ööhpehtimmeste båetieji jeatjah faagijste dellie goh vååjni sååjhtedh.
– Ovdalaš oahppit leat muitalan ollu riidduid birra dan vuosttaš jagi.
– Learohkh aeriebistie leah soptsestamme tsagkesi bijre destie voestes jaepeste.
– Ovtetje learohkh leah soptsestamme jïjnje ræjtoej bïjre dam voestes jaepien.
– Gilvvagárdeskuvla ja boazodoalloskuvla leigga guokte skuvlla ovtta dáhki vuolde, ja boazodoalloskuvla bođii gilvvagárdeskuvlla rektora vuollái.
– Haakeneburrie- jih båatsoeburrie-skuvle seamma ræhpien nuelesne sjidtin jih båatsoeburrie-skuvle aaj seamma åvtehkem åadtoeji goh laanteburrien-skuvle.
– Haakeneburrieskuvle jïh båatsoeburrieskuvle ligan göökte skuvlh akten rehpien nuelesne, jïh båatsoeburrieskuvle haakeneburrieskuvlen rektoren nualan båetieji.
Sis galge muhtin muddui leat seamma oahpaheaddjit, ja galge orrut seamma internáhtas.
Learohkh seamma lohkehtæjjah åadtjoejin jih dah maanah edtjin aaj ektesne seamma internatesne årrodh.
Dejnie edtjin muvhtese tïjjese årrodh seamma lohkehtæjjah, jïh edtjin seamma internaatesne årrodh.
Muhto skuvllain lei áibbas goabbatlágan biras ja kultuvra, sihke ohppiin ja oahpaheddjiin.
Mohte dah gøøkte skuvlh sjiere byjresh jih kultuvrh vuesiehtin dovne learohki jih lohkehtæjjaj gaskems.
Mohte skuvli lij aejvie joekehts byjrese jïh kultuvre, dovne learoehkinie jïh lohkehtæjjine.
Gilvvagárdeskuvlla oahppit ledje nuorat ja sis ii lean nu buorre oahppanmokta, boazodoalloskuvlla oahppit fas boarraseappot ja ollu oahppanmokta.
Learohkh haakeneburrie-skuvlesne lin nuerebh saemiej learohkijstie jih eah lin dah seamma eadtjohke lierehtæmman goh dah saemiej learohkh.
Haakeneburrieskuvlen learohkh lin noere jïh daj idtji leah dan buerie *oahppanmokta, båatsoeburrieskuvlen learohkh viht båarasåbpoe jïh jïjnje *oahppanmokta.
Balaheapmi ja ovdagáttut sápmelaččaid vuostá lei dábálaš dan áigge, ja vuhttui sihke gilvvagárdeskuvlla ohppiin ja bargiin.
Dej beeli lin sohtehtimmieh jih laavsomh daamhtetje saemide veadtaldihkie, jih dovne learohkh jih lohkehtæjjah sih lin dagkerh åssjalommesh guedtieminie.
Beavneme jïh *ovdagáttut saemiej vuestie lij sïejhme dan tïjjen, jïh #vuehtedh<vblex><tv><der_passs><vblex><iv><indic><pret><p3><sg> dovne haakeneburrieskuvlen learoehkinie jïh barkijinie.
Oktiibuot mielddisbuvttii dát soames riidduid.
Nimhtie jijnjh tsagkesh gaskems sjidtin.
Ektiegaajhke daate mealtan buektieji såemies ræjtojde.
Álo go ledje riiddut ja váttisvuođat skuvllas, lei dat eanet gilvvagárdeskuvlla ohppiid sivva go boazodoalloskuvlla ohppiid.
Jis lin krøøhkestimmie-tsagkesh skuvlesne, dellie dah lin daamhts haakeneburrie-skuvlen learohkide veadtaldihkie.
Iktesth goh lin ræjtoeh jïh dåeriesmoerh skuvlesne, lij dïhte jeenje haakeneburrieskuvlen learohki sjïeke goh båatsoeburrieskuvlen learohki.
– Lei go nu ahte čállojuvvui dutkanraporta skuvlla birra?
– Guktie mejtie giehtjedimmie-tjaalege skuvlen bijre tjaalasovvi?
– Lij goh dan ahte dotkemereektehts tjaalasovvi skuvlen bïjre?
– Diet raporta, juo.
– Dihte tjaalege, bist.
– Doete reektehts, joe.
Lei nu ahte son guhte maŋŋil šattai mu eamidin, barggai dalle servodatdutkaninstituhtas Oslos.
Dihte mij mov gåmmebe mænngan sjidti, lij dellie barkeminie Oslovesne, Instituttesne mij edtji ektievuekie-jielemem giehtjedidh.
Lij dan dïhte guhte mænngan sjïdti mov gåmmine, dellie barki siebriedahkedotkemeinstituhtisnie Oslovisnie.
Doppe lei sus okta sámi studeanta, Johan Albert Kalstad, Hábmeris eret.
Desnie saemien studentem utnieji, man nomme Johan Albert Kalstad, Hábmereste.
Debpene lij dan akte saemien studeente, Johan Albert Kalstad, Hábmeristie.
Dasto lážii son dili nu ahte Johan Albert oaččui ruđa dutkanráđis vuolgit studeret skuvlla birrasa.
Øørnege tseegkesovvi guktie dihte beetneh-vierhtieh giehtjedimmie-raereste åadtjoeji guktie meehti byjresem skuvlesne giehtjedidh.
Dehtie minngede dïhte laetjieji tsiehkiem dan ahte Johan Albert beetnegem dotkemeraereste åadtjoeji vuelkedh *studeret skuvlen byjresem.
Ja Johan Albert bođii, ja geahčadii ja čálii, sihke skuvllas ja friddjaáiggis, nuoraiguin ovttas.
Jih Johan Alberte bøøti, skuvlesne giehtjedi jih aaj learohkidie skuvlebiejjiej mænngan, skuvlen bæjngoelisnie.
Jïh Johan Albert båetieji, jïh vuejnieji jïh tjaelieji, dovne skuvlesne jïh eejehtimmiem, noerigujmie ektesne.
Ferten gal lohkat ahte son lei buorre dárkojeaddji.
Tjoeverem jiehtedh, væjkeles lij.
Tjoerem hågkh jiehtedh dïhte lij buerie gïehtjedæjja.
Riiddut ledje mu oainnu mielde vuosttažettiin skuvlla siskkobealde.
Tsagkesh lin mov aarvoen mietie skuvlesne.
Ræjtoeh lin mov vuajnoen mietie voestegh skuvlen sisnjelen.
Gilis gal atne árvvus boazodoallonuoraid.
Voenesne buerie laakan dej noere saemiejgujmie gåaredi.
Byjjesne hågkh aarvosne utniejin *boazodoallonuoraid.
Háliidan rámiidit boazodoalloohppiid.
Tjoeverem dejtie båatsoe-jieleme noeride garmerdidh.
Sïjhtem *rámiidit båatsoelearoehkidie.
Sii ledje barggánis oahppit geain lei beroštupmi oahppat.
Dah lin jihtseles jih barkose eadtjohke.
Dah lin *barggánis learohkh giej lij ïedtje lïeredh.
Mun anán árvvus dáid nuoraid ja maid ollu eará nuoraid boazodoallobirrasis geaid lean deaivan maŋŋil.
Mov vuajnoen mietie lin dah saemien noerh skuvlesne aajmohke jih nimhtie leah aaj gallesh orreme mejtie leam båatsoejielemen bæjngoelisnie mænngan råakeme.
Manne aarvosne åtnam daaj noeri jïh aaj jïjnjen jeatjah noeri båatsoebyjresisnie giejtie mænngan dieviedamme.
Vuosttaš jagiid lei buorre sadji boazodoalloskuvllas, muhto moatti jagi geahčen álge fas eambbogat ohcat álgit gilvvagárdeskuvlii ja de šattai unnit sadji.
Dej voestes jaepiej lij buerie sijjie båatsoeburrie-skuvlesne. Naan jaepiej mænngan stoerre ohtseme haakeneburrie-skuvlese sjidti jih nimhtie gåårtjehke desnie.
Voestes jaepiej lij buerie sijjien båatsoeburrieskuvlesne, mohte #naan<prn><ind><sg><gen> jaepien luvnie aelkiejin viht jeanatjåbpoeh/jïjnjebh ohtsedh aelkedh haakeneburrieskuvlese jïh dellie sjïdti unnebe sijjie.
Dát lei okta mielsivain dasa ahte 1981:s sirdojuvvui skuvla Guovdageidnui.
Dan sjieken skuvle Goevtegeajnose bøøti jaepien 1981.
Daate akte *mielsivain dïsse ahte jaepien 1981 skuvle jåhtasovvi Kautokeinose.
Muhto dát lea ollu maŋŋil mu áiggi, nu ahte dan birra ožžot earát muitalit.
Mohte daate lij mov barkoen mænngan, guktie gieh jeatjebh tjoeverieh dan bijre soptsestidh.
Mohte daate jïjnje mænngan mov tïjjen, dan ahte dan bïjre jeatjebh åadtjoeh soptsestidh.
Eará čállosat girjjis Sámi skuvlahistorjá 2
Jeatjah tjaalegh gærjeste Saemien skuvle-vaajese 2
Jeatjah tjaalegh gærjesne Saemien skuvlevaajese 2
tmx_data/samediggeweb_sme2sma.tmx

File: tmx_data/samediggeweb_sme2sma.tmx

Sámedikki birra.
Saemiedigkien bïjre.
Saemiedigkien bïjre.
Sámediggi lea Norgga sámiid álbmotválljen ásahus.
Saemiedigkie akte almetjeveeljeme åårgane saemide Nöörjesne.
Saemiedigkie lea Nöörjen saemiej åålmehveeljesovveme institusjovne.
Juohke njealját jagi válljejuvvojit 39 áirasa čieža válgabiirres.
39 tjirkijh veeljesuvvieh 7 veeljemegievlijste fïerhten njealjeden jaepien.
#Fïerhte<prn><ind><attr> nealjede jaepien 39 saadthalmetjh veeljesuvvieh tjïjhtjene veeljemegievlesne.
Sámediggi galgá nannet sámiid politihkalaš sajádaga ja ovddidit sámiid beroštumiid Norggas, bargat dan badjelii ahte sámi álbmot gieđahallojuvvo ovttaárvosaččat ja vuoiggalaččat ja bargat dan badjelii ahte sámit sáhttet seailluhit ja ovddidit gielaset, kultuvrraset ja servodagaset.
Saemiedigkie edtja saemiej politihkeles sijjiem nænnoestehtedh jïh saemiej ïedtjh skreejredh Nöörjesne, viehkiehtidh guktie saemieh seammavyörtegs jïh seammaligke gïetedimmiem åadtjoeh, jïh sjïehteladtedh guktie saemieh maehtieh sijjen gïelem, sijjen kultuvrem jïh sijjen siebriedahkejieledem gorredidh jïh evtiedidh.
Saemiedigkie edtja nænnoestidh saemiej politihkeles sijjiem jïh saemiej ïedtjide Nöörjesne evtiedidh, dan bijjeli barkijibie ahte saemien aalmoge gïetedallesåvva #seammavyörtegs<adj><pl><nom> jïh *vuoiggalaččat jïh dan bijjeli barkijibie ahte saemieh maehtieh vaarjelidh jïh gïelem evtiedidh, kultuvrem jïh siebriedahkem.
Sámediggeráđđi.
Saemiedigkieraerie.
Saemiedigkieraerie.
Sámediggeráđi miellahtuid nammada presideanta, guhte lea ráđi jođiheaddji.
Saemiedigkieraerien lïhtsegh leah nammoehtamme saemiedigkien åvtehkistie, presidente, mij raeriem stuvrie.
Saemiedigkieraerien lïhtsegidie presideente nommehte, guhte raerien juhtiehtæjja.
Sámediggepresideanta lea válljejuvvon Sámedikki dievasčoahkkima eanetlogus eanetlogu jienaiguin.
Saemiedigkiepresidente lea veeljeme Saemiedigkien stoerretjåanghkoste jïh jienebelåhkoen tjirkijijstie.
Saemiedigkiepresideente Saemiedigkien dïevestjåanghkoem gellientaalesne veeljesovveme gellientaalen tjoejigujmie.
Ráđđi doaibmá Sámedikki ráđđehussan, ja ovddasvástida beaivválaš politihkalaš doaimma.
Raerie lea goh Saemiedigkien reerenasse, jïh diedtem åtna dan biejjieladtje politihkeles gïehteldimmien åvteste.
Raerie Saemiedigkien reerenassine jåhta, jïh *ovddasvástida fïerhtenbeajjetje politihkeles darjomen.
Sámediggeráđđi ovddida mearrádusárvalusaid dievasčoahkkimii áššiin mat gusket Sámedikki bušeahta juogadeapmái, árvala doaibmabijuid čuovvovaš jagi stáhtabušehttii, Sámedikki jahkedieđáhusa, Sámedikki doarjjaortnegiid váldonjuolggadusaid ja eará áššiid maid Sámediggeráđi iešheanalis árvvoštallama mielde berrešii ovddidit.
Saemiedigkie raeriestimmieh buakta stoerretjåanghkose mah leah joekedimmien bïjre Saemiedigkien budsjedteste, råajvarimmieh båetijen jaepien staatebudsjedtese, Saemiedigkien jaepiebïevnese, åejviebïhkedassh Saemiedigkien dåarjoeöörnegidie jïh jeatjah aamhtesh mah akten jïjtjeraarehke vuarjasjimmien mænngan Saemiedigkieraeresne, byöroeh gïetedæmman bæjjese vaaltasovvedh.
Saemiedigkieraerie nænnoestahkeåssjelidie dïevestjåanghkose evtede aamhtesinie mah dijpieh Saemiedigkien budsjehten joekedæmman, råajvarimmieh minngebe jaepien nååle staatebudsjehtese, Saemiedigkien jaepiebïevnesen, Saemiedigkien dåarjoeöörnegi åejvienjoelkedassi jïh jeatjah aamhtesidie mej Saemiedigkieraeriem *iešheanalis vierhtiedimmien mietie byöroe evtiedidh.
Dasa lassin ovddida Sámediggeráđđi dieđáhusaid sierra politihkkasurggiin dárbbu mielde, ja máŋgga suorggis lea maiddái vejolašvuohta ášši loahpalaččat mearridit.
Lissine dle Saemiedigkieraerie bieljelimmieh buakta ovmessie politihkesuerkine daerpiesvoeten mietie, jïh gelline suerkine aaj nuepiem åtna minngemosth nænnoestimmieh darjodh.
Dïsse lissine Saemiedigkieraerie evtede bïevnesi sjïere politihkesuerkine daerpiesvoeten mietie, jïh gelline suerkesne lea aaj nuepie aamhtesen #minngiegietjie<n><adj><der_aadv><adv> nænnoestidh.
Kultureallin.
Kultuvrejieleme.
Kultuvrejieleme.
Girjás kultureallin nanne sámi gullevašvuođa ja identitehta, ja dagaha eallás báikegottiid gos olbmot háliidit orrut.
Akte gellielaaketje kultuvrejielede saemien ektievoetem jïh identitetem veaksahkåbpoe dorje, jïh viehkehte guktie dah voenges siebriedahkh jielije sjidtieh, gusnie almetjh sijhtieh årrodh.
Trablehke kultuvrejieleme saemien ektiedimmiem jïh identiteetem nænnoste, jïh dorje jealijh sijjiegedtide gusnie almetjh sijhtieh årrodh.
Danin leat kulturdoaimmat dehálaččat sámi servodagas, ja maiddái ássamii.
Kultuvredarjomh dannasinie aktem vihkeles råållam utnieh dennie saemien siebriedahkesne, aaj veasomen gaavhtan.
Dannasinie kultuvredarjomh vihkielåbpoe saemien siebriedahkesne, jïh aaj veasoemasse.
Sámi kulturdoaimmat dagahit gullevašvuođa, čálggu ja eallindási, ja maiddái kulturvuođustuvvon bargosajiid.
Saemien kultuvrejielede viehkiehteminie ektiedimmiem, murriedimmiem jïh jieledekvaliteetem sjugniedidh, lissine aaj barkoesijjieh kultuvren sisnjelen.
Saemien kultuvredarjomh ektiedimmiem darjoeh, murriem jïh jielemedaltesem, jïh aaj *kulturvuođustuvvon barkoesijjieh.
Sámediggi bargá.
Sámedigge barggá.
Saemiedigkie barka.
leat bajimuččas bidjamin eavttuid sámi dáidaga ja kultuvrra ovddideapmái.
Dïhte uvtemes premissevedtijinie årrodh juktie saemien kåanstem jïh kultuvrem evtiedidh.
libie bijjiemassesne moenemetsiehkieh bïejedh saemien tjeahpoen jïh kultuvren evtiedæmman.
fuolahit dan ahte buohkat galget sáhttit muosáhit sámi kultuvrra doppe gos ásset.
Gaajhkesh edtjieh saemien kultuvrem dååjredh desnie gusnie årroeh.
dam hoksedh ahte gaajhkesh edtjieh maehtedh saemien kultuvrem debpene njaalmedidh gusnie veasoeh.
láhčá diliid nu ahte mis lea ealli ja girjás sámi kultureallin mas lea buorre dássi.
Sjïehteladtedh ihke mijjieh aktem jielije jïh gellielaaketje saemien kultuvrejieledem utnebe hijven kvaliteeteste.
tsiehkieh dan laatja ahte mijjen lea jielije jïh trablehke saemien kultuvrejieleme mesnie lea buerie daltese.
fuolahit ahte ovddiduvvo, ja bisuhuvvo sámi dáidda- ja kultureallin dainna lágiin ahte leat fágalaččat buorit ja árjjalaš sámi deaivvadanbáikkit, kulturásahusat ja museat fuolahit dan ahte lea eanet barggolašvuohta sámi dáidda- ja kulturvuđot ealáhusa vuođul.
Saemien kåanste- jïh kultuvrejieledem evtiedidh jïh gorredidh, faageles maehteles jïh eadtjohke saemien tjåanghkoesijjiejgujmie, kultuvreinstitusjovnigujmie jïh museumigujmie.
hoksijibie ahte evtiedåvva, jïh #tjöödtjestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> saemien tjeahpoe- jïh kultuvrejielemen dejnie vuekine ahte leah faageleslaakan buerieh jïh eadtjohke saemien gaavnedimmiesijjieh, kultuvreinstitusjovnh jïh museumh dam huksieh ahte lea jeenje *barggolašvuohta saemien tjeahpoe- jïh kultuvrevåaromen jielemen mietie.
xxx
Lissiehtamme fasseldimmie saemien kåanste- jïh kultuvrejieliemasse.
*xxx
Duogaš.
Duogásj.
Duekie.
Sámedikki váldobargun kulturpolitihkas lea láhčit diliid sámi dáidda- ja kulturdoaimmaid várás ja dan ovddideami várás.
Saemiedigkien åejviebarkoe kultuvrepolitihkesne lea saemien kåanste- jïh kultuvredarjoemasse sjïehteladtedh jïh dam evtiedidh.
Saemiedigkien åejviebarkojne kultuvrepolitihkesne lea tsiehkieh laetjedh saemien tjeahpoe- jïh kultuvredarjomi muhteste jïh dan evtiedimmien muhteste.
Sámi servodat lea vuos ain huksemin servodagas, ja mii leat vuoruhan ja ain fertet vuoruhit kultuvrra ja giela vuođđoosiid.
Saemien siebriedahke lea annje aktene boelhkesne gusnie siebriedahkem bigkeminie, gusnie åejviesuerkieh kultuvren jïh gïelen sisnjeli leah prijoriteradamme orreme, jïh annje tjuara prijoriterdamme sjïdtedh.
Saemien siebriedahke voestegh annje siebriedahkesne bigkedh, jïh mijjieh prijoriteradamme jïh annje tjoerijibie kultuvrem jïh gïelen våaromeboelhkide prijoriteradidh.
Dát hástala nana áŋgiruššama sámi servodaga iežas beales, sámi ásahusaid, Sámedikki ja stáhta eiseválddiid beales.
Daate aktem stoerre barkoem kreava dehtie saemien siebriedahkeste jïjtje, saemien instusjovnijste, Saemiedigkeste jïh staaten åejvieladtjijste.
Daate haasta nænnoes eadtjaldovvemem saemien siebriedahken jïjtjse bielesne, saemien institusjovni, Saemiedigkien jïh staaten åejvieladtji bielesne.
Sámediggi oaidná iežas ovddasvástádussan atnit ávvira ja ovddidit dan doaimma maid sámi álbmot vuolggaha, ja leat dán proseassas deaŧaleamos eavttuid biddji.
Saemiedigkie vuajna goh sov dïedte skraejriem jïh darjoemidie vaarjelidh jïh evtiedidh, mejtie saemien årrojh buektieh, jïh sæjhta dïhte vihkielommes premissedeallahtæjjine årrodh daennie prosessesne.
Saemiedigkie jïjtjemse dïedtine vuajna hoksem utnedh jïh evtiedidh dam darjomem maam saemien aalmoge seedtie, jïh libie daennie prosessesne vihkielommes moenemetsiehkiej bïejije.
Stáhta eiseválddiin lea dattetge bajimuš ovddasvástádus diliid láhčimis nu ahte sámi servodagas alddis lea vejolašvuohta hukset viidáseappot servodagas.
Staaten åejvieladtjh læjhkan dam bijjemes dïedtem utnieh sjïehteladtedh guktie saemien siebriedahke jïjtje nuepiem åådtje sov siebriedahkebigkemem vijriesåbpoe evtiedidh.
Staaten åejvieladtji lea darhkan bijjemes dïedte tsiehkieh laetjedh dan ahte saemien siebriedahken jïjtjisnie lea nuepie bigkedh vijriehkåbpoe siebriedahkesne.
Guovlulaš ja báikkálaš eiseválddiin lea maiddái ovddasvástádus váikkuhit dan ahte sámi dáidda, kultureallin ja sámi ásahusat ovddiduvvojit ovttas.
Regijovnaale jïh voenges åejvieladtjh aaj aktem dïedtem utnieh saemien kåanstem, kultuvrejieledem jïh saemien institusjovnh ektesne evtiedidh.
Regionaale jïh dajven åejvieladtji lea aaj dïedte dam dijpedh ahte saemien tjeahpoe, kultuvrejieleme jïh saemien institusjovnh ektesne evtiedovvieh.
Sámediggi bargá dan ala ahte buohkain livččii vejolašvuohta muosáhit sámi dáidaga ja kultuvrra.
Saemiedigkie sæjhta gaajhkesh edtjieh nuepiem utnedh saemien kåanstem jïh kultuvrem dååjredh.
Saemiedigkie dan nelnie barka ahte gaajhkesi lea nuepie saemien tjeahpoem njaalmedidh jïh kultuvrem.
Min historjá, min kulturárbi ja min dáidda ja kultuvra leat midjiide čeavlin.
Mijjieh mijjen histovrijem, mijjen kultuvreaerpiem jïh mijjen kåanstem jïh kultuvrem garmerdibie.
Mijjen vaajese, mijjen kultuvreaerpie jïh mijjen tjeahpoe jïh kultuvre leah mijjese madtjelinie.
Mii áigut láhčit ealli ja máŋggabealat dáidda- ja kultureallima mas lea buorre dássi, mii buvttaduvvo, dahkkojuvvo, gaskkustuvvo ja muosáhuvvo ja lea buohkaid olámuttus.
Mijjieh sïjhtebe sjïehteladtedh akten jielije jïh gellielaaketje kåanste- jïh kultuvrejieliedasse hijven kvaliteeteste mij sjugniesåvva, dorjesåvva, vuesiehtamme jïh dååjreme sjædta, jïh maam gaajhkesh maehtieh dååjredh.
Mijjieh sïjhtijibie laetjedh jielije jïh gelliesåarhts tjeahpoe- jïh kultuvrejielemem mesnie lea buerie daltese, mij dorjesåvva, dorjesåvva, buaktasåvva jïh njaalmedåvva jïh lea gaajhkesi jaksoemieresne.
Sámi dáiddárat ja kulturbargit galget sáhttit oažžut birgejumi iežaset doaimmas.
Saemien tjiehpiedæjjah jïh kultuvrebarkijh edtjieh maehtedh sov barkoste veasodh.
Saemien tjiehpijh jïh kultuvrebarkijh edtjieh maehtedh bïerkenimmiem åadtjodh jïjtjsh darjoemistie.
Sámi ásahusat leat min deaŧaleamos sámi dáidda- ja kultur- gaskkustanarenat.
Dah saemien institusjovnh leah mijjen vihkielommes sijjieh juktie saemien kåanstem jïh kultuvrem vuesiehtidh.
Saemien institusjovnh leah mijjen vihkielommes saemien tjeahpoe- jïh kultuvre- buektemesijjieh.
Dat addet kulturbargosajiid sámi servodagas ja leat deaŧalaš aktevrrat sámi dáidaga ja kultuvrra ovddideamis.
Dah kultuvrebarkoesijjieh saemien siebriedahkine vedtieh, jïh leah vihkeles aktöörh saemien kåanste- jïh kultuvreevtiedimmeste.
Dah kultuvrebarkoesijjide saemien siebriedahkesne vedtieh jïh leah vihkeles aktöörh saemien tjeahpoen jïh kultuvren evtiedimmesne.
tmx_data/samediggi_sme2sma.tmx

File: tmx_data/samediggi_sme2sma.tmx

Oahpahus.
Lïerehtimmie
Ööhpehtimmie.
Sápmelaččain galgá leat dárbbašlaš máhttu, gelbbolašvuohta ja gálggat vai sáhttet ovdánahttit sámi servodagaid.
Dah saemieh edtjieh daajroem, maahtoem jïh maehtelesvoeth utnedh mah leah daerpies gosse edtja saemien siebriedahkh evtiedidh.
Saemiej edtja årrodh daerpies maahtoe, maahtaldahke jïh edtjh vuj maehtieh saemien siebriedahkide evtiedidh.
Dát mearkkaša ahte sámi álbmogis galgá leat duohta vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas ja sámegillii.
Dïhte sæjhta jiehtedh dah saemieh aktem tjïelke reaktam utnieh lïerehtimmiem åadtjodh saemien gïelesne.
Daate krööhkeste ahte saemien aalmogen edtja årrodh saetnies reakta ööhpehtimmiem åadtjodh saemiengïelesne jïh saemiengïelese.
Dat čiekŋuda sámi mánáide nana sámi identitehta ja gullevašvuođa sámi gielaide ja kultuvrii.
Daate sæjhta saemien maanide jïh noeride aktem nænnoes saemien identiteetem jïh ektiedimmiem vedtedh saemien gïelese jïh kultuvrese.
Dïhte saemien maanide gïengelåbpoe båata nænnoes saemien identiteetem jïh ektiedimmiem saemien gïelide jïh kultuvrese.
Buot alit oahpahus ja dutkan galgá maiddái áimmahuššat sámi perspektiivva.
Gaajhkh jollebe ööhpehtimmie jïh dotkeme edtjieh aaj dam saemien perspektijvem voebnesjidh.
Gaajhke jollebe ööhpehtimmie jïh dotkeme edtja aaj saemien perspektijvem voebnesjidh.
Sihkkarastá buori rámmaeavttuid sámi mánáidgárddiide, vuođđooahpahussii, alit oahpahussii ja dutkamii gulahallama bakte guovddáš, guovlulaš ja báikkálaš eiseválddiiguin ja eará guoskevaš aktevrraiguin.
Hijven mieriekrievemh gorredidh saemien maanagïertese, maadthööhpehtæmman, jollebe ööhpehtæmman jïh dotkemasse govlehtallemen tjïrrh, voernges, regijovnale jïh voenges åejvieladtjigujmie jïh jeatjah sjyöhtehke aktöörh
Buerie mierietsiehkide saemien maanagïertide gorrede, maadthööhpehtæmman, jollebe ööhpehtæmman jïh dotkemasse gaskesadtemen baaktoe voernges, regionaale jïh dajven åejvieladtjigujmie jïh jeatjah sjyöhtehke aktöörigujmie.
Ahte sámi mánáin ja nuorain lea nana identitehta ja gullevašvuohta sámi gillii, kultuvrii ja servodateallimii.
Saemien maanah jïh noerh edtjieh aktem nænnoes identiteetem utnedh jïh ektiedimmiem saemien gïelese, kultuvrese jïh siebriedahkese utnedh
Ahte saemien maanaj jïh noeri lea nænnoes identiteete jïh ektiedimmie saemien gïelese, kultuvrese jïh siebriedahkejieledese.
Ahte sámi álbmogis lea duohta vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas ja sámegillii mas lea buorre ja dohkálaš kvaliteahta.
Saemieh reaktam utnieh akten hijven lïerehtimmiem åadtjodh saemien gïelesne
Ahte saemien aalmogen lea saetnies reakta ööhpehtimmiem åadtjodh saemiengïelesne jïh saemiengïelese mesnie buerie jïh #dåhkasjidh<vblex><prfprc><attr> kvaliteetem.
Ahte buot alit oahpahus ja dutkan áimmahuššá sámi perspektiivva.
Gaajhke jollebe ööhpehtimmie jïh dotkeme dam saemien perspektijvem voebnesjieh.
Ahte gaajhke jollebe ööhpehtimmie jïh dotkeme saemien perspektijvem voebnesje.
Sámediggi bargá máŋgga ládje joksamis daid mihttomeriid.
Saemiedigkie njieljie vihties laavenjostoetjåanghkoeh Maahtoedepartementine åtna fïerhten jaepien maanagïerten, maadthlïerehtimmien jïh jollebe ööhpehtimmien bïjre.
Saemiedigkie barka gelline *ládje jaksemisnie daj ulmieh.
Mii ovttasbargat guovddáš eiseválddiiguin ja juohkit dieđuid ja rávvagiid sámegielat oahpahusa birra.
xxx
Mijjieh voernges åejvieladtjigujmie laavenjostijibie jïh daajroeh jïh bïhkedimmieh saemiengïeleh ööhpehtimmien bïjre juekiejibie.
Mii juolludat doarjagiid ja stipeanddaid, hálddašat oahpponeavvobuvttadeami, ráhkadat oahppoplánaid ja sihkkarastit rámmaeavttuid vuođđooahpahussii, alit oahpahussii ja dutkamii.
xxx
Mijjieh dåarjoeh jïh stipeendh laeviehtibie, learoevierhtiedarjomem reerijibie, learoesoejkesjh darjoejibie jïh mierietsiehkieh maadthööhpehtæmman gorredibie, jollebe ööhpehtæmman jïh dotkemasse.
Vuoigatvuođat
Reaktah
Reaktah
Oahpahuslága 6. kapihttalis leat mearrádusat sámegiela oahpahusa birra vuođđoskuvllas (§ 6-2) ja joatkkaskuvllas (§ 6-3).
Ööhpehtimmielaake 6. kaptihtele nænnoestimmieh lïerehtimmien bïjre saemiengïelesne åtna maadthskuvlesne (§ 6-2) jïh jåarhkeskuvlesne (§ 6 -3).
Ööhpehtimmielaaken 6. kapihtelisnie leah nænnoestahkh saemiengïelen ööhpehtimmien bïjre maadthskuvlesne (§ 6-2) jïh jåarhkeskuvlesne (§ 6-3).
Sámegielain dás oaivvilduvvojit davvi-, lulli- ja julevsámegielat.
Saemien lea dovne noerhte, - åarjel jïh julevsaemien.
Saemiengïeline daelie jeahtasuvvieh noerhte-, åarjel- jïh julevsaemiengïelh.
Ohppiin lea danin láhkamearriduvvon, oktagaslaš vuoigatvuohta oažžut sámegielfágas oahpu sihke mánáidskuvllas, nuoraidskuvllas ja joatkkaskuvllas, beroškeahttá gos riikkas sii orrot.
Dannasinie akte learohke aktem sjïere reaktam åtna laaken mietie, lïerehtimmiem åadtjodh saemienfaagesne, dovne maanadaltesisnie, noeredaltesisnie jïh jåarhkeskuvlesne, saaht gusnie laantesne årroeh.
Learohki dannasinie #laake<n><cmp_sgnom><cmp> nænnoestovveme, individuelle reakta saemienfaageste learoem åadtjodh dovne maanaskuvleste, noereskuvleste jïh jåarhkeskuvleste, saaht gusnie rïjhkesne dah årroeh.
Oahppit ieža válljejit guđe sámegielas sii háliidit oahpahusa.
Dah learohkh jïjtje veeljieh mennie gïelesne daejstie golme saemien gïelijste dah sijhtieh lïerehtimmiem utnedh.
Learohkh jïjtjh veeljieh guhtene saemiengïelesne dah ööhpehtimmiem sijhtieh.
Oahpahuslága § 6-2 mielde lea vuođđoskuvlla ohppiin geat orrot sámi guovllus vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegillii ja sámegielas.
Ööhpehtimmielaaken § 6- 2 mietie, dle learohkh maadthskuveaalteren, mah aktene saemien dajvesne årroeh, reaktam utnieh lïerehtimmiem åadtjodh saemien gïelesne.
Ööhpehtimmielaaken § 6-2 mealtan lea maadthskuvlen learohki gïeh saemien dajvesne årroeh reakta ööhpehtimmiem saemiengïelese åadtjodh jïh saemiengïeleste.
Dáinna oaivvilduvvo ahte ohppiin lea vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegillii maiddái eará fágain, mii mearkkaša ahte oahpahus lágiduvvo sámegillii.
Dah learohkh reaktam utnieh lïerehtimmiem åadtjodh saemiengïelesne aaj jeatjah faagine, amma guktie abpe ööhpehtimmie lea saemiengïelesne.
Daejnie jeahtasåvva ahte learohki lea reakta ööhpehtimmiem åadtjodh saemiengïelese aaj jeatjah faagine, mij krööhkeste ahte ööhpehtimmie saemiengïelese öörnesåvva.
Olggobealde hálddašanguovllu lea sápmelaččain vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegillii jus unnimusat 10 oahppi dan gáibidit, ja nu guhká go sii leat joavkun mas leat 6 oahppi.
Reeremedajven ålkolen dle saemieh reaktam utnieh lïerehtimmiem åadtjodh saemiengïelesne jis unnemes 10 learohkh dam sijhtieh, jïh dan guhkiem dah leah akte dåehkie 6 learohkigujmie.
Ålkolen reeremedajven saemine reakta ööhpehtimmiem åadtjodh saemiengïelese jis unnemes 10 learohkh dam krievieh, jïh dan guhkiem goh dah dåehkine mesnie leah 6 learohkh.
Suohkan sáhttá mearridit fállat sámegielat oahpahusa ovtta dahje máŋgga suohkana skuvllain.
Tjïelte maahta nænnoestidh lïerehtimmiem saemiengïelesne bïejedh akten jallh gellide skuvlide tjïeltesne.
Tjïelte maahta nænnoestidh faaledh saemiengïeleh ööhpehtimmiem aktene jallh gellien tjïelten skuvline.
Suohkan dat loahpalaččat mearrida guđe skuvlii dákkár fálaldat galgá sajáiduvvot.
Dah tjïelth nænnoestieh mennie skuvlesne akte dagkeres faalenasse edtja årrodh.
Tjïelten dïhte #minngiegietjie<n><adj><der_aadv><adv> nænnoste #guhte<prn><rel><sg><ill><attr> skuvlese dagkeres faalenasse edtja *sajáiduvvot.
Skuvlaeaiggádis lea bajitdási ovddasvástádus fuolahit ahte ohppiid vuoigatvuohta oažžut sámegielat oahpahusa ollašuvvo.
Skuvlen aajhtere dam bijjemes diedtem åtna ihke learohki reaktah saemien lïerehtæmman steeresuvvieh.
Skuvleaajhteren lea bijjebedaltesen dïedte hoksedh ahte learohki reakta saemiengïeleh ööhpehtimmiem åadtjodh #illesovvedh<vblex><iv><prsprc>.
Oahpahuslága § 6-3 guoská ohppiide joatkkaskuvllain.
Ööhpehtimmielaaken § 6 -3 lea learohki bïjre jåarhkelïerehtimmesne.
Ööhpehtimmielaaken § 6-3 learoehkidie jåarhkeskuvline dæjpa.
Sámi ohppiin lea oktagaslaš vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas joatkkaskuvllas.
Saemien learohkh aktem sjïere reaktam utnieh lïerehtimmiem åadtjodh saemiengïelesne jåarhkeskuvlesne.
Saemien learohki lea individuelle reakta ööhpehtimmiem åadtjodh saemiengïelesne jåarhkeskuvlesne.
Joatkkaoahpahussii sáhttá departemeanta mearridit láhkaásahusaid main daddjo ahte dihto skuvllat galget fállat oahpahusa sámegillii ja sámegielas dahje sierranas sámi fágain.
Jåarhkelïerehtimmien sjiekenisnie dle departemente maahta mieriedimmieh vedtedh ihke såemies skuvlh edtjieh lïerehtimmiem faalehtidh saemiengïelesne ellieslaakan jallh sjïere saemien faagine.
Jåarhkeööhpehtæmman maahta departemeente njoelkedassh nænnoestidh mejnie jyöhtoe ahte såemies skuvlh edtjieh ööhpehtimmiem faaledh saemiengïelese jïh saemiengïelesne jallh sjïere saemien faagine.
Oahpahuslága láhkaásahusa § 7-1 vuođul, de lea ohppiin vuoigatvuohta oažžut oahpahusa molssaevttolaš vuogi mielde jus skuvlla iežas oahpaheaddjit eai sáhte doaimmahit dán oahpahusa.
Mieriedimmien mietie ööhpehtimmielaakese § 7-1, dle learohkh reaktam utnieh alternatijve lïerehtimmievuekiem åadtjodh dah guhkiem jïjtsh lohkehtæjjah eah maehtieh lïerehtimmiem vedtedh.
Ööhpehtimmielaakem njoelkedassen § 7-1:n mietie, dellie lea learohki reakta ööhpehtimmiem åadtjodh alternatijve vuekien mietie jis skuvlen jïjtjse eah lohkehtæjjah maehtieh dijpedh daam ööhpehtimmiem.
Geavatlaččat dákkár oahpahusvuohki mearkkaša ahte oahpahus fállojuvvo juogo gáiddusoahpahusa, árjjalašoahpahusa dahje gohttehatskuvlla bakte.
Riektesisnie sæjhta jiehtedh dagkeres lïerehtimmievuekie lea maajhööhpehtimmie, intensijve ööhpehtimmie jallh gïelebiesieh.
Åtnosne dagkeres lïerehtimmievuekie krööhkeste ahte ööhpehtimmie faalesåvva #jåakoe<n><sg><gen> maajeööhpehtimmien, eadtjohkeööhpehtimmien jallh *gohttehatskuvlla baaktoe.
Vuođđoskuvla ja joatkkaskuvllat miehta Norgga leat oahpahuslága § 6-4 mielde geatnegahttojuvvon fállat oahpahusa vai oahppit ohppet sápmelaččaid ja sámi giela, kultuvrra ja servodateallima birra.
Ööhpehtimmielaaken § 6 -4 mietie dle maadthskuvlh jïh jåarhkeskuvlh abpe Nöörjesne diedtem utnieh lïerehtimmiem vedtedh saemiej, saemien gïelen, kultuvren jïh siebriedahkejieleden bïjre.
Maadthskuvle jïh jåarhkeskuvlh hååneske Nöörjen leah ööhpehtimmielaaken § 6-4 mealtan *geatnegahttojuvvon ööhpehtimmiem faaledh vuj learohkh lierieh saemiej jïh saemien gïelen, kultuvren jïh siebriedahkejieleden bïjre.
Friddjaskuvlla ohppiin ii leat vuoigatvuohta oažžut sámegielat oahpahusa.
Learohkh frijjeskuvline eah naan reaktam utnieh lïerehtimmiem åadtjodh saemien gïelesne.
Frijjeskuvlen learohki ij leah reakta saemiengïeleh ööhpehtimmiem åadtjodh.
Friddjaskuvllain šaddet sámi oahppit earenoamážit ohcat sámegieloahpahusa.
Saemien learohkh frijjeskuvline tjuerieh sjïerelaakan lïerehtimmien bïjre saemiengïelesne syökedh.
Frijjeskuvline sjidtieh saemien learohkh aave saemienööhpehtimmiem ohtsedh.
Lea skuvlii alcces mearridit fállet go sámegielat oahpahusa vai eai iežaset ohppiide.
Skuvle jïjtse nænnoste mejtie dah saemienööhpehtimmiem sijjen learoehkidie faalehtieh.
Lea skuvlese #jïjtje<prn><ref><ill><px3sg> nænnoestidh faalih goh saemiengïeleh ööhpehtimmiem vuj eah jïjtjsh learoehkidie.
Dieđut dán birra.
Bievnesh dan bïjre.
Daajroeh daan bïjre.
Oahpahus.
Lïerehtimmie
Ööhpehtimmie.
Sámedikkis leat njeallje bistevaš bargočoahkkima Máhttodepartemeanttain jagis main fáttát lea mánáidgárdi, vuođđooahpahus ja alit oahpahus.
Saemiedigkie nænnoste, dej mieriej sisnjeli mejtie Gærhkoe- jïh ööhpehtimmiedepartemente bïejeme, learoesoejkesjh saemiengïelesne maadthskuvlese jïh jåarhkeskuvlese, jïh aaj duadtan, båatsoefaagese jïh jeatjah sjïere saemien faagide jåarhkeööhpehtæmman.
Saemiedigkien leah njieljie vihties barkoetjåanghkoeh Maahtoedepartemeentine jaepesne mejnie aamhtesh lea maanagïerte, maadthööhpehtimmie jïh jollebe ööhpehtimmie.
Sámediggi mearrida sámegiela oahppoplána, vuođđoskuvlii ja joatkkaskuvlii, ja oahppoplána duodjái, boazodoallofágii ja eará earenoamáš fágaide rávisolbmuid várás, Girko- ja oahpahusdepartemeantta mearriduvvon rámmaid vuođul.
xxx
Saemiedigkie saemiengïelen learoesoejkesjem nænnoste, maadthskuvlese jïh jåarhkeskuvlese, jïh learoesoejkesjen vætnose, båatsoefaagese jïh jeatjah sjïere faagide geervealmetji muhteste, Gærhkoe- jïh ööhpehtimmiedepartemeenten nænnoestovveme mieriej mietie.
Oahppoplánaid láhkaásahus §2-3 ja §3-4 mearrida oahpahusa sámiide, sin giela ja servodateallima birra iešguđetge fágasurggiid oktavuođas.
Mieriedimmieh learoesoejkesji bïjre, § 2-3 jïh § 3-4 mietie, edtjieh stilledh lïerehtidh saemiej bïjre, saemiej gïelen bïjre jïh siebriedahkejieleden bïjre, ektiedamme dejtie ovmessie faagesuerkide.
Learoesoejkesjh njoelkedasse §2-3 jïh §3-4 ööhpehtimmien saemide nænnoste, daj gïelen jïh siebriedahkejieleden bïjre ovmessieaaj faagegievliej gaskesisnie.
Girko- ja oahpahusdepartemeantta mearrádusa vuođul lea Sámedikkis váldi mearridit láhkaásahusa dákkár oahpahusa sisdoalu birra.
Mieriej sisnjeli, mejtie Gærhkoe- jïh ööhpehtimmiedepartemente nænnoestamme, dle Saemiedigkie faamoem åtna mieriedimmieh sisvegen bïjre vedtedh dagkarinie lïerehtimmine.
Gærhkoe- jïh ööhpehtimmiedepartemeenten nænnoestahken mietie lea Saemiedigkien stilleme njoelkedassem nænnoestidh dagkeres ööhpehtimmien sisvegen bïjre.
Sámedikkiin galgá ráđđádallat buot oahpahusáššiin mat guoskkahit sámi beroštumiide.
Edtja Saemiedigkine rååresjidh gaajhkine ööhpehtimmieaamhtesinine mah saemien iedtjide gïetedieh.
Saemiedigkine edtja rååresjadtedh #gaajhke<prn><ind><pl><loc> ööhpehtimmieaamhtesine mah saemien ïedtjide sjåavoehtieh.
• Ovttas.no - Sámi oahpponeavvut neahtas
• Ovttas.no - Saemien learoevierhtieh gaskeviermesne
• Ovttas.no:m - Saemien learoevierhtieh gaskeviermesne
Mii leat čohkken govaid, girjjiid, filmmaid, jienaid, oahpporeaidduid ja digitála resurssaid vai dutnje šaddá álkit leat oahpaheaddjin sámi skuvllas.
Mijjieh libie tjööngkeme guvvieh, gærjah, jielijeguvvieh, tjoejenassh, lohkehtimmiedeerpegh, tjaalaldahkh, jih digitaale vierhtieh guktie edtja aelkebe dutnjien ööhpehtæjjine saemien skuvline årrodh.
Mijjieh guvvieh seeptjeme, gærjah, jielieguvvieh, tjoejh, lohkehtimmiedeerpegh jïh digitaale #resursse<n><pl><acc> vuj dutnjien aelhkieslaakan sjædta årrodh lohkehtæjjine saemien skuvlesne.
Dasa lassin gávnnat artihkkaliid sámi áššiid birra ja pedagogalaš rávvagiid.
xxx
Dïsse lissine artihkelh saemien aamhtesi bïjre gaavnh jïh pedagogeles bïhkedimmide.
Mánáidgárdi
Maanagïerte
Maanagïerte
Sámi mánáidgárdi lea mánáidgárdi sámi mánáid várás ja gos leat sámi mánát.
Akte saemien maanagïerte lea akte maanagïerte saemien maanide jïh saemien maanajgujmie.
Saemien maanagïerte lea maanagïerte saemien maanaj muhteste jïh gusnie leah saemien maanah.
Dat lea mánáidgárdi mas sámegiella lea doaibmagiellan, ja mii earenoamážiid deattuha sámi kultuvrra.
Akte maanagïerte gusnie iktegisth saemiestieh jïh joekoen leavloem beaja saemien kultuvrese.
Dïhte maanagïerte mesnie saemiengïele lea darjomegïeline, jïh mij sjïeride saemien kultuvrem tjïelkestahta.
Maiddái deattuhuvvo bargun ahte leat veahkkin fállamis sámegiela oahpahusa daid mánáidgárddiin gos dat dárbbašuvvo.
Aaj leavloem bïejeme ihke maehtedh viehkine årrodh saemien gïelelïerehtimmiem vedtedh dejnie maanagïertine gusnie daerpies.
Aaj #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> barkojne ahte årrodh viehkine faalemisnie saemiengïelen ööhpehtimmien dej maanagïertine gusnie dïhte daarpesjåvva.
Buot sámi mánáin lea vuoigatvuohta oažžut mánáidgárdefálaldaga mii doahttala mánáid giela ja kultuvrra.
Gaajhkh saemien maanah reaktam utnieh aktem maanagïertefaalenassem åadtjodh mij dej gïelem jïh kultuvrem krööhkie.
Gaajhken saemien maanaj lea reakta maanagïertefaalenassem åadtjodh mij maanaj gïelem jïh kultuvrem ussjede.
Sámediggi bargá dan badjelii ahte mánáidgárddit galget leat gergosat sámi mánáide láhččet fálaldaga mii doahttala ja vuhtii váldá mánáid giela ja kultuvrra.
Saemiedigkie barka ihke maanagïerth edtjieh buektiehtidh dejtie saemide maanide aktem hijven faalenassem vedtedh, mij dej gïelem jïh kultuvrem krööhkie.
Saemiedigkie dan bijjeli barka ahte maanagïerth klaeries saemien maanide edtjieh laetjede faalenassem mij ussjede jïh vuehtieji maanaj gïelem jïh kultuvrem vaalta.
Sámediggi bargá dan badjelii:
Saemiedigkie sæjhta:
Saemiedigkie dan bijjeli barka:
Nannet ja ovdánahttit sámi mánáidgárdemánáid giela, kultuvrra ja gullevašvuođa.
xxx
Nænnoestidh jïh evtiedidh saemien maanagïertemaanaj gïelem, kultuvrem jïh ektiedimmiem.
Nannet sámegielat mánáidgárdebargiid rekrutterema.
xxx
Nænnoestidh saemiengïeleh maanagïertebarkiji dåårrehtimmiem.
Sámediggedieđáhus mánáidgárddi birra.
xxx
Saemiedigkiebïevnese maanagïerten bïjre.
Sámediggi lea čállimin dieđáhusa mánáidgárdefálaldaga birra.
xxx
Saemiedigkie lea bïevnesem tjaeledh maanagïertefaalenassen bïjre.
Dieđáhus galgá čalmmustahttit áŋgiruššansurggiid ja daid hástalusaid maid ferte dustet go oččoda nu buori mánáidgárddiid go vejolaš.
xxx
Bïevnese edtja barkoesuerkieh tjelmiestehtedh jïh dejtie haestemh mejtie tjuara dåastodh goh åådtjede dan buerie maanagïertide goh buektehte.
Guđe hástalusaid oainnát don sámi mánáidgárdefálaldaga ektui? Sámediggi bovde guoskevaš instánssaid searvat árjjalaččat.
xxx
Guhten haestemh datne vuajnah saemien maanagïertefaalenassen muhteste? Saemiedigkie böörie sjyöhtehke #instanse<n><pl><acc> meatan eadtjohkelaakan.
Stuorimus gaskaoapmi nannemis sámi mánáidgárdemánáid giela ja kultuvrra lea doarjja mánáidgárddiide.
Dïhte stööremes tsavtshvierhtie juktie saemien maanagïertemaanaj gïelem jïh kultuvrem veaksahkåbpoe darjodh, lea dïhte dåarjoe maanagïertide.
Stoeremes tsavtshvierhtie nænnoestimmesne saemien maanagïertemaanaj gïelem jïh kultuvrem lea dåarjoe maanagïertide.
Sámedikkis leat maiddái stipeandaortnegat, earret eará rekrutteremis sámegielat bargiid mánáidgárddiide.
Saemiedigkien aaj stipendeöörnegh, gaskem jeatjah barkijh mah saemiestieh dåårrehtidh maanagïertide.
Saemiedigkien leah aaj stipendeöörnegh, gaskem jeatjah dåårrehtimmesne saemiengïeleh barkiji maanagïertide.
Lea vejolaš addit stipeandda sihke joatkkaskuvlla ohppiide, ja allaskuvlla ja universiteahta studeanttaide.
Maahta stipendem vedtedh learoehkidie dovne jåarhkeskuvlesne jïh studentide jolleskuvline jïh universiteetine.
#Buektiehtidh<vblex> vedtedh stipeendem dovne jåarhkeskuvlen learoehkidie, jïh jïlleskuvlen jïh universiteeten studeentide.
Sámediggi lágida fierpmádatčoahkkimiid sámi mánáidgárdebargiid várás, vai ovdánahttit kvaliteahta ja loktet gelbbolašvuođa.
Saemiedigkie viermietjåanghkoeh barkijidie saemien maanagïertine öörnie, juktie kvaliteetem evtiedidh jïh maahtoem lutnjedh.
Saemiedigkie viermietjåahkoeh saemien maanagïertebarkiji muhteste öörnie, vuj kvaliteetem evtiedibie jïh maahtaldahkem lutnjijibie.
Sámediggi maiddái mánáidgárdesuorgái buktá neavvagiid sámegiela oahpahusa birra.
Saemiedigkie aaj bïhkedimmiem vadta saemien lïerehtimmien bïjre maanagïertesuerkien sisnjelen.
Saemiedigkie aaj maanagïertesuarkan raerieh saemiengïelen ööhpehtimmien bïjre buakta.
Sámedikkis leat máŋga ovttasbargoguoimmi geat minguin ovttasbarget vai ulbmiliiddámet joksat.
Saemiedigkien jienebh laavenjostoeguejmieh mah mijjine ektine berkieh, juktie mijjen ulmide jaksedh.
Saemiedigkesne leah gellie laavenjostoeguejmieh gïeh mijjine laavenjostoeh vuj ulmieh jaksijibie.
Mánáidgárddiid vánhenlávdegoddi
Maanagïerti eejhtegemoenehtse
Maanagïerti eejhtehmoenehtse
Máhttodepartemeanta
Maahtoedepartemente
Maahtoedepartemeente
Oahpahusdirektoráhtta
Ööhpehtimmiedirektovrate
Ööhpehtimmiedirektoraate
Fylkkamánni
Fylhkenålma
Fylhkemaennie
Mis lea maiddái lagas ovttasbargu ovttaskas suohkaniiguin, dat lea suohkana ovddasvástádus fuolahit ahte mánáidgárddit fállet sámi giella- ja kulturoahpahusa.
Mijjieh aaj lïhke laavenostebe dej sjïere tjïeltigujmie, juktie dah tjïelth dah, mah diedtem utnieh ihke maanagïerth aktem hijven faalenassem vedtieh saemien gïele- jïh kultuvrelïerehtimmien bïjre.
Mijjen lea aaj gietskies ektiebarkoe oktegs tjïeltigujmie, dïhte tjïelten dïedte hoksedh ahte maanagïerth faelieh saemien gïele- jïh kultuvrelïerehtimmiem.
Suohkan lea mánáidgárddiid, maiddái priváhta mánáidgárddiid gozihaneiseváldi.
Tjïelte vaaksjomefaamoem maanagïertide åtna, aaj dejtie privaate.
Tjïelte lea maanagïerti, aaj privaate maanagïerti vaaksjomefaamoe.
Sámediggi doalaha oktavuođa ovttaskas mánáidgárddiiguin, ja eará mánáidgárdeeaiggádiiguin go suohkanin.
Saemiedigkie aaj dej sjïere maanagïertigujmie govlehtalla, jïh aaj jeatjah maanagïerteaajhterigujmie goh tjïelte.
Saemiedigkie gaskesem oktegs maanagïertigujmie utnehte, jïh jeatjah maanagïerteaajhterigujmie goh tjïeltine.
Fylkkamánni ovddasvástádus lea neavvut suohkaniid ja eará mánáidgárdeeaiggádiid, ja gozihit ahte suohkanat doaimmahit geatnegahttojuvvon doaimmaideaset.
Fylhkenålman diedte lea tjïeltide jïh jeatjah maanagïerteaajhteridie bïhkedidh, jïh vaaksjodh dah tjïelth sijjen stilleme laavenjassh darjoeh.
Fylhkemaennien dïedte lea dïrregh tjïelth jïh jeatjah maanagïerteaajhteride, jïh geehtieh ahte tjïelth dijpieh *geatnegahttojuvvon darjomh.
Olgguldas veahkkevárit:
Byjngetje vierhtieh:
*Olgguldas viehkietjahkh:
Vuođđoskuvla ja JS
Maadthskuvle jïh JÅAS
Maadthskuvle jïh *JS
Skuvla lea okta dain deháleamos servodatásahusain.
Skuvle lea akte mijjen vihkielommes institusjovnijste siebriedahkesne.
Skuvle lea akte dejnie vihkielommes siebriedahkeinstitusjovnine.
Das lea vássánáigi doaimma vuođđun ja galgá min ráhkkanahttit dustet boahtteáiggi.
Dïhte lea viedteldihkie dejpelasse jïh edtja mijjem ryöjredidh båetijen beajjan.
Desnie lea *vássánáigi darjomen våaroeminie jïh edtja mijjem båårestidh dåastodh båetijen aejkien.
Skuvla ja oahpaheaddji daguhit máhto, kultuvrra ja árvvuid nuppi sohkabuolvvas nubbái.
Skuvle jïh lohkehtæjja daajroem, kultuvrem jïh aarvoeh boelveste boelvese sertiestieh.
Skuvle jïh lohkehtæjjan #dahkoe<n><der_car><adj><comp><attr> maahtoen, kultuvren jïh aarvoej mubpene slïekteboelvesne måbpan.
Gelbbolašvuohta -máhttu- lea servodaga vuođđoveahkkevárri.
Maahtoe lea sibriedahken aalkoevierhtie.
Maahtaldahke -maahtoe- lea siebriedahken aalkoevierhtie.
Vuoruheames ja doarjumis skuvlla ja oahpahusa lea danin mearrideaddjin vai sámi servodat galgá ovdánahttojuvvot sápmelaččaid iežaset višuvnnaid, vuoruhemiid ja eavttuid mielde.
Jis dïhte saemien siebriedahke edtja evtiesovvedh saemiej jïjtsh visjovnigujmie, prijoritetigujmie jïh premissigujmie, dle skuvle jïh ööhpehtimmie dïhte ellen vihkielommes.
Prijoriteradimmesne jïh dåarjoemisnie skuvlem jïh ööhpehtimmiem lea #dïhte<prn><dem><ess> nænnoestæjjine vuj saemien siebriedahke edtja saemiej evtiedovvedh jïjtjsh visjovni, prijoriteradimmiej jïh moenemetsiehkiej mietie.
Sámediggi bargá dan badjelii:
Saemiedigkie sæjhta:
Saemiedigkie dan bijjeli barka:
ahte galgá ráhkaduvvot ollislaš oahpahuspolitihkka vuođđooahpahussii ja joatkkaoahpahussii
refusjovnemaaksoem saemien gïeleööhpehtæmman staeriedidh guktie dah riektes maaksoeh maeksesuvvieh
ahte edtja dorjesovvedh ellies ööhpehtimmiepolitihke maadthööhpehtæmman jïh jåarhkeööhpehtæmman
ahte ruovttoluotta máksinmearri sámegielat oahpahussii muddejuvvo nu ahte duohta golut máksojuvvojit
Saemien Jilleskuvle aalkoealmetjeuniversiteetine evtiesåvva
ahte bååstede maeksememierie saemiengïeleh ööhpehtæmman dan staeriedåvva ahte saetnies maaksoeh maaksasuvvieh
ahte Sámi Allaskuvla ovdánahttojuvvo álgoálbmotuniversiteahttan
gaerteneskuvlh saemien dajvine tjåadtjoehtidh
ahte Saemien jïlleskuvle aalkoeåålmegeuniversiteetine/aalkoeåålmehuniversiteetine/aalkoeåålmhuniversiteetine evtiedåvva
ahte giliskuvllat sámi guovlluin galget bisuhuvvot
learohkelåhkoem lissiehtidh mah jåarhkeskuvlem illehtieh
ahte gaerteneskuvlh saemien dajvine edtjieh #tjöödtjestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>
ahte ohppiidlohku geat čađahit joatkkaskuvlla, lassána
Daelie daejnie barkebe:
ahte learohkelåhkoe gïeh jåarhkeskuvlem tjïrrehtieh, læssene
Dát lea mainna dál bargat:
Saemiedigkien bïevnese lïerehtimmien jïh ööhpehtimmien bïjre.
Daate lea mejnie daelie barkijibie:
Sámediggedieđáhusain oahpu ja oahpahusa birra.
Saemiedigkie Nöörjesne lea daan raajan ij naan bijjemes ulmieh evtiedamme akten ållesth ööhpehtimmiepolitihkese.
Saemiedigkiebïevnesinie learoen jïh ööhpehtimmien bïjre.
Sámediggi Norggas ii leat dássážii hábmen bajitdási mihttomeriid ollislaš oahpahuspolitihkkii.
Saemiedigkien bïevnesinie lïerehtimmien jïh ööhpehtimmien bïjre dle Saemiedigkie sæjhta maam akt daejnie darjodh.
Saemiedigkie Nöörjesne ij leah daan raajan hammoedamme bijjebedaltesen ulmieh ellies ööhpehtimmiepolitihkese.
Muhto Sámediggedieđáhus oahpu ja oahpahusa birra dán dili rievdada.
Uvtemes dannasinie ööhpehtimmiepolitihke lea joekoen vihkeles dan saemien siebriedahkese, jïh siebriedahke- jïh maahtoebigkemen gaavhtan, daelie jïh båetijen biejjien.
Mohte Saemiedigkiebïevnese learoen jïh ööhpehtimmien bïjre daam tsiehkiem jarkeste.
Vuosttažettiin danin go oahpahuspolitihkas lea stuorra mearkkašupmi sámi servodahkii ja servodat- ja gealbohuksemis dál ja ovddasguvlui.
Meatan årrodh guktie refusjovne sjædta ööhpehtimmielaakesne, geerveööhpehtimmielaakesne, privaateskuvlelaakesne jïh mieriedimmine saemien lïerehtimmien bïjre
Voestegh dannasinie goh ööhpehtimmiepolitihkesne lea stoere mïerhkesjimmie saemien siebriedahkese jïh siebriedahke- jïh maahtoebigkemisnie daelie jïh #rïektes raadtan<adv>.
Váikkuhit dasa ahte oahpahusláhka rávisolbmuidoahpahusláhka, priváhtaskuvllaidláhka ja láhkaásahusat mat gusket sámegiela oahpahussii ođasmahttojuvvojit.
xxx
Dïsse dijpedh ahte ööhpehtimmielaake geerveööhpehtimmielaake, privaateskuvlelaake jïh njoelkedassh mah saemiengïelen ööhpehtæmman dijpieh orrestuvvieh.
Ođasmahttit oahppoplána man Sámediggi lea mearridan.
Learoesoejkesh staeriedidh mejtie Saemiedigkie jååhkesjamme
Orrestidie learoesoejkesjem maam Saemiedigkie nænnoestamme.
Sámediggi juohká dieđuid ja rávvagiid sámegielat oahpahusa birra vuođđoskuvllas.
Saemiedigkie beavna jïh bïhkede saemien lïerehtimmien bïjre maadthlïerehtimmien sisnjelen
Saemiedigkie daajroeh jïh bïhkedimmieh saemiengïeleh ööhpehtimmien bïjre juaka maadthskuvlesne.
Sámegielat oahpahus – vuoigatvuođat ja geatnegasvuođat.
Saemien lïerehtimmie – reaktah jïh diedth
Saemiengïeleh ööhpehtimmie – reaktah jïh dïedth.
Gáiddusoahpahus:
Maajhööhpehtimmie:
Maajeööhpehtimmie:
Gáiddusoahpahus ja guosseoahppa lea molssaevttolaš oahpahusvuohki man galgá atnit dušše dalle go dábálaš oahpahus ii sáhtte adnot.
Maajhööhpehtimmie jïh viesehtimmie leah akte alternatijve lïerehtimmievuekie maam edtja ajve nåhtadidh dej veajkoej gosse ij maehtieh sïejhme lïerehtimmiem vedtedh.
Maajeööhpehtimmie jïh guessieleara lea alternatijve lïerehtimmievuekie maam edtja ajve dellie utnedh goh ij sïejhme ööhpehtimmie maehtiejin otnedh.
Jus skuvlaeaiggádis ii leat oahpaheaddji guhte sáhttá oahpahit sámegillii, de son ferte fállat ohppiide oahpahusa sámegielas dákkár molssaevttolaš oahpahusvugiid bakte.
xxx
Jis skuvleaajhteren ij leah lohkehtæjja guhte maahta saemiengïelese ööhpehtidh, dellie dïhte tjuara learoehkidie ööhpehtimmiem faaledh saemiengïelesne dagkeres alternatijve lïerehtimmievuekiej baaktoe.
Odne fállojuvvo sámegielat gáiddusoahpahus sihke vuođđoskuvllain ja joatkkaskuvllain.
Daan biejjien maajhööhpehtimmiem faalehte saemien gïeline dovne maadthskuvlesne jïh jåarhkeskuvlesne.
Daenbiejjien saemiengïeleh maajeööhpehtimmie faalesåvva dovne maadthskuvline jïh jåarhkeskuvline.
Skuvlaeaiggádis geas ii leat oahpaheaddji sámegieloahpahussii, galgá fállat ohppiide sámegielat oahpahusa molssaevttolaš oahpahusvugiid bakte.
Skuvleaajhtere, mij ij naan lohkehtæjjam utnieh guhte maahta lïerehtimmiem vedtedh saemiengïelesne, tjuerieh sijjen learohkh lïerehtimmiem saemiengïelesne faalehtidh, viehkine alternatijve lïerehtimmievuekijste.
Skuvleaajhteren gïen ij lohkehtæjjan saemienööhpehtæmman leah, edtja learoehkidie faaledh saemiengïeleh ööhpehtimmien alternatijve lïerehtimmievuekiej baaktoe.
Oahpahuslága láhkaásahus § 7-1 molssaevttolaš oahpahusvugiid birra, daddjo ahte gáiddusoahpahus lea okta máŋga molssaeavttuin.
Mieriedimmesne ööhpehtimmielaakese § 7 -1 alternatijve lïerehtimmievuekiej bïjre, dle maajhööhpehtimmie akte gellijste alternatijvijste.
Ööhpehtimmielaakem njoelkedasse § 7-1:n alternatijve lïerehtimmievuekiej bïjre, jyöhtoe ahte maajeööhpehtimmie lea akte gellie alternatijvh.
Odne fállojuvvo sámegielat gáiddusoahpahus sihke vuođđoskuvllas ja joatkkaskuvllas.
xxx
Daenbiejjien saemiengïeleh maajeööhpehtimmie faalesåvva dovne maadthskuvlesne jïh jåarhkeskuvlesne.
Nordlándda Fylkkamannis lea lulli- ja julevsámegiela gáiddusoahpahusa koordinerenovddasvástádus.
Fylhkenålma Nordlaantesne iktedimmiediedtem åtna åarjel-jïh julevsaemien maajhööhpehtimmien åvteste.
Nordlaanten #fylhke<n><cmp_sggen><cmp>#munnie<n><nomag><sg><gen> lea åarjel- jïh julevsaemiengïelen maajeööhpehtimmien koordineeremedïedte.
Finnmárkku Fylkkamánnis lea davvisámegiela gáiddusoahpahusa koordinerenovddasvástádus.
Fylhkenålma Finnmaarhkesne iktedimmiediedtem åtna noerhtesaemien maajhööhpehtimmien åvteste.
Finnmaarhken fylhkemaennien lea noerhtesaemiengïelen maajeööhpehtimmien koordineeremedïedte.
Dutkan ja alit oahpahus
Dotkeme jïh jollebe ööhpehtimmie
Dotkeme jïh jollebe ööhpehtimmie
Dutkan ja áŋgiruššamis alit oahpahusa lea dehálaš seailluheames, nannemis ja ovdánahttimis sámi servodaga.
Dotkeme jïh jollebe ööhpehtimmie leah vihkeles gorredimmien, nænnoestimmien jïh evtiedimmien gaavhtan dehtie saemien siebriedahkeste.
Dotkemen jïh eadtjaldovvemisnie jollebe ööhpehtimmien vihkele vaarjelimmesne, nænnoestimmesne jïh evtiedimmesne saemien siebriedahken.
Sámedikki mielas dárbbašuvvo dutkanvuođustuvvon máhtolašvuohta go bargat bajásšaddan- ja oahpahuspolitihkain.
Saemiedigkie vuajna daerpies daajroem dotkemistie utnedh gosse byjjenimmie- jïh lïerehtimmiepolitihkine barka.
Saemiedigkien mïelesne daarpesjåvva *dutkanvuođustuvvon maahtaldahke goh barkijibie byjjenimmie- jïh ööhpehtimmiepolitihkine.
Maiddái lea dehálaš ovdánahttit sámegiela dutkangiellan.
Vihkeles saemien dotkemegïeline evtiedidh.
Aaj vihkele evtiedidh saemiengïelem dotkemegïeline.
Lea maiddái dehálaš láhččet ja movttiidahttit eanet sápmelaččaid válljet dutkanámmáha ja dutkat iežas servodagas.
Aaj vihkeles sjïehteladtedh jïh jienebh saemieh skreejredh dotkijinie sjïdtedh, jïh jïjtse siebriedahkesne dotkedh.
Lea aaj vihkele laetjede jïh jeenje saemide veeljedh eadtjaldehtiejibie dotkemefunksjovnem jïh jïjtjemse siebriedahkesne goerehtidh.
Mii maiddái atnit dehálažžan ovdánahttimis stuorit ja stáđđáset fágabirrasiid sámi dutkama ja alit oahpahusa várás, mas áimmahuššet ollislaš sámi geahččanguovllu.
Mijjieh aaj vuejnebe vihkeles stuerebe jïh vielie staabijle faagebyjresh evtiedidh saemien dotkemasse jïh jollebe ööhpehtæmman, gusnie aktem saemien ållesth perspektijvem voebnesje.
Mijjieh aaj utniejibie vihkielinie evtiedimmesne stoerebe jïh *stáđđáset faagebyjresh saemien dotkemen jïh jollebe ööhpehtimmien muhteste, mesnie ellies saemien gïehtjedimmiedajvem voebnesjih.
Ovdánahttimis Sámi allaskuvla álgoálbmotuniversiteahttan lea oassin dán mannolagas.
Akte lïhtese daennie prosessesne sæjhta årrodh Saemien jilleskuvlem aalkoealmetjeuniversiteetine evtiedidh.
Evtiedimmesne Saemien jïlleskuvle aalkoeåålmegeuniversiteetine/aalkoeåålmehuniversiteetine/aalkoeåålmhuniversiteetine lea boelhkine daan *mannolagas.
Seammás lea guovddášbargun oažžumis sámi perspektiivva oassin buot alit oahpahusain Norggas.
Seamma tïjjen sæjhta jarngesne årrodh dam saemien perspektijvem sjïehtesjidh gaajhkine jollebe ööhpehtimmine Nöörjesne.
Seammasïenten lea voerngesbarkojne åadtjoemisnie saemien perspektijven boelhkine gaajhke jollebe ööhpehtimmine Nöörjesne.
Sámediggi ieš ii doaimmat dutkama, muhto oaidná man dehálaš dutkama máhtolašvuohta sihke olggobealde ja siskkobealde lea sámi servodahkii.
Saemiedigkie ij jïjtse dotkeminie gïehtelh, men vuajna dïhte daajroe maam dotkeme vadta lea vihkeles dovne dennie saemien siebriedahkesne jïh ålkolen.
Saemiedigkie jïjtje ij dotkemem dijph, mohte vuajna maam vihkeles dotkemen maahtaldahke dovne bæjngolen jïh sisnjelen lea saemien siebriedahkese.
Sámediggi bargá dan badjelii:
Saemiedigkie sæjhta:
Saemiedigkie dan bijjeli barka:
Ahte buot alit oahpahus ja dutkan vuhtiiváldá sámi perspektiivva
Gaajhke jollebe ööhpehtimmie jïh dotkeme dam saemien perspektijvem voebnesjieh
Ahte gaajhke jollebe ööhpehtimmie jïh dotkeme saemien perspektijvem seatede
Ahte ásahuvvo bistevaš sámi dulkonoahpu oahppofálaldat
aktem ihkuve studijefaalenassem tseegkedh saemien toelhkeööhpehtimmien sisnjelen
Ahte tseegkesåvva vihties saemien toelhkeööhpehtimmien ööhpehtimmiefaalenasse
ahte Sámi Allaskuvla ovdánahttojuvvo álgoálbmotuniversiteahttan
Saemien Jilleskuvle aalkoealmetjeuniversiteetine evtiesåvva
ahte Saemien jïlleskuvle aalkoeåålmegeuniversiteetine/aalkoeåålmehuniversiteetine/aalkoeåålmhuniversiteetine evtiedåvva
Dát lea mainna dál bargat:
Daelie daejnie barkebe:
Daate lea mejnie daelie barkijibie:
Ovdaskuvlaoahpahusa dárkkistuvvon našunála rámmaplánain.
Staeriedamme nasjovnale mieriesoejkesje aarhskuvlelohkehtæjjan ööhpehtæmman.
Aarhskuvleööhpehtimmien vååksjesovveme nasjonaale mieriesoejkesjinie.
Sámediggi lea mielde lávdegottis mii bargá rámmaplána dárkkistemiin.
Saemiedigkie lea meatan moenehtsisnie mij barkeminie mieriesoejkesjem staeriedidh.
Saemiedigkie lea mealtan moenehtsisnie mij barka mieriesoejkesjen vaaksjoeminie.
Bargolávdegoddi álggahii barggus 2011 guovvamánu 3. beaivvi, ja deaivvada mánnosaččat.
Barkoe aktene tjåanghkosne eelki goevten 3. b. 2011, jïh tjåanghkoeh åtna fïerhten asken.
Barkoemoenehtse barkosne aelkiehti 2011:m goevth 3. biejjien, jïh gaavnesje *mánnosaččat.
Maŋimus čoahkkin rámmaplánalávdegottis lea 2012 ođđajagimánus.
Dïhte minngemosth tjåanghkoe mieriesoejkesjemoenehtsisnie lea tsiengelen 2012.
Minngebe tjåanghkoen mieriensoejkesjemoenehtsen lea 2012 tsïengelen.
Máhttodepartemeanta lea mearridan ahte galgá ráhkaduvvot sierra rámmaplána sámi ovdaskuvlaoahpahussii.
Maahtoedepartemente lea nænnoestamme aktem jïjtse mieriesoejkesjem darjodh saemien aarhskuvlelohkehtæjjaööhpehtæmman.
Maahtoedepartemeente nænnoestamme ahte edtja dorjesovvedh sjïere mieriesoejkesje saemien aarhskuvleööhpehtæmman.
Dát bargu lea dán plánendásis ja departemeanta bargá gávdnamis jođiheaddji lávdegoddái.
Daelie dam barkoem soejkesjeminie jïh departemente barkeminie aktem moenehtsen åvtehkem skååffedh.
Daate barkoe lea daennie soejkesjimmiedaltesisnie jïh departemeente gaavnemisnie juhtiehtæjjan moenehtsasse barka.
Sámi allaskuvla lea lávdegotti čállingoddi.
Saemien jilleskuvle sæjhta tjaelijesijjine årrodh.
Saemien jïlleskuvle lea moenehtsen sekretarijaate.
Ođđa vuođđoskuvlaoahpaheaddji oahpu rámmaplána oktavuođas lea Sámediggi bargan dan badjelii ahte sámi perspektiiva galgá leat oassin buot alit oahpahusain.
Dan orre mieriesoejkesjen sjiekenisnie maadthskuvlelohkehtæjjaööhpehtæmman, dle Saemiedigkie barkeme juktie ulmiem jaksedh dan saemien perspektijven bïjre mij edtja meatan årrodh gaajhkine jollebe ööhpehtimmine.
Orre maadthskuvlelohkehtæjjan learoen mieriesoejkesjen gaskesisnie lea Saemiedigkie dan bijjeli barkeme ahte saemien perspektijve edtja årrodh boelhkine gaajhke jollebe ööhpehtimmine.
Dáinna leat lihkostuvvan go lea mearriduvvon ahte vuođđoskuvlla oahpaheaddjioahppu galgá gealbudahttit studeanttaid oahppat sámi dilálašvuođaid ja sámi mánáid vuoigatvuođaid birra ja sápmelaččaid birra geat leat dohkkehuvvon álgoálbmogin.
Dam buektiehtamme daelie, guktie dah ööhpehtimmieh maadthskuvlelohkehtæjjide edtjieh studentide lïerehtimmiem vedtedh saemien tsiehkiej bïjre, saemien maanaj reaktaj bïjre jïh saemiej bïjre goh jååhkesjamme aalkoealmetjh.
Daejnie lahkaskamme goh nænnoestovveme ahte maadthskuvlen lohkehtæjjaööhpehtimmie edtja *gealbudahttit studeenth lïeredh saemien nuepiej jïh saemien maanaj reaktaj bïjre jïh saemiej bïjre gïeh aalkoeåålmeginie #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
xxx
Vihkeles saemien dotkemegïeline evtiedidh.
*xxx
xxx
Aaj vihkeles sjïehteladtedh jïh jienebh saemieh skreejredh dotkijinie sjïdtedh, jïh jïjtse siebriedahkesne dotkedh.
*xxx
Rávisolbmuid oahpahus
Geerveööhpehtimmie
Geervealmetji ööhpehtimmie
Sámegiella lea vuođđudeaddji árvun.
Saemien gïelh akte maadtoen aarvoe.
Saemiengïele lea tseegkije aarvojne.
Sámi iešguđege guovlluin lea ollu rávisolbmot geat ovddeš dáruiduhttima dihte leat massán eatnigielaset.
Dejnie ovmessie bieline Sapmeste dle jïjnjh geerve almetjh mah dan aarebi daaroedehtemepolitihken gaavhtan sov ietniengïelem dasseme.
Saemien *iešguđege dajvine lea jïjnje geervealmetjh gïeh ovtetje daatjaldehtemen åvteste ietniengïelem dasseme.
Dán dili dihte dárbbašuvvo rávisolbmuidoahpahus sámegielas, sihke vuođđoskuvlla ja joatkkaskuvlla dásis.
Dan åvteste dle daerpies geerveööhpehtimmine saemiengïelesne, dovne maadthskuvlen jïh jåarhkeskuvlen daltesisnie.
Daan tsiehkien åvteste geervealmetjiööhpehtimmie daarpesjåvva saemiengïelesne, dovne maadthskuvlen jïh jåarhkeskuvlen daltesisnie.
Sámediggi atná dehálažžan láhččet gurssaid otná váhnemiidda mii lea áibbas mearrideaddjin jus giella galgá ovdánahttojuvvot ovddasguvlui.
Saemiedigkie vuajna vihkeles kuvsjh sjïehteladtedh daan beajjetje eejhtegidie, juktie gïelem åvtese evtiedidh.
Saemiedigkie åtna vihkielinie laetjede kursh daanbeajjetje eejtegidie mij lea aejvie nænnoestæjjine jis gïele edtja #rïektes raadtan<adv> evtiedovvedh.
Ovddasvástideaddji politihkkár
Politihkere gïen diedte
#Tjåadtjoehtæjja<n><sg><gen> polijtikere
Ulbmil:
Ulmie:
Ulmie:
Rávis sápmelaččaide geat eai hálddaš sámegiela galgá láhččojuvvot vejolašvuohta háhkat dárbbašlaš vuođđomáhtu heivvolaš oahpahusa bakte.
Edtja sjïehteladtedh ihke geerve saemieh mah eah saemien maehtieh, edtjieh maehtedh daerpies baasisedaajroeh skååffedh, sjïehteles lïerehtimmien tjïrrh.
Geerve saemide eah gïeh saemiengïelem reerh edtja laatjasovvedh nuepie daerpies maadthdaajroem sjiehteles ööhpehtimmien baaktoe skååffedh.
Sámediggi áigu ásahit oahpahusvuogádaga mii addá buot sámi mánáide, nuoraide ja rávisolbmuide oahpposajádagaid go sii sáhttet ovdánahttit iežaset máhtolašvuođa, giela ja kultuvrra.
Saemiedigkie sæjhta aktem lïerehtimmieöörnegem sjugniedidh mij gaajhkide saemien maanide, noeride jïh geerve almetjide lïerehtimmiesijjieh vadta, juktie daajroem evtiedidh jïh gïelem jïh kultuvrem guhkiebasse evtiedidh.
Saemiedigkie sæjhta lïerehtimmieöörnegem tseegkedh mij vadta gaajhken saemien maanide, noeride jïh geervealmetjidie lïerehtimmiesijjieh goh dah maehtieh evtiedidh jïjtjsh maahtaldahkem, gïelem jïh kultuvrem.
Sámediggi lea addán bargun Sámi Allaskuvlii ovdánahttit ja čađahit 5-jagi rávisolbmooahpahusprográmma sámegielas mii galgá leat oassin giellaprográmmas ii-sámegiela hubmi olbmuid várás davvi-, julev- ja lullisámi guovlluin.
Saemiedigkie lea Saemien Jilleskuvlem stilleme aktem 5-jaepien geervelïerehtimmieprogrammem saemien gïelesne evtiedidh jïh tjïrrehtidh, goh akte bielie aktede gïeleprogrammeste dejtie almetjidie mah eah saemien soptsesth, noerhte, - julev- jïh åarjelsaemien dajvesne.
Saemiedigkie vadteme barkojne Saemien jïlleskuvlese evtiedidh jïh tjïrrehtidh 5-jaepien geervelïerehtimmieprogrammen saemiengïelesne mij edtja årrodh boelhkine gïeleprogrammesne ij-saemiengïelen håalije almetji muhteste noerhte-, luvlie- jïh åarjelsaemien dajvine.
Rávisolbmooahpahusprográmma galgá heivehuvvot báikkálaš dárbbuide.
Edtja geervelïerehtimmieprogrammem sjïehtesjdih dejtie voenges daerpiesvoetide.
Geervelïerehtimmieprogramme edtja dajven daerpiesvoetide sjïehtelovvedh.
Giellaoahpahus galgá vuođđuduvvot báikkálaš diliide ja deattuhit báikkálaš variánttaid ja nu seailluhit ja nannet báikkálaš sámi gullevašvuođa.
Gïelelïerehtimmie edtja voenges viedteldihkie årrodh, jïh våaromem vaeltedh dennie sijjesne lïerehtimmie lea, juktie voenges saemien identiteetem veaksahkåbpoe darjodh jïh gorredidh.
Gïeleööhpehtimmie edtja dajven tsiehkide tseegkesovvedh jïh tjïelkestehtedh voenges *variánttaid jïh dan vaarjelidh jïh nænnoestidh dajven saemien ektiedimmiem.
Rávisolbmooahpahusprográmma galget leat čuovvovaš bealit:
Geervelïerehtimmieprogramme lea:
Geervelïerehtimmieprogrammem edtjieh årrodh minngebe bielieh:
a) Álgogursa 1 sámegielas
a) Saemien 1. aalkoekuvsje
a.) Aalkoekurse 1 saemiengïelh
b) Álgogursa 2 sámegielas
b) Saemien 2. aalkoekuvsje
b.) Aalkoekurse 2 saemiengïelesne
c) Sámegiela lohkanbadjeoahppu
c) Saemien semestereaamhte
c.) Saemiengïelen semesteraamhtese
Ulbmil lea ahte 5-jagi giellaprográmma olis álggahuvvojit doaibmabijut man boađusin lea eanet sámegiela geavaheaddjit.
Ulmie lea akten 5-jaepien gïeleprogrammen tjïrrh råajvarimmiejgujmie nïerhkedh mah darjoeh guktie jienebh eadtjohke saemiestæjjah sjidtieh.
Ulmie lea ahte 5-jaepien gïeleprogrammen dïere råajvarimmieh aelkiehtovvieh man illedahkine lea jeenje saemiengïelen utnijh.
Ulbmiljoavkun leat ii-sámegielat hubmi olbmot viiddis geográfalaš guovllus ja earenoamážiid dain guovlluin gos dáruiduhttin eanemusat lea čuohcan.
Ulmiedåehkie lea gaajhkesh mah eah saemesth aktene stoerre geografeles dajvesne, jïh joekoen dejnie dajvine gusnie daaroedehteme stööremes skaaram dorjeme.
Ulmiedåehkine årrodh ij-saemiengïeleh håalije almetjh vijries geograafeles dajvesne jïh sjïeri dejnie dajvine gusnie daatjaldehteme *eanemusat tsavtseme.
Prošeakta sáhttá duođaštit hui positiiva bohtosiid das man galle rávisolbmo leat čađahan sámi giellaoahpahusa ja galle giellaguovddáža leat leamašan mielde prošeavttas.
Prosjekte maahta jïjnjh hijven illedahkh vuesiehtidh, dovne man gellie geerve almetjh mah saemien gïelelïerehtimmiem tjïrrehtamme, jïh man gellie gïelejarngh jïh jeatjah institusjovnh mah leah meatan orreme prosjektesne.
Prosjeekte maahta jååhkesjidh dan positijve/positïjve illedahkide desnie man gellie geervealmetjh saemien gïeleööhpehtimmiem tjïrrehtamme jïh gellie gïelejarngh mealtan orreme prosjeektesne.
Maŋŋil go rávisolbmuid oahpahusprográmma álggahuvvui de leat leamašan stuorit rekruteren sámegielat oahpuide.
Mænngan geervelïerehtimmieprogramme eelki dle vuajneme jienebh leah aalkeme saemien studeradidh.
Mænngan goh geervealmetji ööhpehtimmieprogramme aelkiehtovvi dellie orreme stoerebe rekruteereme saemiengïeleh learojde.
Áigumuš lea beassat álggahit gurssaid lulli- ja julevsámi guovlluin, ja Norgga stuorimus gávpogiin.
Ulmie lea kuvsjigujmie nïerhkedh aaj åarjel- jïh julevsaemien dajvesne, jïh dejnie stööremes staarine Nöörjesne.
Aajkoe lea bïesedh kursh aelkiehtidh åarjel- jïh julevsaemien dajvine, jïh Nöörjen stoeremes staarine.
Gursat galget váikkuhit dasa ahte ii sámegiela hubmi olbmot galget beassat fas hupmagoahtit sámegiela, ja ahte sámegielagat galget oahppat lohkat ja čállit sámegiela.
Dah kuvsjh edtjieh viehkiehtidh guktie dah mah eah maehtieh saemiestidh nuepiem åadtjoeh gïelem bååstede vaeltedh, jïh dah mah saemien maehtieh edtjieh åadtjodh lïeredh lohkedh tjaeledh saemien.
Kurse edtjieh dïsse dijpedh ahte ij saemiengïelen håalije almetjh edtjieh bïesedh viht saemiengïelem håalegåetedh, jïh ahte saamastallijh edtjieh lïeredh jiehtedh jïh tjaeledh saemiengïelem.
Maiddái galgá leat vejolašvuohta háhkat lohkangelbbolašvuođa vai galget sáhttit joatkit dábálaš oahpahusaide.
Edtja aaj nuepieh vedtedh studijemaahtoem skååffedh, guktie maahta jåarhkedh sïejhme studijinie mænngan.
Aaj edtja årrodh nuepie studijemaahtoem skååffedh vuj edtjieh maehtedh sïejhme ööhpehtimmide jåerhkedh.
Dát lea mainna dál bargat:
Daelie daejnie barkebe:
Daate lea mejnie daelie barkijibie:
Rávisolbmuid oahppoprográmma “Giellaprográmma” čuovvoleapmi
Vielie barkedh gïelelïerehtimmieprogrammine «Gïeleprogramme»
Geervealmetji ööhpehtimmieprogrammen “Gïeleprogrammen” dåeriedimmie
Sámi rávisolbmuidoahpahusprográmma olles riikka várás
Saemien geervelïerehtimmieprogramme abpe laantese
Saemien geervealmetjiööhpehtimmieprogrammen abpe rïjhken muhteste
Oahpahuslága § 4A-1 daddjo ahte rávisolbmuin lea riekti oažžut heivehuvvon vuođđoskuvlaoahpahusa.
Ööhpehtimmielaaken § 4A -1 tjåådtje geerve almetjh reaktam utnieh sjïehtedamme maadthskuvlelïerehtimmiem åadtjodh.
Ööhpehtimmielaaken § 4:m-1 jyöhtoe ahte geervealmetji lea reaktoe sjïehtelovveme maadthskuvleööhpehtimmiem åadtjodh.
Rávisolbmuin geain lea riekti oažžut vuođđoskuvlaoahpahusa lea maiddái riekti oažžut neavvagiid ja rávvagiid kártemis iežaset oahppodárbbuid, ja riekti oažžut oahpahusa mii lea heivehuvvon sin gelbbolašvuhtii ja maiddái ovdáneami.
Geerve almetjh mah reaktam utnieh maadthskuvlelïerehtimmiem åadtjodh, aaj reaktam utnieh raeriestimmiem åadtjodh sov lïerehtimmiedaerpiesvoetem goerehtalledh, jïh reaktam utnieh lïerehtimmiem åadtjodh mij lea sjïehtedamme altese maahtose jïh daerpiesvoetese åvtese.
Geervealmetji giej lea reaktoe maadthskuvleööhpehtimmiem åadtjodh lea aaj reaktoe raerieh åadtjodh jïh bïhkedimmieh goerehtallemisnie jïjtjsh learoedaerpiesvoetide, jïh reaktoe ööhpehtimmiem åadtjodh mij sjïehtelovveme daj maahtaldahkese jïh aaj evtiedimmiem.
Dás ii gáibiduvvo ahte rávisolbmot galget čađahit oahpahusa olles fágas.
Ij leah naan krievemh geerve almetjh tjuerieh lïerehtimmiem tjïrrehtidh ellies faagine.
Daelie ij krïevh ahte geervealmetjh edtjieh ööhpehtimmiem tjïrrehtidh abpe faagesne.
Viidáset lea rávisolbmuin oahpahuslága § 4A-3 mielde vuoigatvuohta oažžut joatkkaoahpu dan jagi rájes go devdet 25 jagi.
Vijriesåbpoe dle geerve almetjh Ööhpehtimmielaaken § 4A-3 mietie reaktam utnieh jåarhkelïerehtimmiem åadtjodh dehtie jaepeste dah 25 jaepieh illieh.
Vijrebe geervealmetjinie ööhpehtimmielaaken § 4:n-3 mealtan reakta jåarhkelïerehtimmiem åadtjodh dan jaepien raejeste goh 25 jaepieh dievhtieh.
Joatkkaoahpahusa vuoigatvuohta gullá sidjiide geat leat čađahan vuođđoskuvlla dahje sullásačča, ja geat ovdal eai leat čađahan ja joatkkaskuvlaoahpu.
Dah mah reaktam utnieh jåarhkelïerehtimmiem åadtjodh leah dah mah eah aarebi jåarhkelïerehtimmiem tjïrrehtamme.
Jåarhkeööhpehtimmien reakta dejtie gåvla gïeh maadthskuvlem tjïrrehtamme jallh #plearoeh<adj><sg><acc>, jïh gïeh aarebi eah leah tjïrrehtamme jïh jåarhkeskuvlelearoem.
Rávisolbmot geat čađahit joatkkaskuvlla oahpahusa galget čuovvut dábálaš oahppoplánaid.
Geerve almetjh mah jåarhkelïerehtimmiem vaeltieh edtjieh sïejhmelaakan dejtie sïejhme learoesoejkesjidie fulkedh.
Geervealmetjh gïeh jåarhkeskuvlen ööhpehtimmien tjïrrehtieh edtjieh sïejhme learoesoejkesjidie dåeriedidh.
Oahpahuslága § 4A-4 mielde geatnegahttojuvvo suohkan ja fylkkasuohkan láhččet vuođđoskuvlaoahpahusa ja joatkkaoahpahusa rávisolbmuide, ja sii sáhttet ávkkástallat oahppolihtuid, dohkkehuvvon neahttaskuvllaid ja earáid geat fállet vuođđoskuvlaoahpu ja joatkkaoahpu vai ollašuhttet geatnegasvuođaideaset fállamis rávisolbmuide oahpahusa.
Jåarhkeööhpehtimmielaaken § 4 A-4 mietie dle tjïelte jïh fylhkentjïelte diedtem utnieh maadtskuvlelïerehtimmiem jïh jåarhkelïerehtimmiem geerve almetjidie hoksehtidh, jïh dah maehtieh studijesiebrieh, jååhkesjamme nedteskuvlh jïh jeatjebh nåhtadidh, mah faalenassem maadthlïerehtimmien jïh jåarhkelïerehtimmien bïjre vedtieh, juktie sov lïerehtimmiediedtem geerve almetjidie voebnesjidh.
Ööhpehtimmielaaken § 4:m-4 mealtan *geatnegahttojuvvo tjïelte jïh fylhketjïelte laetjede maadthskuvleööhpehtimmien jïh jåarhkeööhpehtimmien geervealmetjidie, jïh dah maehtieh studijesiebrieh nåhtadidh, #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> gaskeviermieskuvlide jïh jeatjabidie gïeh maadthskuvlelearoem jïh jåarhkelïerehtimmiem faelieh vuj dïedth faalemisnie tjïrrehtieh geervealmetjidie ööhpehtimmiem.
Rávisolbmuin geain lea vuoigatvuohta oažžut joatkkaoahpahusa, lea maiddái riekti oažžut iežaset reálagelbbolašvuođa árvvoštallojuvvot.
Geerve almetjh mah reaktam utnieh jåarhkelïerehtimmiem åadtjodh, reaktam utnieh aktem vuarjasjimmiem åadtjodh sov realemaahtoste jïh maahtoevihtienassem åadtjodh.
Geervealmetji giej lea reakta jåarhkeööhpehtimmiem åadtjodh, lea aaj reaktoe åadtjodh jïjtjsh realemaahtoem vierhtiedallesovvedh.
Gealboduođaštusa oažžu fylkkasuohkanis.
Fylhkentjïelte edtja maahtoevihtienassem vedtedh.
Maahtoejååhkesjimmiem fylhketjïelteste åådtje.
Máhttodepartemeanta
Maahtoedepartemente
Maahtoedepartemeente
Oahpahusdirektoráhtta
Ööhpehtimmiedirektovrate
Ööhpehtimmiedirektoraate
Fylkkamánni
Fylhkenålma
Fylhkemaennie
Stuoradiggi lea dohkkehan Sámi Oahppolávdegotti (SOL) stáhtadoarjaga vuoigaduvvon oahppolihttun 1976 rávisolbmuidoahpahuslága vuođul.
Saemien Studijemoenehtse (SOL) lea akte jååhkesjamme studijesiebrie Stoerredigkeste, mij edtja dåarjoem åadtjodh staateste, guktie tjåådtje Laakesne geervelïerehtimmien bïjre jaepeste 1976.
Stoerredigkie dåhkasjahteme Saemien studijemoenehtsen (*SOL) staatedåarjoem *vuoigaduvvon studijesiebrine 1976:n geerveööhpehtimmielaaken mietie.
SOL váldoulbmilin lea doaimmahit čuvgehus- ja oahppodoaimmaid sápmelaččaid gaskkas.
SOL’en åejvieåssjele lea bïevnese- jïh studijedarjomigujmie gïehteldidh saemiej luvnie.
*SOL åejvietsiehkine lea dijpedh bïevnese- jïh studijedarjomh saemiej gaskesne.
Oahpponeavvut.
Learoevierhtieh
Learoevierhtieh.
Vai joksat mánáidgárddi rámmaplána ulbmiliid ja Máhttoloktema – sámi oahppoplána, de galget oahpponeavvut gávdnot buot fágasurggiin ja buot fágain lulli-, julev- ja davvisámegielaide.
Edtja learoevierhtieh gååvnesidh gaajhkine faagesuerkine jïh gaajhkine faagine, åarjel-, julev- jïh noerhtesaemien, juktie ulmide mieriesoejkesjisnie jaksedh maanagïertese, jïh learoesoejkesjevierhkesne Maahtoelutnjemasse – saemien.
Vuj jaksijibie maanagïerten mieriesoejkesjen ulmiej jïh Maahtoelutnjemen – saemien learoesoejkesje, dellie edtjieh learoevierhtieh gååvnesidh #gaajhke<prn><ind><pl><loc> faagegievline jïh #gaajhke<prn><ind><pl><loc> faagine åarjel-, luvlie- jïh noerhtesaemiengïelide.
Sámedikkis lea ovddasvástádus jahkásaš bušeahtaid bakte čilget mihttomeriid, strategiijaid ja doaibmabijuid oahpponeavvuid buvttadeami váste.
Saemiedigkie diedtem åtna ulmieh, strategijh jïh råajvarimmieh tsavtshvierhtide tjïelkestidh, juktie learoevierhtieh evtiedidh soejkesjevierhtiej tjïrrh jïh fïerhten-jaepien budsjedtesne.
Saemiedigkien dïedte jaapetje budsjehti baaktoe ulmieh boejhkelidh, strategijh jïh råajvarimmieh learoevierhtiej darjoemasse.
Sámedikkis lea ovddasvástádus juohkimis ruđaid ja čuovvolit ja dárkkistit ruhtageavaheami lágaid, ja njuolggadusaid ektui.
Saemiedigkie diedtem åtna vierhtieh joekedidh jïh tsavtshvierhtieåtnoem vaaksjoestidh jïh goerehtidh guktie tjåådtje laakine, njoelkedassine jïh bihkedassine.
Saemiedigkien lea dïedte juekiemisnie beetnegh jïh dåeriedieh jïh beetnehpråvhkoen laakh vaaksjoeh, jïh njoelkedassi muhteste.
Sámediggi bargá dan badjelii ahte:
Saemiedigkie sæjhta:
Saemiedigkie dan bijjeli barka ahte:
Ožžodit sámegielat oahpponeavvuid ja pedagogalaš ávdnasiid innovatiivvalaš ja beaktilis buvttadeami.
Viehkiehtidh aktine orre jïh radtjoes evtiedimmine saemien learoevierhtijste jïh pedagogeles materijelleste
Åådtjedieh saemiengïeleh learoevierhtiej jïh pedagogeles materijelli innovatijven jïh eadtjohke darjomen.
Gávdnojit sámi oahpponeavvut ja juohkit dieđuid daid birra sámi oahpponeavvoguovddáža ja Sámedikki neahttasiidduid bakte ja ahte sáhttá ohcat dieđuid oahpponeavvuid birra oahpponeavvouskkádagas neahtas.
Gaavnoes darjodh jïh bïevnesh vedtedh saemien learoevierhtiej bïjre saemien learoevierhtiejarngen tjïrrh, Saemiedigkien nedtesæjroen tjïrrh jïh learoevierhtiesijjen Aktesne tjïrrh mij lea nedtesne
saemien learoevierhtieh Gååvnesieh jïh daajroeh daj bïjre juekiejibie saemien learoevierhtiejarngen jïh Saemiedigkien nehtebieliej baaktoe jïh ahte maahta daajroeh ohtsedh learoevierhtiej bïjre *oahpponeavvouskkádagas gaskeviermesne.
Sámedikki oahpponeavvobarggu vuođđun leat Sámedikki 2009-2012 oahpponeavvoovdánahttima strategalaš plána mearriduvvon strategiijat.
Saemiedigkie ektede sov barkoem learoevierhtiejgujmie nænnoestamme strategijidie Saemiedigkien strategeles soejkesjisnie learoevierhtieevtiedæmman 2009 – 2012.
Saemiedigkien learoevierhtiebarkoen våaroeminie leah Saemiedigkien jaepiej 2009-2012 learoevierhtieevtiedimmien strategeles soejkesjen nænnoestovveme strategijh.
Plána mearkkaša earret eará ahte mii galgat:
Soejkesjisnie tjåådtje mijjieh edtjebe:
Soejkesje gaskem jeatjah krööhkeste mijjieh edtjebe:
Ovdánahttit ođđa oahpponeavvuid lulli-, julev- ja davvisámegielaide.
Orre learoevierhtieh evtiedidh åarjel-, julev- jïh noerhtesaemien
Evtiedidie orre learoevierhtide åarjel-, luvlie- jïh noerhtesaemiengïelide.
Jorgalit ja heivehit dálá oahpponeavvuid.
Daaletje learoevierhtieh jarkoestidh jïh sjïehtedidh
Jarkoestidh jïh daaletje learoevierhtide sjïehtehtidh.
Ovttasbargat guoskevaš fágabirrasiin fágagirjjálašvuođa ovdánahttima oktavuođas.
Sjyöhtehke faagebyjresigujmie laavenjostedh juktie faagelidteratuvrem evtiedidh
Sjyöhtehke faagebyjresine laavenjostedh faagelitteratuvren evtiedimmien gaskesisnie.
Ovdánahttit dábálaš ja/dahje digitála oahpponeavvuid.
Sïejhme jïh/jallh digitaale learoevierhtieh evtiedidh
Evtiedidie sïejhme jïh/jallh digitaale learoevierhtide.
Heivehit dálá lulli- ja davvisámegielat oahpponeavvuid nubbingiela oahpahussii.
Daaletje learoevierhtieh åarjel- jïh noerhtesaemien mubpiengïeline sjïehtedidh
Sjïehtehtidh daaletje åarjel- jïh noerhtesaemiengïelh learoevierhtieh mubpiengïelen ööhpehtæmman.
Lohkat ja vuorkut teavsttaid jietnafiilan.
Teeksth tjoejefijline lohkedh
Jiehtedh jïh *vuorkut teeksth tjoejefïjline.
Nammadit bargojoavkku man bargun lea válljet matematihkkagirjjiid mat galget jorgaluvvot lulli-, julev- ja davvisámegielaide.
Barkoedåehkiem nammoehtidh juktie matematihkevierhtiem jarkoestæmman veeljedh åarjel-, julev- jïh noerhtesaemien
barkoedåehkiem Nommehtidh man barkojne lea matematihkevierhtieh veeljedh mah edtjieh jarkoestovvedh åarjel-, luvlie- jïh noerhtesaemiengïelide.
Dárbbu mielde jorgalit ja heivehit oahppogirjjiid/fáddágirjjiid lulli-, julev- ja davvisámegielaid gaskkas.
Learoevierhtieh /teemaheefth åarjel-, julev- jïh noerhtesaemien gaskem jarkoestidh, jïh sjïehtedidh gosse daerpies
Daerpiesvoeten mietie jarkoestidh jïh sjïehtehtidh learoegærjaj/teemagærjaj åarjel-, luvlie- jïh noerhtesaemiengïeli gaskesne.
Ovttasbargat Sámi earenoamášpedagogalaš doarjalusain kártemis dárbbuid.
Laavenjostedh Saemien sjïerepedagogeles dåarjojne juktie daerpiesvoetide goerehtalledh
Laavenjostedh Saemien sjïerepedagogeles *doarjalusain goerehtallemisnie daerpiesvoeti.
Ovttasbargat Stáhta earenoamášpedagogalaš doarjalusa fágabirrasiiguin ovdánahttimis oahpponeavvuid, kárten ja bagadallanávdnasiid.
Laavenjostedh faagebyjresigujmie Staateles sjïerepedagogeles dåarjoeöörnegisnie juktie learoevierhtieh, goerehtalleme-, jïh bihkedimmiematerijellem evtiedidh
Laavenjostedh Staaten sjïerepedagogeles *doarjalusa faagebyjresigujmie evtiedimmesne learoevierhtiej, goerehtallem jïh bihkedimmiematerijellh.
Ovttas.no - Sámi oahpponeavvut neahtas
Ovttas.no - Saemien learoevierhtieh gaskeviermesne
Ovttas.no:m - Saemien learoevierhtieh gaskeviermesne
Mii leat čohkken govaid, girjjiid, filmmaid, jienaid, oahpporeaidduid ja digitála resurssaid vai dutnje šaddá álkit leat oahpaheaddjin sámi skuvllas.
Mijjieh libie tjööngkeme guvvieh, gærjah, jielijeguvvieh, tjoejenassh, lohkehtimmiedeerpegh, tjaalaldahkh, jih digitaale vierhtieh guktie edtja aelkebe dutnjien ööhpehtæjjine saemien skuvline årrodh.
Mijjieh guvvieh seeptjeme, gærjah, jielieguvvieh, tjoejh, lohkehtimmiedeerpegh jïh digitaale #resursse<n><pl><acc> vuj dutnjien aelhkieslaakan sjædta årrodh lohkehtæjjine saemien skuvlesne.
Dasa lassin gávnnat artihkkaliid sámi áššiid birra ja pedagogalaš rávvagiid.
xxx
Dïsse lissine artihkelh saemien aamhtesi bïjre gaavnh jïh pedagogeles bïhkedimmide.
tmx_data/samediggidiedadus_samegiela_birra_2012_sme2sma.tmx

File: tmx_data/samediggidiedadus_samegiela_birra_2012_sme2sma.tmx

Sámediggedieđáhus sámegiela birra
Saemiedigkiebïevnese saemien gïelen bïjre
Saemiedigkiebïevnese saemiengïelen bïjre
Álggahus
Aalkoe
Aalkoe
Dáinna dieđáhusain áigu Sámediggi ovddidit bajimus dási politihka sámegiela birra, mii galgá čujuhit ja čielggadit prinsihpalaš áššiid sámegiela geavaheami ja ovddideami olis.
Saemiedigkie sæjhta daejnie bïevnesinie aktem bijjemes politihkem buektedh saemien gïelen bïjre, mij edtja otnjegem vuesiehtidh jïh prinsihpeles gyhtjelassh tjïelkestidh åtnoen jïh evtiedimmien bïjre saemien gïeleste.
Daejnie bïevnesinie sæjhta Saemiedigkie bijjemes daltesem politihken saemiengïelen bïjre evtiedidh, mij edtja tjaatsestidh jïh prinsihpeles aamhtesidie tjïelkedidh saemiengïelen pråvhkoen jïh evtiedimmien dïere.
Sámedikki váldomihttu sámegiela ovddideami oktavuođas lea lasihit giellageavaheddjiid logu ja loktet sámegiela geavaheami.
Saemiedigkien åejvieulmie juktie saemien gïelem evtiedidh lea utnijelåhkoem lissiehtidh, jïh åtnoem lissiehtidh saemien gïeleste.
Saemiedigkien åejvieulmie saemiengïelen evtiedimmien gaskesisnie lea gïeleutniji låhkoem lissiehtidh jïh saemiengïelen pråvhkoem lutnjedh.
Jus dáid ulbmiliid galgá olahit, de lea dárbbašlaš čielggadit válddi ja ovddasvástádusjuogu Sámedikki ja ráđđehusa gaskka.
Juktie daejtie ulmide jaksedh dle daerpies faamoesuerkide jïh dïedtejoekedimmiem tjïelkestidh Saemiedigkien jïh reerenassen gaskem.
Jis daejtie ulmieh edtja hïnnedh, dellie daerpies tjïelkedidh vaeltien jïh dïedtejoekedimmiem Saemiedigkien jïh reerenassen gaskemsh.
Dákkár čielggadeapmi mielddisbuktá ahte lágat ja rámmaeavttut árvvoštallojuvvojit ja rievdaduvvojit.
Gosse edtja naemhtie tjïelkestidh dle tjuara laakh jïh mierietsiehkieh gïehtjedidh jïh jarkelidh.
Dagkeres salkehtimmie mealtan buakta ahte laakh jïh mierietsiehkieh vierhtiedallesovvieh jïh jarkestuvvieh.
Dát lea dán dieđáhusa váldofokus.
Daate åejviefokusem åtna daennie bïevnesisnie.
Daate daan bïevnesen åejviefokuse.
Sámediggedieđáhus sámegiela birra sisttisdoallá hástalusaid, ulbmiliid ja strategiijaid 4 áŋgiruššansuorggis:
Saemiedigkiebïevnese saemien gïelen bïjre haestemh, ulmieh jïh strategijh ållermaahta, 4 barkoesuerkiej sisnjeli
Saemiedigkiebïevnese saemiengïelen bïjre haestemh åtna, ulmieh jïh strategijh 4 barkoesuerkesne:
- Ovddasvástádus sámegillii
- Dïedte saemien gïelen åvteste
- Dïedte saemiengïelese
- Sámegiela rámmaeavttut
- Mierietsiehkieh saemien gïelese
- Saemiengïelen mierietsiehkieh
- Giellageavaheaddjit
- Gïeleutnijh
- Gïeleutnijh
- Sámegiela geavaheapmi
- Åtnoe saemien gïeleste
- Saemiengïelen pråvhkoe
Sápmelaččaid iešmearridanvuoigatvuohta iežamet giela, kultuvrra ja eallinvuogi hárrái lea nannejuvvon našuvnnalaš ja riikkaidgaskasaš lágain.
Saemiej reakta jïjtje nænnoestidh mijjen gïelen, mijjen kultuvren jïh jieledevuekien bïjre lea vihtiestamme nasjovnaale jïh gaskenasjovnaale laakine.
Saemiej jïjtjereeremereakta jïjtjemh gïelen, kultuvren jïh jielemevuekien gaavhtan nænnoestovveme nasjonaale jïh gaskenasjonaale laakine.
Dát mielddisbuktá ahte sámi álbmogis lea vuoigatvuohta mearridit guđe guvlui boahttevaš giellapolitihkka galgá mannat.
Daate sæjhta jiehtedh saemiej lea reakta otnjegem nænnoestidh dan båetijen aejkien gïelepolitihkese.
Daate mealtan buakta ahte saemien aalmogen lea reakta nænnoestidh #guhte<prn><rel><sg><ill><attr> dajvese båetije gïelepolitihke edtja mïnnedh.
Mis lea maid vuoigatvuohta oahppat ja geavahit sámegiela.
Mijjen aaj reakta lïerehtimmiem åadtjodh jïh saemien gïelem nåhtadidh.
Mijjesne lea maam reakta lïeredh jïh saemiengïelem utnedh.
Vaikko gávdnojit našuvnnalaš ja riikkaidgaskasaš mearrádusat, de lea ain stuora lávki giellageavahanvuoigatvuođa ja dan duohta vejolašvuođa gaskka ahte geavahit ja ovddidit giela servodagas.
Jalhts nasjovnaale jïh gaskenasjovnaale nænnoestimmieh gååvnesieh, dle læjhkan akte guhkies sïlle gaskem dam reaktam gïelem nåhtadidh, jïh dam tjïelke nuepiem gïelem nåhtadidh jïh gïelem evtiedidh siebriedahkesne.
Jalhts gååvnesieh nasjonaale jïh gaskenasjonaale nænnoestahkh, dellie lea annje stoere sïlle gïeleåtnoereaktan jïh dan saetnies nuepien gaskemsh ahte utnedh jïh gïelen siebriedahkesne evtiedidh.
Sámediggedieđáhus sámegiela birra čilge ja ságaškuššá makkár rolla ja politihkalaš váldi Sámedikkis galgá leat giellagažaldagain.
Saemiedigkiebïevnese saemien gïelen bïjre buerkeste jïh digkede maam råållide jïh politihkeles faamojde Saemiedigkie edtja gïelegyhtjelassine utnedh.
Saemiedigkiebïevnese saemiengïelem bïjre boejhkele jïh digkede magkeres råållam jïh politihkeles stillemem Saemiedigkien edtja gïelegyhtjelassine årrodh.
Lea dárbu čielgaset ovddasvástádusjuhkui, buoret oktiiheiveheapmái doaibmabijuid dáfus ja buriid reaidduide boahttevaš giellavuoruheami dáfus.
Daerpies aktine tjïelkebe joekedimmine dïedteste, buerebe iktedimmie råajvarimmijste jïh hijven dïrregh dan båetije gïelebarkose.
daerpiesvoete tjïelkebe dïedtejoekedæmman, buerebe iktedæmman råajvarimmiej dïete jïh buerie dïrregidie båetije gïeleprijoriteradimmien dïete.
Go Sámelága giellanjuolggadusat bohte fápmui 1992:s, nannejuvvui maiddái lágas guđet suohkanat galge leat mielde sámegiela hálddašanguovllus.
Gosse saemielaaken gïelenjoelkedassh eelkin juhtedh 1992, dle aaj laakine vihtesti mah tjïelth mah edtjin meatan sjïdtedh saemien gïelen reeremedajvesne.
Goh Saemienlaaken gïelenjoelkedassh faamose jaepien 1992 båetiejin, aaj nænnoestovvi laakesne guhth tjïelth edtjin mealtan saemiengïelen reeremedajvesne årrodh.
Ráddjejuvvon mearri suohkanat leat váldojuvvon mielde dán guvlui, ja dát suohkanat leat geatnegahtton bálvalit iežas álbmoga sámegillii.
Akte onne låhkoe tjïeltijste lea meatan daennie dajvesne, jïh daah tjïelth dïedtem utnieh sijjen årroejidie saemien gïelesne hoksehtidh.
Geehtestovveme mierie tjïelth mealtan vaaltasovveme daan dajvese, jïh daah tjïelth #vïedteldihkie<adj><sg><nom> hoksehtidh jïjtjse aalmogem saemiengïelese.
Dat ahte sámelága giellanjuolggadusat dušše gusket hálddašanguovllu suohkaniidda, lea iešalddis stuora hástalus danne go dát ii atte sámegielat álbmogii Norggas ovttalágan vuoigatvuođaid geavahit ja oahppat sámegiela.
Nov lea akte stoerre haesteme saemielaaken gïelenjoelkedassh ajve tjïeltide reeremedajvesne feerhmie, dan åvteste dah saamastallije årrojh Nöörjesne eah seamma reaktam utnieh nåhtadidh jïh lïerehtimmiem åadtjodh saemien gïelesne.
Dah ahte saemienlaaken gïelenjoelkedassh ajve reeremedajven tjïeltide dijpieh, lea oktegh stoere haesteme dannasinie goh ij daate saemiengïeleh aalmogasse vedtieh Nöörjesne #seammalaakan<adj><attr> reaktide utnedh jïh saemiengïelem lïeredh.
Seammás čájehit iešguđetlágan evalueremat ja kártemat ahte suohkanat eai ollásit nagot doallat iežaset geatnegasvuođa fállat bálvalusaid guovtti gillii.
Seamma tïjjen dle ovmessie vuarjasjimmieh jïh goerehtallemh vuesiehtieh dah tjïelth eah ellieslaaken nahkesjh sijjen dïedtem illedh guektiengïeleldh dïenesji bïjre.
Seammasïenten ovmessie vuarjasjimmieh jïh goerehtallemh vuesiehtieh ahte eah tjïelth ellieslaakan gaegnedh steeredh jïjtjsh dïedtem faaledh dïenesjh göökten gïelese.
Ássanminstara rievdan ja ođđa suohkaniid fátmmasteapmi sámegiela hálddašanguvlui maŋemus jagiid čájeha ahte lea dárbu ođasmahttit sámelága giellanjuolggadusaid.
Jarkelimmie årromeguvveste jïh sjïehtesjimmie orre tjïeltijste saemien gïelen reeremedajvese dej minngemes jaepiej, vuesehte daerpies saemielaaken gïelenjoelkedasside staeriedidh.
Veasomegoeren jorkestovvemen jïh orre tjïelti faerhmiestimmie saemiengïelen reeremedajvese minngebe jaepiej vuesehte ahte lea daerpiesvoete saemienlaaken gïelenjoelkedasside orrestidh.
Dieđáhus gieđahallá dán čuolmma ja nanne ahte almmolaš hálddašeapmi lea stáhta ovddasvástádus ja ahte sámegielat álbmogis lea vuoigatvuohta oažžut bálvalusaid sámegillii beroškeahttá gos orrot.
Bïevnese daam dåeriesmoerem digkede, jïh vihteste byögkeles reereme akte staateles dïedte, jïh dah mah saemiestieh reaktam utnieh hoksehtimmiem åadtjodh saemien gïelesne, saaht gusnie årroeminie.
Bïevnese daam tjoelmem gïetedalla jïh nænnoste ahte byjjes reereme lea staaten dïedte jïh ahte saemiengïeleh aalmogen lea reakta dïenesjh åadtjodh saemiengïelese saaht gusnie årroeh.
Dát mielddisbuktá ahte sámelága giellanjuolggadusat galget gustot miehtá riikka.
Daate sæjhta jiehtedh saemielaaken gïelenjoelkedassh edtjieh abpe laantem feerhmedh.
Daate mealtan buakta ahte saemienlaaken gïelenjoelkedassh edtjieh abpe rïjhken davvodh.
Sámediggedieđáhus luohpá dálá hálddašanmodeallas ja oaidná baicca daid suohkaniid mat leat mielde dálá hálddašanguovllus ovttasbargoguoibmin sámegiela nannen- ja ovddidanbarggus.
Saemiedigkiebïevnese daan beajjetje reerememaallem heajhta, jïh buerebh vuajna dah tjïelth mah leah reeremedajvesne daan biejjien, goh laavenjostoeguejmieh eevtjemisnie jïh evtiedimmesne saemien gïeleste.
Saemiedigkiebïevnese *luohpá daaletje reerememaallesne jïh buerebh vuajna dejtie tjïelth mah leah mealtan daaletje reeremedajvesne laavenjostoeguejmine saemiengïelen nænnoestimmie- jïh evtiedimmiebarkosne.
Dát mearkkaša ahte leat guovttesuorat ovddasvástádusjuohku, gos Stáhtas lea ovddasvástádus almmolaš bálvalusaide ja nu maiddái ekonomalaš ja hálddahuslaš ovddasvástádus das ahte suohkanat, fylkkasuohkanat ja almmolaš ásahusat bálvalit sámegielat álbmoga sámegillii.
Daate sæjhta jiehtedh dïedte guektelen juakasåvva, gusnie Staate dïedtem åtna byögkeles dïenesji åvteste jïh naemhtie daam ekonomeles jïh reereles dïedtem åtna ihke tjïelth, fylhkentjïelth jïh byögkeles institusjovnh dejtie saamastallije årroejidie saemiengïelesne hoksehtieh.
Daate krööhkeste ahte årrodh #låhkoe<adj><attr> dïedtejoekedimmie, gusnie Staaten dïedte byjjes dïenesjidie jïh dan aaj ekonomeles jïh reerije dïedte desnie ahte tjïelth, fylhketjïelth jïh byjjes institusjovnh saemiengïeleh aalmogem saemiengïelesne hoksehtieh.
Sámedikkis lea ovddasvástádus ovddidit sámegiela, ja oaidná dárbbu nannet ovttasbarggu ja resurssaid sámegiela ovddidanbarggus iešguđetge dásiin servodagas.
Saemiedigkien lea dïedte saemien gïelem evtiedidh, jïh vuajna daerpies laavenjostoem jïh vierhtide eevtjedh, juktie gïelem evtiedidh ovmessie daltesinie siebriedahkesne.
Saemiedigkien lea dïedte saemiengïelem evtiedidh, jïh daerpiesvoetem vuajna ektiebarkoem nænnoestidh jïh #resursse<n><pl><nom> saemiengïelen evtiedimmiebarkosne ovmessieaaj daltesinie siebriedahkesne.
Dát rievdadus mielddisbuktá dárbbu lávdegoddái mas lea mandáhtta čielggadit ja evttohit rievdadusaid lágain, válddiin ja ovddasvástádussurggiin mat gusket sámegillii.
Daejnie jarkelimmine dle daerpies sjædta aktine moenehtsinie, man mandaate lea salkehtidh jïh jarkelimmieh raeriestidh laakine jïh faamoe- jïh dïedtesuerkesne saemien gïelen sisnjelen.
Daate jorkestimmie daerpiesvoetem moenehtsasse mealtan buakta mesnie lea mandaate tjïelkedidh jïh jorkestimmieh laakine uvtedidh, *válddiin jïh dïedtesuerkine mah saemiengïelese dijpieh.
Váilevaš ekonomalaš, olmmošlaš ja hálddahuslaš resurssat leat stuora hástalussan sámegiela nannema barggus.
Gosse ekonomeles, almetjen jïh reereles vierhtieh fååtesieh, dle dïhte akte stoerre haesteme gosse barkeminie saemien gïelem eevtjedh.
Fååtesæjja ekonomeles, garkeles jïh reerije #resursse<n><pl><nom> leah stoere haestieminie saemiengïelen nænnoestimmien barkosne.
Dát leat rámmaeavttut mat fertejit leat sajis vai sáhttit sihkkarastit sámegiela boahtteáiggi.
Daate lea mierietsiehkieh mah tjuerieh stïeresne årrodh jis edtja maehtedh saemien gïelen båetije aejkiem gorredidh.
Daah mierietsiehkieh mah tjuerieh sijjesne vuj maehtedh saemiengïelem båetijen aejkien gorredidh.
Dieđáhus ságaškuššá dáid hástalusaid ja láhčá dili politihkkii mii galgá fuolahit ahte višuvnnat ja mihttomearit sámegiela nannema ja ovddideami dáfus álggahuvvojit.
Bïevnese daejtie haestiemidie digkede, jïh aktem politihkem soejkesje mij edtja viehkiehtidh visjovnigujmie jïh ulmiejgujmie nïerhkedh, juktie saemien gïelem eevtjedh jïh evtiedidh.
Bïevnese daejtie haestemh digkede jïh tsiehkiem politihkese laatja mij edtja hoksedh ahte visjovnh jïh ulmieh saemiengïelen nænnoestimmien jïh evtiedimmien dïete aelkiehtovvieh.
Sámedikki ja Sámedikki giellapolitihka váldoulbmil sámegiela ovddideami olis lea lasihit sámegiel geavaheddjiid logu.
Saemiedigkien åejvieulmie jïh Saemiedigkien gïelepolitihke juktie saemien gïelem evtiedidh, lea låhkoem lissiehtidh dejstie mah saemien nåhtadieh.
Saemiedigkien jïh Saemiedigkien gïelepolitihken åejvietsiehkiem saemiengïelen evtiedimmien dïere lea lissiehtidh saemiengïeleh utniji låhkoem.
Lea áibbas dárbbašlaš sámegiela boahtteáigái ahte sámegielagiid lohku lassána.
Eevre vihkeles saemien gïelen båetijen aejkien gaavhtan, saemiengïeleldh almetjh læssanieh.
Lea aejvie daerpies saemiengïelen båetijen aajkan ahte saamastalliji låhkoe læssene.
Dieđáhus váldá vuođu dain iešguđetge giellaguovlluin ja dain dárbbuin mat gielas leat vai dat seailu, nanosmuvvá ja ovddiduvvo dain guovlluin.
Bïevnesen våarome lea dah ovmessie gïeledajvh jïh dah daerpiesvoeth gïele åtna juktie gorredidh, eevtjedh jïh gïelem evtiedidh dejnie ovmessie dajvine.
Bïevnese våaromem dejstie vaalta ovmessieaaj gïeledajvijste jïh dejstie daerpiesvoetine mah gïelesne leah vuj dïhte stååresje, *nanosmuvvá jïh evtiedåvva dejnie dajvine.
Dasto lea dehálaš ahte gávdnojit duohta vejolašvuođat geavahit giellamet máŋgga servodatsuorggis.
Aaj vihkeles tjïelke nuepieh gååvnesieh mijjen gïelem nåhtadidh jienebh siebriedahkesuerkine.
Dehtie minngede vihkele ahte saetnies nuepieh gååvnesieh gïelem gelline siebriedahkesuerkesne utnedh.
Sámegiela geavaheapmi iešguđetge dásiin servodagas ferte lasihuvvot, ja lea mearrideaddji ahte eanet ásahusat váldet ovddasvástádusa lasihit sámegiela geavaheami.
Tjuara åtnoem saemien gïeleste lissiehtidh ovmessie daltesinie siebriedahkesne, jïh eevre vihkeles jienebh institusjovnh dïedtem vaeltieh ihke saemien vielie åtnasåvva.
Saemiengïelen pråvhkoe ovmessieaaj daltesinie siebriedahkesne tjuara lissiehtovvedh, jïh lea nænnoestæjja ahte jeenje institusjovnh dïedtem vaeltieh saemiengïelen pråvhkoem lissiehtidh.
Sámegiela dilli lea iešguđetlágan, ii dušše gielaid gaskkas, muhto maiddái siskkáldasat gielain.
Saemien gïelen tsiehkie lea joekehts, ij ajve gïeli gaskem men aaj gïeli sisnjeli.
Saemiengïelen tsiehkie ovmessie, ij ajve gïeli gaskesne, mohte aaj sisnjielisnie gïeline.
Dát dahká ahte fertejit leat iešguđetlágan strategiijaid sámegiela nannemii ja ovddideapmái.
Dan åvteste tjuara ovmessie strategijh utnedh juktie eevtjedh jïh evtiedidh saemien gïelem.
Daate dorje ahte tjuerieh ovmessie strategijide årrodh saemiengïelen nænnoestæmman jïh evtiedæmman.
Jus galgá háhkat eambbo máhtu daid iešguđetge gielladiliid birra, ja nu maiddái deaivat buorebut strategiijaiguin, de lea dárbu jeavddalaččat kártet giela dili.
Juktie vielie daajroem skååffedh dej ovmessie gïeletsiehkiej bïjre, jïh naemhtie buerebelaakan dej ovmessie strategijigujmie lyhkesidh, dle daerpies aktine jaabne goerehtalleminie guktie lea gïeline.
Jis edtja jeenje maahtoem skååffedh daj ovmessieaaj gïeletsiehkiej bïjre, jïh dan aaj buerebelaakan dieviedibie strategijigujmie, dellie lea daerpiesvoete jaabnan gïelen tsiehkiem goerehtalledh.
Sámediggedieđáhus sámegiela birra lea boađus proseassas mii Sámedikkis lea.
Saemiedigkiebïevnese saemien gïelen bïjre lea illedahke aktede prosesseste Saemiedigkesne.
Saemiedigkiebïevnese saemiengïelen bïjre lea illedahke prosessesne mij Saemiedigkien lea.
Bargu dáinna dieđáhusain álggii stuora giellakonferánssain maid Sámediggi lágidii Romssas miessemánus 2011 .
Bïevnesinie nïerhki aktine stoerre gïelekonferansine, maam Saemiedigkie öörnedi Tromsøsne suehpeden 2011 .
Barkoe daejnie bïevnesinie stoere gïelekonferaansine aelkieji mej Saemiedigkie Romsesne suehpeden öörni 2011 .
Konferánssas ledje logaldallit iešguđetge servodatsurggiin ja attii buori vuođu dieđáhusbargui.
Konferansesne håalijh ovmessie siebriedahkesuerkijste, jïh konferanse akte hijven våarome sjïdti bïevnesen barkose.
Konferaansesne lin #lohkehtalledh<vblex><der_nomag><n><pl><nom> ovmessieaaj siebriedahkesuerkine jïh buerie våaromem bïevnesebarkose vedtieji.
Miessemánu ja geassemánu 2012 mielde lea Sámediggeráđđi doallan máŋga rabas čoahkkima gos leat boahtán evttohusat dieđáhussii.
Suehpeden jïh ruffien 2012 dle Saemiedigkieraerie jienebh gaahpoeh tjåanghkoeh åtneme, gusnie raerieh bïevnesasse båateme.
Suehpeden jïh ruffien 2012:n mealtan saemiedigkieraerie steereme gelliem gaahpode tjåanghkoem gusnie båateme uvtelassh bïevnesasse.
Leat maiddái boahtán čálalaš evttohusat dieđáhussii ovttaskas olbmuin, ásahusain ja organisašuvnnain.
Aaj tjaaleldh raerieh bïevnesasse båateme almetjijstie, institusjovnijste jïh siebrijste.
Aaj båateme tjaaleldh uvtelassh bïevnesasse oktegs almetjijstie, institusjovnijste jïh organisasjovnijste.
Sámediggeráđis ja Sámedikki dievasčoahkkimis lea leamaš viiddis politihkalaš digaštallan.
Akte gamte politihkeles digkiedimmie orreme Saemiedigkieraeresne jïh Saemiedigkien stoerretjåanghkosne.
Saemiedigkieraeresne jïh Saemiedigkien dïevestjåanghkosne orreme vijries politihkeles digkiedimmie.
Sámediggeráđđi ovddidii čilgehusa sámegiela birra áššis 18/12 Sámedikki dievasčoahkkimii.
Saemiedigkieraerie aktem tjïelkestimmiem böökti saemien gïelen bïjre aamhtesisnie 18/12, Saemiedigkien stoerretjåanghkose.
Saemiedigkieraerie tjïelkestimmiem saemiengïelen bïjre evtiedi aamhtesisnie 18/12:m Saemiedigkieh dïevestjåanghkose.
Dát lea vuođđun Sámediggedieđáhussii sámegiela birra.
Dïhte lea våarome Saemiedigkiebïevnesasse saemien gïelen bïjre.
Daate våaroeminie Saemiedigkiebïevnesasse saemiengïelen bïjre.
Jahkásaš vuoruheamit ja doaibmabijut galget boahtit ovdan Sámedikki bušeahtas ja jahkedieđáhusa boađusolaheamis.
Fïerhten jaepien prijoriteradimmieh jïh råajvarimmieh edtjieh våajnoes årrodh Saemiedigkien budsjedtesne, jïh illedahkesne jaepiebïevnesisnie.
Jaapetje prijoriteradimmieh jïh råajvarimmieh edtjieh fraamme Saemiedigkien budsjehteste båetedh jïh jaepiebïevnesen illedahkehïnnemistie.
Definišuvnnat
Tjïertestimmieh
Tjïertestimmieh
Oktasaš ipmárdusa dihte lea dehálaš čielggadit muhtun doahpagiid mat leat guovddážis dán dieđáhusas.
Juktie dam seamma goerkesem utnedh, dle vihkeles såemies dïejvesh tjïelkestidh mah sijhtieh vihkeles årrodh bïevnesisnie.
Ektie goerkesen åvteste vihkele tjïelkedidh muvhtide lahtesidie mah leah #voernges<adj><sg><ine> daennie bïevnesisnie.
Danne háliidit čielggadit movt mii ipmirdit dáid doahpagiid.
Mijjieh sïjhtebe dannasinie tjïertesidh guktie mijjieh daejtie dïejvesidie guarkebe.
Dannasinie sïjhtijibie tjïelkedidh guktie mijjieh daejtie lahtesh guarkajibie.
Eatnigiella: Dán dieđáhusas geavahuvvo doaba dan vuosttaš giela birra maid lea oahppan ruovttus.
Ietniengïele: Daennie bïevnesisnie nåhtadamme dan voestes gïelen bïjre maam gåetesne lïereme.
Ietniengïele: Daennie bïevnesisnie lahtese åtnasåvva dan voestes gïelen bïjre maam gåetesne lïereme.
Sáhttet maiddái leat máŋga eatnigiela jus lea oahppan máŋga giela oktanis.
Maahta aaj jienebh ietniengïelh utnedh dastegh jienebh gïelh seamma tïjjen lïereme.
Maehtiejih aaj leah gellie ietniengïelh jis gellie gïelh seammasïenten lïereme.
Eará báikkiin máilmmis (ovdamearkka dihte nuorta-asiáhtalaš riikkain) geavahuvvo eatnigiella dan čearddalaš joavkku giela birra masa gullá, beroškeahttá giellamáhtus.
Jeatjah lehkesne veartenisnie (vuesiehtimmien gaavhtan luvlie-asiatiske laantine) ietniengïele åtnasåvva goh dïejvese dan gïelese dan etnihkeles dåahkan mestie almetje båata, saaht guktie gïelemaahtoe lea.
Jeatjah sijjine eatnamisnie (vuesiehtimmien åvteste *nuorta-asiáhtalaš rïjhkine) ietniengïele åtnasåvva dan etnihkeles dåehkien gïelen bïjre mïsse gåvla, saaht gïeledaajroste.
Vuosttašgiella: Njálmmálaš, vejolaččat maiddái čálalaš, váldogiella.
Voestesgïele: Njaalmeldh, kanne aaj tjaaleldh, åejviegïele.
Voestesgïele: #Njaalmeldh<adj><sg><nom>, #nuepie<vblex><indic> aaj tjaaleldh, åejvieulmie.
Oahpahusoktavuođas geavahuvvon dan giela birra maid vállje váldogiellan.
Lïerehtimmesne åtnasovveme dan gïelen bïjre mij åejviegïeline veeljesåvva.
Ööhpehtimmiegaskesisnie åtnasovveme dan gïelen bïjre aaj veeljie åejvieulmine.
Nubbegiella: Giella mii ii leat olbmo vuosttašgiella, muhto maid oahppá dahje lea oahppan dakkár birrasis gos dábálaččat geavahuvvo beaivválaš giellan.
Mubpiengïele: Gïele maam akte almetje ij voestesgïeline utnieh, men maam lïereminie jallh lïereme aktene byjresisnie gusnie almetjh dam biejjieladtje gïeline nåhtadieh.
Mubpiengïele: Gïele ij mij leah almetjen voestesgïele, mohte maam leara jallh lïereme dagkeres byjresisnie gusnie sïejhmede åtnasåvva fïerhtenbeajjetje gïeline.
Nubbegiella sáhttá maid mearkkašit buot gielaid mat eai leat vuosttašgielat, dát mearkkaša sihke nubbegiella ja amasgiella.
Mubpiengïele maahta aaj fïerhne gïele årrodh mij ij leah almetjen voestesgïele, dsj. dovne mubpiengïele jïh ammesgïele.
Mubpiengïele maahta aaj krööhkestidh gaajhkide gïelide eah mah leah voestesgïelh, daate krööhkeste dovne mubpiengïele jïh ammesgïele.
Giellaguoddit: Čeahpes giellageavaheaddjit mat geavahuvvojit resursaolmmožin giellaoahppama oktavuođas.
Gïeleguedtijh: Væjkeles gïeleutnijh mah vierhtiealmetjinie åtnasuvvieh gïelelïerehtimmesne.
Gïeleguedtijh: Væjkeles gïeleutnijh mah #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>almetjinie åtnasuvvieh gïelelïeremen gaskesisnie.
Giellaarenat: Giellasosiologalaš doaba mii geavahuvvo báikkiid dahje ásahusaid birra gos giella lea anus.
Gïelesijjieh: Gïelesosiologeles dïejvese, nåhtadamme sijjiej jallh institusjovni bïjre gusnie gïele åtnasåvva.
Gïelesijjieh: Gïelesosiologeles lahtese mij åtnasåvva sijjiej jallh institusjovni bïjre gusnie gïele åtnosne.
Giellaguovlu: Giellageográfalaš doaba mii čilge giela leavvama.
Gïeledajve: Gïelegeografeles dïejvese mij dajvem buerkeste gusnie akte gïele åtnasåvva.
Gïeledajve: *Giellageográfalaš lahtese mij gïelem boejhkele *leavvama.
Eanetloguguovlu: Guovlu gos eanetlohku álbmogis geavaha sámegiela beaivválaš giellan.
Jienebelåhkoedajve: Dajve gusnie jienebelåhkoe årroejijstie saemien biejjieladtje nåhtede.
Gellientaalendajve: Dajve gusnie gellientaale aalmogisnie saemiengïelem åtna fïerhtenbeajjetje gïeline.
Guovttegielat: Olmmoš gii lea šaddan bajás guvttiin vuosttašgielain ja gii hálddaša goappašat gielaid ovtta bures, dahje olmmoš gii iežas árgabeaivvis geavaha guokte giela ja identifisere iežas goappašat gielaiguin, vaikko giellamáhttu ii leat seamma buorre goappašat gielain.
Guektiengïeleldh: Akte almetje guhte göökte voestesgïeligujmie byjjenamme, jïh mah gåabpegh gïelh seamma hijven haalvoeh, jallh akte almetje guhte sov aarkebiejjien göökte gïelh nåhtede jïh jïjtjemse gåabpaginie damtije, jalhts gïelehaalveme ij leah seamma hijven gåabpaginie gïeline.
Gööktengïeleh: Almetje gie bæjjese sjïdteme gööktine voestesgïeline jïh gie gåabpegh gïelide reerie akten hijven, jallh almetje gie jïjtjse aarkebiejjien göökte gïelh åtna jïh jïjtjemse gåabpegh gïeligujmie identifiseerie, jalhts ij gïeledaajroe leah seamma buerie gåabpegh gïeline.
Máŋggagielalaš: Olmmoš gii lea šaddan bajás guvttiin dahje máŋggain gielain ja gii identifisere iežas dáiguin gielaiguin ja/dahje olmmoš gii identifisere iežas máŋggain gielain ja geavaha máŋga giela iežas árgabeaivvis, vaikko giellamáhttu ii leat seamma buorre buot gielain.
Gelliegïeleldh: Akte almetje guhte gööktine jallh jienebh gïeligujmie byjjenamme, jïh mij jïjtjemse daej gïeligujmie damtije jïh/jallh akte almetje mij jïjtjemse damtije jienebh gïeligujmie jïh jienebh gïelh nåhtede sov aarkebiejjien, jalhts gïelehaalveme ij leah seamma hijven gaahkine gïeline.
Gelliengïeleh: Almetje gie bæjjese sjïdteme gööktine jallh gelline gïeline jïh gie identifiseerie jïjtjse daajgujmie gïeligujmie jïh/jallh almetje gie identifiseerie jïjtjse gelline gïeline jïh gellie gïelh åtna jïjtjse aarkebiejjien, jalhts ij gïeledaajroe leah seamma buerie #gaajhke<prn><ind><pl><loc> gïeline.
Sámegiela árvovuođđu
Aarvoevåarome saemien gïelese
Saemiengïelen aarvoevåarome
Sámegiella lea vuođđoárvu sámi servodagas.
Saemien gïele akte maadthaarvoe saemien siebriedahkesne.
Saemiengïele lea våaromeaarvoe saemien siebriedahkesne.
Danne lea giela suddjen ja viidáset ovddideapmi dehálaš ii ge dárbbaš čilgejuvvot eará ládje.
Gorredimmie jïh vijriesåbpoe evtiedimmie gïeleste lea dannasinie jïjtsisnie vihkeles, jïh ij leah daerpies dam buerkiestidh jeatjah fåantojne.
Dannasinie gïelem vaarjelamme jïh vijrebe evtiedimmie vihkele ij aaj daarpesjh boejhkelovvedh jeatjahlaakan.
Čielga mearka giela stuora mearkkašumis lea ahte čanastat sámegillii lea mearrideaddji go galgá čálihit iežas Sámedikki jienastuslohkui.
Akte tjïelke vihtiestimmie man åvteste gïele dan vihkeles, lea saemien gïele lea daerpies jis edtja jïjtjemse tjaeledh Saemiedigkien veeljemelåhkose.
Tjïelke væhta gïelen stoere mïerhkesjimmesne lea ahte baadtehtahke saemiengïelese lea nænnoestæjja goh edtja tjaeliehtidh jïjtjse Saemiedigkien veeljemelåhkose.
Sámegiella lea okta min kultuvrra vuođđogeđggiin vaikko buohkat eai máhte giela.
Saemien lea akte dejstie maadthbiehkijste mijjen kultuvresne, jalhts eah gaajhkesh gïelem haalvoeh.
Saemiengïele lea akte mijjen kultuvren våaromegierkine jalhts gaajhkesh eah gïelem maehtieh.
Dát lea giella maid mis lea riekti nannet ja ovddidit sihke bealisteamet indiviidan ja servodagas.
Dïhte akte gïele maam mijjieh reaktam utnebe eevtjedh jïh evtiedidh, dovne mijjen luvnie goh almetje jïh siebriedahkesne.
Daate gïele maam mijjen lea reaktoe nænnoestidh jïh evtiedidh dovne bielesne *indiviidan jïh siebriedahkesne.
Dát riekti guoská beroškeahttá man bures guhtege mis odne máhttá giela.
Daate reakta faamoem åtna saaht man hijven fïereguhte mijjeste gïelem haalvoe.
Daate reaktoe saaht dæjpa man hijven fïereguhte mijjesne daenbiejjien gïelem maahta.
Riekti min iežamet gillii lea árvu mii lea vuođđun olles gielladieđáhussii.
Reakta mijjen gïelese lea akte aarvoe mij lea våarome abpe gïelebïevnesasse.
Reaktoe mijjen jïjtjemh gïelese lea aarvoe mij våaroeminie abpe gïelebïevnesasse.
Buohkaide geat máhttet sámegiela, lea stuora árvu beassat sámástit nu olu oktavuođain go vejolaš maiddái bearraša ja lagasbirrasa olggobealde, nu go ovdamearkka dihte almmolaš kantuvrraiguin, dearvvašvuođabálvalusain, skuvllain, girkuin ja riektedoaimmahagain.
Gaajhkesidie mah gïelem maehtieh, dle akte stoerre aarvoe saemien nåhtadidh dan gelline tsiehkine goh gåarede aaj fuelhkien jïh voengen ålkolen, goh byögkeles kontovrinie, healsoesuerkesne, skuvlesne, gærhkosne jïh reaktasuerkesne.
Gaajhkesidie gïeh maehtieh saemiengïelem, lea stoere aarvoe bïesedh saemiestidh dan jïjnje gaskesinie goh buektehte aaj fuelhkien jïh voengen ålkolen, dan goh vuesiehtimmien åvteste byjjes kontovrigujmie, healsoendïenesjinie, skuvline, gærhkojne jïh *riektedoaimmahagain.
Lea iešalddis árvu go min giella čalmmustahttojuvvo servodagas.
Akte aarvoe gosse mijjen gïele våajnoes dorjesåvva siebriedahkesne.
Lea oktegh aarvoe goh mijjen gïele siebriedahkesne #tjelmiestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Go giella geavahuvvo máŋgga iešguđetge oktavuođas, de dasa addo oinnolaš árvu seamma ládje go eará gielaide.
Gosse akte gïele åtnasåvva jïjnjh ovmessie tsiehkine, dle disse aktem våajnoes aarvoem vadta, seammalaakan goh jeatjah gïelh.
Goh gïele åtnasåvva gellien ovmessieaaj gaskesisnie, dellie dïsse våajnoes aarvoe vodtoe seammalaakan goh jeatjah gïelide.
Dákkár oinnolaš dásseárvu gielaid gaskkas lea seammás mearkan ahte álbmogiid gaskkas lea dásseárvu.
Dagkeres våajnoes seammavyörtegsvoete gïeli gaskem lea seamma tïjjen akte guvvie dan seammavyörtegsvoetese almetji gaskem.
Dagkeres våajnoes seammavyörtegsvoete gïeli gaskesne lea seammasïenten væhtine ahte aalmogi gaskesne lea seammavyörtegsvoete.
Vaikko mii dávjá hupmat sámegiela birra dego oktan giellan, de leat Norgga beale sápmelaččain árbečanastagat viđa iešguđetge sámegillii.
Jalhts mijjieh daamtaj saemien ållermaahta goh akte gïele, dle nöörjen raastebielesne saemieh mah aerpievuekien ektiedimmiem utnieh vïjhte joekehts saemien gïelide.
Jalhts mijjieh daamhtah saemiengïelen bïjre håalijibie dellie aktine gïeline, dellie libie Nöörjen bieliem saemine aerpiebaadtehtahkh vïjhten ovmessieaaj saemiengïelese.
Dát vihtta giela leat nuortalašgiella, davvisámegiella, julevsámegiella, bihtánsámegiella ja lullisámegiella.
Daah vïjhte gïelh leah luvliesaemien, noerhtesaemien, julevsaemien, pijtesaemien jïh åarjelsaemien.
Daah vïjhte gïelh leah skåaltesaemiengïele, noerhtesaemiengïele, julevsaemiengïele, pijtesaemiengïele jïh åarjelsaemiengïele.
Čanastat ovtta dán viđa gillii sámi girjáivuođas ovddasta árvvu sápmelaččaide, ja dát árvu lea ge maid vuođđun gielladieđáhussii.
Ektiedimmiem utnedh akten daejstie gïelijste daennie saemien gellievoetesne lea akte aarvoe saemide, daate aarvoe lea aaj akte våarome daan gïelebïevnesasse.
Akten #gårredidh<vblex><tv><der_st><vblex><indic><pres><p1><pl> daejtie vïjhte gïelide saemien gellievoetesne *ovddasta aarvoem saemide, jïh daate aarvoe lea aaj aaj våaroeminie gïelebïevnesasse.
Rámmat Našuvnnalaš láhkamearrádusat
Mierieh Nasjovnaale laakh
Mierieh Nasjonaale laakenænnoestahkh
Sámegiella lea sámi kultuvrra vuođđogeađgi.
Saemien gïele lea maadhtgierkie saemien kultuvresne.
Saemiengïele lea saemien kultuvren våaromegierkie.
Mii sápmelaččat leat eamiálbmot ja minoritehta Norggas, ja sámegiella ja sámi kultuvra dárbbašit ge erenoamáš suodjalusa vai ain sáhttá seailut ja ovdánit.
Mijjieh saemieh akte aalkoealmetje jïh akte unnebelåhkoe Nöörjesne, jïh saemien gïele jïh saemien kultuvre dan åvteste aktem sjïere vaarjelimmiem daarpesjieh jis edtjieh annje stååresjidh jïh evtiesovvedh.
Mijjieh saemieh libie aalkoeåålmege/aalkoeåålmeh jïh minoriteete Nöörjesne, jïh saemiengïele jïh saemien kultuvre daarpesjieh aaj sjïere vaarjelimmiem vuj annje maahta stååresjidh jïh åvtenidh.
Norgga stáhta leat geatnegahtton láhčit diliid nu ahte sápmelaččat sáhttet sihkkarastit ja ovddidit gielaset.
Nöörjen staate dïedtem åtna sjïehteladtedh ihke saemieh maehtieh sijjen gïelem gorredidh jïh evtiedidh.
Nöörjen staaten #vïedteldihkie<adj><sg><nom> laetjedh tsiehkieh dan ahte saemieh maehtieh gorredidh jïh gïelem evtiedidh.
Dát geatnegasvuođat, mat leat čállojuvvon lágaide ja konvenšuvnnaide, leat reaiddut maid Sámediggi geavaha go deaivvada guovddáš eiseválddiiguin, suohkaniiguin, fylkkasuohkaniiguin ja eará beliiguin geaiguin mii ovttasbargat.
Dah dïedth, mah leah vihtiestamme laakine jïh konvensjovnine leah dïrregh mejtie Saemiedigkie nåhtede gosse dovne åejvieladtjigujmie, tjïeltigujmie, fylhkentjïeltigujmie jïh jeatjah aktöörigujmie rååresjibie.
Daah dïedth, mah laakide tjaalasovveme jïh konvensjovnide, leah dïrregh mejtie Saemiedigkie åtna goh voernges åejvieladtjigujmie gaavnesje, tjïeltigujmie, fylhketjïeltigujmie jïh jeatjah bieliejgujmie giejgujmie mijjieh laavenjostijibie.
Vuođđolága § 110a geatnegahttá Norgga stáhta láhčit diliid nu ahte sámegiella sáhttá seailut ja ovdánit.
Maadthlaaken § 110a dïedtem vadta nöörjen staatese sjïehteladtedh ihke saemien gïele maahta gorresovvedh jïh evtiesovvedh.
Maadthlaakem § 110:m *geatnegahttá Nöörjh staaten tsiehkieh dan laetjiejibie ahte saemiengïele maahta stååresjidh jïh åvtenidh.
Láhka Sámedikki ja eará sámi vuoigatvuođaid birra (sámeláhka) bođii fápmui 1989:s ja dan ulbmil lea láhčit diliid nu ahte sámi álbmot Norggas sáhttá sihkkarastit ja ovddidit iežas giela, iežas kultuvrra ja servodateallima.
Laake Saemiedigkien jïh jeatjah saemien reaktatsiehkiej bïjre (saemielaake) faamoem åadtjoeji 1989 jïh dan åssjele lea sjïehteladtedh ihke saemieh Nöörjesne maehtieh sijjen gïelem, sijjen kultuvrem jïh siebriedahkejieledem gorredidh jïh evtiedidh.
Laake Saemiedigkien jïh jeatjah saemien reaktaj bïjre (saemienlaake) faamose båetieji jaepien 1989 jïh dan ulmie lea laetjedh tsiehkieh dan ahte saemien aalmoge Nöörjesne maahta gorredidh jïh evtiedidh jïjtjse gïelem, jïjtjse kultuvrem jïh siebriedahkejieledem.
Láhka konkretisere daid váldoprinsihpaid sisdoalu maid Vuođđolága § 110 nanne.
Laake sisvegem tjïelkeste dejnie bijjemes prinsihpine mejtie Maadthlaake § 110 tseegkie.
Laake tjïelkeste daj åejvieprinsïhpi sisvegem maam Maadthlaaken § 110 nænnoste.
Sámelága giellanjuolggadusat bohte fápmui 1992:s ja leat čilgejuvvon 3. kapihttalis, sámegiela birra.
Saemielaaken gïelenjoelkedassh faamoem åadtjoeji 1992 jïh leah vihtiestamme 3. kapihtelisnie, saemien gïele.
Saemienlaaken gïelenjoelkedassh faamose jaepien 1992 båetiejin jïh årrodh boejhkelovveme 3. kapihtelisnie, saemiengïelen bïjre.
Go sámelága giellanjuolggadusat mearriduvvojedje, nannejuvvui maiddái lágas ahte Kárášjohka, Guovdageaidnu, Unjárga, Porsáŋgu, Deatnu ja Gáivuotna galget sámegiela hálddašanguvlui mielde.
Gosse saemielaaken gïelenjoelkedasside nænnoesti, dle aaj laaken tjïrrh vihtiesti dah tjïelth Kárásjohka (Karasjok), Guovdageaidnu (Kautokeino), Unjárga (Nesseby), Porsángu (Porsanger), Deatnu (Tana) jïh Gáivuotna (Kåfjord) edtjin meatan sjïdtedh saemien gïelen reeremedajvesne.
Goh saemienlaaken gïelenjoelkedassh nænnoestovvin, aaj nænnoestovvi laakesne ahte Karasjohke, Kautokeino, Nesseby, Porsanger, Deatnu jïh Kåfjord saemiengïelen reeremedajvese mealtan edtjieh.
Go Divttasvuona suohkan váldojuvvui mielde 2006:s, rievdaduvvui láhka nu ahte hálddašanguovlu dál lea mearriduvvon láhkamearrádusa bokte.
Gosse Divtasvuodnan (Tysfjord) tjïelte meatan sjïdti 2006, dle laakem jarkeli, guktie daelie reeremedajve lea mieriedimmien tjïrrh vihtiestamme.
Goh Divttasvuotnan tjïelte mealtan jaepien 2006 vaaltasovvi, laake jarkestovvi dan ahte reeremedajve daelie laakenænnoestahken baaktoe nænnoestovveme.
Maŋŋel leat Snoasa ja Loabát suohkanat váldojuvvon mielde hálddašanguvlui, ja Røyrvik boahtá mielde 1.1.2013 .
Mænngan Snåase jïh Loabát (Lavangen) meatan sjïdteme reeremedajvesne, jïh Raavrevijhke meatan sjædta 1.1.2013 .
Mænngan leah Snåasen jïh Loabáten tjïelth mealtan vaaltasovveme reeremedajvese, jïh Raavrhvijhke mealtan båata 1.1.2013 .
Sámelága giellanjuolggadusat (1992) addet sámegiela hálddašanguovllu álbmogii vuoigatvuođa váldit oktavuođa almmolaš ásahusaiguin ja oažžut vástádusa sámegillii dahje dárogillii nu movt ieš háliida.
Saemielaaken gïelenjoelkedassh (1992) årroejidie saemien gïelen reeremedajvesne reaktam vedtieh byögkeles instansigujmie govlehtalledh jïh vaestiedassem åadtjodh saemien jallh nöörjen gïelesne, jïjtsh gïelemaahtoej tsegkie.
Saemienlaaken gïelenjoelkedassh (1992:n) vedtieh saemiengïelen reeremedajven aalmogasse reaktam vaeltedh gaskesem byjjes institusjovnigujmie jïh åadtjodh vaestiedassem saemiengïelese jallh daaroengïelese dan guktie jïjtje sæjhta.
Vuoigatvuohta guoská sihke njálmmálaš ja čálalaš gulahallamis.
Reakta faamoem åtna dovne njaalmeldh jïh tjaaleldh govlehtimmide.
Reakta dæjpa dovne njaalmeldh jïh tjaaleldh gaskesadtemisnie.
Vuoigatvuohta ii gusto dain oktavuođain go hálddašanorgána ieš váldá oktavuođa.
Reakta ij faamoem utnieh dej veajkoej reeremedajve jïjtje skraejriem vaalta govlehtalledh.
Ij reakta davvoeh dejnie gaskesinie goh reeremeorgaanem jïjtje gaskesem vaalta.
Buot almmuheamit almmolaš orgánain hálddašanguovllus mat gusket olles álbmogii dahje oassái álbmogis, galget almmuhuvvot sihke dárogillii ja sámegillii.
Gaajhkh bæjhkoehtimmieh byögkeles åårganijste reeremedajvesne, mah leah gaajhkesidie jallh naakenidie årroejijstie, edtjieh dovne nöörjen jïh saemien årrodh.
Gaajhkh #bæjjoehtidh<n><pl><nom> byjjes orgaanine reeremedajvesne mah abpe aalmogasse dijpieh jallh boelhkese aalmogisnie, edtjieh bæjjoehtovvedh dovne daaroengïelese jïh saemiengïelese.
Sámelága § 3-5 addá viiddiduvvon vuoigatvuođa geavahit sámegiela go gulahallá dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusain.
Saemielaaken § 3-5 aktem vijriedamme reaktam vadta saemien nåhtadidh gosse healsoe-jïh sosijaaledïenesjinie govlehtalla.
Saemienlaakem § 3-5 vadta vijriedovveme reaktam utnedh saemiengïelem goh gaskestalla healsoen- jïh sosialdïenesjinie.
Dát mielddisbuktá ahte visot dearvvašvuođa- ja sosiálaásahusat mat váldet vuostá pasieanttaid sámegiela hálddašanguovllu suohkaniin, leat geatnegahtton bálvalit pasieanttaid sámegillii.
Daate sæjhta jiehtedh gaajhkh healsoe- jïh sosijaalinstusjovnh mah skïemtjijh dåastoeh tjïeltijste saemien gïelen reeremedajven sisnjelen, dïedtem utnieh skïemtjijdie saemien gïelesne hoksehtidh.
Daate mealtan buakta ahte gaajhke healsoen- jïh sosijaaleinstitusjovnh mah #<adv> skïemtjijh dåastoehtieh saemiengïelen reeremedajven tjïeltijste, #vïedteldihkie<adj><sg><nom> hoksehtidh skïemtjijh saemiengïelese.
Pasieantavuoigatvuođalága § 3-5 mii addá pasientii vuoigatvuođa oažžut dieđuid ovttaskas eavttuid vuođul, ja lága § 4-2 mieđihanhámi gáibádusa birra, leat maid áigeguovdilis mearrádusat.
Skïemtjijereaktalaaken § 3-5, mij skïemtjijasse reaktam vadta bïevnesh åadtjodh mah leah indivijduelle tsiehkide sjïehtedamme, jïh laaken § 4-2 krïevenassen bïjre luhpiehtimmien vuakan, leah aaj sjyöhtehke nænnoestimmieh.
Skïemtjijereaktanlaaken § 3-5 mij skïemtjijasse vadta reaktam daajroeh åadtjodh oktegs moenemetsiehkiej mietie, jïh laaken § 4-2 nårtomehaamoeh krïevenassen bïjre, leah aaj daaletje nænnoestahkh.
Sámi pasieanttaid vuoigatvuohta geavahit sámegiela hálddašanguovllus lea maid deattuhuvvon ođđa suohkanlaš dearvvašvuođa- ja fuolahuslágas: 3 – 10.4 lađas: “Suohkanat sámegiela hálddašanguovllus galget fuolahit ahte sámi pasieanttaid dahje geavaheddjiid dárbu heivehuvvon bálvalusaide galgá deattuhuvvot bálvalusa hábmedettiin”.
Saemien skïemtjiji reaktah saemien gïelem reeremedajvesne nåhtadidh, leah aaj vihtiestamme aktene orre tjïelten healsoe jïh hokselaakesne: 3 – 10. 4 lïhtse: "Tjïelth saemien gïelen reeremedajvesne edtjieh hoksedh saemien skïemtjiji jallh utniji daerpiesvoeth sjïehteladteme dïenesjh åadtjodh, krööhkestamme sjidtieh gosse dïenesjem haamode".
Saemien skïemtjiji reakta saemiengïelen reeremedajvesne utnedh aaj #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> orre tjïelten healsoen- jïh hokselaakesne: 3 – 10.4:n lïhtse: “Tjïelth saemiengïelen reeremedajvesne edtjieh hoksedh ahte saemien skïemtjiji jallh utniji daerpiesvoete sjïehtelovveme dïenesjidie edtja #tjïelkestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> dïenesjem hammodeminie”.
Sámelága § 3-6 addá juohkehažžii vuoigatvuođa oažžut oktagaslaš girkolaš bálvalusaid sámegillii.
Saemielaaken § 3-6 fïereguhtese reaktam vadta indivijduelle gyrhkeles dïenesjh åadtjodh saemien gïelesne.
Saemienlaakem § 3-6 fïereguhtese reaktam vadta åadtjodh individuelle gyrhkeles dïenesjidie saemiengïelese.
Dát mearkkaša sielumorašteami, gástta, vihaheami ja rihpaid.
Goh sealoehokse, skylleme, provre jïh aejlies maalestahke.
Daate sealoensårkomem krööhkeste, laavkomem, *vihaheami jïh *rihpaid.
Báhpat geat virgáduvvojit hálddašanguvlui, fertejit čađahit sámegiel giellaoahpahusa jus ovdalaččas eai máhte sámegiela.
Hearrah mah barkoem åadtjoeh reeremedajven sisnjelen, tjuerieh saemien gïelelïerehtimmiem tjïrrehtidh jis eah åvtelhbodti saemien maehtieh.
Hearrah gïeh *virgáduvvojit reeremedajvese, tjuerieh saemiengïeleh gïeleööhpehtimmiem tjïrrehtidh jis #ovtetje<adj><sg><ine> eah saemiengïelem maehtieh.
Girku galgá maiddái ovddidit sámegiela hálddašanguovllu olggobealde.
Gærhkoe edtja aaj saemien gïelem skreejrehtidh reeremedajven ålkolen.
Gærhkoe edtja aaj saemiengïelen reeremedajven ålkolen evtiedidh.
Girkolága § 24 čuodjá ná: “Girkočoahkkin galgá suddjet ja ovddidit sámi girkoeallima [..]”.
Gærhkoelaaken § 24 jeahta: "Gærhkoetjåanghkoe edtja vaarjelidh jïh skreejrehtidh saemien gærhkoejieledem [..]" .
Gærhkoelaaken § 24 naemhtie bååjhtoe: “Gærhkoetjåanghkoe edtja vaarjelidh jïh saemien gærhkoejielemem evtiedidh [..]”.
Sámelága § 3-7 guoská báikkálaš dahje regionálalaš orgána bargiid vuoigatvuhtii oažžut oahppovirgelobi bálkkáin háhkat sámegiel máhtu, go orgánas lea dárbu dákkár máhttui.
Saemielaaken § 3-7 lea barkiji bïjre mah aktene voenges jallh regijovnale åårganesne berkieh, jïh mah reaktam utnieh ööhpehtimmiepermisjovnem baalhkine åadtjodh juktie daajroem ribledh saemien gïelesne, gosse åårgane dagkeres daajroem daarpesje.
Saemienlaaken § 3-7 dæjpa dajven jallh regijovnen orgaanen barkiji reaktese learoepermisjovnem baalhkijste åadtjodh saemiengïeleh maahtoem skååffedh, goh orgaanen lea daerpiesvoete dagkeres maahtose.
Oahpahusláhka (1998) nanne ovttaskas olbmo vuoigatvuođa oažžut oahpahusa sámegielas ja sámegillii.
Ööhpehtimmielaake (1998) vihteste fïereguhten reaktam ellies lierehtimmiem åadtjodh saemien gïelesne.
Ööhpehtimmielaake (1998:n) nænnoste oktegs almetjen reaktam åadtjodh ööhpehtimmiem saemiengïelesne jïh saemiengïelese.
Sámegiela hálddašanguovllus (oahpahuslágas gohčoduvvo “sámi guovlun” ) lea buot ohppiin vuoigatvuohta oahpahussii Máhttolokten Sámi mielde, ja sis lea vejolašvuohta válljet sámegiela oahpahusgiellan.
Saemien gïelen reeremedajvesne (ööhpehtimmielaakesne ållermaahteme goh «saemien dajvh») gaajhkh learohkh reaktam utnieh lïerehtimmiem åadtjodh Maahtoelutnjemen Saemien mietie, jïh dej lea nuepie saemien lïerehtimmiegïeline veeljedh.
Saemiengïelen reeremedajvesne (ööhpehtimmielaakesne gohtjesåvva “saemien dajvine” ) lea #gaajhke<prn><ind><pl><loc> learoehkinie reakta ööhpehtæmman Maahtoelutnjemen Saemien mietie, jïh daj lea nuepie saemiengïelem ööhpehtimmiegïeline veeljedh.
Oahppit sáhttet maid válljet dárogiela oahpahusgiellan, ja ovttastahttit dán oahpahusain sámegielas.
Learohkh maehtieh aaj nöörjen lïerehtimmiegïeline veeljedh, aktanamme lïerehtimmine saemien gïelesne.
Learohkh maehtieh aaj daaroengïelem veeljedh ööhpehtimmiegïeline, jïh ektiedidh daennie ööhpehtimmine saemiengïelesne.
Suohkaniin mat leat olggobealde hálddašanguovllu, lea ohppiin dušše vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas oktagaslaš vuođuin.
Tjïeltine mah leah reeremedajven ålkolen, desnie learohkh ajve reaktam utnieh lïerehtimmiem åadtjodh saemien gïelesne indivijduelle våaroemisnie.
Tjïeltine mah leah ålkolen reeremedajven, learoehkinie ajve reakta ööhpehtimmiem åadtjodh saemiengïelesne individuelle våaroeminie.
Jus galgá oažžut oahpahusa sámegillii, de fertejit unnimusat 10 oahppi suohkanis gáibidit dan, ja dát vuoigatvuohta bistá nu guhká go leat unnimusat guhtta oahppi vel joavkkus.
Jis edtja ellies lierehtimmiem saemien gïelesne åadtjodh, dle unnemes 10 learohkh tjïeltesne tjuerieh dam krievedh, jïh reakta dagkeres lïerehtæmman ryöhkoe dan guhkiem unnemes govhte learohkh aajmene dåehkesne.
Jis edtja ööhpehtimmiem åadtjodh saemiengïelese, dellie tjuerieh unnemes 10 learohkh tjïeltesne dam krïevedh, jïh daate reakta ryöhkoe dan guhkiem goh leah unniemassh govhte learohkh annje dåehkesne.
Oahppit leat dás, lága mielde, definerejuvvon sin mánnán geat sáhttet čálihit iežaset Sámedikki jienastuslohkui.
Learohkh leah daesnie, laaken mietie, buerkiestamme goh maanah almetjijstie mah maehtieh jïjtjemse tjaeledh Saemiedigkien veeljemelåhkose.
Learohkh daelie, laaken mealtan, defineeresovveme daj maanine gïeh maehtieh tjaeliehtidh jïjtjsh Saemiedigkien veeljemelåhkose.
Láhka mánáidgárddiid birra (2006) deattuha ahte suohkanis lea ovddasvástádus das ahte mánáidgárdefálaldat mánáide sámi guovllus (sámegiela hálddašanguovllus) lea huksejuvvon sámi giela ja kultuvrra vuođul.
Laake maanagïerti bïjre (2006) tjïerteste tjïelte dïedtem åtna ihke maanagïertefaalenasse maanide saemien dajvine (saemien gïelen reeremedajvesne) saemien gïelem jïh kultuvrem betnesne åtna.
Laake maanagïerti bïjre (2006:n) tjïelkestahta ahte tjïelten lea dïedte desnie ahte maanagïertefaalenasse maanide saemien dajvesne (saemiengïelen reeremedajvesne) bigkesovveme saemien gïelen jïh kultuvren mietie.
Sámi sisdoallu mánáidgárddiin olggobealde hálddašanguovllu lea mihá heajubut fuolahuvvon.
Dïhte saemien sisvege maanagïertine reeremedajven ålkolen lea sagki viesjiehtåbpoe stuvrehtamme.
Saemien sisvege maanagïertine ålkolen reeremedajven sagki geervebelaakan hoksesovveme.
Dáppe galget suohkanat láhčit dili nu ahte sámi mánát sáhttet sihkkarastit ja ovddidit iežaset giela ja iežaset kultuvrra.
Daesnie tjïelth edtjieh sjïehteladtedh ihke saemien maanah maehtieh sijjen gïelem jïh sijjen kultuvrem gorredidh jïh evtiedidh.
Daebpene edtjieh tjïelth tsiehkiem dan laetjedh ahte saemien maanah maehtieh gorredidh jïh evtiedidh jïjtjsh gïelem jïh jïjtjsh kultuvrem.
Sámi mánát olggobealde hálddašanguovllu leat definišuvnna mielde sin mánát geain unnimusat nubbi váhnen sáhttá čálihit iežas Sámedikki jienastuslohkui.
Saemien maanah reeremedajven ålkolen leah buerkiestamme goh maanah unnemes aktine eejhteginie mij maahta jïjtjemse tjaeledh Saemiedigkien veeljemelåhkose.
Saemien maanah ålkolen reeremedajven leah tjïertestimmien mealtan daj maanah giejnie unnemes mubpie eejtege maahta tjaeliehtidh jïjtjse Saemiedigkien veeljemelåhkose.
Láhkaásahus bearráigeahččoláhkaásahusa ja biebmoruoktoláhkaásahusa rievdadeami birra mii bođii fápmui miessemánu 1. beaivvi 2012, deattuha dan vuoigatvuođa mii sámegielat mánáin geat orrot hálddašanguovllus lea doalahit iežaset giela fuolahussirdima oktavuođas.
Mieriedimmie jarkelimmien bïjre vaaksjomemieriedimmesne jïh foestehïejmemieriedimmesne mij faamoem åadtjoeji suehpeden 1.b. 2012, tjïerteste dam reaktam saamastallije maanah utnieh jïh mah reeremedajvesne årroeh, sijjen gïelem gorredidh hoksesertiestimmine.
Njoelkedasse vaaksjomenjoelkedassen jïh *biebmoruoktoláhkaásahusa jorkestimmien bïjre mij faamose båetieji suehpeden 1. biejjien 2012, dam reaktam tjïelkestahta mij saemiengïeleh maanaj gïeh reeremedajvesne årroeh lea utniehtidh jïjtjsh gïelen hoksejohtelohkem gaskesisnie.
Láhkaásahusa rievdadeapmi mielddisbuktá ahte dál ferte aktiivvalaččat jearrat fuolahuvvojit go máná kultuvrralaš ja gielalaš vuoigatvuođat go biddjojuvvo biebmoruktui dahje mánáidsuodjalusásahussii.
Dan åvteste mieriedimmieh leah jarkelamme, dle tjuara daelie gihtjedh mejtie maanaj kultuvrelle jïh gïeleldh reaktah gorresuvvieh gosse foestehïejmese jallh maanavaarjelimmie-institusjovnesne sertiestuvvieh.
Njoelkedassen jorkestimmie mealtan buakta ahte daelie tjuara eadtjohkelaakan gihtjedh hoksesuvvieh goh maanan kulturelle jïh gïeleh reaktah goh beapmoegåatan jallh maanavaarjelimmieinstitusjovnese bïejesåvva.
Ferte láhčit dili nu ahte mánná sáhtát ovddidit sihke iežas giela ja iežas kultuvrra.
Tjuara sjïehteladtedh ihke maana maahta dovne sov gïelem jïh kultuvrem evtiedidh.
Tjuara tsiehkiem laetjedh dan ahte maana maahtah evtiedidh dovne jïjtjse gïelem jïh jïjtjse kultuvrem.
Báikenammaláhka (1990) galgá sihkkarastit ahte sámi báikenamat vuhtii váldojuvvojit našuvnnalaš láhkamearrádusaid ja riikkaidgaskasaš šiehtadusaid ja konvenšuvnnaid mielde.
Sijjienommelaake (1990) edtja saemien sijjienommide krööhkedh nasjovnaale laaki jïh gaskenasjovnaale latjkoej jïh konvensjovni mietie.
Sijjienommelaake (1990:n) edtja gorredidh ahte saemien sijjienommh vuehtieji vaaltasuvvieh nasjonaale laakenænnoestahki jïh gaskenasjonaale latjkoej jïh konvensjovni mietie.
Báikenammalága láhkaásahus § 7 nanne ahte jus báikenamas lea máŋggagielat namma, de galget buot gielat mat geavahuvvojit guovllus geavahuvvot luoddagalbbas.
Sijjienommelaaken mieriedimmie § 7 vihteste dastegh akte sijjienomme jienebegïeleldh nommh åtna, dle edtja gaajhkide gïelide, mah åtnasuvvieh dennie sjyöhtehke dajvesne, sjiltine nåhtadidh.
Sijjienommelaakem njoelkedasse § 7 nænnoste ahte jis sijjienommesne lea gelliengïeleh nomme, dellie edtjieh gaajhkh gïelh mah dajvesne åtnasovvedh åtnasuvvieh gïejesjeltesne.
Báikenammalága ulbmil lea váldit vára báikenamain kulturmuitun, addit daidda praktihkalaččat heivvolaš čállinvuogi ja veahkkin oahpásnuhttit namaide ja aktiivvalaččat geavahit namaid.
Åssjele dejnie laakine sijjienommi bïjre lea sijjienommh kultuvremojhtesinie gorredidh, sijjienommide aktem tjaelemevuekiem vedtedh mij lea sjïehteles, jïh viehkiehtidh guktie nommh damtoes sjidtieh jïh eadtjohkelaakan åtnasuvvieh.
Sijjienommelaaken ulmie lea vaeltedh vaahram sijjienommine kultuvremojhtesinie, vedtedh dejtie åtnosne sjiehteles tjaelemevuekiem jïh viehkine nommide #åahpanadtedh<vblex><iv><der_ht><vblex><tv><inf> jïh eadtjohkelaakan nommh utniejibie.
Báikenammalága mielde sáhttet almmolaš orgánat, dálloeaiggádat, báikkálaš organisašuvnnat main lea čanastat guvlui ja nammakonsuleanttat álggahit nammaášši.
Laaken mietie sijjienommi bïjre, dle byögkeles åårganh, gaerteneaajhterh, voenges siebrieh mah ektiedimmiem dajvese utnieh, jïh nommekonsulenth maehtieh nommeaamhtesem aelkedh.
Sijjienommelaaken mietie byjjes orgaanh maehtieh, gåetieaajhterh, dajven organisasjovnh mejnie lea baadtehtahke dajvese jïh nommekonsuleenth nommeaamhtesem aelkiehtieh.
Suohkaniin lea mearridanváldi earret eará almmolaš čujuhusaid, čoahkkebáikkiid, gáhtaid ja almmolaš visttiid namaid dáfus.
Tjïelti lea reakta nommh nænnoestidh, gaskem jeatjah byögkeles påastesijjide, tjåahkesijjide, gaatide jïh byögkeles gåetide.
Tjïelti leah nænnoestimmiereaktah gaskem jeatjah byjjes årromesijjiej, tjåahkesijjiej, gaateni jïh byjjes gåetiej nommi dïete.
Stáhta kártadoaimmahat mearrida luonddunamaid ja eará namaid mat eai boađe ovdan báikenammalágas dahje láhkaásahusain.
Staaten Kaarhtevierhkie eatnemenommh jïh jeatjah nommh nænnoste, mah eah sijjienommelaakesne jallh mieriedimmine tjåadtjoeh.
Staaten Kaarhtevierhkie eatnemennommide jïh jeatjah nommide nænnoste eah mah fraamme båetieh sijjienommelaakeste jallh njoelkedassijste.
Departemeanttas lea mearridanváldi suohkannamaid dáfus.
Departemeenten lea nænnoestimmiereakta tjïeltenommide.
Departemeenten leah nænnoestimmiereaktah tjïeltenommi dïete.
Lágas čuožžu čielgasit ahte sámi namat maid olbmot geavahit geat orrot fásta dahje geain leat ealáhusčanastagat báikái, daid galget almmolaš eiseválddit dábálaččat geavahit kárttain, galbbain, registariin oktan vejolaš dárogiel namain.
Laakesne tjïelkelaakan tjåådtje saemien nommh mejtie almetjh nåhtadieh, mah abpe tïjjen årroeh jallh jielemen gaavhtan ektiedimmiem utnieh sæjjan, dejtie byögkelesvoete edtja kaarhtine, sjiltine jïh registerinie nåhtadidh, kanne nöörjen nommine ektine.
Laakesne tjïelkelaakan tjåådtje ahte saemien nommh mejtie almetjh utnieh gïeh #vihties<adj> årroeh jallh giej leah jielemebaadtehtahkh sæjjan, daj edtjieh byjjes åejvieladtjh sïejhmede kaarhtine utnedh, sjeltine, *registariin oktegh #kaanne<vblex><indic><pres><p3><pl> daaroengïeleh nommine.
Galbbain dahje kárttain ja sullasaččain gos geavahuvvo eambbo go okta namma, mearrida mearridanorgána movt namat galget leat maŋŋálaga.
Sjiltine jallh kaarhtine jïh plearoeh, gusnie vielie goh aktem nommem nåhtede, dle nænnoestimmieåårgane nænnoste mennie öörnegisnie nommh edtjieh årrodh.
Sjeltine jallh kaarhtine jïh #plearoeh<adj><pl><ine> gusnie jeenje åtnasåvva goh akte nomme, nænnoestimmieorgaanem nænnoste guktie nommh edtjieh årrodh *maŋŋálaga.
Go mearrida movt namat galget leat maŋŋálaga, de galgá váldit vuhtii giellageavaheami báikkis.
Gosse öörnegem nænnoste edtja dajven gïeleåtnoem krööhkedh.
Goh nænnoste guktie nommh edtjieh årrodh *maŋŋálaga, dellie edtja vaeltedh gïeleåtnoem sijjesne vuehtieji.
Sámegiela hálddašanguovllus galget namat leat maŋŋálaga nu ahte sámegiella lea álggos, ja de dárogiella ja kvenagiella.
Saemien gïelen reeremedajvesne öörnege lea saemien, nöörjen jïh kveenen.
Saemiengïelen reeremedajvesne edtjieh nommh årrodh *maŋŋálaga dan ahte saemiengïele lea aalkoelisnie, jïh dellie daaroengïele jïh kveenegïele.
Sámediggi nammada sámi báikenamaid báikenammakonsuleanttaid.
Saemiedigkie sijjienommekonsulenth nammohte saemien sijjienommide.
Saemiedigkie saemien sijjienommi sijjienommekonsuleentide nommehte.
Riikkaidgaskasaš konvenšuvnnat ja julggaštusat
Gaskenasjovnaale konvensjovnh jïh bæjhkoehtimmieh
Gaskenasjonaale konvensjovnh jïh deklarasjovnh
Vuoigatvuohta eatnigillii lea vuođđo olmmošvuoigatvuohta.
Reakta ietniengïelese lea akte vihkeles almetjereakta.
Reakta ietniengïelese lea våarome åålmehreakta.
Juohke sápmelaččas lea vuoigatvuohta oahppat ja geavahit sámegiela.
Fïerhten saemien lea reakta lïerehtimmiem åadtjodh jïh saemien nåhtadidh.
Fïerhten saemien lea reakta lïeredh jïh saemiengïelem utnedh.
Našunálastáhta Norga lea geatnegahttán iežas sihke rievttalaččat ja politihkalaččat suddjet ja ovddidit min giela danin go mii leat eamiálbmot.
Nasjovnaalestaate Nöörje lea dïedtem vaalteme, dovne reaktan mietie jïh politihkeles, mijjen gïelem vaarjelidh jïh skreejrehtidh, dan åvteste mijjieh aalkoealmetjh.
Nasjonaalestaate Nöörje lea *geatnegahttán jïjtjse dovne *rievttalaččat jïh politihkeleslaakan vaarjelidh jïh evtiedidh mijjen gïelem dannasinie goh mijjieh aalkoeåålmege/aalkoeåålmeh.
Mánáidkonvenšuvdna lea inkorporerejuvvon Norgga lágaide ja manná ovdalii go Norgga lágat.
Maanakonvensjovne lea nöörjen laakine sjïehtesjamme, jïh dan gaavhtan nöörjen laaki uvte båata.
Maanajkonvensjovne lea *inkorporerejuvvon Nöörjen laakide jïh mænna *ovdalii goh Nöörjen laakh.
Mánáidkonvenšuvnnas lea sierra artihkal eamiálbmotmánáid birra, artihkal 30, “Mánáin, geat gullet minoritehtii dahje eamiálbmogii, lea vuoigatvuohta ovttas earáiguin iežas joavkkus atnit ávkki iežas kultuvrras, oskkus ja iežas gielas”.
Maanakonvensjovnen akte jïjtse tjaalege aalkoealmetjemaanaj reaktaj bïjre, artihkele 30, " Maanah mah lïhtseginie aktene unnebelåhkosne jallh aalkoealmetjisnie reaktam utnieh mubpiejgujmie ektine sov dåehkesne, aevhkieh utnedh sov kultuvreste, religijovneste jïh jïjtse gïeleste."
Maanajkonvensjovnesne lea sjïere artihkele aalkoeåålmegemaanaj/aalkoeåålmehmaanaj/aalkoeåålmhmaanaj bïjre, artihkele 30, “Maanine, gïeh minoriteetese guvlieh jallh aalkoeåålmegasse, lea reakta ektesne jeatjebigujmie jïjtjse dåehkesne nåhtoem utnedh jïjtjse kultuvresne, jaahkosne jïh jïjtjse gïelesne”.
ON konvenšuvdna siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid birra lea váldon mielde Norgga láhkii olmmošvuoigatvuođalága bokte.
EN’en konvensjovne sivijle jïh politihkeles reaktaj bïjre lea meatan vaalteme nöörjen reaktesne almetjereaktalaaken tjïrrh.
ONEN konvensjovne sivijle jïh politihkeles reaktaj bïjre mealtan våålteme Nöörjen laakese åålmehreaktanlaaken baaktoe.
Artihkal 27 cealká ahte: “dain stáhtain gos gávdnojit čearddalaš, oskkolaš dahje gielalaš minoritehtat, eai galgga sii geat gullet daidda, manahit vuoigatvuođa ovttas earáiguin joavkkus gudnejahttit iežaset kultuvrra, dovddastit ja doaimmahit iežaset oskku, dahje geavahit iežas giela”.
Artihkele 27 vihteste: "dejnie staatine gusnie etnhikeles, religijööse jallh gïeleldh unnebelåhkoeh, dle dah mah leah dejstie, eah edtjh sijjen reaktam dassedh, jeatjah lïhtsegigujmie sijjen dåehkeste, jïjtse kultuvrem eevtjedh, jïjtse religijovnem bæjhkodh jïh utnedh, jallh jïjtse gïelem nåhtadidh."
Artihkele 27 jeahta ahte: “dejnie staatine gusnie gååvnesieh etnihkeles, religijööse jallh gïeleh minoriteeth, eah edtjh dah gïeh dejtie guvlieh, reaktam ektesne mïnnehtidh jeatjebigujmie dåehkesne heevehtidh jïjtjsh kultuvrem, boejhkesjidh jïh dijpedh jïjtjsh jaahkoem, jallh utnedh jïjtjse gïelem”.
Dát konvenšuvdna manná ovdalii jus šaddet vuostálasvuođat Norgga eará lágaid mearrádusaid hárrái.
Daate konvensjovne jeatjah nænnoestimmiej uvte båata jis ij leah nöörjen nænnoestimmiej mietie.
Daate konvensjovne mænna *ovdalii jis sjidtieh *vuostálasvuođat Nöörjen jeatjah laaki nænnoestahki gaavhtan.
ILO-konvenšuvnnas nr. 169 eamiálbmogiid ja čearddalaš álbmogiid hárrái iešbirgejeaddji stáhtain leat artihkkalat mat sihke nannejit eamiálbmogiid vuoigatvuođa suddjet ja ovddidit iežaset giela ja ovttaskas olbmuid vuoigatvuođa oahppat ja geavahit iežaset giela.
ILO-konvensjovne nr. 169 aalkoealmetji jïh tjïertealmetji bïjre jïjtjeraarehke staatine artihkelh åtna mah dovne vihtiestieh aalkoealmetji reaktam sijjen gïelem gorredidh jïh evtiedidh, jïh fierhten almetjen reaktam sov gïelem lïeredh jïh nåhtadidh.
#ILO-konvensjovne<np><sg><ine> nr. 169 aalkoeåålmegh jïh etnihkeles aalmogi gaavhtan *iešbirgejeaddji staati leah artihkelh mah dovne aalkoeåålmegi reaktam nænnoestieh vaarjelidh jïh evtiedidh jïjtjsh gïelem jïh oktegs almetji reaktam lïeredh jïh utnedh jïjtjsh gïelem.
Artihkal 28 čuodjá: “Galget ovddiduvvot doaibmabijut mat suddjejit ja ovddidit guoskevaš olbmuid álgovuolggalaš giela ovdáneami ja geavaheami”.
Artihkele 28 jeahta "Edtja råajvarimmieh gaavnedh juktie gorredidh jïh evtiedimmiem jïh åtnoem eevtjedh dejstie voestes gïelijste daejtie almetjidie."
Artihkele 28 bååjhtoe: “Edtjieh evtiedovvedh råajvarimmieh mah vaarjelieh jïh evtiedieh sjyöhtehke almetji staeries gïelen evtiedimmiem jïh pråvhkoem”.
Eurohpálaš šiehtadus regiovdna- dahje minoritehtagielaid birra galgá suddjet minoritehtagielaid nu ahte Eurohpá kultuvrra girjáivuohta ceavzá.
Europejen sjïehtedimmie regijovne- jallh unnebelåhkoegïeli bïjre åssjelinie åtna unnebelåhkoegïelh vaarjelidh, juktie gellievoetem europejen kultuvresne utniehtidh.
*Eurohpálaš latjkoe regijovne- jallh unnebelåhkoengïeli bïjre edtja unnebelåhkoengïelh vaarjelidh dan ahte Europan kultuvren gellievoete bearkede.
Artihkal 7 geatnegahttá našunálastáhtaid čađahit konkrehta doaibmabijuid suddjen dihte minoritehtagielaid nu ahte dat bohtet oidnosii sihke politihkas, lágain ja geavatlaččat.
Artihkele 7 stillie nasjovnaalestaatide vihties råajvarimmieh tjïrrehtidh juktie unnebelåhkoegïelh gorredidh, guktie dah våajnoes sjidtieh dovne politihkesne, laakine jïh åtnosne.
Artihkele 7 *geatnegahttá nasjonaalestaatide konkreete råajvarimmiej tjïrrehtieh vaarjelidh åvteste unnebelåhkoengïeli dan dah vååjnesasse båetieh dovne politihkeste, laakijste jïh åtnosne.
ON Eamiálbmotjulggaštus artihkal 13 nanne dan vuoigatvuođa mii mis sápmelaččain lea eamiálbmogin ealáskahttit, geavahit, ovddidit ja sirdit iežamet giela boahtte bulvii.
EN’en Aalkoealmetjebæjkoehtimmie artihkele 13 vihteste dam reaktam mijjieh saemieh goh aalkoealmetjh utnieh mijjen gïelem jealajehtedh, nåhtadidh, evtiedidh jïh sertiestidh minngebe boelvese.
ONEN aalkoeåålmegedeklarasjovne/aalkoeåålmehdeklarasjovne/aalkoeåålmhdeklarasjovne artihkele 13 dam reaktam nænnoste mij mijjen saemine lea aalkoeåålmeginie jealajehtijh, utnieh, evtiedieh jïh juhtedh jïjtjemh gïelem #båetije<adj><sg><ill> boelvese.
Dát artihkal nanne maiddái sápmelaččaid vuoigatvuođa eamiálbmogin geavahit dulkka go deaivvada almmolaš bálvalusaiguin.
Daate artihkele aaj vihteste dam reaktam saemieh goh aalkoealmetjh utnieh toelhkem nåhtadidh gosse byögkeles dïenesjigujmie govlehtellieh.
Daate artihkele aaj saemiej reaktam nænnoste aalkoeåålmeginie toelhkem utnedh goh byjjes dïenesjigujmie gaavnesje.
Norga lea vuolláičállán julggaštusa, ja Sámediggi oaidná dán julggaštusa rievttalaččat geatnegahttin Norgii.
Nöörje deklarasjovnem jååhkesjamme, jïh Saemiedigkie daam bæjhkoehtimmiem åtna goh rïekteles vïedteldihkie Nöörjese.
Nöörje lea *vuolláičállán deklarasjovnen, jïh Saemiedigkie daam deklarasjovnem vuajna *rievttalaččat *geatnegahttin Nöörjese.
Davviriikkalaš sámekonvenšuvnna evttohus lea ráhkaduvvon álbmotrievttalaš geatnegasvuođaid vuođul mat Norgga, Ruoŧa ja Suoma stáhtain leat sápmelaččaid ektui eamiálbmogin.
Raeriestimmie Noerhtelaanti saemiekonvensjovnese lea dorjesovveme dej almetjerïekteles dïedti sjïekenisnie, mejtie Nöörje, Sveerje jïh Såevmie saemiej åvteste utnieh goh aalkoealmetjh.
Noerhtelaanti saemienkonvensjovnen uvtelasse dorjesovveme *álbmotrievttalaš dïedti mietie mah Nöörjen, Sveerjem jïh Soemen staatine saemiej muhteste årrodh aalkoeåålmeginie.
Konvenšuvdnaevttohus dohkkeha min iešmearridanvuoigatvuođa ja ulbmil lea ahte ovttasbargu min gaskka oktan álbmogin galgá álkidahttojuvvot riikkarájiid rastá.
Konvensjovneraeriestimmie jååhkesje mijjen reaktam jïjtje nænnoestidh, jïh ulmine åtna ektiedahkoe mijjen gaskemsh goh akte almetje, edtja aelhkebe sjïdtedh laanteraasti dåaresth.
Konvensjovneuvtelasse mijjen jïjtjereeremereaktam dåhkasjahta jïh ulmie lea ahte ektiebarkoe mijjen gaskemsh aktine aalmoginie edtja rïjhkenraejiej rastah #aelhkiedehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf>.
Davviriikkalaš ekspeartajoavku maid Norgga, Ruoŧa ja Suoma stáhtat ja sámedikkit leat nammadan buvttii 2005:s ovttajienalaš evttohusa Davviriikkalaš sámekonvenšuvdnii.
Jaepien 2005 akte noerhtelaanti ekspertedåehkie, misse staath jïh saemiedigkieh Nöörjesne, Sveerjesne jïh Såevmesne tjïrkijh nammoehtamme, sov tjåenghkies raeriestimmiem böökti akten noerhtelaanti saemiekonvensjovnese.
Noerhtelaanti ekspertedåehkie aaj Nöörjen, Sveerjen jïh Soemen staath jïh saemiedigkieh nommehtamme jaepien 2005 buektieji *ovttajienalaš uvtelassen Noerhtelaanti saemienkonvensjovnese.
Kapihtal III lea sámi giela ja kultuvrra birra. Dás lea min vuoigatvuođa birra suddjet, ovddidit ja geavahit sámegiela.
Kapihtele III lea saemien gïelen jïh kultuvren bïjre, jïh lea mijjen reaktan bïjre gorredidh, evtiedidh jïh saemien gïelem nåhtadidh.
Kapihtele III lea saemien gïelen jïh kultuvren bïjre. Daelie lea mijjen reaktan bïjre vaarjelidh, evtiedidh jïh saemiengïelem utnedh.
Dás lea maiddái dat vuoigatvuohta mii mis lea váldit vára iežamet árbevirolaš máhtus dutkamii ja ohppui.
Daesnie aaj ållermaahta dam reaktam mijjieh utnebe mijjen aerpievuekien daajrojde gorredidh, jïh reakta dotkemasse jïh ööhpehtæmman.
Daelie lea aaj dïhte reakta mij mijjen lea vaahram vaeltedh jïjtjemh aerpiesïejhme maahtoste dotkemasse jïh lyöri.
Konvenšuvdnašiehtadallamat leat dál álgán ja galget leat čađahuvvon viđa jagi sisa.
Daelie konvensjovnerååresjimmieh aalkeme jïh dah edtjieh illehtamme årrodh eannan vïjhte jaepieh vaaseme.
Konvensjovneraarahtallemh daelie aalkeme jïh edtjieh vïjhten jaepien sïjse tjïrrehtovveme.
Sámedikki stivrendokumeanta giela dáfus
Saemiedigkien stuvremetjaatsegh gïelen bïjre
Saemiedigkien stuvremetjaatsege gïelen dïete
Sámediggeráđi politihkalaš vuođđu lea Sámediggeráđi doaimma duogážin válgaáigodagas.
Saemiedigkieraerien politihkeles våarome, våaroeminie sjædta Saemiedigkieraerien barkose veeljemeboelhken.
Saemiedigkieraerien politihkeles våarome lea Saemiedigkieraerien darjomen duekine veeljemeboelhkesne.
Sámediggeráđđi heiveha dán vuođu bušeahttaevttohussii.
Saemiedigkieraerie daam våaromem budsjedteraeriestimmesne sjïehtesje.
Saemiedigkieraerie daam våaromem sjïehtehte budsjehteuvtelassese/budsjettuvtelassese.
Sámedikki bušeahtta mearrida gaskaoapmegeavaheami giellaovddideami dáfus.
Saemiedigkien budsjedte stuvrie guktie edtja tsavtshvierhtide nåhtadidh gïeleevtiedimmien sisnjelen.
Saemiedigkien budsjehte nænnoste tsavtshvierhtiepråvhkoen gïeleevtiedimmien dïete.
Ekonomalaš váikkuhangaskaoamit gielas leat guovttegielatvuođadoarjagat suohkaniidda ja fylkkasuohkaniidda, njuolggo doarjagat sámi giellaguovddážiidda ja ohcanvuđot giellaprošeaktaruđat.
Ekonomeles tsavtshvierhtieh gïelen sisnjelen leah guektiengïeledåarjoe tjïeltide jïh fylhkentjïeltide, ryöktesth dåarjoe saemien gïelejarngide, jïh gïeleprosjektevierhtieh mej bïjre tjuara syökedh.
Ekonomeles dïedtetsavtshvierhtieh gïelesne leah guektiengïeledåarjoeh tjïeltide jïh fylhketjïeltide, ryöktesth dåarjoeh saemien gïelejarngide jïh ohtsemevåaromen gïeleprosjeektebeetnegh.
Sámediggi várre maid ruđaid oanehit prošeavttaide maid Sámediggi ieš álggaha.
Saemiedigkie aaj vierhtieh åenehks prosjektide lyjke mejtie Saemiedigkie jïjtje aalka.
Saemiedigkie aaj beetnegh beadta åeniehkåbpoe prosjeektide mejtie Saemiedigkie jïjtje aelkehte.
Sámediggi hálddaša dasa lassin eará gaskaomiid mat maid ovddidit giela, nu go doarjaga oahpponeavvuide, sámi girjjálašvuhtii, oahppostipeanddaid jna.
Saemiedigkie lissine jeatjah tsavtshvierhtieh reerie mah aaj gïelem skreejrieh, goh dåarjoe learoevierhtide, saemien lidteratuvre, ööhpehtimmiestipendh jnv.
Saemiedigkie dïsse reerie lissine jeatjah tsavtshvierhtide mah aaj gïelem evtiedieh, dan goh dåarjoen learoevierhtide, saemien litteratuvrese, learoestipeendi jnv.
Ovttasbargošiehtadusat guovttegielatvuođadoarjagiid geavaheami birra
Laavenjostoelatjkoeh åtnoen bïjre guektiengïelevierhtijste
Ektiebarkoelatjkoeh guektiengïeledåarjoej pråvhkoen bïjre
Guovttegielatvuođadoarjagat leat stuorámus doarjjapoasta maid Sámediggi hálddaša, ja lea ge dat deháleamos gaskaoapmi mii Sámedikkis lea sámegiela ovddideapmái.
Guektiegïeledåarjoe lea dïhte stööremes dåarjoepåaste Saemiedigkie reerie, jïh lea dannasinie Saemiedigkien vihkielommes tsavtshvierhtie juktie saemien gïelem evtiedidh.
Guektiengïeledåarjoeh leah stoeremes dåarjoepåaste maam Saemiedigkie reerie, jïh lea aaj dïhte vihkielommes tsavtshvierhtie mij Saemiedigkien lea saemiengïelen evtiedæmman.
2008:s čađahuvvui Sámedikki gohččuma mielde evalueren guovttegielatvuođadoarjagiid hárrái.
Jaepien 2008 dle Saemiedigkien stillemen mietie, aktem vuarjasjimmiem guektiegïelevoetedåarjoste tjïrrehti.
jaepien 2008 tjïrrehtovvi Saemiedigkien gåhtjomen mietie evalueereme guektiengïeledåarjoej gaavhtan.
Evaluerema duogážin lei ahte Sámediggi háliida oažžut gova das movt suohkanat ja fylkkasuohkanat geavahit guovttegielatvuođadoarjaga.
Saemiedigkie sïjhti vuejnedh guktie tjïelth jïh fylhkentjïelth guektiengïelevoetedåarjoem nåhtadieh.
Vuarjasjimmien duekine lij ahte Saemiedigkie sæjhta guvviem åadtjodh destie guktie tjïelth jïh fylhketjïelth guektiengïeledåarjoem utnieh.
Evalueren galggai maiddái sáhttit geavahuvvot vuođđun guovttegielatvuođadoarjaga juolluduseavttuid rievdadanbarggus.
Edtji aaj vuarjasjimmiem nåthadidh goh akte våarome gosse edtjin aelkedh guektiengïeledåarjoen joekedimmienjoelkedasside jarkelidh.
Vuarjasjimmie edtji aaj maehtedh åtnasovvedh våaroeminie guektiengïeledåarjoen *juolluduseavttuid jorkestimmiebarkosne.
Evalueren čájehii ahte olu suohkanat maiddái geavahedje ruđaid giellaovddideapmái, vaikko guovttegielatvuođadoarjja lea gaskaoapmi mii galgá suohkaniidda addit návccaid ollašuhttit sámelága giellanjuolggadusaid.
Vuarjasjimmie vuesiehti jïjnjh tjïelth aaj vierhtide gïeleevtiedæmman nåhtadin, jalhts guektiengïeledåarjoe akte tsavtshvierhtie mij edtja tjïeltide viehkiehtidh saemielaaken gïelenjoelkedassh illedh.
Vuarjasjimmie vuesiehti ahte jïjnje tjïelth aaj beetnegh gïeleevtiedæmman utniejin, jalhts guektiengïeledåarjoe lea tsavtshvierhtie mij edtja tjïeltide vedtedh faamoeh tjïrrehtidh saemienlaaken gïelenjoelkedasside.
Giellaovddidanbargu lea dattetge sihke dohkkehuvvon ja sávvojuvvon Sámedikki bealis.
Saemiedigkie læjhkan gïeleevtiedimmiebarkoem dovne jååhkesjamme jïh vaajtelamme.
Gïeleevtiedimmiebarkoe darhkan dovne #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> jïh Saemiedigkien bielesne vaajtelovveme.
Evalueren čájehii maid ahte suohkanat háliidit lagat ovttasbarggu Sámedikkiin doarjjageavaheami olis.
Vuarjasjimmie aaj vuesiehti tjïelth aktem lïhkebe laavenjostoem Saemiedigkine sïjhtin vierhtieåtnoen 10 bïjre.
Vuarjasjimmie aaj vuesiehti ahte tjïelth sijhtieh *lagat ektiebarkoem Saemiedigkine dåarjoepråvhkoen dïere.
Evalueren buvttii evttohusaid das movt sáhttá meroštallat guovttegielatvuođadoarjaga, muhto deattuhii seammás ahte Sámediggi dán barggus ferte doalahit lagas ovttasbarggu suohkaniiguin.
Vuarjasjimmie raeriestimmieh böökti guktie meehti guektiengïeledåarjoem aerviedidh, men seamma tïjjen tjïertesti Saemiedigkie tjuara aktem lïhke laavenjostoem utnedh tjïeltigujmie daennie barkosne.
Vuarjasjimmie uvtelassh desnie buektieji guktie maahta guektiengïeledåarjoem aerviedidh, mohte seammasïenten tjïelkestehti ahte Saemiedigkie daennie barkosne tjuara gietskies ektiebarkoem utniehtidh tjïeltigujmie.
Maŋŋel evaluerema álggahii Sámediggi barggu rievdadit juolluduseavttuid ja meroštallat guovttegielatvuođadoarjaga, ja ođđa njuolggadusat guovttegielatvuođadoarjagii mearriduvvojedje 2011:s.
Vuarjasjimmien mænngan dle Saemiedigkie nïerhki joekedimmienjoelkedasside jïh aerviedimmiem guektiengïeledåarjoste jarkelidh, jïh orre bïhkedassh guektiengïeledåarjose nænnoestin 2011.
Mænngan vuarjasjimmien Saemiedigkie aelkiehti barkoem jarkestidh *juolluduseavttuid jïh aerviedidh guektiengïeledåarjoem, jïh orre njoelkedassh guektiengïeledåarjose jaepien 2011 nænnoestovvin.
Dan oktavuođas ráhkaduvvui ovttasbargošiehtadus Sámedikki ja ovttaskas suohkana/fylkkasuohkana gaskka doarjjageavaheami birra.
Daan sjïekenisnie dle laavenjostoelatjkoeh vierhtieåtnoen bïjre dorjesovvin Saemiedigkien jïh fïereguhten tjïelten/fylhkentjïelten gaskem.
Dennie gaskesisnie ektiebarkoelatjkoe dorjesovvi Saemiedigkien jïh oktegs tjïelten/fylhketjïelten gaskemsh dåarjoepråvhkoen bïjre.
Ovttasbargošiehtadusat vuolláičállojuvvojedje guovvamánus 2012 .
Laavenjostoelatjkojde jååhkesjin goevten 2012 .
Ektiebarkoelatjkoeh *vuolláičállojuvvojedje goevten 2012:n .
Šiehtadus váldá vuođu dain geatnegasvuođain mat suohkaniin/fylkkasuohkaniid leat sámelága giellanjuolggadusaid mielde.
Latjkoej våarome lea dah dïedth mejtie tjïelth/fylhkentjïelth utnieh saemielaaken gïelenjoelkedassi mietie.
Latjkoe våaromem dejstie vaalta dïedtine mah tjïeltine/fylhketjïelti leah saemienlaaken gïelenjoelkedassi mietie.
Dasa lassin lea dat bargu maid suohkanat/fylkkasuohkanat dahket nannet ja ovddidit sámegiela, formaliserejuvvon dan bokte ahte šiehtadusas maid lea ovddidanoassi.
Lissine dle aaj dam barkoem vihtiestamme, maam tjïelte/fylhkentjïelte dorje juktie skreejredh jïh evtiedidh saemien gïelem, juktie latjkosne aaj akte evtiedimmiebielie.
Dïsse lissine lea dïhte barkoe maam tjïelth/fylhketjïelth darjoeh nænnoestidh jïh evtiedidh saemiengïelem, vihtiestovveme dan baaktoe ahte latjkosne aaj lea evtiedimmieboelhke.
Šiehtadus čuovvoluvvo jahkásaš čoahkkimiiguin sihke hálddahuslaččat ja politihkalaš dásis.
Edtja latjkoejgujmie vijriesåbpoe barkedh fïerhtenjaepien tjåanghkoejgujmie, dovne reeleles jïh politihkeles daltesisnie.
Latjkoe jaapetje tjåanghkoejgujmie dåeriedåvva dovne *hálddahuslaččat jïh politihkeles daltesisnie.
Ovttasbargošiehtadusat fylkkasuohkaniiguin
Laavenjostoelatjkoeh fylhkentjïeltigujmie
Ektiebarkoelatjkoeh fylhketjïeltigujmie
Sámediggi lea ráhkadan ovttasbargošiehtadusa fylkkasuohkaniiguin sámi guovllus.
Saemiedigkie lea laavenjostoelatjkoeh dorjeme fylhkentjïeltigujmie saemien dajvesne.
Saemiedigkie ektiebarkoelatjkoem fylhketjïeltigujmie dorjeme saemien dajvesne.
Šiehtadusaid bajimus ulbmil lea nannet ja čalmmustahttit sámi kultuvrra, giela ja servodateallima.
Dïhte bijjemes åssjele latjkoejgujmie lea saemien kultuvrem, gïelem jïh siebriedahkejieledem eevtjedh jïh våajnoes darjodh.
Latjkoej bijjemes ulmie lea nænnoestidh jïh tjelmiestehtedh saemien kultuvrem, gïelem jïh siebriedahkejieledem.
Ovttasbargošiehtadus sisttisdoallá giellagažaldagaid ja geatnegahttá lotnolasvuhtii ja ovttasbargui ja konkrehta doaibmabijuide suddjen ja nannen dihte sámegiela fylkkain.
Laavenjostoelatjkoeh leah gïelegyhtjelassi bïjre jïh gåabpatjahkide dïedtem vedtieh sinsitnine laavenjostedh vihties råajvarimmiej bïjre, juktie saemien gïelem gorredidh jïh eevtjedh fylhkine.
Ektiebarkoelatjkoe gïelegyhtjelasside åtna jïh *geatnegahttá *lotnolasvuhtii jïh laavenjosti jïh konkreete råajvarimmide vaarjelidh jïh nænnoestidh åvteste saemiengïelem fylhkine.
Ovttasbargošiehtadusa čuovvuleapmi ii leat doaibman nu bures go sáhttá.
Ij leah buektiehtamme laavenjostoelatjkojde tjïrrehtidh bööremeslaakan.
Ektiebarkoelatjkoen ij dåeriedimmie leah jåhteme dan hijven goh maahta.
Danne lea Sámediggi álggahan barggu ođasmahttit ja álkidahttit ovttasbargošiehtadusaid.
Saemiedigkie lea dannasinie aalkeme laavenjostoelatjkojde staeriedidh jïh dejtie aelhkebe darjodh.
Dannasinie lea Saemiedigkie aelkiehtamme barkoem orrestidh jïh aelhkiedehtedh ektiebarkoelatjkojde.
Vuosttažin lea ovttasbargošiehtadus Finnmárkku fylkkasuohkaniin mii vurdojuvvo gárvvistuvvot guovvamánu álggus 2013 .
Dïhte voestes lea Finnmarhken fylhkentjïelten laavenjostoelatjkoe, maam veanhtede lea gaervies staeriedamme 2013 aalkoevisnie.
#Voestes<adj><ord><ess> lea ektiebarkoelatjkoe Finnmaarhken fylhketjïeltine mij vuartasåvva goevten aalkoevisnie illesovvedh 2013:n .
Jus dát bargu lihkostuvvá, de háliida Sámediggi jođihit barggu viidáseappot eará fylkkasuohkaniidda.
Dastegh daate barkoe lyhkeste, dle Saemiedigkie sæjhta barkoem jåerhkedh jienebh fylhkentjïeltide.
Jis daate barkoe lahkeske, dellie sæjhta Saemiedigkie barkoem vijriehkåbpoe öörnedh jeatjah fylhketjïeltide.
Davviriikkalaš ovttasbargu – Sámi parlamentáralaš ráđđi
Noerhtelaanti laavenjostoe – Saemien parlamentarihkeles raerie
Noerhtelaanti ektiebarkoe – Saemien parlamentarihkeles raerie
Sámi parlamentáralaš ráđđi (SPR) gieđahallá áššiid mat gusket sápmelaččaide riikkarájiid rastá.
Saemien parlamentarihkeles raerie (SPR) aamhtesh gïetede mah leah tjåenghkies gaajhkide saemide laanteraasti rastah.
Saemien parlamentarihkeles raerie (SPR) aamhtesh gïetedalla mah saemide rïjhkenraejiej rastah dijpieh.
Davviriikkalaš ovttasbargu sámegiela hárrái lea 2012 rádjái čuovvoluvvon Sámi giellalávdegotti (SGL) bealis, mii lea SPR vuollásaš orgána.
Saemien gïelemoenehtse (SGM), akte åårgane SPR’en nuelesne, lea noerehtelaanti laavenjostojne saemien gïelen bïjre barkeme 2012 raajan.
Noerhtelaanti ektiebarkoe saemiengïelen gaavhtan lea 2012:n raajan dåeriedovveme Saemien gïelemoenehtsen (*SGL) bielesne, mij SPR vuelegs orgaanen.
Sámi giellalávdegotti mandáhtta nogai 31.12.2011 .
Saemien gïelemoenehtsen mandaate orriji 31.12.2011 .
Saemien gïelemoenehtsen mandaate *nogai 31.12.2011 .
Das lea leamaš mearridanváldi sámi normerengažaldagain ja lea bargan tearbmaovdánahttimiin.
Dah nænnoestimmiefaamoem åtneme saemien normeradimmiegyhtjelassine, jïh aaj terminologijeevtiedimmine barkeme.
Desnie orreme nænnoestimmiereaktah saemien normeeradimmiegyhtjelassine jïh teermeevtiedimmine barkeme.
Lea dárbu nanu Davviriikkalaš ovttasbargui gos sáhttá ságaškuššat ja ovddidit giellapolitihkalaš ja giellafágalaš áššiid.
Daerpies aktine nænnoes noerhtelaanti laavenjostojne, gusnie maahta digkiedidh jïh tjïrrehtidh gïelepolitihkeles jïh gïelefaageles aamhtesh.
daerpiesvoete nænnoes Noerhtelaanti ektiebarkose gusnie maahta digkiedidh jïh evtiedidh gïelepolitihkeles jïh gïelefaageles aamhtesidie.
Lea maid dehálaš sámi čállingiela normeremii ahte mis lea doaibmi Davviriikkalaš giellaorgána.
Aaj vihkeles normeradimmien gaavhtan saemien tjaalegegïeleste, mijjieh aktem noerhtelaanti gïeleåårganem utnebe mij hijvenlaakan jåhta.
Lea aaj vihkeles saemien tjaaleldhgïelen normeeradæmman ahte mijjen lea funksjovnelle noerhtelaanti gïeleorgaane.
Sámi parlamentáralaš ráđđi (SPR) lea guhká oaidnán dárbbu nannet giellaovttasbarggu vai tearbma- ja normerenbargu šattašii beaktileabbo.
Saemien parlamentarihkeles raerie (SPR) lea guhkiem vuajneme daerpies aktine nænnoes gïelelaavenjostojne, ihke terminologije- jïh normeradimmiebarkoe edtja buerebe sjïdtedh.
Saemien parlamentarihkeles raerie (SPR) guhkiem vuajneme daerpiesvoetem gïeleektiebarkoem nænnoestidh vuj teerme- jïh normeeradimmiebarkoe eadtjoehkåbpoe sjædta.
Geassemánus 2012 mearridii SPR nannet giellafágalaš ovttasbarggu dan bokte ahte bidjat johtui Interreg-ruhtaduvvon álggahanprošeavtta Sámi giellagáldu – Davviriikkalaš sámegiela resursaguovddáš.
Ruffien 2012 dle SPR nænnoesti dam gïelefaageles laavenjostoem eevtjedh, jïh aktem prosjektem eelki, Saemien gïelegaaltije - Noerhtelaanti vierhtiejarnge saemien gïelide, akte tseegkemeprosjekte maam Interreg maaksa.
Ruffesne 2012:n SPR nænnoesti nænnoestidh gïelefaageles ektiebarkoen dan baaktoe ahte bïejijibie *johtui #Interreg<np><cmp_sgnom><cmp><guio> laeviehtovveme aelkiehtimmieprosjeektem Saemien gïelegaaltije – Noerhtelaanti saemiengïelen vierhtiejarngen.
Sámi giellagáldu álggahanprošeavttas lea 1 1/2 jagi prošeaktaáigodat mii álgá 01.01.2013 ja loahpahuvvo 30.06.2014 .
Tseegkemeprosjekte Saemien gïelegaaltije edtja 1 ½ jaepieh vaasedh jïh aalka 01.01.2013, jïh orrije 30.06.2014 .
Saemien gïelegaaltije aelkiehtimmieprosjeektesne lea 1 1:n/2:n jaepien prosjeekteboelhke mij 01.01.2013 aalka jïh 30.06.2014 illesåvva .
Dán áigodagas galgá huksejuvvot buorre ovttasbargoforum iešguđetge sámegielaid dáfus, ja galgá bargojuvvot dan ala ahte guovddáš šaddá bistevaš ortnegin 01.07.2014 rájes.
Daan boelhken edtja aktem hijven laavenjostoeforumem tseegkedh dejtie ovmessie saemien gïelide, jïh barkedh guktie jarnge akte ihkuve öörnege sjædta 01.07.2014 raejeste.
Daennie boelhkesne edtja bigkesovvedh buerie ektiebarkoeforume ovmessieaaj saemiengïeli dïete, jïh edtja dan nelnie barkesovvedh ahte jarnge vihties öörneginie 01.07.2014 raejeste sjædta.
Sámi giellagáldu galgá vuosttažettiin bargat ovddidit sámegiela, tearpmaid, gielladikšuma ja diehtojuohkima álbmogii giellafágalaš áššiid birra.
Saemien gïelegaaltije edtja aalkoelisnie barkedh saemien gïeleevtiedimmine, terminologijine, gïelegorredimmine jïh almetjidie bïevnedh gïelefaageles gyhtjelassi bïjre.
Saemien gïelegaaltije edtja voestegh barkedh evtiedidh saemiengïelem, teermh, gïelegïetedallemem jïh bïevnesem aalmogasse gïelefaageles aamhtesi bïjre.
Ovddasvástádusjuohku sámegiela dáfus
Dïedtejoekedimmie saemien gïelen sisnjelen
Dïedtejoekedimmie saemiengïelen dïete
Olu almmolaš ásahusat leat mielde mearrideamen sámegiel áššiid.
Jïjnjh byögkeles suerkieh leah stïeresne guvvesne gosse edtja nænnoestimmieh darjodh mah leah saemien gïelen bïjre.
Jïjnje byjjes institusjovnh mealtan saemiengïeleh aamhtesidie nænnoestidh.
Suohkaniin, fylkkasuohkaniin, fylkkamánniin, direktoráhtain, departemeanttain, Sámedikkis, Ráđđehusas ja Stuoradikkis lea buohkain ovddasvástádus sámegillii guoski barggus.
Dovne tjïelth, fylhkentjïelth, fylhkenålmah, direktovraath, deparatemeenth, Saemiedigkie, Reerenasse jïh Stoerredigkie dïedtem utnieh saemien gïeline barkedh.
Tjïeltine, fylhketjïeltine, fylhkemaennine, direktoraatine, departemeentine, Saemiedigkesne, Reerenassen jïh stoerredigkien lea gaajhkesi dïedte saemiengïelese dïjpije barkosne.
Sámediggi
Saemiedigkie
Saemiedigkie
Sámelága § 3-12 mielde galgá Sámediggi bargat suddjet ja viidáset ovddidit sámegiela Norggas.
Saemielaaken § 3-12 mietie dle Saemiedigkie edtja saemien gïelem Nöörjesne vaarjelidh jïh vijriesåbpoe evtiedidh.
Saemienlaaken § 3-12 mealtan edtja Saemiedigkie barkedh vaarjelidh jïh vijrebe evtiedidh saemiengïelem Nöörjesne.
Sámediggi lea sápmelaččaid álbmotválljen orgána ja lea njunušáššedovdi sámegiela ovddideamis ja nannemis Norggas.
Saemiedigkie lea saemiej almetjeveeljeme åårgane, jïh lea dïhte uvtemes eksperte juktie evtiedidh jïh eevtjedh saemien gïelem Nöörjesne.
Saemiedigkie saemiej åålmehveeljesovveme orgaane jïh lea #njuenehke<n><cmp_sgnom><cmp> #aamhtese<n><cmp_sgnom><cmp> dabtije saemiengïelen evtiedimmesne jïh nænnoestimmesne Nöörjesne.
Dát dahká Sámedikki lunddolaš ovttasbargoguoibmin eará aktevrraide geat maid barget sámegielain, sihke našuvnnalaččat ja davviriikkalaččat/riikkaidgaskasaččat.
Dannasinie Saemiedigkie iemie laavenjostoeguejmine sjædta jeatjah aktööridie mah aaj saemien gïeline berkieh, dovne nasjovnaale daltesisnie jïh noerhtelaanti/gaskenasjovnaale daltesisnie.
Daate dorje Saemiedigkien iemie laavenjostoeguejmine jeatjah aktööride/aktööridie gïeh aaj saemiengïeline berkieh, dovne nasjonaalelaakan jïh noerhtelaanti daltesisnie/gaskenasjovnaale daltesisnie.
Ovttasbargu sáhttá leat sihke formálalaš ovttasbargošiehtadusaid hámis, dahje eahpeformálalaš dialogačoahkkimiid hámis j.e.
Laavenjostoe maahta dovne byjjes årrodh, goh laavenjostoelatjkoeh, jallh ovbyjjes goh rååresjimmietjåanghkoeh jallh plearoeh.
Ektiebarkoe maahta dovne årrodh byjjes ektiebarkoelatjkoej haamosne, jallh ovbyjjes gaskestallemetjåanghkoej haamosne j.e.
Áššiin mat gusket sámi álbmogii, lea Sámediggi dat ásahus mainna guovddáš eiseválddit gulahallet.
Aamhtesinie mah leah saemien årroji bïjre, dle voernges åejvieladtjh Saemiedigkine råårestellieh.
Aamhtesinie mah saemien aalmogasse dijpieh, lea Saemiedigkie dïhte institusjovne mejnie voernges åejvieladtjh gaskestellieh.
Sámediggi juolluda jahkásaččat guovttegielatvuođadoarjaga suohkaniidda ja fylkkasuohkaniidda mat leat mielde sámegiela hálddašanguovllus.
Fïerhten jaepien Saemiedigkie guektiengïelevierhtieh tjïeltide jïh fylhkentjïeltide joekede mah leah meatan saemien gïelen reeremedajvesne.
Saemiedigkie fïerhten jaepien guektiengïeledåarjoem laevehte tjïeltide jïh fylhketjïeltide mah leah mealtan saemiengïelen reeremedajvesne.
Dát ruđat mannet vuosttažettiin gokčat lassigoluid mat suohkaniin ja fylkkasuohkaniin leat guovttegielat bálvalusfálaldagaid geažil.
Daah vierhtieh åajvahkommes juhtieh dejtie lissiemaaksojde mejtie tjïelth jïh fylhkentjïelth utnieh, jis edtjieh buektiehtidh guektiengïeleldh dïenesjh vedtedh.
Daah beetnegh voestegh gaptjedh minnieh lissiemaaksojde mah tjïeltine jïh fylhketjïeltine gööktengïeleh dïenesjefaalenassi dïete årrodh.
Dasa lassin juolluda Sámediggi njuolggo doarjagiid sámi giellaguovddážiidda.
Lissine dle Saemiedigkie ryöktesth dåarjoem vadta saemien gïelejarngide.
Dïsse lissine Saemiedigkie laevehte ryöktesth dåarjoeh saemien gïelejarngide.
Sámedikki bušeahta ráddjejuvvon ruhtadili geažil ii leat dássážii leamaš vejolaš juolludit eambbo go 5-600.000 ruvnno guđege giellaguovddážii.
Dan åvteste vaenie vierhtieh Saemiedigkien budsjedtesne, dle ij leah buektiehtamme vielie goh 5-600.000 kråvnah vedtedh fïerhten gïelejarngese daan mearan.
Saemiedigkien budsjehten geehtestovveme ekonomijen dïete ij leah daan raajan #buektiehtidh<vblex> laeviehtidh jeenjem goh 5-600.000 kråvnah fïereguhten gïelejarngese gænnah.
Danne mannet ruđat vuosttažettiin doaibmabargguide, ja giellaguovddážat leat buoremuddui prošeaktaruđaid duohken vai sáhttet bargat giellaovddidemiin.
Dan åvteste vierhtieh åajvahkommes gïehteldæmman juhtieh, dle gïelejarngh prosjektevierhtieh daarpesjieh juktie gïeleevtiedimmine gïehtelidh.
Dannasinie beetnegh minnieh voestegh darjomebarkojde, jïh gïelejarngh leah buerietïjjese prosjeektebeetnegi duekesne vuj maehtieh gïeleevtiedimmine barkedh.
Sámegiela geavaheami nannema ja lasiheami dihte lea Sámediggi máŋggaid jagiid almmuhan ruđaid giellaprošeavttaide.
Juktie eevtjedh jïh lissiehtidh åtnoem saemien gïeleste, dle Saemiedigkie gellie jaepieh vierhtieh bæjhkoehtamme gïeleprosjektide.
Saemiengïelen pråvhkoen nænnoestimmien jïh lissien åvteste lea Saemiedigkie gellide jaepiej beetnegi gïeleprosjeektide bæjjoehtamme.
Doarjjaortnega ulbmiljoavku lea sámi álbmot.
Dåarjoeöörnegen ulmiedåehkie lea saemien årrojh.
Dåarjoeöörnegem ulmiedåehkie lea saemien aalmoge.
Ohcamat dáidda ruđaide leat lassánan olu, ja vurdojuvvo ain lassánit.
Akte stoerre lissiehtimmie ohtsemelåhkosne orreme daejtie vierhtide, jïh veanhtede daate vielie læssene.
Ohtsemh daejtie beetnegidie jïjnje læssanamme, jïh annje vuartasåvva læssanidh.
Dát čájeha ahte dárbu gielladoaimmaide sámi servodagas lea stuoris.
Daate vuesehte gaajh daerpies gïeleråajvarimmiejgujmie saemien siebriedahkesne.
Daate vuesehte ahte daerpiesvoete gïeledarjoemidie saemien siebriedahkesne lea stoere.
Lea buorre go dađistaga bohtet eambbo ohcat lullisámi guovllus, ja lea mearkkašanveara ahte Divttasvuona suohkan lea daid suohkaniid searvvis hálddašanguovllus mat proseanttaid mielde leat ožžon eanemus ohcamiid dohkkehuvvot áigodagas 2008-2010 .
Hijven jienebh ohtsemh åarjelsaemien dajveste båeteledtieh, jïh tjuara aaj krööhkestidh Divtasvuodnan tjïelte lea dej tjïelti gaskem reeremedajvesne, mij prosentesne dåarjoem åådtjeme jeenjemes ohtsemidie, boelhken 2008-2010 .
Buerie goh ånnetji båetiejih jeenjem ohtsedh åarjelsaemien dajvesne, jïh lea #lahtestimmie<n><cmp_sgnom><der_veara><adj><sg><nom> ahte Divttasvuotnan tjïelte lea daj tjïelti siebresne reeremedajvesne mah proseenti mietie åådtjeme *eanemus ohtsemh #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> boelhkesne jaepiej 2008-2010 .
Bohtet unnán ohcamat sámi eanetloguguovlluin Finnmárkkus.
Vaenie ohtsemh saemien jienebelåhkoedajvijste Finnmarhkesne båetieh.
Båetieh ånnetji ohtsemh saemien gellientaalendajvijste Finnmaarhkeste.
Sámediggi lea evalueregoahtán giellaprošeavttaid ohcanvuđot doarjjaortnega.
Saemiedigkie aktem vuarjasjimmiem aalkeme dejstie dåarjojste gïeleprosjektide, mej bïjre tjuara syökedh.
Saemiedigkie evalueeregåateme gïeleprosjeekti ohtsemevåaromen dåarjoeöörnegem.
Mii háliidit diehtit nannejit go prošeaktaruđat sámegiela, lasihit go sámegiela geavaheami ja olaha go doarjjaortnet sámi álbmoga.
Mijjieh sïjhtebe daejredh mejtie gïeleprosjektevierhtieh saemien gïelem eevtjieh, mejtie saemien gïeleåtnoem lissiehtieh, jïh mejtie dåarjoeöörnege saemien årroejidie jaksa.
Mijjieh sïjhtijibie daejredh nænnoestieh goh prosjeektebeetnegh saemiengïelen, lissiehtieh goh saemiengïelen pråvhkoem jïh hænna goh dåarjoeöörnegem saemien aalmogem.
Mii vuordit maiddái oažžut gova das movt doarjjaoažžu geavaha doarjaga, ja movt ortnet hálddašuvvo.
Mijjieh aaj veanhtadibie aktem guvviem åadtjodh guktie dåarjoedåastojh dåarjoem nåhtadieh, jïh guktie öörnege reeresåvva.
Mijjieh aaj vuertiejibie åadtjodh guvviem desnie guktie dåarjoeåadtjoje dåarjoem åtna, jïh guktie öörnege reeresåvva.
Evalueren guoská Sámedikki doarjagiid giellaprošeavttaide áigodagas 2007-2011, ja dat gárvvistuvvo 2013 álggus.
Vuarjasjimmie edtja dej dåarjoej bïjre årrodh mah Saemiedigkie gïeleprosjektide vadteme boelhken 2007-2011, jïh sæjhta gaervies årrodh 2013 aalkoelisnie.
Vuarjasjimmie Saemiedigkien dåarjoej gïeleprosjeektide boelhkesne dæjpa jaepiej 2007-2011, jïh dïhte 2013 aalkoevisnie illesåvva.
Báikenammalága § 11 addá Sámediggái válddi nammadit sámi báikenammakonsuleanttaid.
Sijjienommelaaken § 11 Saemiedægkan faamoem vadta konsulenth nammoehtidh saemien sijjienommide.
Sijjienommelaaken § 11 Saemiedægkan vaeltien vadta nommehtidh saemien sijjienommekonsuleentide.
Nammakonsuleanttain leat fágalaš ovddasvástádus rávvet makkár čállinvugiid galgá evttohit geavahit almmolaš oktavuođas.
Nommekonsulenth dam faageles dïedtem utnieh raeriestidh magkeres tjaelemevuekieh mejtie edtja byögkelesvoetesne nåhtadidh.
Nommekonsuleenti leah faageles dïedte nihtetjistedh magkeres tjaelemevuekieh edtja uvtedidh utnedh byjjes gaskesisnie.
Sámi giellaguovddážat
Saemien gïelejarngh
Saemien gïelejarngh
Dál gávdnojit 11 sámi giellaguovddáža mat ožžot vuođđodoarjaga Sámedikkis, Sámi giella- ja kulturguovddáš Porsáŋggus Isak Saba guovddáš Unjárggas, Deanu giellagáddi Deanus, Álttá sámi giellaguovddáš Álttás, Sámi giellaguovddáš Gáivuonas, Gáisi giellaguovddáš Romssas, Ástavuona giellagoahtie Loabagis, Várdobáiki Evenáššis, Árran julevsáme guovdasj Divttasvuonas, Gïelem nastedh Snoasas ja Aajege giele- jih maahtoejarnge Rørosas.
Daan biejjien 11 saemien gïelejarngh mah maadthdåarjoem Saemiedigkeste åadtjoeh, Sámi gïella- ja kulturguovddáš Porsangusne, Isak Saba guovddáš Unjargesne, Deanu gïellagáddi Deatnusne, Álttá sámi gïellaguovddáš i Altesne, Sámi gïellaguovddáš Gáivuotnesne, Gáisi gïellaguovddáš Tromsøsne, Ástavuona gïellagoahtie Lobátesne, Várdobáiki i Evenaššesne (Evenes), Árran julevsáme guovdasj Divtasvuodnesne, Gïelem nastedh Snåasesne og Aajege gïele- jïh maahtoejarnge Röörosesne.
Daelie 11 saemieh gååvnesieh gïelejarngen mah våaromedåarjoem Saemiedigkeste åadtjoeh, Saemien gïele- jïh kultuvrejarngen Porsangeristie Isak Saban voernges Nessebyeste, Deatnun gïelegaedtie Deatnuste, Áltán saemien gïelejarngen Álteste, Saemien gïelejarngen Kåfjordeste, Gaejsie gïelejarngen Romseste, Ástávuotnan *giellagoahtie Loabátistie, Várdobáiki Eveneseste, Árranen julevsaemien *guovdasj Divttasvuotneste, *Gïelem *nastedh Snåaseste jïh Aajegen *giele- *jih *maahtoejarnge Plassjesne.
Sámediggeráđđi lea 2013 bušeahtas evttohan ahte Gïeleaernie Røyrviikas ja Omasvuona giellaguovddáš galget oažžut njuolggo doarjaga Sámedikkis 2013 rájes.
Saemiedigkieraerie lea budsjedtesne 2013 raeriestamme Gïeleaernie Raavrevijhkesne, jïh Storfjord gïelejarnge ryöktesth dåarjoem Saemiedigkeste åadtjoeh 2013 raejeste.
Saemiedigkieraerie lea 2013:n budsjehtesne uvtedamme ahte *Gïeleaernie *Røyrviikas jïh Omasvuotnan gïelejarngen edtjieh ryöktesth dåarjoem åadtjodh Saemiedigkeste 2013:n raejeste.
Giellaguovddážat leat ásahuvvon báikegotti ávžžuhemiin ealáskahttin dihte sámegiela.
Voenges byjresh leah skraejriem vaalteme gïelejarngh tseegkedh juktie saemien gïelem jealajidh.
Gïelejarngh tseegkesovveme sijjiegedtien haestieminie jealajehtedh åvteste saemiengïelen.
Sámi giellaguovddážat leat hui mávssolaččat ja dehálaččat sámegielaid oahpahusas, čalmmustahttimis ja nannemis báikkálaččat.
Saemien gïelejarngh leah joekoen vihkeles jïh leah stoerre viehkie lïerehtimmesne, jïh ihke saemien gïelh edtjieh våajnoes jïh nænnoesåbpoe sjïdtedh voengesne.
Saemien gïelejarngh leah dan vihkielåbpoe jïh vihkelh saemiengïeli ööhpehtimmesne, tjelmiestehtiemisnie jïh nænnoestimmesne byjreskisnie.
Departemeanttat
Departemeenth
Departemeenth
Kulturdepartemeanttas lea bajimus ovddasvástádus hábmet, dulkot ja ovddidit giellapolitihkalaš ulbmiliid Norggas.
Kultuvredepartemeente dam bijjemes dïedtem åtna haamoedidh, toelhkestidh jïh gïelepolitihkeles ulmieh Nöörjesne buektedh.
Kulturdepartemeenten lea bijjemes dïedte hammoedidh, doelhkestidh jïh gïelepolitihkeles ulmide Nöörjesne evtiedidh.
Ođasmahttin-, hálddahus- ja girkodepartemeanttas (OHD) lea ovddasvástádus hálddašit sámelága giellanjuolggadusaid ja ovttastahttit ráđđehusa barggu Eurohpálaš soahpamušain regiovdna- dahje minoritehtagielaid birra.
Orrestehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartemeente (ORD) dïedtem åtna saemielaaken gïelenjoelkedassh reeredh, jïh reerenassen barkoem iktedidh dejnie europejen sjïehtedimmine regijovne-jallh unnebelåhkoegïelide.
Orrestehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartemeentesne (ORD) lea dïedte saemienlaaken gïelenjoelkedasside reeredh jïh ektiedidh reerenassen barkoen *Eurohpálaš latjkojne regijovne- jallh unnebelåhkoengïeli bïjre.
Sis lea sierra doarjjapoasta sámegiela doaibmabijuide.
Dej akte jïjtse dåarjoepåaste saemien gïeleråajvarimmide.
Daj lea sjïere dåarjoepåaste saemiengïelen råajvarimmide.
Buot departemeanttat galget dasa lassin váldit giellapolitihkalaš beliid vuhtii go hábmejit ja čađahit iežaset sektorpolitihka.
Gaajhkh departemeenth edtjieh lissine gïelepolitihkeles tsiehkieh krööhkestidh gosse haamoedieh jïh tjïrrehtieh sijjen sektovrepolitihkem.
Gaajhkh departemeenth edtjieh dïsse lissine gïelepolitihkeles bielide vaeltedh vuehtieji goh hammoedieh jïh jïjtjsh suerkiepolitihkem tjïrrehtieh.
Bargo- ja searváidahttindepartemeanta ovddidii Sámegiela doaibmaplána 2009:s.
Barkoe- jïh ektiedimmmiedepartemeente dahkoesoejkesjem saemien gïelide böökti 2009.
Barkoe- jïh *searváidahttindepartemeanta saemiengïelen dahkoesoejkesjem jaepien 2009 Evtiedi.
Dat lea ráhkaduvvon ovttasbarggus Sámedikkiin ja eará guoskevaš departemeanttaiguin.
Dam darjoeji rååresjimmesne Saemiedigkine jïh jeatjah departemeentigujmie ektine.
Dïhte ektiebarkosne dorjesovveme Saemiedigkine jïh jeatjah sjyöhtehke departemeentigujmie.
Doaibmaplána bajimus ulbmil lea láhčit diliid oadjebas boahtteáigái sámegielaide Norggas.
Dïhte bijjemes ulmie dahkoesoejkesjinie lea sjïehteladtedh akten jearsoes båetijen aajkan dejtie saemien gïelide Nöörjesne.
Dahkoesoejkesjen bijjemes ulmie lea laetjedh tsiehkieh jearsoes båetijen aajkan saemiengïelide Nöörjesne.
Doaibmaplána doaibmá 5 jagi ja dat nanne geas lea ovddasvástádus čađahit doaibmabijuid mat leat mearriduvvon plánas, ja maiddái movt doaibma galgá organiserejuvvot ja ruhtaduvvot.
Dahkoesoejkesje 5 jaepieh ryöhkoe, jïh vihteste gïeh dïedtem utnieh råajvarimmide tjïrrehtidh mah leah nænnoestamme soejkesjisnie, daan nuelesne guktie råajvarimmie öörnesåvva jïh gie maaksa.
Dahkoesoejkesje jåhta 5 jaepieh jïh dïhte gïen nænnoste lea dïedte råajvarimmieh tjïrrehtidh mah soejkesjisnie nænnoestovveme, jïh aaj guktie darjome edtja öörnesovvedh jïh laeviehtovvedh.
OHD:s lea koordinerenovddasvástádus plánii.
ORD iktedimmiedïedtem åtna soejkesjen åvteste.
ORD:sne lea koordineeremedïedte soejkesjasse.
Sámedikkis lea ovddasvástádus ja mielovddasvástádus olu doaibmabijuide.
Saemiedigkien leah dïedte jïh meatandïedte gellie råajvarimmiej åvteste.
Saemiedigkien lea dïedte jïh *mielovddasvástádus jïjnje råajvarimmide.
Plána ođasmahttojuvvo jahkásaččat.
Fïerhten jaepien soejkesjem orrestahta.
Soejkesje fïerhten jaepien orreståvva.
Fylkkamánni
Fylhkenålma
Fylhkemaennie
Jus muhtun orgána ii čuovo mearrádusaid mat leat sámelága giellanjuolggadusain, de sáhttá son geasa ášši čuohcá njuolga váidit dán.
Dastegh akte åårgane ij nænnostimmide saemielaaken gïelenjoelkedassine jeakedh, dle dïhte maahta, man bïjre aamhtese ryöktesth lea, dam laejhtedh.
Jis muvhte orgaane ij nænnoestahkh dåeredh mah leah saemienlaaken gïelenjoelkedassine, dellie maahta dïhte gïese aamhtese tsavtsa rïekte daam gïelkerdidh.
Fylkkamánni lea váiddaorgána váidagiid dáfus mat gusket suohkana dahje fylkkasuohkana orgánaide.
Fylhkenålma lea klååkemeåårgane klååkojde mah leah tjïelten jallh fylhkentjïelten åårgani bïjre.
Fylhkemaennie lea klååkemeorgaanen klååkemi dïete mah dijpieh tjïelten jallh fylhketjïelten orgaanide.
Suohkanat ja fylkkasuohkanat
Tjïelth jïh fylhkentjïelth
Tjïelth jïh fylhketjïelth
Suohkaniin lea guovddáš rolla barggus nannet sámegiela buot guovlluin gos sápmelaččat orrot.
Tjïelti barkoe lea joekoen vihkeles juktie saemien gïelem eevtjedh, gaajhkine dajvine gusnie saemieh årroeh.
Tjïelti lea voernges råålla barkosne saemiengïelem nænnoestidh #gaajhke<prn><ind><pl><loc> dajvine gusnie saemieh årroeh.
Sámegiela ovddasvástádus lea goabbatlágan suohkaniidd a mat leat siskkobealde dahje olggobealde sámegiela hálddašanguovllu.
Dïedte saemien gïelen åvteste leah joekehts dejtie tjïeltide mah leah saemien gïelen reeremedajven sisnjelen jallh ålkolen.
Saemiengïelen dïedte lea #joekehts<adj><sg><nom> *suohkaniidd a. mah leah sisnjelen jallh ålkolen saemiengïelen reeremedajven.
Sámegiela hálddašanguovllus leat dál 9 suohkana: Kárášjohka, Guovdageaidnu, Deatnu, Porsáŋgu ja Unjárga Finnmárkkus, Gáivuotna ja Loabát Romssas, Divttasvuotna Nordlánddas ja Snoasa DavviTrøndelágas.
Saemien gïelen reeremedajvesne 9 tjïelth daan biejjien: Kárásjohke, Guovdageaidnu, Deatnu, Porsangu jïh Unjárga Finnmarhkesne, Gáivuotna jïh Loábat Tromsesne, Divtasvuodna Nordlaantesne jïh Snåase Noerhte-Trööndelagesne.
Saemiengïelen reeremedajvesne leah daelie 9 tjïelth: Karasjohke, Kautokeino, Deatnu, Porsanger jïh Nesseby Finnmaarhkesne, Kåfjord jïh Loabát Romsesne, Divttasvuotna Nordlaantesne jïh Snåase Noerhte-Tröndelaagesne.
Dasa lassin gullet Finnmárkku, Romssa, Nordlándda ja Davvi-Trøndelága fylkkasuohkanat hálddašanguvlui.
Lissine aaj Finnmarhke, Tromse, Nordlaante jïh Noerhte-Trööndelagen fylhkentjïelth meatan reeremedajvesne.
Dïsse lissine guvlieh Finnmaarhken, Romsan, Nordlaanten jïh Noerhte-Tröndelaagen fylhketjïelth reeremedajvese.
2013 rájes lea maiddái Røyrvik suohkan Davvi-Trøndelágas mielde hálddašanguovllus.
2013 raejeste aaj Raavrevijhken tjïelte Noerhte-Trööndelagesne meatan reeremedajvesne.
2013:n raejeste lea aaj Raavrhvijhken tjïelten Noerhte-Tröndelaagesne mealtan reeremedajvesne.
Sámegiela hálddašanguovllus galget sámegiella ja dárogiella leat dássálaga sámelága 3. kapihttala mielde.
Saemien jïh nöörjen edtjieh seammavyörtegs årrodh reeremedajvesne, saemielaaken 3. kapihtelen mietie.
Saemiengïelen reeremedajvesne edtjieh saemiengïele jïh daaroengïele årrodh *dássálaga saemienlaaken 3. kapihtelen mietie.
Dát mearkkaša ahte dáid suohkaniid ássiin lea viiddiduvvon vuoigatvuohta geavahit sámegiela go deaivvadat almmolaš orgánaiguin ja ahte suohkaniin lea erenoamáš ovddasvástádus fállat bálvalusaid ja dieđuid sámegillii.
Daate sæjhta jiehtedh årrojh mah daejnie tjïeltine årroeh vijriedamme reaktah utnieh saemien nåhtadidh gosse byögkeles åårganigujmie govlehtellieh, jïh tjïelti akte sjïere dïedte dïenesjh jïh bïevnesh saemien gïelesne faalehtidh.
Daate krööhkeste ahte daaj tjïelti årroejinie vijriedovveme reakta saemiengïelem utnedh goh byjjes orgaanigujmie gaavnesjh jïh ahte tjïelti lea sjïere dïedte dïenesjh faaledh jïh daajroeh saemiengïelese.
Go suohkan váldojuvvo mielde hálddašanguvlui, de váldojuvvo maiddái fylkkasuohkan mielde.
Gosse akte tjïelte meatan sjædta reeremedajvesne dle aaj fylhkentjïelte meatan sjædta.
Goh tjïelte mealtan reeremedajvese vaaltasåvva, dellie aaj vaaltasåvva fylhketjïelte mealtan.
Fylkkasuohkaniin leat seamma geatnegasvuođat go hálddašanguovllu suohkaniin.
Fylhkentjïelth dah seamma dïedth utnieh goh tjïelth reeremedajvesne.
Fylhketjïelti leah seamma dïedth goh reeremedajven tjïeltine.
Sápmelaččain olggobealde hálddašanguovllu eai leat seamma vuoigatvuođat geavahit sámegiela dahje oažžut bálvalusaid sámegillii go deaivvadit almmolašvuođain.
Saemieh mah reeremedajven ålkolen årroeh, eah dah seamma reaktah utnieh saemien nåhtadidh jallh reaktam dïenesjh åadtjodh saemien gïelesne, gosse byögkelesvoetine govlehtellieh.
Saemine ålkolen reeremedajven eah leah seamma reaktah saemiengïelem utnedh jallh dïenesjh åadtjodh saemiengïelese goh byögkelesvoetine gaavnesjidh.
Pasieanta- ja geavaheaddjivuoigatvuođaláhka nanne gal sámegielagiid vuoigatvuođa oažžut dieđuid sámegillii, muhto láhka iešalddis ii leat doarvái sihkkarastit ahte sámegielat pasieanttat besset geavahit sámegiela go galget gulahallat dearvvašvuođabálvalusain.
Maaje dle skïemtjije- jïh utnijereaktalaake vihteste saamastallije almetjen reaktah bïevnesh åadtjodh saemien gïelesne, men laake oktegh ij leah nuekies juktie gorredidh saamastallije skïemtjijh åadtjoeh saemiestidh gosse healsoedïenesjinie govlehtellieh.
Skïemtjije- jïh @geavahit<ex_vblex><tv><der_nomag><n><cmp_sggen><cmp>+reakta<n><cmp_sggen><cmp>+laake<n><sg><nom> hågkh nænnoste saamastalliji reaktam åadtjodh daajroeh saemiengïelese, mohte laake oktegh ij nuekies leah gorredidh ahte saemiengïeleh skïemtjijh biesieh saemiengïelem utnedh goh edtjieh healsoendïenesjinie gaskestalledh.
Oahpahusláhka addá sámegielat mánáide ja nuoraide vuoigatvuođa oahppat sámegiela skuvllas, muhto ráddjejumit lágas ja praktihkalaš hástalusat hehttejit addimis dohkálaš buori fálaldaga buot mánáide.
Ööhpehtimmielaake reaktam vadta saamastallije maanide jïh noeride, lïerehtimmiem saemiengïelesne åadtjodh skuvlesne, men gaertjiedimmieh laakesne jïh dæjpeles haestemh aktem hijven faalenassem heerredieh gaajhkide maanide.
Ööhpehtimmielaake saemiengïeleh maanide vadta jïh noeride reaktam saemiengïelen skuvlesne lïerijibie, mohte *ráddjejumit laakesne jïh praktihkeles haestemh vedtedh hööptieh #dåhkasjidh<vblex><prfprc><attr> buerie faalenassem gaajhkide maanide.
Buot suohkanat leat plána- ja huksenlága mielde geatnegahtton plánet iežaset doaimma nu ahte dat sihkkarastá sámi kultuvrra, ealáhusdoaimma ja servodateallima luondduvuođu, muhto ii dát láhka ge leat doarvái sihkkarastit sámegielagiid vuoigatvuođa oahppat dahje geavahit giela.
Gaajhkh tjïelth soejkesje- jïh bigkemelaaken tjïrrh, dïedtem utnieh sijjen barkoem soejkesjidh guktie dah eatnemevåaromem gorredieh saemien kultuvrese, jieliemasse jïh 13 siebriedahkejieliedasse, men vaallah daate laake lea nuekies gænnah jis edtja gorredidh saamastalliji reaktam gïelem lïeredh jallh gïelem nåhtadidh.
Gaajhkh tjïelth leah soejkesje- jïh tseegkemelaaken mietie #vïedteldihkie<adj><sg><nom> soejkesjidh jïjtjsh darjomem dan dïhte saemien kultuvrem gorrede, jielemedarjomem jïh siebriedahkejieleden eatnemenvåaromem, mohte ij daate laake aaj nuekies leah saamastalliji reaktam gorredidh lïeredh jallh gïelem utnedh.
Geahča maiddái 2. kapihttala, Našuvnnalaš lágat.
Vuartesjh aaj 2. kapihtelem, Nasjovnaale laakh.
Gïehtjedh aaj 2. kapihtelem, Nasjonaale laakh.
Máhttovuođđu Gávdnojit olu ođđaset dutkanbarggut, raporttat, čielggadeamit ja evalueremat sámegiela birra servodagas.
Daajroevåarome Såemies urrebe dotkemebarkoeh, reektehtsh, salkehtimmieh jïh vuarjasjimmieh gååvnesieh saemien gïelen bïjre siebriedahkesne.
#Máhtto<np><ant><m><cmp_sgnom><cmp>våarome Jïjnje gååvnesieh orrebe dotkemebarkoeh, reektehtsh, salkehtimmieh jïh vuarjasjimmieh saemiengïelen bïjre siebriedahkesne.
Máhttu dáin bargguin váldojuvvo mielde viidáset giellaplánemis ja politihkkahábmemis.
Dennie vijriesåbpoe gïelesoejkesjimmesne jïh politihkehaamoedimmesne dle daajroe daejstie barkojste meatan vaaltasåvva.
Maahtoe daejnie barkojste mealtan vaaltasåvva vijrebe gïelesoejkesjimmeste jïh politihkehammoste.
Sáhttá goitge leat veaháš soaittáhat mii lea iskojuvvon – ja mii ii leat iskojuvvon.
Læjhkan maahta ånnetji debpelen dohkoe årrodh maam goerehtamme – jïh ij goerehtamme.
Maahta læjhkan årrodh #naan<prn><ind><nom> *soaittáhat mij goerehtovveme – jïh ij mij leah goerehtovveme.
Danne leat namuhuvvon barggut hui ávkkálaččat, muhto eai doarvái giellapolitihka máhttovuođđun.
Dah neebneme barkoeh leah dannasinie joekoen nuhteligs, men ij nuekies goh daajroevåarome gïelepolitihkese.
Dannasinie leah moenesovveme barkoeh dan aevhkies, mohte eah nuekies gïelepolitihken maahtoevåaroeminie.
Danne váldá dát dieđáhus maid vuođu eambbo eahpeformálalaš vásáhusain viidát surggiin vai sáhttá hábmet nu buori giellapolitihka go vejolaš.
Dannasinie dle daate bïevnese aaj sæjhta dejtie vielie ovbyjjes dååjrehtimmide nåhtadidh aktede vijriesåbpoe suerkeste, jïh naemhtie aktem bööremeslaakan gïelepolitihkem evtiedidh.
Dannasinie vaalta daate bïevnese maam våaromen jeenje ovbyjjes vaesehtsinie vijrebe suerkine vuj maahta hammoedidh dan buerie gïelepolitihkem goh buektehte.
Erenoamášraportevrra James Anaya raporta eamiálbmogiid olmmošvuoigatvuođaid ja vuođđofriddjavuođaid birra, mii bođii 2011:s, lea dehálaš oassi dán dieđáhusa máhttovuođus.
Sjïerereektije James Anayasen reektehtse almetjereaktaj jïh vihkielommes frijjevoeti bïjre aalkoealmetjidie, mij bööti 2011, lea akte vihkeles bielie daajroevåaroemistie daan bïevnesasse.
*Erenoamášraportevrra James Anayan reektehts aalkoeåålmegi åålmehreaktaj jïh #våarome<n><cmp_sgnom><cmp>#frijje<adj><der_vuota><n><pl><gen> bïjre, mij jaepien 2011 båetieji, lea vihkeles boelhke daan bïevnesen maahtoevåaroemisnie.
Erenoamášraportevrra raporta Norgga, Ruoŧa ja Suoma sápmelaččaid birra čujuha erenoamážit dan duođalaš dillái mas sámegielat leat.
Sjïerereektijen reektehtse saemiej bïjre Nöörjesne, Sveerjesne jïh Såevmesne tjuvtjede joekoen dan geerve tseahkan dejtie saemien gïelide.
*Erenoamášraportevrra reektehts Nöörjen, Sveerjen jïh Soemen saemiej bïjre joekoenlaakan tjaatseste dan itjmies tseahkan mesnie saamastallije årrodh.
Erenoamážit julev- ja lullisámegiella namuhuvvojit áitojuvvon giellan.
Joekoen julev- jïh åarjelsaemien neebnesåvva goh håvhtadihks gïelh.
Joekoenlaakan luvlie- jïh åarjelsaemiengïele aajhtasovveme gïeline moenesuvvieh.
Mii eat dieđe juste man oallugat máhttet hupmat, čállit, lohkat dahje ipmirdit sámegiela odne.
Ibie eevre veele daejrieh man jïjnjh almetjh mah maehtieh soptsestidh, tjaeledh, lohkedh jallh guarkedh saemien daan biejjien.
Ibie mijjieh dastegh daejrieh maam jïjnjesh maehtieh håaledh, tjaeliejibie, jiehtiejibie jallh saemiengïelem daenbiejjien guarkajibie.
Áidna vuohki oažžut sihkkaris logu das, lea jearrat buohkain Norggas.
Dïhte aajnehke vuekie aktem vihties taallem åadtjodh, lea gaajhkesidie Nöörjesne gihtjedh.
Aajnehke vuekie vihties låhkoem destie åadtjodh, lea gaajhkesijstie Nöörjeste gihtjedh.
Ovddeš áiggiid dahke ge juste dán álbmotlohkamiid olis.
Dejpeli raaktan dam darjoeji almetjeryöknemi tjïrrh.
Ovtetje tïjji darjoejin aaj dastegh daam aalmogelohkemi dïere.
Dát leat heaitán lohkamis álbmoga skoviid deavdima bokte, danne ii leat ge vejolaš gávnnahit sámegielagiid logu dáinna vugiin.
Daelie almetjeryöknemigujmie orrijamme viehkine goeredievhtemistie, jïh dan gaavhtan ij vielie gåaredh daejredh man jïjnjh almetjh mah saemiestieh naemhtie.
Daah jiehtedh aalmogem galhkeme skjeemaj dievhtemen baaktoe, dannasinie ij leah aaj #buektiehtidh<vblex><indic><p3><sg> saamastalliji låhkoen guajhtsadidh daejnie vuekine.
Dat statistihkalaš materiála mii mis lea dál, leat dieđut mánáidgárdemánáid ja skuvlamánáid birra geain lea sámegiel fálaldat.
Dïhte statistihkeles materijale maam mijjieh daelie utnebe lea læstoeh mah vuesiehtieh man gellie maanagïertemaanah jïh skuvlelearohkh mah saemien gïelefaalenassem åadtjoeh.
Dïhte statistihkeles materijaale mij mijjen lea daelie, leah daajroeh maanagïertemaanaj jïh skuvlemaanaj bïjre giej lea saemiengïeleh faalenasse.
Raporta Sámi logut muitalit 5 almmuhuvvon 2012:s čájeha ovdáneami 2005 rájes 2011 rádjái.
Reektehtse Samiske tall forteller 5 (Saemien taallh soptseste 5) jaepeste 2012, evtiedimmiem vuesehte 2005 raejeste 2011 raajan.
Reektehts Saemien låhkoeh soptsestieh 5:n bæjjoehtovveme jaepien 2012 vuesehte evtiedimmien 2005:n raejeste 2011:n raajan.
Logut čájehit ahte lohku mánáin geat ožžot sámegiel fálaldaga mánáidgárddis lea njiedjan 925 rájes 823 rádjái.
Taallh vuesiehtieh maanalåhkoe saemien faalenassine maanagïertesne ånnanamme, 925 maanijste 823 maanide.
Låhkoeh vuesiehtieh ahte låhkoe maanaj gïeh saemiengïeleh faalenassem maanagïerteste åadtjoeh 925:n raejeste luajhtadamme 823:n raajan.
Vuođđoskuvlaohppiid lohku geain lea sámegiella vuosttašgiellan lei 2011:s 940, mii lea birrasiid 6 % unnit go 2005/2006 skuvlajagi.
Jaepien 2011 lij 940 maadthskuvlelearohkh saemien voestesgïeline, akte ovrehte 6 % ånnanimmie skuvlejaepien 2005/2006 mænngan.
Maadthskuvlelearohki låhkoe giej lea saemiengïele voestesgïeline lij jaepien 2011 940, mij lea byjresi 6 % unnebe goh 2005/2006:n skuvlejaepien.
Vuođđoskuvlaohppiid lohku geain lea sámegiella nubbegiellan lei lohku 1213, mii lea 41 % unnit go dalle go Máhttolokten álggahuvvui 2006:s.
Maadthskuvlelearoehkide saemien mubpiengïeline taalle lij 1213, akte 41 % ånnanimmie mænngan Maahtoelutnjemem sjïehtesji jaepien 2006.
Maadthskuvlelearohki låhkoe giej lea saemiengïele mubpiengïeline lij låhkoe 1213:m, mij lea 41 % unnebe goh dellie goh Maahtoelutnjeme jaepien 2006 aelkiehtovvi.
Joatkkaskuvllaid statistihkka čájeha ahte 267 oahppis lei sámegiella vuosttašgiellan 2011/2012 skuvlajagi fágasuorggis, mii lea 41 % eambbo go 2008/2009:s.
Jåarhkeskuvlen statistihke vuesehte 267 learohkh saemien voestesgïeline utnin faagegievlesne skuvlejaepien 2011/2012, akte 41 % lissiehtimmie 2008/2009 mænngan.
Jåarhkeskuvli statistihke vuesehte ahte 267 learohken lij saemiengïele voestesgïeline 2011/2012:n skuvlejaepien faagegievlesne, mij lea 41 % jeenje goh 2008/jaepien 2009.
Seammás lassánii maiddái ohppiidlohku geain lea sámegiella nubbegiellan, 152 rájes 206 rádjái.
Seamma tïjjen dle learohkelåhkoe saemien mubpiengïeline læssani, 152 learoehkijste 206 learoehkidie.
Seammasïenten aaj læssani learohkelåhkoe giej lea saemiengïele mubpiengïeline, 152:n raejeste 206:n raajan.
2000 čađahii dalá Sámi giellaráđđi iskkadeami mii meroštalai galle olbmo máhttet sámegiela man nu dásis Norggas.
Jaepien 2000 dle dan aejkien Saemien gïeleraerie aktem goerehtimmiem tjïrrehti mij aerviedi man gellie almetjh mah aktene jallh mubpene daltesisnie saemien meehtin Nöörjesne.
2000:n dæjpeladtje saemien gïeleraerie tjïrrehti goerehtimmiem mij gellie almetjh aerviedi saemiengïelem maehtieh maam dan daltesisnie Nöörjesne.
Iskkadeami raporta čilgii maid sámegiela geavaheami iešguđetge servodatoktavuođain.
Reektehtse goerehtimmeste aaj buerkiesti guktie saemien åtnasovvi ovmessie siebriedahketsiehkine.
Goerehtimmien reektehts aaj saemiengïelen pråvhkoem boejhkeli ovmessieaaj siebriedahkegaskesinie.
Vihtta jagi maŋŋel čađahii Torkel Rasmussen iskkadeami davvisámegiela geavaheami birra Norggas ja Suomas, ja son rehkenasttii galle giellageavaheaddji leat.
Vïjhte jaepieh mænngan dle Torkel Rasmussen aktem goerehtimmiem darjoeji åtnoen bïjre noerhtesaemien gïeleste Nöörjesne jïh Såevmesne, jïh dïhte aerviedimmieh gïeleutnijelåhkoen bïjre darjoeji.
Vïjhte jaepieh mænngan tjïrrehti Torkel Rasmussen goerehtimmiem noerhtesaemiengïelen pråvhkoen bïjre Nöörjesne jïh Soemesne, jïh dïhte gellie gïeleutnijh ryökni årrodh.
Goappašat iskkadeamit konkluderejit dainna ahte sámegielagiid lohku Norggas lea birrasiid 25 000 .
Gåabpegh daah goerehtimmieh vihtiestieh medtie 25 000 saemiengïeleldh almetjh Nöörjesne.
Gåabpegh goerehtimmieh *konkluderejit dejnie ahte saamastalliji låhkoe Nöörjesne lea byjresi 25 000 .
Sii leat sámegielagat dan dásis ahte juobe ipmirdit ge dábálaš sámegiel ságastallama.
Dah leah saemiengïeleldh dejnie goerkesinie dah unnemes buektiehtieh aktem sïejhme soptsestimmiem saemien gïelesne dåeriedidh.
Dah saamastallije dennie daltesisnie ahte joe guarkedh aaj sïejhme saemiengïeleh gaskestallemem.
Nordlandsforskning ja Norut Alta leat Sámedikki, Ođasmahttin-, hálddahus- ja girkodepartemeantta (OHD) ja Máhttodepartemeantta (MD) ovddas čađahan Sámi giellaiskkadeami 2012 .
Nordlandsforskning jïh Norut Alta leah stillemen mietie Saemiedigkeste, Orrestehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartemeenteste (ORD) jïh Maahtoedepartemeenteste (MD) Saemien gïelegoerehtimmiem 2012 tjïrrehtamme.
Nordlandsforskningen jïh Noruten Áltá leah Saemiedigkien, Orrestehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartemeenten (ORD) jïh Maahtoedepartemeenten (M-D/MD) åvteste Saemien gïelegoerehtimmiem tjïrrehtem 2012 .
Iskkadeami ulbmil lei gávnnahit man oallugat máhttet guđege sámegiela njálmmálaččat ja čálalaččat, ahkečoakkádusa, guđiin oktavuođain geavahit giela ja man muddui sámegiella geavahuvvo iešguđetge oktavuođain.
Goerehtimmien åssjele lij daejredh man gellie mah aktem dejstie saemien gïelijste haalvoeh njaalmeldh jïh tjaaleldh, mennie aalterisnie dah, gåessie gïelem nåhtadieh jïh mennie mieresne saemien gïele åtnasåvva ovmessie tsiehkine.
Goerehtimmien ulmie lij guajhtsadidh maam jïjnjesh fïereguhten saemiengïelen maehtieh njaalmeldh jïh tjaaleldh, *ahkečoakkádusa, #guhte<prn><rel><sg><com> gaskesinie gïelem utnedh jïh man tïjjese saemiengïele åtnasåvva ovmessieaaj gaskesinie.
Sámi giellaiskkadeapmi 2012 čájeha ahte leat hui stuora erohusat giellamáhtus, geavahanarenain ja giellaguottuin sihke gielaid gaskkas ja iešguđetge guovlluid gaskkas riikkas.
Saemien gïelegoerehtimmie 2012 vuesehte joekoen stoerre joekehtsh gïelemaahtojne, åtnoesijjine jïh gïelevuajnojne, dovne gïeli gaskem jïh ovmessie bieline laanteste.
Saemien gïelegoerehtimmie 2012:n vuesehte ahte leah dan stoere joekehtsh gïeledaajrosne, pråvhkoesijjine jïh *giellaguottuin dovne gïeli gaskesne jïh ovmessieaaj dajvi gaskesne rïjhkesne.
Giella lea nanus hálddašanguovllus Finnmárkkus ja Divttasvuonas, ja lea arvat rašit Loabágis, Gáivuonas ja Snoasas.
Gïele nænnoes reeremedajvesne Finnmarhkesne jïh Divtavuodnesne jïh sagki viesjiehtåbpoe Loabátesne, Gáivuotnesne jïh Snåasesne.
Gïele nænnoes reeremedajvesne Finnmaarhkesne jïh Divttasvuotnesne, jïh lea doestedh hiejjiehtsåbpoe Loabákisnie, Kåfjordesne jïh Snåasesne.
Njálmmálaš giella lea nannoseamos vuorraset buolvvas.
Njaalmeldh gïele lea veaksahkommes dej båarasommes almetji luvnie.
Njaalmeldh gïele lea nænnemes/nænnoesommes/nænnomes båarasåbpoe boelvesne.
Sii unnán seaguhit gielaid, muhto sis lea heajut čállin- ja lohkanmáhttu.
Dah eah gïelide dan jiïnjem pleenth, men eah leah dan væjkele tjaeledh jïh lohkedh.
Dah ånnetji gïelh pleentieh, mohte daj lea geervebe tjaeleme- jïh lohkememaahtoe.
Nuorat máhttet buorebut lohkat ja čállit sámegiela, muhto sis lea heajut njálmmálaš giella.
Dah noerh leah væjkalåbpoe lohkedh jïh tjaeledh saemien, men dej akte viesjiehtåbpoe njaalmeldh gïele.
Noerh maehtieh buerebelaakan jiehtedh jïh saemiengïelem tjaeledh, mohte daj lea geervebe njaalmeldh gïele.
Sámegiella geavahuvvo eanemusat ruovttuin, vuođđoealáhusain ja oahpahussuorggis.
Vååjnoe goh saemien jeenjemes hïejmesne, aalkoejielieminie jïh lïerehtimmiesuerkesne åtnasåvva.
Saemiengïele åtnasåvva *eanemusat gåetine, våaromejielieminie jïh ööhpehtimmiesuerkesne.
Mánáidgárddiin ja skuvllain orro leame mihá stuorát rolla giellaovdáneamis go ovdal.
Vååjnoe goh maanagïerte jïh skuvle aktem sagki stuerebe råållam gïeleevtiedimmesne utnieh goh aarebi.
Maanagïertine jïh skuvline vååjnin sagki årroeminie stoerebe råållan gïeleevtiedimmesne goh aarebi.
Muhtun guovlluin lea skuvla áidna báiki gos sámegiella geavahuvvo.
Muvhtene lehkesne dle skuvle dïhte aajnehke sijjie gusnie saemien åtnasåvva.
Muvhtene dajvesne skuvle aajnehke sijjie gusnie saemiengïele åtnasåvva.
Iskkadeapmi čájehii maiddái ahte oallugat dovdet ahte sii máhttet veaháš sámegiela, muhto eai máhte nu olu ahte dustet geavahit giela.
Goerehtimmie aaj vuesehte jïjnjh almetjh tuhtjieh dah ånnetji saemien maehtieh, men ij goh nuekies juktie doestedh gïelem nåhtadidh.
Goerehtimmie aaj vuesiehti ahte jïjnjesh debtieh dah maehtieh ånnetji saemiengïelem, mohte eah maehtieh dan jïjnje ahte dåastoeh utnedh gïelem.
Boahtá maid ovdan ahte oallugat háliidit oahppat eambbo sámegiela.
Vuajna aaj jeenjesh sijhtieh viele saemien lïeredh.
Aaj båata fraamme ahte jïjnjesh sijhtieh jeenje saemiengïelem lïeredh.
Dáid gaskkas lea stuora potensiála lasihit giellageavaheddjiid logu.
Dej gaskem akte stoerre nuepie gååvnese gïeleutnijelåhkoem lissiehtidh.
Daaj gaskesne lea stoere potensiaale lissiehtidh gïeleutniji låhkoem.
Oadjebas rámmat nu ahte eanebut dustet geavahišgoahtit sámegiela ja buoret vejolašvuođat giellaoahppamii leat dehálaš čoavddasánit vai sii álggáše sámástit.
Jearsoes mierieh guktie jienebh duestieh aelkedh saemien nåhtadidh, jïh buerebe nuepieh gïelelïerehtimmiem åadtjodh, sijhtieh vihkeles tjoevtenjebaakoeh årrodh jis edtja skreejredh dejtie aelkedh saemiestidh.
Jearsoes mierieh dan ahte jeenjelaakan duestieh utniegåetedh saemiengïelem jïh buerebe nuepieh gïelelïeremasse vihkeles tsiehkiebaakoeh vuj dah aelkieh saemiestidh.
Giellaiskkadeami 2012 mielde lea váilevaš sámegiel oahppofálaldat dávjjimus sivva dasa go oahppit eai oačču sámegiel oahpahusa, vaikko leat ge vuoigatvuođat.
Gïelegoerehtimmien 2012 mietie, dle vaanoe lïerehtimmiefaalenassijste saemien gïelesne dïhte daamtajommes fåantoe mannasinie learohkh eah lïerehtimmiem åadtjoeh saemien gïelesne daan biejjien, jalhts reaktah utnieh.
Gïelegoerehtimmien 2012 mealtan lea fååtesæjja saemiengïeleh ööhpehtimmiefaalenasse *dávjjimus sjïeke dïsse goh eah learohkh åadtjoen saemiengïeleh ööhpehtimmiem, jalhts leah aaj reaktah.
Dat dieđut maid váhnemat ožžot sámegiel giellaoahpahusa vuoigatvuođa birra orrot leame hui iešguđetláganat.
Vååjnoe goh dah bïevnesh, mejtie eejhtegh reaktan bïjre saemien gïelelierehtæmman åadtjoeh, leah gaajh jeereldihkie.
Dah daajroeh mejtie eejtegh saemiengïeleh gïeleööhpehtimmiem reaktan bïjre åadtjoeh vååjnoeh årroeminie dan ovmessie.
Mii diehtit ahte vuođđoskuvlaohppiid lohku geain lea sámegiella vuosttašgiellan lea oalle dásset, muhto ohppiidlohku geain lea sámegiella nubbegiellan njiedjá.
Daejrebe låhkoe maadthskuvlelearohkijstie mej saemien voestesgïeline lea naa jiebne, men låhkoe learohkijstie mej saemien mubpiengïeline, ånnene.
Mijjieh daejriejibie ahte maadthskuvlelearohki låhkoe giej lea saemiengïele voestesgïeline lea naa *dásset, mohte learohkelåhkoe giej lea saemiengïele mubpiengïeline luajhtede.
Sámediggi váldá dán duođas, ja danne galgá ge Sámediggedieđáhus oahpu ja oahpahusa birra ollislaččat guorahallat lágaid ja rámmaid mat regulerejit sámegiel oahpu.
Saemiedigkie dam tjarke ååktoe, jïh dan åvteste Saemiedigkiebïevnesisnie lïerehtimmien jïh ööhpehtimmien bïjre, aktem ållesth tjïrrehtimmiem bieljelamme laakijste jïh mierijste, mah saemien lïerehtimmiem stuvrehtieh.
Saemiedigkie daam #saetnies<adj><sg><ela> vaalta, jïh dannasinie edtja aaj Saemiedigkiebïevnese learoen jïh ööhpehtimmien bïjre ellieslaakan laakh jïh mierieh goerehtalledh mah saemiengïeleh learoem reguleerieh.
Raporta ”Langs lange spor – om samisk forskning og høyere utdanning” (Butenschøn-lávdegotti čielggadeapmi), nanne dehálašvuođa ovddidit sámegiela dutkangiellan, ja cealká ahte dutkanásahusat fertejit dovdat ovddasvástádusa ovddidit kursafálaldagaid sámegillii buot dásiin.
Reektehtse, «Langs lange spor – om samisk forskning og høyere utdanning» (Butenschøn-moenehtsen salkehtimmie), tjïerteste vihkeles saemien dotkemegïeline evtiedidh, jïh vihteste dotkemeinstitusjovnh tjuerieh daejredh dej lea dïedte kuvsjefaalenassh saemien gïelesne evtiedidh gaajhkine daltesinie.
Reektehts ”*Langs *lange *spor – *om saemien*sk *forskning *og *høyere *utdanning” (Butenschøn-moenehtsen salkehtimmie), nænnoste *dehálašvuođa evtiedidh saemiengïelem dotkemegïeline, jïh jeahta ahte dotkemeinstitusjovnh tjuerieh dïedtem dabtedh kursefaalenassh evtiedidh saemiengïelese #gaajhke<prn><ind><pl><loc> daltesinie.
Raporta čujuha viidáseappot ahte rekrutteren sámi alit oahpahussii ja dutkamii álgá árrat – mánáidgárddis, vuođđoskuvllas ja joatkkaskuvllas.
Vijriesåbpoe dle reektehtse tjïerteste dåårrehtimmie saemien jollebe ööhpehtæmman jïh dotkemasse aareh aalka – maanagïertesne, maadthskuvlesne jïh jåarhkeskuvlesne.
Reektehts vijriehkåbpoe tjaatseste ahte dåårrehtem saemien jollebe ööhpehtæmman jïh dotkemasse aalka aarehken – maanagïertesne, maadthskuvlesne jïh jåarhkeskuvlesne.
Sámediggi doarju lávdegotti oainnu ahte sámegielat dutkan ferte leat vuođđun go galgá ovddidit sámegiela fágagiellan, ja ahte fágagiella lea oassin sámegiela huksemis ollislaš, ja nu maiddái servodatguoddi giellan.
Saemiedigkie aaj sïemes moenehtsinie mij veanhta saemiengïeleldh dotkeme lea vihkeles jis edtja aktem saemien faagegïelem evtiedidh, jïh faagegïele lea akte bielie saemien gïeleevtiedimmeste, goh akte ållesth, jïh dan tjïrrh akte siebriedahkeguedtije gïele.
Saemiedigkie moenehtsen vuajnoem dåårje ahte saemiengïeleh dotkeme tjuara årrodh våaroeminie goh edtja saemiengïelem evtiedidh faagegïeline, jïh ahte faagegïele lea boelhkine saemiengïelen tseegkemisnie ellies, jïh dan aaj siebriedahkeguedtije gïeline.
Dearvvašvuođa- ja sosiálasuorggis lea váttis fidnet gelbbolaš sámegielat bargiid, vel sámegiela hálddašanguovllus nai.
Vååjnoe geerve maehteles saemiengïeleldh barkijh skååffedh Healsoe- jïh sosijaalesuarkan, aaj saemien gïelen reeremedajvesne.
Healsoen- jïh sosijaalesuerkesne geerve åadtjodh gyönegs saemiengïeleh barkijidie, annje saemiengïelen reeremedajvesne aaj.
Fálaldat sáhttá maid vásihuvvot goabbat ládje, dearvvašvuođabálvalusa bealis dovdet ahte láhččojuvvo buorre sámegiel fálaldat, muhto geavaheaddjit eai dovdda dan seamma.
Maahta aaj faalenassem joekehtslaakan dååjredh, healsoedïenesje åtna satne aktem hijven saemien faalenassem sjïehteladta, mearan utnijh eah dam tuhtjh.
Faalenasse maahta aaj joekehtslaakan damtesovvedh, healsoendïenesjen bielesne dabtih ahte laatjasåvva buerie saemiengïeleh faalenasse, mohte eah utnijh dam dabth #seamma<prn><ind><sg><acc>.
Sámegielagat leat unnit duhtavaččat dearvvašvuođabálvalusaiguin danne go vásihit váttisvuođaid gulahallamiin.
Saemiengïeleldh almetjh eah leah madtjeles healsoedïenesjigujmie juktie dah tsagkesh dååjrieh goerkesadtedh.
Saamastallijh onne madtjeleslaakan healsoendïenesjigujmie dannasinie goh damtedh dåeriesmoerh gaskesadteminie.
Vaikko ii leat dokumentašuvdna das, de sáhttá jurddašit ahte eará suorggit nu go politiija, riektelágádus ja rihkolašvuođafuolahus maid sáhttet vásihit sullasaš diliid mat bohciidit váilevaš giella- ja kulturmáhtus.
Bielelen vihtiestimmiem dan bïjre utnedh, dle maahta ussjedidh jeatjah suerkieh goh pollise, reaktasuerkie jïh kriminalehokse aaj maehtieh plearoeh tsiehkieh utnedh, dan åvteste gïele- jïh kultuvremaahtoe fååtese.
Jalhts ij leah vihtiestimmie desnie, dellie maahta ussjedidh ahte jeatjah suerkieh dan goh polijsem, reaktoeberteme jïh *rihkolašvuođafuolahus maam maehtieh plearoeh tsiehkide damtedh mah bïhtsegieh fååtesæjja gïele- jïh kultuvremaahtosne.
Lea stuora dárbu sámegiel álgooahpahussii rávisolbmuid várás.
Joekoen daerpies aalkoelïerehtimmine saemien gïelesne geerve almetjidie.
Lea stoere daerpiesvoete saemiengïeleh aalkoeööhpehtæmman geervealmetji muhteste.
Giellaiskkadeapmi čájeha ahte olbmot háliidit oahppat iežaset báikkálaš birrasis ja ahte dán lassin berrejit ásahuvvot hupmanjoavkkut dahje sámástanarenat.
Gïelegoerehtimmie vuesehte almetjh lïerehtimmiem sijhtieh jïjtse voengesne, jïh lissine byöroe soptsestimmiedåehkieh jallh jeatjah sijjieh utnedh gusnie maahta saemiestidh.
Gïelegoerehtimmie vuesehte ahte almetjh sijhtieh jïjtjemsh lïeredh dajven byjresisnie jïh ahte daan lissine byöroeh tseegkesovvedh håalemedåehkieh jallh saemiestimmiesijjieh.
Giellaguoddit leat stuora resursa mat geavahuvvojit unnán giellaoahpahusas sihke mánáid ja rávisolbmuid dáfus.
Gïeleguedtijh akte stoerre vierhtie mij fer vaenie gïelelierehtimmesne åtnasåvva, dovne maanide jïh geerve almetjidie.
Gïeleguedtijh leah stoere #resursse<n><sg><nom> mah åtnasuvvieh ånnetji gïeleööhpehtimmesne dovne maanaj jïh geervealmetji dïete.
Lea dárbu oažžut eambbo máhtu sámegiela gielladili birra danne go das sáhttá leat mearkkašupmi giellaplánemii.
Daerpies vielie daajroem utnedh guktie lea saemien gïelen bïjre, dan åvteste dïhte vihkeles gïelesoejkesjimmien gaavhtan.
Lea daerpiesvoete jeenje maahtoem åadtjodh saemiengïelen gïeletsiehkien bïjre dannasinie goh desnie maahta årrodh mïerhkesjimmie gïelesoejkesjæmman.
Jus galgá oažžut dákkár máhtu, de ferte áigges áigái kártet gielladili.
Juktie dagkeres daajroem åadtjodh dle daerpies daamtaj goerehtalledh guktie lea gïeline.
Jis edtja åadtjodh dagkeres maahtoem, dellie tjuara daamtaj gïeletsiehkiem goerehtalledh.
Ovdamearkka dihte leat árbevirolaš ealáhusat leamaš dehálaš giellaarenat gos giella lea leamaš nanus.
Vuesiehtimmien gaavhtan dle aerpievuekien jielemh akte vihkeles gïelesijjie orreme gusnie gïele nænnoes orreme.
Vuesiehtimmien åvteste aerpiesïejhme jielemh orreme vihkeles gïelesijjieh gusnie gïele nænnoes orreme.
Muhto mis lea unnán dokumentašuvdna das movt gielladilli lea dál dáin ealáhusain.
Men mijjieh vaenie vihtiestimmiem utnebe guktie gïeline daejnie jielieminie daan biejjien.
Mohte mijjen lea ånnetji vihtiestimmie desnie guktie gïeletsiehkie lea daelie daejnie jielieminie.
Almmolaš bálvalusfálaldat sámegielat álbmogii ii leat doarvái, ja dađistaga eanebut dieđihit ahte sii eai leat duhtavaččat.
Vuajna dïhte byögkeles dïenesjefaalenasse saemiengïeleldh almetjidie ij leah nuekies, jïh jienebh jiehtieh dah eah leah madtjeles.
Byjjes dïenesjefaalenasse saemiengïeleh aalmogasse ij nuekies leah, jïh ånnetji jeenjelaakan bïeljelibie dah eah leah madtjele.
Giellaiskkadeapmi 2012 duođašta ahte lea ain stuora dárbu fágaolbmuide geain lea sámegiel máhttu.
Gïelegoerehtimmie 2012 vihteste annje gaajh daerpies faagealmetjigujmie saemien gïelemaahtojne.
Gïelegoerehtimmie 2012:n jååhkesje ahte lea annje stoere daerpiesvoete faagealmetjidie giej lea saemiengïeleh maahtoe.
Norut Alta lea OHD ovddas 2012:s kárten sámi perspektiivva suohkansuorggis.
Norut Alta lea stillemen mietie ORD’ste, aktem goerehtallemem tjïrrehtamme dehtie saemien perspektijveste tjïeltesuerkesne.
Noruten Áltá lea ORD:n åvteste jaepien 2012 goerehtalleme saemien perspektijvem tjïeltesuerkesne.
Dát kárten čájeha maid ahte ii ovttage suohkanis oppalohkái leat sámi perspektiiva vuođđun suohkana doaimmas.
Daate goerehtalleme aaj vuesehte ij naan tjïelth ållesthlaakan aktem saemien perspektijvem våaromasse bïejeme tjïelten barkosne.
Daate goerehtalleme aaj vuesehte ahte ij akten tjïelten gænnah ållesthlaakan leah saemien perspektijven våaroeminie tjïelten darjoemisnie.
Eai dat ge suohkanat gos sámegiella lea beaivválaš giellan, geavat sámegiela čálalaččat nu erenoamáš olu.
Vaallah dejnie tjïeltine gænnah gusnie saemien gïele akte biejjieladtje gïele, dan jïjnje tjaaleldh saemien åtnasåvva.
Eah dah aaj tjïelth gusnie saemiengïele lea fïerhtenbeajjetje gïeline, utnieh saemiengïelem tjaaleldh dan sjïere jïjnje.
Sámegiella ja dárogiella eai leat dássálaga hálddašangiellan, ja olu áššemeannudeamis ja plánabarggus čađahuvvo dušše dárogillii.
Saemien jïh nöörjen eah leah mïrrestalleldh goh reeremegïelh, jïh jïjnje dehtie aamhtesegïetedimmeste jïh soejkesjebarkoste lea ajve nöörjen gïelesne.
Eah saemiengïele jïh daaroengïele leah *dássálaga reeremegïeline, jïh jïjnje aamhtesh gïetedallemisnie jïh soejkesjebarkosne tjïrrehtåvva ajve daaroengïelese.
Olu suohkanat vásihit maid ahte leat unnán olbmot geat váldet oktavuođa sámegillii, mii raportta mielde čájeha ahte sámegiella ii vuos vásihuvvo almmolaš giellan.
Jïjnjh tjïelth aaj dååjrieh vaenie almetjh saemien gïelesne govlehtellieh, jïh reektehtsen mietie dle daate vuesehte annje almetjh eah saemien dååjrh goh akte byjjes jallh byögkeles gïele.
Jïjnje tjïelth aaj demtieh ahte leah ånnetji almetjh gïeh gaskesem saemiengïelese vaeltieh, mij reektehtsen mietie vuesehte ahte ij saemiengïele voestegh damth byjjes gïeline.
Sámi giellaiskkadeapmi 2012 čujuha ahte ovttasbargu suohkaniid, giellaguovddážiid, eará sámi ásahusaid dahje organisašuvnnaid gaskka lea dehálaš vai sámegiel bargu manašii jođáneappot.
Saemien gïelegoerehtimmie 2012 vuesehte laavenjostoe gaskem tjïelth, gïelejarngh, jeatjah saemien institusjovnh jallh siebrieh leah vihkeles jis edtja saemien gïelebarkoem eadtjoestidh.
Saemien gïelegoerehtimmie 2012:n tjaatseste ahte ektiebarkoe tjïelti, gïelejarngi, jeatjah saemien institusjovni jallh organisasjovni gaskemsh lea vihkele vuj saemiengïeleh barkoe verkebe mænna.
Hástalus lea ahte ii ovttasge leat bajimus ovddasvástádus álggahit ja oktiiheivehit dákkár ovttasbarggu.
Akte haesteme gosse ij guhte aktem bijjemes dïedtem åtna aelkedh jïh iktedidh dagkeres laavenjostoem.
Haesteme lea ahte ij akten leah bijjemes dïedte aelkiehtidh jïh iktedidh dagkeres ektiebarkoem.
Norut Alta lea Sámedikki ovddas 2012:s evalueren sámi giellaguovddážiid mat ožžot vuođđodoarjaga Sámedikkis.
Stillemen mietie Saemiedigkeste dle Norut Alta jaepien 2012 aktem vuarjasjimmiem tjïrrehtamme dejstie saemien gïelejarngijste mah maadthdåarjoem Saemedigkeste åadtjoeh.
Noruten Áltá lea Saemiedigkien åvteste jaepien 2012 evalueereme saemien gïelejarngh mah våaromedåarjoem Saemiedigkeste åadtjoeh.
Sámi giellaguovddážat leat ásahuvvon iešguđetge áigodagaid, ja leat ovdánan iešguđetge ládje dain iešguđetge sámi birrasiin.
Saemien gïelejarngh leah tseegkesovveme joekehts boelhkine, jïh joekehtslaakan evtiesovveme, ovmessie saemien byjresinie.
Saemien gïelejarngh tseegkesovveme ovmessieaaj boelhkh, jïh joekehtslaakan åvtenamme dejnie ovmessieaaj saemien byjresinie.
Dát mearkkaša ahte hástalusat giellanannema dáfus rievddadit guovllus guvlui.
Daate sæjhta jiehtedh haestemh leah joekehts dajveste dajvese, guktie edtja saemien gïelem eevtjedh.
Daate krööhkeste ahte haestemh gïelenænnoestimmien dïete dajvesne #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><indic><pres><p3><pl> dajvese.
Giellaguovddážiin leat iešguđetlágan hástalusat sihke organiserema dáfus, ekonomalaš resurssaid dáfus ja bargiid rekrutterema dáfus geain lea giella- ja kulturmáhttu.
Gïelejarngh ovmessie haestemh utnieh dovne öörnedimmine, ekonomeles vierhtiejgujmie jïh barkijh dåårrehtidh gïele- jïh kultuvremaahtojne.
Gïelejarngine leah ovmessie haestemh dovne öörnemen dïete, ekonomeles #resursse<n><pl><gen> dïete jïh barkiji dåårrehtimmien dïete giej lea gïele- jïh kultuvremaahtoe.
Eanas giellaguovddážiin leat čállinkurssat mat leat deháleamos ceavzinvuođđun guovddážiidda, ja kurssat leat maŋemus jagiid nannejuvvon dainna ahte leat šaddan gealboovddideaddjin oktan oahppočuoggáiguin.
Dah ellen jeenjemes gïelejarngh gïelekuvsjh utnieh goh akte sijjen vihkielommes tsegkijste, jïh dej minngemes jaepiej dle kuvsjide bueriedamme, juktie dah maahtoem vedtieh studijepoengigujmie.
Jeenjemes gïelejarngine leah tjaelemekursh mah vihkielommes bearkadimmievåaroeminie jarngide, jïh kursh minngebe jaepiej dejnie nænnoestovveme ahte sjïdteme maahtoeevtiedæjjine oktegh stuvdijetsiehkiejgujmie.
Giellaguovddážiin leat maid olu kultuvrralaš ja identitehtaovddideaddji doaimmat, gos giella unnit dahje eanet lea dat mii guoddá buot.
Gïelejarngh aaj jïjnjh kultuvrelle jïh identiteetesjugneden darjomh utnieh, gusnie gïele vielie jallh vaenebe åtnasåvva.
Gïelejarngine leah maam jïjnje kulturelle jïh #identiteete<n><cmp_sgnom><cmp> evtiedæjja jåhtah, gusnie gïele vaenebe jallh jeenje lea dïhte mij #gaajhke<prn><ind><acc> guadta.
Eará vuoruheamit sáhttet rievddadit guovddážis guovddážii, nu go bargu mánáid ja nuoraid ektui mánáidgárddi ja skuvlla siskkobealde ja olggobealde, gáiddusoahpahus, árbevirolaš máhtu čohkken ja dokumenteren.
Jeatjah darjomh maehtieh jarngeste jarnegese jeerehtidh, goh barkoe maanaj jïh noeri vööste skuvlen jïh maanagierten sisnie jïh ålkolen, maajhööhpehtimmie, tjöönghkeme jïh vihtiestimmie aerpievuekien daajroste.
Jeatjah prijoriteradimmieh maehtieh jarngesne jarngese #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><inf>, dan goh barkoe maanaj jïh noeri muhteste maanagïerten jïh skuvlen sisnjelen jïh bæjngolen, maajeööhpehtimmie, aerpiesïejhme maahtoem seeptjem jïh vihtiestimmie.
Norut Alta evaluerenraporta evttoha olu doaibmabijuid movt buoridit giellaguovddážiid bargoeavttuid.
Norut Altan vuarjasjimmiereektehtse gellie raeriestimmieh råajvarimmide buakta, juktie gïelejarngi barkoetsiehkieh bueriedidh.
Noruten Altan vuarjasjimmiereektehts jïjnje råajvarimmieh uvtede guktie gïelejarngi barkoemoenemetsiehkide bueriedieh.
Ovdamearkkat leat eambbo ruhtadeapmi doibmii ja ásahit fásta ruhtadeami giellakurssaide.
Vuesiehtimmien gaavhtan lissiehtamme beetnehdåarjoe gïehteldæmman, jïh ihkuve beetnehdåarjoem gïelekuvsjide sjïehtesjidh.
Vuesiehtimmieh leah jeenje beetnehdåarjoe darjoemasse jïh vihties beetnehdåarjoem gïelekurside tseegkieh.
Dát dagašii álkibun rekrutteret ja doalahit bargiid geain lea giellamáhttu.
Dellie lij sïjhteme aelhkebe årrodh barkijh gïelemaahtojne dåårrehtidh jïh utniehtidh.
Daate dorje aelhkiebinie dåårrehtidh jïh utniehtidh barkijh giej lea gïeledaajroe.
Lea maid dehálaš deattuhit čohkket árbevirolaš máhtu mii ain gávdno dain guovlluin gos giellaguovddážat doibmet.
Aaj vihkeles dam aerpievuekien daajroem ribledh mij annje gååvnese dejnie dajvine gusnie gïelejarngh sijjen barkojne gïehtelieh.
Lea maam vihkele tjïelkestehtedh seeptjedh aerpiesïejhme maahtoem mij annje gååvnese dejnie dajvine gusnie gïelejarngh juhtieh.
Giellaguovddážat berrejit maid geavahit resurssaid háhkat rutiinnaid mat mihtidit man duhtavaččat geavaheaddjit leat, ja berre leat aktiivvalaš ja dihtomielalaš rekrutteren goappaš sohkabeliid dáfus giellaguovddáža doaimmaide.
Gïelejarngh byöroeh aaj vierhtieh nåhtadidh juktie vuekieh sjïehtesjidh mah utniji madtjelesvoetem möölieh, jïh eadtjohkelaakan jïh voerkeslaakan dovne kaarrh jïh nyjsenæjjah dåårrehtidh gïelejarngi darjoemidie.
Gïelejarngh byöroeh aaj #resursse<n><pl><nom> skååffedh utnedh rutijnh mah möölieh maam madtjelåbpoe utnijh leah, jïh byöroe årrodh eadtjohke jïh fahkoes dåårrehtamme *goappaš slïektebieliej dïete gïelejarngen darjoemidie.
Viidáseappot evttohuvvo ahte giellaguovddážat roahkka sáhtáše boahtit eambbo oidnosii maiddái sámi birrasiid olggobealde.
Raereste aaj akte aevhkie jis gïelejarngh maehtieh vielie våajnoes sjïdtedh, aaj dej saemien byjresi ålkolen.
Vijriehkåbpoe uvtedåvva ahte gïelejarngh *roahkka maehtieh båetedh jeenjem vååjnesasse aaj saemien byjresi ålkolen.
Okta evttohus lea fállat sámi giella- ja kulturkurssaid eará ulbmiljoavkkuide guovllus.
Akte raeriestimmie lea kuvsjh faalehtidh saemien gïelesne jïh kultuvresne jeatjah ulmiedåhkide sov dajvesne.
Akte uvtelasse lea faaledh saemien gïele- jïh kultuvrekurside jeatjah ulmiedåehkide dajvesne.
Raporta lea dehálaš vuođđu Sámedikki ovttasbargui giellaguovddážiiguin.
Reektehtse akte vihkeles våarome Saemiedigkien laavenjostosne gïelejarngigujmie.
Reektehts lea vihkeles våarome Saemiedigkien ektiebarkose gïelejarngigujmie.
Máhttu iešguđetge gielladiliid birra
Daarjoe ovmessie gïeletsiehkiej bïjre
Maahtoe ovmessieaaj gïeletsiehkiej bïjre
Sámegiella Norggas lea odne oalle iešguđetge lágan servodatlaš dilis.
Guktie lea saemien gïeline Nöörjesne daan biejjien lea naa joekehts dejnie ovmessie siebriedahketsiehkine.
Saemiengïele Nöörjesne lea daenbiejjien naa *iešguđetge lágan *servodatlaš tsiehkesne.
Dát dahká ahte sáhttá leat váttis gávdnat oktasaš strategiijaid.
Dan åvteste maahta geerve årrodh tjåenghkies strategijh gaavnedh.
Daate dorje ahte geerve maahta gaavnedh ektie strategijide.
Danne ferte váldit vuođu dan guoskevaš giellaguovllu dilis, ja de hábmet strategiijaid dan vuođul.
Tjuara dannasinie vuartasjidh guktie gïeletsiehkie lea dennie sjyöhtehke gïeledajvesne, jïh destie strategijh gaavnehtidh.
Dannasinie tjuara våaromen vaeltedh dam sjyöhtehke gïeledajvem tsiehkeste, jïh dellie strategijh dan mietie hammoedibie.
Dan vuođul maid diehtit sámegiela dili birra odne, sáhttá leat ávkkálaš bargat guđain iešguđetge diliin:
Destie maam mijjieh saemien gïeletsiehkien bïjre daejrebe daan biejjien, dle maahta nuhteligs årrodh govhte joekehts tsiehkieh vuartasjidh:
Dan mietie aaj saemiengïelen tsiehkien bïjre daejredh daenbiejjien, aevhkies maahta barkedh govhtine ovmessieaaj tsiehkine:
Davvisámi eanetloguguovlu
Noerhtesaemien jienebelåhkoedajve
Noerhtesaemien gellientaalendajve
Davvisámi eanetloguguvlui gullet suohkanat Finnmárkkus mat leat mielde sámegiela hálddašanguovllus.
Noerhtesaemien jienebelåhkoedajve lea tjïelth Finnmarhkesne mah leah meatan saemien gïelen reeremedajvesne.
Noerhtesaemien gellientaalendajvese tjïelth guvlieh Finnmaarhkesne mah leah mealtan saemiengïelen reeremedajvesne.
Davvisámegiella lea dat sámegiella mas leat eanemus giellageavaheaddjit, ja oallugat sis orrot hálddašanguovllu siskkobealde.
Noerhtesaemien lea dïhte gïele man jeenjemes gïeleutnijh, jïh akte stoerre bielie dejstie reeremedajven sisnjelen orre.
Noerhtesaemiengïele lea dïhte saemiengïele mesnie leah *eanemus gïeleutnijh, jïh jïjnjesh dejnie reeremedajven sisnjelen årroeh.
Sámegiella lea árbevirolaččat leamaš nanus dáin guovlluin, ja lea beaivválaš giella mii geavahuvvo sihke priváhta ja almmolaš oktavuođain.
Saemien gïele lea aerpievuekien mietie nænnoes orreme daejnie dajvine, jïh lea akte biejjieladtje gïele mij åtnasåvva dovne privaate jïh byögkeles ektiedimmesne.
Saemiengïele aerpiesïejhmetji nænnoes daejnie dajvine, jïh lea fïerhtenbeajjetje gïele mij åtnasåvva dovne privaate jïh byjjes gaskesinie.
Dát giellaguovlu oidnojuvvo sámi giellaovddideami resursaguovlun.
Maahta dam gïeledajvem utnedh goh akte vierhtiedajve saemien gïeleevtiedæmman.
Daate gïeledajve vuajnasåvva saemien gïeleevtiedimmien #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>dajvine.
Giellaiskkadeapmi 2012 čájeha dattetge ahte nuorat muitalit ahte sii eai máhte njálmmálaš giela nu bures go vuorraseappot.
Gïelegoerehtimmie 2012 badth vuesehte dah noerh jiehtieh dah eah dam njaalmeldh gïelem seamma hijven haalvoeh goh dah båarasåbpoeh.
Gïelegoerehtimmie 2012:n darhkan vuesehte ahte noerh soptsestieh dah eah njaalmeldh gïelem maehtieh dan hijven goh båarasåbpoelaakan.
Sii geavahit maid eambbo dárogiela go ovdal.
Dah aaj vielie nöörjen sopsestieh goh aarebi.
Dah aaj jeenje daaroengïelem utnieh goh aarebi.
Iskkadeapmi čájeha ahte mihá eambbo nuorat máhttet čállit sámegiela dál go ovdal, seammás geavahuvvo sámegiella unnán čálalaš hálddašangiellan.
Goerehtimmie vuesehte daan biejjien jienebh noerh goh aarebi maehtieh saemien tjaeledh, seamma tïjjen saemien vaenie åtnasåvva goh akte tjaaleldh reeremegïele.
Goerehtimmie vuesehte ahte sagki jeenje noerh maehtieh saemiengïelem tjaeledh daelie goh aarebi, seammasïenten saemiengïele åtnasåvva ånnetji tjaaleldh reeremegïeline.
Vuorraset buolva muitala ahte sis lea buoremuddui buorre sátneriggodat ja máhttet árbevirolaš sámi terminologiija.
Dah båarasåbpoeh jiehtieh dah ojhte aktem ræjhkoes baakoeveahkam utnieh, jïh aerpievuekien saemien terminologijem haalvoeh.
Båarasåbpoe boelve soptseste ahte daj lea buerietïjjese buerie baakoelåhkoe jïh aerpiesïejhme saemien terminologijem maehtieh.
Vaikko oallugat máhttet sámegiela dán guovllus, lea goitge dárbu eambbo vuoruhit gielladikšuma ja buoridit dihtomielalašvuođa sámegiela geavaheami birra.
Jalhts jïjnjh almetjh saemien haalvoeh daennie dajvesne, dle læjhkan daerpies aktine stuerebe gïelegorredimmiebarkojne jïh voerkesvoetem lissiehtidh saemien gïeleåtnoen bïjre.
Jalhts jïjnjesh maehtieh saemiengïelem daennie dajvesne, lea læjhkan daerpiesvoete jeenjem gïelegïetedallemem prijoriteradidh jïh voerkesvoetem bueriedidh saemiengïelen pråvhkoen bïjre.
Davvisámi unnitloguguovllut
Noerhtesaemien unnebelåhkoedajvh
Noerhtesaemien unnebelåhkoendajvh
Davvisámi unnitloguguovllut leat riddoguovllut Finnmárkkus, Romssas ja Nordlánddas gos árbevirolaččat leat hupman sámegiela.
Noerhtesaemien unnebelåhkoedajvh leah mearoedajvh Finnmarhkesne, Tromsesne jïh Nordlaantene gusnie aerpievuekien mietie saemien soptesestamme.
Noerhtesaemien unnebelåhkoendajvh leah gaedtiedajvh Finnmaarhkesne, Romsesne jïh Nordlaantesne gusnie aerpiesïejhmetji saemiengïelem håaleme.
Dáin guovlluin leat olu hástalusat.
Daah dajvh gellie haestemi uvte tjåadtjoeh.
Daejnie dajvine leah jïjnje haestemh.
Giella lea hearkkit go eanetloguguovllus, erenoamážit giliin gos dáruiduhttinpolitihkka lei garas.
Gïele viesjiehtåbpoe desnie goh jienebelåhkoedajvesne, joekoen lea naemhtie dejnie voenine gusnie daaroedehtemepolitihke tjerkebe orreme.
Gïele viesjebe goh gellientaalendajvesne, joekoenlaakan byjjine gusnie daaroedehtemepolitihke lij garres.
Giella geavahuvvo unnán beaivválaččat ja ruovttugiellan.
Gïele vaenie åtnasåvva biejjieladtje jïh hïejmesne.
Gïele åtnasåvva ånnetji biejjieladtje jïh gåetiegïeline.
Leat unnán dahje váilot arenat gos sámegiella geavahuvvo, ja leat ráddjejuvvon oahpahusvejolašvuođat.
Gille jallh ij naan sijjieh gusnie maahta saemiestidh, jïh gille lïerehtimmienuepieh.
Libie ånnetji jallh sijjieh fååtesieh gusnie saemiengïele åtnasåvva, jïh leah geehtestovveme ööhpehtimmienuepieh.
Sámegiella čalmmustahttojuvvo unnán ja das lea unnán stáhtus.
Saemien gïele ij leah dan våajnoes, jïh vuelehks staatusem åtna.
Saemiengïele ånnetji #tjelmiestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg> jïh desnie lea ånnetji staatuse.
Danne ferte sámegiella nannejuvvot dáin guovlluin dan bokte ahte addojuvvo sámegiel oahpahus, ahte ásahuvvojit sámástanarenat, ahte bohtet resursaolbmot ja ahte sámegiella čalmmustahttojuvvo eambbo.
Daejnie dajvine tjuara dannasinie saemien gïelem eevtjedh lïerehtimmien tjïrrh, sijjieh tseegkedh gusnie saemiestidh, vierhtiealmetjh dåårrehtidh jïh saemien gïelem buerebelaakan våajnoes darjodh.
Dannasinie tjuara saemiengïele nænnoestovvedh daejnie dajvine dan baaktoe ahte saemiengïeleh ööhpehtimmie vadtasåvva, ahte saemiestimmiesijjieh tseegkesuvvieh, ahte #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>almetjh båetieh jïh ahte saemiengïele jeenje #tjelmiestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Muhtun suohkanat dáin guovlluin leat mielde sámegiela hálddašanguovllus.
Muvhth tjïelth daejnie dajvine leah saemien gïelen reeremedajvesne.
Muvhth tjïelth daejnie dajvine leah mealtan saemiengïelen reeremedajvesne.
Dáid suohkaniid álbmogis lea stuorát vuoigatvuohta oažžut oahpahusa ja geavahit sámegiela go álbmogis olggobealde hálddašanguovllu.
Almetjh daejnie tjïeltine stuerebe reaktah utnieh lïerehtimmiem åadtjodh jïh saemien nåhtadidh, goh almetjh reeremedajven ålkolen.
Daaj tjïelti aalmogen lea stoerebe reakta ööhpehtimmiem åadtjodh jïh saemiengïelem utnedh goh aalmogisnie ålkolen reeremedajven.
Hástalus lea dattetge ahte suohkaniin váilu gelbbolašvuohta ja resurssat ollašuhttit gáibádusaid.
Men daesnie akte haesteme dan åvteste daah tjïelth maahtoem jïh vierhtieh fååtesieh juktie krievemidie illedh.
Haesteme lea darhkan ahte tjïeltine maahtaldahke jïh #resursse<n><pl><nom> fååtese tjïrrehtæjjah krïevenassi.
Suohkaniin olggobealde hálddašanguovllu leat ráddjejuvvon geatnegasvuođat sámegiel fálaldagaid dáfus.
Tjïelth reeremedajven ålkolen gaertjiedamme dïedth utnieh faalenassen bïjre saemien gïelesne.
Tjïeltine ålkolen reeremedajven leah geehtestovveme dïedth saemiengïeleh faalenassi dïete.
Váldohástalus lea láhčit diliid nu ahte dat vuoigatvuođat mat álbmogis leat oahppat ja geavahit sámegiela, ollašuhttojuvvojit.
Åejviehaesteme daesnie lea sjïehteladtedh ihke årroji reakta lïerehtidh jïh nåhtadidh saemien gïelem illesuvvieh.
Åejviehaesteme lea laetjedh tsiehkieh dan ahte dah reaktah mah aalmogen leah lïeredh jïh saemiengïelem utnedh, tjïrrehtovvieh.
Julevsámi giellaguovlu
Julevsaemien gïeledajve
Julevsaemien gïeledajve
Julevsámi giellaguovlu manná Bállahis davvin Sáltoduoddarii lullin.
Julevsaemien gïeledajve lea Ballangen luvhtie noerhtene Saltfjellet gåajkoe åarjene.
Julevsaemien gïeledajve mænna *Bállahis noerhtene Sáltoduottarasse åarjene.
Dát lea oalle unna geográfalaš guvlloš mii dahká vejolažžan ovttastahttit doaibmabijuid ja doalahit lagas ovttasbarggu iešguđetge beliid gaskka.
Daate akte naa onne geografeles dajve mij nuepieh vadta råajvarimmieh ektesne juhtedh, jïh akte lïhke laavenjostoe dej ovmessie aktööri gaskem.
Daate lea naa onne geograafeles dajvetje mij dorje #nuepie<vblex><indic><pres><p3><sg> ektiedidh råajvarimmieh jïh utniehtidh gietskies ektiebarkoem ovmessieaaj bieliej gaskemsh.
Julevsámegielagat leat oalle čoahkis Divttasvuona ja Hápmira suohkaniin Nordlánddas.
Jïjnjh saemieh mah julevsaemien soptsestieh Divtasvuodnan jïh Hamarøyen tjïeltine Nordlaantesne årroeh.
#Julevsaemie<n><cmp_sggen><cmp>#gïele<n><der_t><adj><pl><nom> leah naa #tjåengkesne<adv> Divttasvuotnan jïh Hápmiren tjïeltine Nordlaantesne.
Giellasirdima dáfus buolvvaid gaskkas lea ovdamunni go lea dákkár čoahkkádus.
Gïelesertiestimmien gaavhtan boelvi gaskem dle akte aevhkie gellie saemieh seamma sijjesne årroeh.
Gïelesertiestimmien dïete boelvi gaskesne lea aevhkie goh lea dagkere *čoahkkádus.
Giellaiskkadeapmi 2012 čájeha ahte oallugat dálá váhnemiin gaskal 30 ja 40 jagi eai máhte sámegiela.
Gïelegoerehtimmie 2012 vuesehte jïjnjh dejstie daan beajjetje eejhtegijste gaskem 30 jïh 40 jaepieh, eah saemien maehtieh.
Gïelegoerehtimmie 2012:n vuesehte ahte jïjnjesh daaletje eejteginie gaskesne 30:n jïh 40 jaepieh eah saemiengïelem maehtieh.
Dát dahká giellasirdima váhnemis mánnái váttisin.
Dellie geerve sjædta gïelem sertiestidh eejhtegijstie maanide.
Daate gïelesertiestimmiem eejtegisnie dorje maanese geervine.
Mánát leat baicca ožžon vejolašvuođa oahppat julevsámegiela sámi mánáidgárddis, ja oallugat leat dál vuosttaš- dahje nubbegiellaoahppit vuođđo- ja joatkkaskuvllas.
Men maanah nuepiem åådtjeme julevsaemien lïeredh saemien maanagïertesne, jïh daelie jienebh voestes- jallh mubpiengïelelearohkh maadth- jïh jåarhkeskuvlesne.
Maanah buerebh åådtjeme nuepiem julevsaemiengïelem lïeredh saemien maanagïertesne, jïh jïjnjesh leah daelie voestes- jallh mubpiengïelelearohkh våarome- jïh jåarhkeskuvlesne.
Giellaiskkadeapmi čájeha ahte julevsámegielas lea nanu doarjja mánáidgárddis ja Árran julevsámi guovddážis.
Gïelegoerehtimmie vuesehte julevsaemien gïele aktem nænnoes dåarjoem åtna maanagïerten jïh gïelejarngen tjïrrh, Arran julevsaemien jarngesne.
Gïelegoerehtimmie vuesehte ahte julevsaemiengïelesne lea nænnoes dåarjoe maanagïertesne jïh Árranen julevsaemien jarngesne.
Mánáidgárdi lea bargan garrasit rekrutteret ohppiid sámegielat luohkáide Ájluovtta vuođđoskuvllas ja viidáseappot sámegiel oahpahussii joatkkaskuvllas.
Maanagïerte lea væjkele orreme learohkh saemiengïeleldh klaasside dåårrehtidh maadthskuvlesne Dragesne, jïh vijriebasse saemienööhpehtæmman jåarhkeskuvlesne.
Maanagïerte garrelaakan barkeme dåårrehtidh learohkh saemiengïeleh klaasside Ájluoktan maadthskuvlesne jïh vijriehkåbpoe saemiengïeleh ööhpehtæmman jåarhkeskuvlesne.
Leat mihá unnit olbmot geat hupmet julevsámegiela go davvisámegiela.
Ij leah dan jeenjesh mah julevsaemien soptsestieh goh noerhtesaemien.
Leah sagki unnebe almetjh gïeh julevsaemiengïelem håelieh goh noerhtesaemiengïelem.
Go leat nu unnán giellageavaheaddjit, de váikkuha dat julevsámegiela dillái.
Gosse dan gille gïeleutnijh dle dïhte dam julevsaemien gïeletsiehkiem tsevtsie.
Goh leah dan ånnetji gïeleutnijh, dellie dah dijpie julevsaemiengïelen tseahkan.
Go leat unnán giellageavaheaddjit julevsámi giellaguovllus, lea váilevašvuohta sámegielat resurssaid dáfus hui čielggas.
Juktie dan gille gïeleutnijh julevsaemien gïeledajvesne dle tjïelkelaakan vuajna saemiengïeleldh vierhtieh fååtesieh.
Goh leah ånnetji gïeleutnijh julevsaemien gïeledajvesne, #fååtesidh<vblex><tv><prsprc><der_vuota><n><sg><nom> saemiengïeleh #resursse<n><pl><gen> dïete dan tjïelkes.
Julevsámegiela nannenbarggus lea Divttasvuona suohkan hui dehálaš danne go dát lea áidna suohkan julevsámi guovllus mii lea mielde sámegiela hálddašanguovllus.
Juktie julevsaemien gïelem eevtjedh dle Divtasvuodnan tjïelte aktem vihkeles råållam åtna, juktie dïhte lea aajnehke tjïelte julevsaemien dajvesne mij lea saemien gïelen reeremedajvesne.
Julevsaemiengïelen nænnoestimmiebarkosne lea Divttasvuotnan tjïelte dan vihkele dannasinie goh daate lea aajnehke tjïelten julevsaemien dajvesne mij lea mealtan saemiengïelen reeremedajvesne.
Sámediggi oaidná dárbbašlažžan ahte julevsámi guovllu suohkaniin ja sámi ásahusain lea lagat ovttasbargu.
Saemiedigkie vuajna daerpies tjïelth jïh saemien institusjovnh julevsaemien dajvesne aktem lïhkebe laavenjostoem utnieh.
Saemiedigkie vuajna #daerpies<adj><ess> ahte julevsaemien dajven tjïeltine jïh saemien institusjovni lea *lagat ektiebarkoe.
Lullisámi giellaguovlu
Åarjelsaemien gïeledajve
Åarjelsaemien gïeledajve
Lullisámi giellaguovlu lea geográfalaččat viiddis guovlu mii manná Sáltoduoddaris davvin gitta Elgåi lullin.
Åarjelsaemien dajve akte geografeles stoerre dajve, Saltfjellet luvhtie noerhtene Elgåen gåajkoe åarjene.
Åarjelsaemien gïeledajve lea geograafeleslaakan vijries dajve mij Sáltoduottarisnie noerhtene mænna öövre Elgåese åarjene.
Dán guovllus leat máŋga fylkkasuohkana ja máŋggat suohkanat.
Jienebh fylhkh jïh gellie tjïelth leah daennie dajvesne.
Daennie dajvesne leah gellie fylhketjïelth jïh gellieh tjïelth.
Dál ii gávdno makkárge stuorát báikkálaš servodat gos giella lea váldo beaivválašgiella.
Daan biejjien ij leah naan stuerebe voenges siebriedahke gusnie åarjelsaemien lea dïhte stööremes biejjieladtje gïele.
Daelie ij gååvnesh naan stoerebe dajven siebriedahke gusnie gïele lea #biejjie<n><adj><cmp_attr><cmp>gïele vååltoe.
Dát sáhttá leat hehttehussan giellasirdimii.
Daate maahta akte heaptoe årrodh gïelesertiestimmesne.
Daate maahta årrodh dåeriesmoerine gïelesertiestæmman.
Giellageavaheaddjit gulahallet baicca stuora fierpmádagas mas leat fuolkkit ja ealáhus, ja gielas lea stuora mearkkašupmi identitehtaguoddin dán dilis.
Men gïeleutnijh gaskesem utnieh stoerre viermine slïektigujmie jïh jielemen tjïrrh, jïh gosse naemhtie dle gïele gaajh vihkeles sjædta goh identiteeteguedtije.
Gïeleutnijh buerebh stoere vearmadahkesne gaskestellieh mesnie leah slïekth jïh jieleme, jïh gïelesne lea stoere mïerhkesjimmie identiteeteguedtemen daennie tsiehkesne.
Dat stuora geográfalaš guovlu dahká ahte lullisámegiella lea áibbas erenoamáš dilis gielladoaimmaid ovttastahttima, ovddasvástádusjuogu, oahpahusfálaldagaid ja resurssaid dáfus.
Dïhte stoerre geografeles dajve dorje guktie åarjelsaemien gïele lea aktene eevre sjïere tsiehkesne gosse edtja gïeleråajvarimmieh, dïedtejoekedimmiem, lïerehtimmiefaalenassh jïh vierhtieh iktedidh.
Dïhte stoere geograafeles dajve dorje ahte åarjelsaemiengïele lea aejvie sjïere tsiehkesne gïeledarjomi ektiedimmien, dïedtejoekedimmien, ööhpehtimmiefaalenassi jïh #resursse<n><pl><gen> dïete.
Olu almmolaš ásahusat leat searvvis mearrádusaid dáfus mat gusket lullisámegillii, ja danne lea dárbu čielgaseappot juohkit ovddasvástádusa daid gaskka.
Jïjnjh byögkeles suerkieh leah stïeresne dej nænnoestimmiej bïjre mah leah åarjelsaemien gïelen bïjre, jïh dannasinie daerpies aktine tjïelkebe dïedtejoekedimmine dej gaskem.
Jïjnje byjjes institusjovnh siebresne nænnoestahki dïete mah åarjelsaemiengïelese dijpieh, jïh dannasinie daerpiesvoete tjïelkebelaakan dïedtem daj gaskemsh juekedh.
Livččii dehálaš ahte muhtumis lea bajimus ovddasvástádus lullisámegillii ja ovddasvástádus ovttastahttit gielladoaibmabijuid.
Sæjhta vihkeles årrodh naaken aktem bijjemes dïedtem åarjelsaemien gïelen åvteste åtna, jïh dïedtem åtna gïeleråajvarimmieh iktedidh.
Vihkele ahte muvhten lea bijjemes dïedte åarjelsaemiengïelese jïh dïedte gïeleråajvarimmide ektiedidh.
Stuora hástalus dán guovllus lea váilevaš gelbbolašvuohta sámi giela ja kultuvrra hárrái almmolaš hálddašeamis ja ahte leat olu iešguđetlágan ásahusat maiguin galgá gulahallat.
Daennie dajvesne akte stoerre haesteme maahtoe saemien gïelesne jïh kultuvresne fååtese byögkeles reeremisnie, jïh ihke tjuara jïjnjh ovmessie institusjovnigujmie råårestalledh.
Stoere haesteme daennie dajvesne lea fååtesæjja maahtaldahke saemien gïelen jïh kultuvren gaavhtan byjjes reeremisnie jïh ahte leah jïjnje ovmessie institusjovnh mejgujmie edtja gaskestalledh.
Lullisámegiella lea leamaš ealáskahttinproseassas, ja dál leat dađistaga eambbo mánát geat ožžot lullisámegiel oahpahusa.
Åarjelsaemien gïele aktene jieliehtimmieprosessesne orreme, jïh daelie daamtaj jienebh maanah mah lïerehtimmiem åadtjoeh åarjelsaemien gïelesne.
Åarjelsaemiengïele jealajimmieprosessesne orreme, jïh daelie leah ånnetji jeenje maanah gïeh åadtjoeh *lullisámegiel ööhpehtimmiem.
Dattetge ii leat lullisámegiella beaivválašgiella olu báikkiin, ja leat ráddjejuvvon vejolašvuođat sámástit.
Åarjelsaemien ij leah læjhkan akte biejjieladtje gïele gellene lehkesne, jïh vaenie nuepieh saemien gïelem soptsestidh.
Darhkan ij åarjelsaemiengïele #biejjie<n><adj><cmp_attr><cmp>gïele jïjnje leah sijjine, jïh geehtestovveme nuepieh saemiestidh.
Gávdnojit hui unnán arenat gos lullisámegiella geavahuvvo, ja váilot hui olu resursaolbmot.
Gille sijjieh gusnie åarjelsaemien nåhtadidh, jïh stoerre vaanoe vierhtiealmetjijstie.
Gååvnesieh dan ånnetji sijjieh gusnie åarjelsaemiengïele åtnasåvva, jïh fååtesieh dan jïjnje #resursse<n><cmp_sgnom><cmp>almetjh.
Nuortalaš ja bihtánsámi giellaguovllut
Luvliesaemien jïh pijtesaemien gïeledajve
*Nuortalaš jïh pijtesaemien gïeledajvh
Nuortalašgiela leat árbevirolaččat hupman dan guovllus mii dál lea Mátta-Várjjat gielda Norggas, ja guoskevaš guovlluin Ruoššas ja Suomas.
Luvliesaemien lea aerpievuekien mietie soptsesovveme daaletje Åarjel-Varangeren tjïeltesne Nöörjesne, lissine dejtie baalte dajvine Russlaantesne jïh Såevmesne.
Skåaltesaemiengïelem aerpiesïejhmetji håaleme dennie dajvesne mij daelie lea Åarjel-Várjjaten tjïelte Nöörjesne, jïh sjyöhtehke dajvine Russlaantesne jïh Soemesne.
Bihtánsámegiela leat árbevirolaččat hupman osiin Nordlándda fylkkas ja guoskevaš guovlluin Ruoŧa bealde ráji.
Pijtesaemien lea aerpievuekien mietie soptsesovveme bieline Nordlaanten fylhkesne jïh baalte dajvine sveerjen raastebielesne.
Pijtesaemiengïelem aerpiesïejhmetji boelhkine håaleme Nordlaanten fylhkesne jïh sjyöhtehke dajvine Sveerjen bieleste raejiem.
Nuortalašgiella ja bihtánsámegiella leat earaláganat go dat eará sámegielat vuosttažettiin danne go leat hirbmat unnán giellageavaheaddjit dain árbevirolaš guovlluin Norggas.
Luvliesaemien jïh pijtesaemien jïjtjemse dejstie jeatjah saemien gïelijste joekehtieh, uvtemes dan åvteste gaajh vaenie gïeleutnijh dejnie aerpievuekien dajvine Nöörjesne.
Skåaltesaemiengïele jïh pijtesaemiengïele #ovmese<adj><sg><nom> goh dah jeatjah saemiengïelh voestegh dannasinie goh leah alme ånnetji gïeleutnijh dejnie aerpiesïejhme dajvine Nöörjesne.
Dáin gielain ii addojuvvo oahpahus guđege vuođđoskuvllas Norggas, eai ge gávdno mánáidgárddit gos dát gielat gaskkustuvvojit.
Ij naan maadthskuvle Nöörjesne lïerehtimmiem faalehte daejnie göökte gïeline, jïh ij naan maanagïerte gusnie daejtie gïelide soptseste.
Daejnie gïeline ij vedtieh ööhpehtimmie fïereguhtene maadthskuvlesne gænnah Nöörjesne, eah aaj gååvnesh maanagïerth gusnie daah gïelh buaktasuvvieh.
Bihtánsámegielas ii leat makkárge standardiserejuvvon riektačállin, mii dahká váttisin geavahit giela čálalaččat.
Pijtesaemien ij naan standardiseradamme staeriestjaelemem utnieh, jïh dannasinie geerve gïelem tjaeliemisnie nåhtadidh.
Pijtesaemiengïelesne ij leah naan standardiseeresovveme rïektestjaeleme, mij dorje geervine utnedh gïelem tjaaleldh.
Nuortalašgielas gávdno dohkkehuvvon riektačállin, ja Suoma bealde ráji leat skuvllat mat oahpahit nuortalašgiela.
Luvliesaemien jååhkesjamme staeriestjaelemem åtna, jïh skuvlh såevmien raastebielesne lïerehtimmiem vedtieh luvlesaemien gïelesne.
Skåaltesaemiengïelesne gååvnese #dåhkasjehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc> rïektestjaeliejinie, jïh Soemen bieleste raejien leah skuvlh mah skåaltesaemiengïelem ööhpehtieh.
Go goappašat gielain leat juogalágan giellabirrasat guoskevaš rádjeguovlluin, de lea ovttasbargu riikkarájiid rastá dehálaš ovddidan dihte dán guokte sámegiela Norggas.
Juktie gåabpegh gïelh aktem vihties gïelebyjresem utnieh dejnie baalte raastedajvine, dle vihkeles aktine laavenjostojne laanteraasti rastah, juktie daejtie göökte saemien gïelide Nöörjesne skreejrehtidh.
Goh gåabpegh gïeline leah *juogalágan gïelebyjresh sjyöhtehke raejiedajvine, dellie lea ektiebarkoe rïjhkenraejiej rastah vihkele evtiedidh åvteste daejtie göökte saemiengïelide Nöörjesne.
Bihtánsámegiela ja nuortalašgiela nannemis lea vuosttažettiin dárbbašlaš dahkat veaháš vuođđobarggu, nu go dokumenteret ja kártet dálá dili gielaid dáfus.
Jis edtja pijtesaemien jïh luvlesaemien eevtjedh, dle badth daerpies såemies betniebarkoem darjodh, goh daan beajjetje gïeletsiehkiem vihtiestidh jïh goerehtalledh.
Pijtesaemiengïelen jïh skåaltesaemiengïelen nænnoestimmesne lea voestegh daerpies darjodh ånnetji våaromebarkoen, dan goh vihtiestidh jïh daaletje tsiehkiem gïeli dïete goerehtalledh.
Dán sáhttá buoremusat dahkat ovttasbarggus báikkálaš birrasiiguin ja ásahusaiguin main lea gielladieđalaš gelbbolašvuohta.
Dam maahta bööremeslaakan darjodh akten laavenjostoen tjïrrh voenges byjresi jïh institusjovni gaskem mah gïelefaageles maahtoem utnieh.
Daam maahta bööremeslaakan ektiebarkosne darjodh dajven byjresigujmie jïh institusjovnigujmie mejnie lea *gielladieđalaš maahtaldahke.
Giellabargu sáhttá lihkostuvvat dušše dalle go servodagat maidda guoská leat mielde doarjume barggu.
Maahta ajve gïelebarkojne lyhkesidh jis voenges siebriedahkh aaj leah sïemes dan bïjre.
Gïelebarkoe maahta ajve dellie lahkaskidh goh siebriedahkh mejtie mealtan dæjpa barkoem dåarjodh.
Sámedikki deháleamos strategiija viidáset barggus bihtánsámegielain ja nuortalašgielain lea ge danne háhkat dieđuid das maid bihtánsápmelaččat ja nuortalaččat Norggas háliidit vuoruhuvvot giellabarggus.
Saemiedigkien vihkielommes strategije dennie vijriesåbpoe barkosne pijtesaemien jïh luvlesaemien gïeline, sjædta dannasinie govledh maam pijtesaemieh jïh luvliesaemieh Nöörjesne jïjtje sijhtieh prijoriteradidh gïelebarkosne.
Saemiedigkien vihkielommes strategijen vijrebe barkosne pijtesaemiengïeline jïh skåaltesaemiengïeline lea aaj dannasinie daajroeh desnie skååffedh maam pijtesaemieh jïh *nuortalaččat Nöörjesne sijhtieh gïelebarkosne prijoriteradovvedh.
Ovttasbargu Sámedikki, báikkálaš sámi servviid ja dan guovtti ásahusa gaskka, Duoddara ráffe ja Nuortasámi musea, lea lunddolaš.
Akte laavenjostoe Saemiedigkien, voenges saemiesiebriej jïh dej göökte institusjovni gaskem, Duoddará ráffe jïh Ŋstsamisk museum, sæjhta iemie årrodh.
Ektiebarkoe Saemiedigkien, dajven saemien siebriej jïh daj göökte institusjovni gaskemsh, Guevtelem *ráffe jïh Luvliesaemien museumen, iemie.
Sámegiella gávpogiin
Saemien staarine
Saemiengïele staarine
Dađistaga eambbo sápmelaččaid fárrejit eret árbevirolaš sámi ássanguovlluin.
Ahkedh jienebh saemieh dejstie aerpievuekien saemien årromedajvijste juhtieh.
Ånnetji jeenje saemiej destie juhtieh aerpiesïejhme saemien veasomedajvijste.
Leat erenoamážit stuora gávpogat mat dustejit olu sápmelaččaid.
Joekoen dah stoerre staarh jïjnjh saemieh dåastoeh.
Leah joekoenlaakan stoere staarh mah jïjnje saemieh dåastoeh.
Dát lea áibbas ođđa dilli sámegillii, dakkár dilli mii gáibida sierra strategiija.
Daate akte eevre orre tsiehkie saemien gïelese, akte tsiehkie mij aktem jïjtse strategijem kreava.
Daate lea aejvie orre tsiehkie saemiengïelese, dagkeres tsiehkie mij sjïere strategijem kreava.
Eretfárrejeaddjit árbevirolaš sámi guovlluin Norggas mannet dál gávpogiidda, ja sisafárrejeaddjit guovlluide fas bohtet eambbo ja eambbo olgoriikkas.
Daelie juhtieminie dejstie aerpievuekien saemien dajvijste Nöörjesne staari gåajkoe, mearan juhteme dajvi gåajkoe lea daamtajåbpoe ålkoelaantijste.
*Eretfárrejeaddjit aerpiesïejhme saemien dajvine Nöörjesne daelie mïnnih staaride, jïh *sisafárrejeaddjit dajvide viht båetiejih jeenje jïh jeenje ålkoelaanteste.
Jus sámegiella boahtteáiggis galgá sirdojuvvot buolvvas bulvii, de lea dárbbašlaš ásahit ođđa ásahusaid ja ođđa vuogádaga gávpogiidda gosa (olu) sápmelaččat fárrejit.
Dastegh edtja saemien boelveste boelvese sertiestidh båetijen aejkien, dle sjædta daerpies orre institusjovnh jïh orre vuekiem tseegkedh dejnie staarine gåabph (jïjnjh) saemieh juhtieh.
Jis saemiengïele båetijen aejkien edtja boelveste boelvese jåhtasovvedh, dellie daerpies tseegkedh orre institusjovnide jïh orre systeemem staaride gosse (jïjnje) saemieh juhtieh.
Mii diehtit ovdamearkka dihte Cymru/Wales guovllus ahte doppe váldet vuhtii dan eret- ja sisafárrema mii dáhpáhuvvá árbevirolaš kymrigielat guovlluin go čađahit giellaplánema.
Mijjieh daejrebe vuesiehtimmien gaavhtan Cymru’ste/ Wales, dah krööhkieh dam olkese- jïh sïjsejuhtemem mij lea dejnie aerpievuekien dajvine gusnie kymriske soptseste, gosse gïelesoejkesjimmine gïehtelieh.
Mijjieh vuesiehtimmien åvteste daejriejibie *Cymru/Walesen dajvesne ahte debpene vaeltiejih dam destie vuehtieji- jïh sïjsejuhtemem mij aerpiesïejhme kymrigïelh sjugniehtåvva dajvine goh gïelesoejkesjimmiem tjïrrehtieh.
Váldohástalus lea ahte gávpogiin šaddá sámegiella minoritehtagiella eai ge gávdno árbevirolaš arenat gos sáhttá sámástit.
Åejviehaesteme gosse saemien akte unnebelåhkoegïele staarine sjædta, jïh aerpievuekien sijjieh eah gååvnesh gusnie gïelem nåhtadidh.
Åejviehaesteme lea ahte staarine saemiengïele unnebelåhkoengïele sjædta eah aaj gååvnesh aerpiesïejhme sijjieh gusnie maahta saemiestidh.
Danne lassána gávpogiin dárbu giellaarenaide ja oahpahusvejolašvuođaide.
Dan åvteste daerpies ahkedh jienebh gïelesijjiejgujmie jïh lïerehtimmienuepiejgujmie staarine.
Dannasinie staarine læssene daerpiesvoete gïelesijjide jïh ööhpehtimmienuepide.
Lea ovttaskas suohkana ovddasvástádus láhčit diliid sámegiela oahpahussii ja ovddideapmái, ja nu sáhttá ge šaddat soaittáhat makkár fálaldagat addojuvvojit ovttaskas suohkanis.
Fïereguhten tjïelten lea dïedte sjïehteladtedh ihke nuepie sjædta lïerehtimmiem åadtjodh jïh saemien gïelem evtiedidh, jïh dannasinie dle maahta debpelen dohkoe sjïdtedh mah faalenassh mah vadtasuvvieh fïerhtene tjïeltesne.
Lea oktegs tjïelten dïedte tsiehkieh laetjedh saemiengïelen ööhpehtæmman jïh evtiedæmman, jïh dan maahta aaj sjïdtedh *soaittáhat magkeres faalenassh oktegs tjïeltesne vadtasuvvieh.
Sámediggi lea gulahallame gávpotsuohkaniiguin Álttáin, Romssain ja Osloin ovttasbargošiehtadusa birra nannet sámi giela ja kultuvrra.
Saemiedigkie staaretjïeltigujmie Alta, Tromsø jïh Oslo laavenjostoelatjkoej bïjre govlehtalleminie, juktie saemien gïelem jïh kultuvrem eevtjedh.
Saemiedigkie lea staaretjïeltigujmie Áltine gaskestalledh, Romsine jïh Oslovinie ektiebarkoelatjkoen bïjre saemien gïelem jïh kultuvrem nænnoestibie.
Dát lea buorre, muhto seammás eai atte dákkár šiehtadusat gávpoga sámi álbmogii seamma vuoigatvuođaid go mat sámegiela hálddašanguovllu álbmogis leat.
Daate hijven, seamma aejkien goh dagkerh latjkoeh eah sïjhth saemien årroejidie daejnie staarine dejtie seamma reaktide vedtedh, mejtie almetjh saemien gïelen reeremedajven sisnjelen utnieh.
Daate buerie, mohte seammasïenten eah vedtieh dagkeres latjkoeh staaren saemien aalmogasse seamma reaktide goh mah saemiengïelen reeremedajven aalmogisnie leah.
Danne lea dehálaš nannet álbmoga vejolašvuođaid ja vuoigatvuođaid geavahit sámegiela gávpogiin.
Dannasinie daerpies årroji nuepieh jïh reaktah eevtjedh, guktie dah åadtjoeh saemien staarine nåhtadidh.
Dannasinie vihkele nænnoestidh aalmogen nuepide jïh reaktah utnedh saemiengïelem staarine.
Máhttu almmolaš sámi giellaplánema birra
Daajroe byögkeles saemien gïelesoejkesjimmien bïjre
Maahtoe byjjes saemien gïelesoejkesjimmien bïjre
Stuorámus bargu maid Norgga eiseválddit leat dahkan almmolaš sámi giellaplánema dáfus, lea mearridit sámelága giellanjuolggadusaid 1990:s ja ásahit sámegiela hálddašanguovllu 1992 rájes.
Dïhte stööremes dahkoe maam nöörjen åejvieladtjh leah dorjeme byögkeles saemien gïelesoejkesjimmien sisnjelen, lij saemielaaken gïelenjoelkedassh nænnoestidh 1990, jïh saemien gïelen reeremedajvem sjïehtesjidh 1992 raejeste.
Stoeremes barkoe aaj Nöörjen åejvieladtjh dorjeme byjjes saemien gïelesoejkesjimmien dïete, lea saemienlaaken gïelenjoelkedasside jaepien 1990 nænnoestidh jïh saemiengïelen reeremedajvem tseegkedh 1992:n raejeste.
Sámelága giellanjuolggadusat ja ortnet sierra hálddašanguovlluin leat dehálaš reaiddut giellanannema barggus.
Saemielaaken gïelenjoelkedassh jïh öörnege aktine sjïere reeremedajvine leah vihkeles dïrregh gosse edtja gïelem eevtjedh.
Saemienlaaken gïelenjoelkedassh jïh öörnege sjïere reeremedajvine leah vihkeles dïrregh gïelenænnoestimmien barkosne.
Dát reaiddut fertejit geavahuvvot.
Tjuara daejtie dïrregidie nåhtadidh.
Daah dïrregh tjuerieh åtnasovvedh.
NIBR Álttás čađahii 2000:s geavaheaddjiiskkadeami guovttegielat bálvalusaid hárrái sámegiela hálddašanguovllus.
Jaepien 2000 NIBR Altesne aktem utnijegoerehtimmiem guektiengïeleldh dïenesji bïjre darjoeji saemien gïelen reeremedajven sisnjelen.
*NIBR Áltesne jaepien 2000 tjïrrehti utnijegoerehtimmien gööktengïeleh dïenesji gaavhtan saemiengïelen reeremedajvesne.
Dát iskkadeapmi guoskkaha diliid nu go dat ledje duhátjagi molsumis.
Daate goerehtimmie vuesehte guktie lij stoerretjuetiemålsomen.
Daate goerehtimmie tsiehkieh dan sjåavohte goh dah lin *duhátjagi molsesovvemisnie.
Sámi instituhtta evaluerii sámelága giellanjuolggadusaid 2006/07:s.
Saemien instituhte aktem vuarjasjimmiem saemielaaken gïelenjoelkedassijste tjïrrehti 2006/2007.
Saemien instituhte saemienlaaken gïelenjoelkedasside evalueeri 2006:n/07:sne.
Evaluerema lei Kultur- ja girkodepartemeanta diŋgon.
Kultuvre- jïh gærhkoedepartemeente lij daam vuarjasjimmiem dongkeme.
Vuarjasjimmien lij Kultuvre- jïh gærhkoedepartemeente dongkeme.
Evalueren konkluderii ahte sámelága giellanjuolggadusat leat doaibman bures sámegiela stáhtusa hárrái, vaikko leat stuora rievddadeamit das movt láhka čuvvojuvvo.
Vuarjasjimmie vihteste saemielaaken gïelenjoelkedassh leah hijven orreme saemien gïelen staatusen gaavhtan, jalhts stoerre jeerehtsh guktie laakem tjïrrehte.
Evalueerem *konkluderii ahte saemienlaaken gïelenjoelkedassh hijven jåhteme saemiengïelen staatusen gaavhtan, jalhts leah stoere #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><der_nomact><n><pl><nom> desnie guktie laake seatadåvva.
Sámegiela dilli olggobealde hálddašanguovllu gal ii leat buorre, ja evalueren konkludere dainna ahte hálddašanguovlu ferte viiddiduvvot.
Ij leah dan hijven tsiehkieh saemien gïelese reeremedajven ålkolen, jïh vuarjasjimmie vihteste reeremedajve tjuara væjranidh.
Saemiengïelen tsiehkie ålkolen reeremedajven hågkh ij leah buerie, jïh evalueerem *konkludere dejnie ahte reeremedajve tjuara vijriedovvedh.
Evalueren evttohii maid ásahit “ealáskahttinlávdegotti” sámegielaid hárrái, danne go láhka ii akto nagot ealáskahttit sámegiela guovlluin gos odne lea áigojuvvon.
Vuarjasjimmmie aaj raeriesti aktem ”jealajimmiemoenehtsem” tseegkedh saemien gïelide, juktie laake oktegh ij leah nuekies jis edtja saemien gïelem jealajidh dejnie dajvine gusnie gïele håvhtadihks daan biejjien.
Vuarjasjimmie uvtedi maam tseegkijibie “jealajimmiemoenehtsen” saemiengïeli gaavhtan, dannasinie goh ij laake oktegh gaegnedh saemiengïelen dajvine jealajehtedh gusnie daenbiejjien #sïjhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Wencke Brenna girji Samene i rettssystemet 2005:s buktá ođđa dieđu sámegiela geavaheami birra Finnmárkku riektevuogádagas ja movt sápmelaččat vásihit diliid.
Wencke Brennan gærja Samene i rettssystemet jaepeste 2005 orre daajroem buakta guktie reaktasuerkie Finnmarhkesne saemien gïelem nåhtede, jïh guktie saemieh daam dååjreme.
Wencke Brennan gærja *Samene i. *rettssystemet jaepien 2005 orre daajroem buakta saemiengïelen pråvhkoen bïjre Finnmaarhken reaktasuerkesne jïh guktie saemieh tsiehkieh demtieh.
Eará stuorát bargguid dáfus, mat leat dahkkojuvvon sámegiela ja giellaplánema birra maŋŋel 2000, namuhit mii Inger Marie Gaup Eira čielggadeami Sámegiella Davviriikkain – stáhtus- ja domenačielggadeapmi 2001:s ja Torunn Pettersena ja Johanne Gaup čielggadeami almmolaš sámi diehtojuohkinbálvalusa birra, dat maid 2001:s.
Jeatjah stuerebe barkoeh leah dorjesovveme saemien gïelen jïh gïelesoejkesjimmien bïjre 2000 mænngan, jïh dej gaskem neebnebe Inger Marie Gaup Eiran salkehtimmiem Samisk språk i Norden – Status og domeneutredning jaepeste 2001, jïh Torunn Pettersen jïh Johanne Gaupen salkehtimmie byögkeles saemien bïevnesedïenesjen bïjre, aaj jaepeste 2001.
Jeatjah stoerebe barkoej dïete, mah dorjesovveme saemiengïelen jïh gïelesoejkesjimmien bïjre mænngan 2000:n, mijjieh muenieh Inger Marie Gaup Eiran salkehtimmiem Saemiengïele Noerhtelaantine – staatuse- jïh *domenačielggadeapmi jaepien 2001 jïh Torunn Pettersenen jïh Johanne Gaupen salkehtimmien byjjes saemien bïevnesedïenesjen bïjre, dïhte aaj jaepien 2001.
Sámediggi lea ovdal ráhkadan raporttaid sámegiela birra servodagas.
Saemiedigkie aarebi reektehtsh dorjeme saemien gïelen bïjre siebriedahkesne.
Saemiedigkie lea aarebi dorjeme reektehtsh saemiengïelen bïjre siebriedahkesne.
Áiggis maŋŋel 2000 namuhit mii Sámedikki giellastivrra guovtti raportta, Sámegiela geavaheapmi 2004:s ja 2008:s ja Sámediggeráđi čilgehusa sámi giela birra 2004:s.
Jaepien 2000 raejeste neebnebe dejtie göökte reekehtsidie Saemiedigkien gïeleståvroste, Bruken av samisk språk, jaepijste 2004 jïh 2008, jïh Saemiedigkieraerien bïevnese saemien gïelen bïjre jaepeste 2004.
Tïjjesne mænngan 2000:n mijjieh moenijibie Saemiedigkien gïeleståvroen göökten reektehtsen, Saemiengïelen pråvhkoe jaepien 2004 jïh jaepien 2008 jïh Saemiedigkieraerien tjïelkestimmiem saemien gïelen bïjre jaepien 2004.
Ruoŧa ráđđehus buvttii 2006:s almmolaš čielggadeami (RÁČ) mii guoskkahii erenoamážit lullisámegiela boahttevaš dili Ruoŧas.
Sveerjen reerenasse aktem byögkeles salkehtimmiem (SOU) böökti jaepien 2006, mij sjïerelaakan dam båetijen aejkien tsiehkiem åarjelsaemien gïelese Sveerjesne digkiedi.
Svïenske reerenasse jaepien 2006 byjjes salkehtimmien buektieji (*RÁČ) mij sjåavoehti joekoenlaakan åarjelsaemiengïelen båetije tsiehkiem Sveerjesne.
Oasi das mii digaštallojuvvo doppe lullisámegiela dili birra, sáhttá maid buohtastahttit Norgga beale diliiguin.
Naakede destie maam desnie digkede åarjelsaemien tsiehkien bïjre, maehtebe aaj nöörjen tsiehkide sertiestidh.
Boelhken desnie mij debpene åarjelsaemiengïelen tsiehkien bïjre digkiedallesåvva, maahta aaj Nöörjen bieliem tsiehkiejgujmie mohtedidh.
Buot barggut mat bajábealde leat namuhuvvon, muitalit veaháš giellaplánenvásáhusaid birra sámi guovlluin maŋemus logi jagiid, ja dát girjjálašvuohta lea lunddolaš oassi Sámediggedieđáhusa máhttovuođus sámegiela birra.
Gaajhkh dah barkoeh mah leah bijjielisnie neebneme, jiehtieh maam akt dej dååjrehtimmiej bïjre gïelesoejkesjimmine saemien dajvine dej minngemes luhkie jaepiej, jïh daah tjaalegh leah akte iemie bielie daajroevåaroemistie Saemiedigkiebïevnesasse saemien gïelese.
Gaajhkh barkoeh mah bijjelen moenesovveme, soptsestieh #naan<prn><ind><nom> gïelesoejkesjimmievaesehtsi bïjre saemien dajvine minngebe luhkie jaepieh, jïh daate litteratuvre lea iemie boelhke Saemiedigkiebïevnesen maahtoevåaroemisnie saemiengïelen bïjre.
Máhttu almmolaš giellaplánema birra Skandinávia olggobealde
Daajroe byögkeles gïelesoejkesjimmien bïjre Skandinavijen ålkolen
Maahtoe byjjes gïelesoejkesjimmien bïjre Skandinávian ålkolen
Sámediggi áigu iežas giellapolitihkas maiddái váldit oahpa giellaplánemis mii dáhpáhuvvá eará máŋggagielat guovlluin.
Saemiedigkie sæjhta sov gïelepolitihkesne aaj lïeredh guktie gïelesoejkesjimmine barkeme jeatjah gelliegïeleldh dajvine.
Saemiedigkie sæjhta jïjtjemse gïelepolitihkeste aaj learam gïelesoejkesjimmeste vaeltedh mij sjugniehtåvva jeatjah gelliengïeleh dajvine.
Leat vuosttažettiin eamiálbmogiid ja gielalaš minoritehtaid vásáhusat eará demokráhtalaš riikkain maid lea álkimus sirdit alcceseamet.
Eeremasth dle dååjrehtimmieh aalkoealmetjijste jïh gïeleldh unnebelåhkojste jeatjah demokrateles staatine mah leah aelhkemes mijjese sertiestidh.
Leah voestegh aalkoeåålmegi jïh gïeleh minoriteeti vaesehtsh jeatjah demokraateles/demokrateles rïjhkine mej aelhkemes juhtedh jïjtjemidie.
Māorigiela dilli, mii lea Aotearoa/Ođđa Selándda eamiálbmotgiella, ja kymrigiela dilli Cymrus/ Walesas Stuorabritánnias leat ovdamearkkat main sáhttá viežžat oahpa Sápmái.
Guktie lea gïeline māori, mij lea aalkoealmetjegïele Aotearoasne/New Zealand, jïh kymriske gïeline Cymru’sne/Wales Stoerrebritannijesne gåarede maam akt lïeredh Saepmesne.
*Māorigiela tsiehkie, mij Aotearoan orre Zealaanten aalkoeåålmegegïele/aalkoeåålmehgïele/aalkoeåålmhgïele, jïh kymrigïelen tsiehkie *Cymrus/ Walesesne *Stuorabritánnias leah vuesiehtimmieh mejnie maahta learam veedtjedh Saaman.
Dán oktavuođas čujuhit artihkkalii “Te Kōhanga Reo.
Maehtebe daan sjïekenisnie vuesiehtidh tjaalegasse “Te Kōhanga Reo.
Daennie gaskesisnie artihkelasse tjaatsestieh “*Te Kōhanga Reom.
Māori Language Revitalization” 2001:s ja girjái Welsh in the Twenty-First Century 2010:s.
Māori Language Revitalization” jaepeste 2001, jïh gærjese Welsh in the Twenty-First Century jaepeste 2010.
*Māori *Language *Revitalization” jaepien 2001 jïh gærjese *Welsh im t.*he Twenty-*First Centuryen/Centuryn jaepien 2010.
Vuosttažis mii mearkkašit erenoamážit man dehálaččat mánáidgárddit leat leamaš buoremuddui lihkostuvvan māorigiela ealáskahttimis Aotearoas/Ođđa Selánddas.
Dennie voestes neebneme barkosne vuejnebe ojhte man vihkeles maanagïerth leah orreme dennie daan mearan læhkoes jieljiehtimmesne gïeleste māori, Aotearoa’sne/ New Zealand.
#Voestes<adj><ord><sg><ine> mijjieh joekoenlaakan krööhkestibie maam vihkielåbpoe maanagïerth buerietïjjese orreme lahkaskamme *māorigiela jealajimmesne Aotearoesne/Orre Zealaantesne.
Dan maŋibus mearkkašit mii deattu mii biddjo eret- ja sisafárremii mii dál dáhpáhuvvá árbevirolaš kymrigielat guovlluin Cymrus/ Walesas.
Dennie minngemes barkosne krööhkebe dam iedtjem maam olkese- jïh sïjsejuhteme åådtje, mij daelie aerpievuekien kymriske gïeledajvine Cymru’sne/Wales heannedemine.
Dam *maŋibus mijjieh krööhkestieh leavloem mij destie byöjoe- jïh sïjsejuhtiemasse mij daelie aerpiesïejhme kymrigïelh sjugniehtåvva dajvine *Cymrus/ Walesesne.
Dát lea maid dakkár ášši mii ferte digaštallojuvvot sámi oktavuođain.
Daate lea mij akt maam aaj tjuara digkiedidh saemien tsiehkesne.
Daate lea aaj dagkeres aamhtese mij tjuara saemien gaskesinie digkiedallesovvedh.
Guovddáš hástalusat
Dah uvtemes haestemh
Voernges haestemh
Giella lea čielgasit sihke priváhta ja almmolaš ášši.
Gïele lea ojhte dovne akte privaate jïh akte byögkeles aamhtese.
Gïele tjïelkebe dovne privaate jïh byjjes aamhtesen.
Sámegiela boahtteáigi lea dan duohken man olu guhtege mis geavaha sámegiela lunddolaš gulahallanreaidun nu olu oktavuođain go vejolaš, ja movt servodat láhčá diliid nu ahte dat galgá leat vejolaš.
Guktie saemien gïeline sjædta båetijen aejkien lea gidtjh guktie fïereguhte mijjeste saemien nåhtede goh akte iemie govlesadtemegïele, jïh guktie siebriedahke sjïehteladta ihke daate edtja gåaradidh.
Saemiengïelen båetije aejkie lea dan duekesne maam jïjnje fïereguhte mijjesne åtna saemiengïelen iemie gaskesadtemedïrreginie dan jïjnje gaskesinie goh buektehte, jïh guktie siebriedahke tsiehkieh dan laatja dïhte #buektiehtidh<vblex> edtja.
Sámegiela suddjemis, nannemis ja ovddideamis leat olu hástalusat maid ii sáhte dušše Sámedikkis čoavdit.
Gosse edtja gorredidh, eevtjedh jïh saemien gïelem evtiedidh, dle jïjnjh haestemi uvte tjåådtje mejtie Saemiedigkie oktegh ij buektehth loetedh.
Saemiengïelen åelesne, nænnoestimmesne jïh evtiedimmesne leah jïjnje haestemh mejtie ij maehtieh ajve Saemiedigkesne tjuevtedh.
Lea sáhka sihke servodatdiliin, giela ovddasvástádusjuogus ja válddis ja buriin rámmaeavttuin buot dásiin servodagas.
Daate dovne siebriedahketsiehkiej, dïedtejoekedimmien jïh faamoen bïjre gïelen sisnjelen, jïh hijven mierietsiehkiej bïjre gaajhkine daltesinie siebriedahkesne.
Lea håaleme dovne siebriedahketsiehkine, gïelen dïedtejoekedimmesne jïh vaeltesth jïh buerie mierietsiehkine #gaajhke<prn><ind><pl><loc> daltesijstie siebriedahkeste.
Giellapolitihkka lea máŋgga dáfus guoskkahan ovttaskas olbmo vuoigatvuođa geavahit ja oahppat sámegiela.
Gellien aejkien dle gïelepolitihke orreme fïerhten almetjen reaktan bïjre saemien nåhtadidh, jïh lïerehtimmiem åadtjodh saemien gïelesne.
Gïelepolitihke lea gellien dïete sjåavoehtamme oktegs almetjen reaktam utnedh jïh lïeredh saemiengïelem.
Viidáset barggus nannet ja ovddidit sámegiela ferte deattuhit makkár dárbbut gielas leat jus galgá nannejuvvot ja ovdánit.
Juktie eevtjedh jïh evtiedidh saemien gïelem guhkiebasse, sæjhta badth daerpies årrodh fokusem utnedh dejtie daerpiesvoetide gïele daarpesje.
Vijrebe barkosne nænnoestibie jïh saemiengïelem evtiedibie tjuara tjïelkestehtedh magkeres daerpiesvoeth gïelesne leah jis edtja nænnoestovvedh jïh åvtenidh.
Jus galgá sihkkarastit giela boahtteáiggi, de lea mearrideaddji mearkkašupmi das ahte sámegiel geavaheddjiid lohku lassána.
Juktie gïelen båetijen aejkiem gorredidh, dle eevre daerpies jienebh aelkieh saemien nåhtadidh.
Jis edtja gïelem gorredidh båetijen aejkien, dellie lea nænnoestæjja mïerhkesjimmie desnie ahte saemiengïeleh utniji låhkoe læssene.
Barggus joksat Sámedikki mihtu ahte lasihit sámegiela geavaheddjiid, leat olu hástalusat maid lea dárbu čilget dárkileappot.
Jis edtja Saemiedigkien ulmiem jaksedh jienebh utniji bïjre saemien gïeleste, dle mijjen jïjnjh haestemh mejtie lea daerpies lïhkebe ållermaehtedh.
Barkosne Saemiedigkien vuepsiem jaksijibie ahte lissiehtidh saemiengïelen utnijh, jïjnje haestemh mejtie lea daerpiesvoete boejhkelidh eensigåbpoelaakan.
Sámegiela stuorámus hástalusat leat:
Dah bijjemes haestemh saemien gïelese:
Saemiengïelen stoeremes haestemh leah:
Ovddasvástádusjuohku ja váldi giellaáššiin
Dïedtejoekedimmie jïh faamoe gïelegyhtjelassine
Dïedtejoekedimmie jïh stilleme gïelegyhtjelassine
Sámegiela rámmaeavttut
Saemien gïelen mierietsiehkieh
Saemiengïelen mierietsiehkieh
Sámegiela geavaheaddjit
Utnijh saemien gïeleste
Saemiengïelen utnijh
Almmolaš hálddašeapmi
Byögkeles reereme 20
Byjjes reereme
Iešguđetlágan gielladilit
Joekehts gïeletsiehkieh
Ovmessie gïeletsiehkieh
Duohta vejolašvuođat geavahit sámegiela
Tjïelke nuepieh saemien nåhtadidh
Saetnies nuepieh saemiengïelem utnieh
Ovddasvástádusjuohku ja váldi giellaáššiin Leat olu ja iešguđetlágan ovddasteaddjit mielde sámegillii guoski áššiin.
Dïedtejoekedimmie jïh faamoe gïelegyhtjelassine Jïjnjh jïh joekehts aktöörh leah meatan guvvesne gosse saemien gïelen bïjre.
Dïedtejoekedimmie jïh stilleme gïelegyhtjelassine Leah jïjnje jïh ovmessie saadthalmetjh mealtan saemiengïelese dïjpije aamhtesinie.
Dát sáhttá dagahit unnán kontinuitehta, váilevaš ovttastahttima doaibmabijuid dáfus, eahpesihkkaris ovddasvástádusjuogu ja ipmárdusa ovttaskas giellageavaheaddjái.
Dan åvteste maahta onne kontinuiteete sjïdtedh, iktedimmie råajvarimmijste fååtese, jïh fïereguhte gïeleutnije jueriedisnie sjædta dïedten jïh nuepiej bïjre.
Daate maahta darjodh ånnetji kontinuiteetem, fååtesæjja ektiedimmien råajvarimmiej dïete, *eahpesihkkaris dïedtejoekedimmiem jïh goerkesem oktegs gïeleutnijasse.
Dákkár dilli ii leat buorre sámegiela ovddideami dáfus, ja lea ge dárbu buorebut čielggadit ovddasvástádus- ja rollajuogu.
Akte dagkeres tsiehkie ij leah maereles gosse edtja saemien gïelem evtiedidh, jïh sæjhta daerpies årrodh aktine tjïelkebe dïedte- jïh råållajoekedimmine.
Dagkeres ij tsiehkie leah buerie saemiengïelen evtiedimmien dïete, jïh lea aaj daerpiesvoete buerebelaakan tjïelkedidh dïedte- jïh #råålla<n><cmp_sgnom><cmp>#jåakoe<n><sg><gen>.
Sámegiella lea okta sámi servodaga vuođđoáššiin, ja Sámediggi berre sápmelaččaid álbmotválljen orgánan leat čielgaset ovddasteaddji giellapolitihkas, ja das berre leat olu stuorát váldi giellaáššiin go odne lea.
Saemien gïele lea akte dejstie maadthbiehkijste saemien siebriedahkesne, jïh Saemiedigkie byöroe goh saemiej almetjeveeljeme åårgane, akte tjïelkebe aktööre gïelepolitihkesne årrodh, jïh sagki stuerebe faamoem gïelegyhtjelassine utnedh goh daan biejjien.
Saemiengïele lea akte saemien siebriedahken våaromeaamhtesinie, jïh Saemiedigkie byöroe saemiej åålmehveeljesovveme orgaanine årrodh tjïelkebe saadthalmetjen gïelepolitihkesne, jïh desnie byöroe jïjnje årrodh stoerebe stilleme gïelegyhtjelassine goh daenbiejjien lea.
Sámedikki duohta váikkuheapmi giellaáššiin lea dehálaš sámegiela boahtteáigái.
Saemiedigkien tjïelke faamoe gïelegyhtjelassine lea vihkeles saemien båetijen aejkien gaavhtan.
Saemiedigkien saetnies dïedte gïelegyhtjelassine lea vihkeles saemiengïelen båetijen aajkan.
Sámedikkis lea odne unnán váldi giellaovddidanbarggus servodagas, ja lea unnán váikkuheapmi almmolaš giellaplánemis.
Daan biejjien Saemiedigkien onne faamoe gïeleevtiedimmiebarkosne siebriedahkesne, jïh onne faamoe byögkeles gïelesoejkesjimmesne.
Saemiedigkesne lea daenbiejjien ånnetji vaeltije gïeleevtiedimmiebarkosne siebriedahkesne, jïh lea ånnetji dïedte byjjes gïelesoejkesjimmesne.
Sámedikkis lea gal ráđđádallansoahpamuša bokte vejolašvuohta ráđđádallat áššiin mat gusket sámi álbmogii, muhto dát ii leat doarvái sihkkarastit sámegiela boahtteáiggi.
Konsultasjovnelatjkoen tjïrrh dle Saemiedigkie maaje nuepiem åtna aamhtesi bïjre rååresjidh mah leah saemien årroji bïjre, men daate ij leah nuekies juktie saemien gïelen båetije aejkiem gorredidh.
Saemiedigkien lea hågkh rååresjadtemelatjkoen baaktoe nuepie rååresjadtedh aamhtesinie mah saemien aalmogasse dijpieh, mohte ij daate nuekies leah saemiengïelem båetijen aejkien gorredidh.
Sámegiela rámmaeavttut Váilevaš ekonomalaš, hálddahuslaš ja olmmošlaš resurssat leat stuora hástalussan sámegiela nannema barggus.
Mierietsiehkieh saemien gïelese Juktie ekonomeles, reereles jïh almetjen vierhtieh fååtesieh, dle dïhte akte stoerre haesteme gosse edtja saemien gïelem eevtjedh.
Saemiengïelen mierietsiehkieh Fååtesæjja ekonomeles, reerije jïh garkeles #resursse<n><pl><nom> leah stoere haestieminie saemiengïelen nænnoestimmien barkosne.
Váilevaš giellagelbbolašvuohta buot servodatsurggiin lea stuorámus hehttehus sámegiela geavaheapmái, oahpaheapmái ja ovddideapmái.
Gaajhki siebriedahkesuerkiej sisnjeli dle vaanoe gïelemaahtoste dïhte stööremes heaptoe jis edtja nåhtadidh, lïerehtimmiem åadtjodh jïh saemien gïelem evtiedidh.
Fååtesæjja gïelemaahtaldahke #gaajhke<prn><ind><pl><loc> #siebriedahke<n><cmp_sgnom><cmp>#suerkie<n><pl><loc> lea stoeremes dåeriesmoere saemiengïelen pråvhkose, ööhpehtæmman jïh evtiedæmman.
Dát sáhttá leat juogo njálmmálaš ja/dahje čálalaš giellagelbbolašvuohta, muhto maiddái fágagiellagelbbolašvuohta sámegielagiid gaskkas.
Maahta årrodh dan åvteste dovne njaalmeldh jïh/jallh tjaaleldh gïelemaahtoe fååtese, men aaj faagegïeleldh maahtoe saemiengïeleldh almetji luvnie fååtese.
Daate #jåakoe<n><sg><gen> maahta #njaalmeldh<adj><sg><nom> jïh/jallh tjaaleldh gïelemaahtaldahke, mohte aaj faagegïelemaahtaldahke saamastalliji gaskesne.
Buriid rámmaeavttuid haga lea sámegiela nannema ja ovddideami višuvnnain ja buriin mihttomeriin unnán árvu.
Jis ij hijven mierietsiehkieh utnieh dle visjovnh jïh hijven ulmieh eevtjemen jïh evtiedimmien bïjre saemien gïeleste, sijhtieh onne aarvoem utnedh.
Bueriej mierietsiehkiej namhtah lea saemiengïelen nænnoestimmien jïh evtiedimmien visjovnine jïh buerie ulmine ånnetji aarvoe.
Sámegiela geavaheaddjit Okta dain deháleamos eavttuin sámegiela boahtteáiggi sihkkarastimis lea ahte gávdnojit olbmot geat geavahit giela.
Utnijh saemien gïeleste Akte dejstie vihkielommes krïevenassijste juktie saemien gïelen båetije aejkiem gorredidh, lea almetjh gååvnesieh mah gïelem nåhtadieh.
Saemiengïelen utnijh Akte dejnie vihkielommes moenemetsiehkine saemiengïelen båetijen aejkien gorredimmesne lea ahte almetjh gååvnesieh gïeh gïelem utnieh.
Geavaheddjiid ahkečoahkkádus lea hui guovddáš ášši, ja lea dehálaš ahte mánáidlohku geat ožžot sámegiel oahpahusa lassána.
Gïeleutniji aaltere akte vihkeles faktovre, jïh vihkeles learohkelåhkoe mij lïerehtimmiem åådtje saemien gïelesne, læssene.
Utniji *ahkečoahkkádus lea dan voernges aamhtese, jïh vihkele ahte maanajlåhkoe gïeh saemiengïeleh ööhpehtimmiem åadtjoeh læssene.
Dát mielddisbuktá ahte giellasirdin buolvvaid gaskkas ferte nannejuvvot.
Daate sæjhta jiehtedh gïelesertiestimmie boelveste boelvese tjuara buerebe sjïdtedh.
Daate mealtan buakta ahte gïelesertiestimmien boelvi gaskesne tjuara nænnoestovvedh.
Eanebut fertejit válljet sámegiela ruovttugiellan, váhnemat fertejit válljet sámegiela mánáid vuosttašgiellan skuvllas, ja dasto fertejit buohkat geat háliidit oažžut vejolašvuođa oahppat sámegiela.
Jienebh tjuerieh saemien hïejmegïeline veeljedh, eejhtegh tjuerieh saemien voestesgïeline sijjen maanide veeljedh skuvlesne, jïh ij goh unnemes dle gaajhkesh mah sijhtieh, tjuerieh nuepiem åadtjodh saemien lïeredh.
Jeenjelaakan tjuerieh saemiengïelem veeljedh gåetiegïeline, eejtegh tjuerieh saemiengïelem veeljedh maanaj voestesgïeline skuvlesne, jïh dehtie minngede tjuerieh gaajhkesh gïeh sijhtieh nuepiem åadtjodh saemiengïelem lïeredh.
Dát mielddisbuktá ahte maiddái sii geat eai leat sápmelaččat ožžot vejolašvuođa oahppat sámegiela.
Dellie aaj laedtieh tjuerieh nuepiem åadtjodh saemien lïeredh.
Daate mealtan buakta ahte aaj dah eah gïeh leah saemieh nuepiem åadtjoeh saemiengïelem lïeredh.
Almmolaš hálddašeapmi
Byögkeles reereme
Byjjes reereme
Sámegiella mii lea almmolaš giella ferte geavahuvvot almmolaš hálddašeamis mihá eambbo, ja almmolaš dieđut fertejit maid addot sámegillii.
Dan åvteste saemien akte byögkeles gïele, dle byögkeles reereme tjuara vielie saemien nåhtadidh, jïh byögkeles bïevnesh tjuerieh aaj saemien gïelesne årrodh.
Saemiengïele mij byjjes gïele tjuara byjjes reeremisnie sagki åtnasovvedh jeenje, jïh byjjes daajroeh tjuerieh aaj saemiengïelese vodtedh.
Dát lea dehálaš sihke sihkkarastin dihte ovttaskas olbmuid giellavuoigatvuođaid, muhto maiddái čalmmustahttin ja árvvus atnin dihte sámegiela Norggas.
Daate vihkeles dovne fïerhten almetjen gïelereaktah gorredidh, men aaj gïelem våajnoes darjodh jïh saemien gïelese Nöörjesne aarvoem vedtedh.
Daate vihkele dovne gorredidh åvteste oktegs almetji gïelereaktaj, mohte aaj tjelmiestehtemen jïh aarvosne utnedh åvteste saemiengïelem Nöörjesne.
Sámelága giellanjuolggadusat sihkkarastet ovttaskas olbmo vuoigatvuođa geavahit ja oahppat sámegiela dihto geográfalaš guovlluid siskkobealde.
Saemielaaken gïelenjoelkedassh gorredieh fïerhten almetjen reaktam saemien nåhtadidh, jïh lïerehtimmiem åadtjodh saemien gïelesne såemies geografeles dajvi sisnjeli.
Saemienlaaken gïelenjoelkedassh oktegs almetjen reaktam gorredieh utnedh jïh lïeredh saemiengïelem såemies geograafeles dajvi sisnjelen.
Dát mielddisbuktá ahte sámi álbmogis leat iešguđetlágan vuoigatvuođat geavahit sámegiela, dan duohken gos sii orrot.
Gosse naemhtie dle saemien årrojh joekehts reaktah åadtjoeh saemien nåhtadidh, jearohke gusnie årroeminie.
Daate mealtan buakta ahte saemien aalmogen leah ovmessie reaktah saemiengïelem utnedh, dan duekesne gusnie dah årroeh.
Dákkár vealaheapmi ii leat dohkálaš.
Akte dagkeres joekehtsgïetedimmie ij leah reaktoe gænnah.
Dagkeres ij joekehtsgïetedimmie leah #dåhkasjidh<vblex><prfprc><sg><nom>.
Servodatovdáneapmi gos dađistaga eanebut fárrejit gávpogiidda dagaha ahte ain eanet sápmelaččat fárrejit olggobeallái sámegiela hálddašanguovllu.
Siebriedahken evtiedimmie, aktine daamtaj stuerebe låhkoe almetjijstie mah staaride juhtieh, dorje guktie sagki jienebh saemieh orrijieh saemien gïelen reeremedajven ålkolen.
Siebriedahkeevtiedimmie gusnie ånnetji jeenjh staaride juhtieh dorje ahte annje jeenje saemieh juhtieh *olggobeallái saemiengïelen reeremedajvem.
Danne lea dárbu guorahallat hálddašanmodealla sihkkarastin dihte ovttaskas olbmo vuoigatvuođa geavahit sámegiela go deaivvada almmolaš hálddahusain.
Dannasinie daerpies reerememaallem staeriedidh juktie gorredidh fïerhte almetje reaktam åådtje saemien nåhtadidh byögkeles reereminie.
Dannasinie lea daerpiesvoete goerehtalledh reerememaallen gorredidh åvteste oktegs almetjen reaktam utnedh saemiengïelem goh byjjes reereminie gaavnesje.
Iešguđetlágan gielladilli
Joekehts gïeletsiehkieh
Ovmessie gïeletsiehkie
Sámegiela dilli rievddada guovllus guvlui.
Guktie lea saemien gïeline lea joekehts dajveste dajvese.
Saemiengïelen tsiehkie dajvesne dajvese #jorkestovvedh<vblex><der_d><vblex><indic><pres><p3><sg>.
Sámegiella juhkkojuvvo máŋgga gillii, ja dain leat hui iešguđetlágan hástalusat.
Saemien gïele lea juakeme jienebh gïeline, jïh gaajh joekehts haestemi uvte tjåådtje.
Saemiengïele gellien gïelese #juekedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>, jïh dejnie leah dan ovmessie haestemh.
Danne fertejit doaibmabijut heivehuvvot daid iešguđetge gielaid dárbbuide.
Tjuara dannasinie råajvarimmide sjïehtedidh gïeli joekehts daerpiesvoetide.
Dannasinie tjuerieh råajvarimmieh sjïehtelovvedh daj ovmessieaaj gïeli daerpiesvoetide.
Dákkár dilli gáibida máhtu ja dieđuid daid iešguđetge dárbbuid birra mat dain iešguđetge guovlluin leat.
Gosse lea naemhtie dle daajroe jïh bïevnesh daerpies dej ovmessie daerpiesvoeti bïjre, mah leah dejnie ovmessie dajvine.
Dagkeres tsiehkie maahtoem kreava jïh daajroej daj ovmessieaaj daerpiesvoeti bïjre mah dejnie ovmessieaaj dajvine leah.
Dákkár máhtu ferte háhkat buriid kártemiid ja analysaid bokte.
Tjuara dagkeres daajroem skååffedh hijven goerehtallemi jïh analysi tjïrrh.
Dagkeres soekse tjuara skååffedh buerie goerehtallemi jïh joekehtimmiej baaktoe.
Dán rádjái eai leat čađahuvvon nie dárkilis guorahallamat eat ge leat lihkostuvvan háhkat doarvái buori dokumentašuvnna gielladiliid birra servodagas.
Daan mearan dle ij dagkerh veele goerehtimmieh dorjeme, jïh ij leah buektiehtamme nuekies hijven vihtiestimmiem skååffedh gïeletsiehkien bïjre siebriedahkesne.
Daan raajan eah leah naemhtie tjïrrehtovveme eensi goerehtallemh ibie aaj lahkaskamme nuekies skååffedh bueriem vihtiestimmien gïeletsiehkiej bïjre siebriedahkesne.
Dát lea stuora hástalus sámegiela nannema viidáset barggus.
Daate akte stoerre haesteme gosse edtja saemien gïelem eevtjedh.
Daate stoere haesteme saemiengïelen nænnoestimmien vijrebe barkosne.
Duohta vejolašvuođat geavahit sámegiela
Tjïelke nuepieh saemien gïelem nåhtadidh.
Saetnies nuepieh saemiengïelem utnieh
Lea stuora hástalus go váilot duohta vejolašvuođat geavahit ja oahppat sámegiela.
Akte stoerre haesteme gosse rïektes nuepieh fååtesieh saemien nåhtadidh, jïh lïerehtimmiem åadtjodh saemien gïelesne.
Lea stoere haesteme goh saetnies nuepieh fååtesieh utnedh jïh saemiengïelem lïeredh.
Sámegiela almmolaš geavaheami lassin dárbbašit mii buriid giellaarenaid sámegiela várás.
Lissine dan byögkeles åtnose saemien gïeleste, dle daarpesjibie hijven gïelesijjieh saemien gïelese sjïehtesjidh.
Saemiengïelen byjjes pråvhkoen lissine mijjieh daarpesjieh bueriej gïelesijjide saemiengïelen muhteste.
Sámegiela geavaheddjiidlogu lassáneapmi lea dan duohken ahte lea vejolaš geavahit sámegiela buot servodatsurggiin ja buot oktavuođain.
Juktie aktem lissiehtimmiem åadtjodh saemien gïeleutnijijstie dle tjuara nuepie årrodh saemien nåhtadidh gaajhkine siebriedahken suerkine, jïh iktegisth.
Saemiengïelen utnijilåhkoen læssanimmie lea dan duekesne ahte #buektiehtidh<vblex> utnedh saemiengïelem #gaajhke<prn><ind><pl><loc> #siebriedahke<n><cmp_sgnom><cmp>#suerkie<n><pl><loc> jïh #gaajhke<prn><ind><pl><loc> gaskesinie.
Lea maid stuora váilevašvuohta iešguđetlágan sámegielat fálaldagaid dáfus mánáide ja nuoraide.
Aaj jïjnjh ovmessie saemiengïeleldh faalenassh maanide jïh noeride fååtesieh.
Lea aaj stoere #fååtesidh<vblex><tv><prsprc><der_vuota><n><sg><nom> ovmessie saemiengïeleh faalenassi dïete maanide jïh noeride.
Eanas sámegielagat leat doaibmi guovttegielagat, oallugat maiddái máŋggagielagat.
Dah ellen jeanatjommes mah saemiestieh leah funksjovnelle guektiengïeleldh, jeenjesh aaj gelliegïeleldh.
Jeenjemes saamastallijh leah funksjovnelle gööktengïeleh, jïjnjesh aaj #gelliengïeleh<adj><pl><nom>.
Jus galgá suddjet ja viidáset ovddidit sámegiela servodagas mii lea buoremuddui ovttagielat, de gáibiduvvo máhttu ja dihtomielalašvuohta das movt buoremusat sáhttá láhčit diliid sámegiela geavaheapmái.
Juktie saemien gïelem gorredidh jïh vijriesåbpoe evtiedidh aktene aktengïeleldh domineradamme siebriedahkesne, dle daajroem jïh voerkesvoetem daarpesjibie guktie mijjieh bööremeslaakan maahta sjïehteladtedh saemien gïelem nåhtadidh.
Jis edtja vaarjelidh jïh vijrebe saemiengïelen siebriedahkesne evtiedidh mij lea buerietïjjese aktengïeleh, dellie maahtoe jïh voerkesvoete krïevesåvva desnie guktie bööremeslaakan maahta tsiehkieh laetjedh saemiengïelen pråvhkose.
Dušše giela aktiivvalaš geavahemiin sáhttá sámegiella seailut min deháleamos árbevirolaš kulturoassin ja seammás ovdánit nu ahte dainna sáhttá gulahallat buot daid ođđa áššiid birra mat áigges áigái bohciidahttet rievdamiid maiddái sámi servodagas.
Ajve eadtjohkelaakan gïelem nåhtadidh, maehtebe saemien utniehtidh goh mijjen vihkielommes aerpievuekien kultuvrebiehkie, jïh seamma tïjjen gïelem evtiedidh guktie maehtebe gaajhki orre bïjre soptsestalledh mah jaabnan jarkelimmieh sjugnedieh, aaj saemien siebriedahkesne.
Ajve gïelen eadtjohke pråvhkojne maahta saemiengïele stååresjidh mijjen vihkielommes aerpiesïejhme kultuvreboelhkine jïh seammasïenten dan åvtenidh ahte dejnie maahta gaskestalledh gaajhke daj orre aamhtesi bïjre mah daamtaj jorkestovvemh aaj #bïhtsegidh<vblex><iv><der_caus><vblex><indic><pres><p3><pl> saemien siebriedahkesne.
Guovttegielat servodagas gos nubbi giella lea áitojuvvon minoritehtagiella lea erenoamáš hástalus maiddái majoritehtagielagiidda geat fertejit bargat maid sáhttet vai minoritehtagiella sáhttá geavahuvvot nu olu oktavuođain go vejolaš.
Aktene guektiengïeleldh siebriedahkesne gusnie dïhte akte gïele lea akte håvhtadihks unnebelåhkoegïele, dle akte sjïere haesteme aaj dejtie mah jienebelåhkoegïelem soptsestieh, viehkiehtidh guktie unnebelåhkoegïele maahta åtnasovvedh dan jïjnjem goh gåarede.
Gööktengïeleh siebriedahkesne gusnie #mubpie<adj><ord><attr> gïele lea aajhtasovveme unnebelåhkoengïele sjïere haesteme aaj #majoriteete<n><cmp_sgnom><cmp>#gïele<n><der_t><adj><pl><ill> gïeh tjuerieh maam barkedh maehtieh vuj unnebelåhkoengïele maahta åtnasovvedh dan jïjnje gaskesinie goh buektehte.
Majoritehtagielat gii oahppá sámegiela, juobe nu ge bures ahte sáhttá čuovvut dábálaš ságastallama, dahká guovttegielagii álkibun válljet sámegiela.
Sæjhta aelhkebe årrodh dejtie guektiengïeleldh almetjidie saemien veeljedh jis akte jienebelåhkoegïeleldh almetje saemien leara, unnemes dan jïjnje goh satne maahta meatan årrodh aktene sïejhme soptsestimmesne.
Jienebelåhkoengïelh gie saemiengïelem leara, joe dan aaj hijven ahte maahta sïejhme gaskestallemem dåeriedidh, #gööktengïeleh<adj><sg><ill> dorje aelhkiebinie veeljedh saemiengïelem.
Áŋgiruššansuorggit Sámedikki váldomihttu sámegiela ovddideamis lea lasihit geavaheddjiid logu ja lasihit sámegiela geavaheami.
Barkoesuerkieh Saemiedigkien åejvieulmie juktie saemien gïelem evtiedidh, lea utnijelåhkoem jïh gïeleåtnoem lissiehtidh.
Barkoesuerkieh Saemiedigkien åejvieulmie saemiengïelen evtiedimmesne lea utniji låhkoem lissiehtidh jïh saemiengïelen pråvhkoem lissiehtieh.
Jus galgá olahit dáid mihtuid, de lea dárbu čielggadit válddi ja ovddasvástádusjuogu Sámedikki ja ráđđehusa gaskka.
Jis edtja daejtie ulmide jaksedh dle sæjhta daerpies årrodh faamoesuerkieh jïh dïedtejoekedimmiem tjïelkestidh Saemiedigkien jïh reerenassen gaskem.
Jis edtja hïnnedh daejtie vuepsieh, dellie lea daerpiesvoete tjïelkedidh vaeltien jïh dïedtejoekedimmiem Saemiedigkien jïh reerenassen gaskemsh.
Gielladieđáhus čielggada njeallje vuođđo áŋgiruššansuorggi sámegiela nannemis ja ovddideamis.
Gïelebïevnese njieljie vihkeles barkoesuerkieh digkede juktie saemien gïelem eevtjedh jïh evtiedidh.
Gïelebïevnese njieljie våarome tjïelkede barkoesuerkiem saemiengïelen nænnoestimmesne jïh evtiedimmesne.
Dát leat ovddasvástádus sámegillii, sámegiela rámmaeavttut, giellageavaheaddjit ja sámegiela geavaheapmi.
Dah leah dïedte saemien gïelen åvteste, mierietsiehkieh saemien gïelese, gïeleutnijh jïh åtnoe saemien gïeleste.
Daah dïedte saemiengïelese, saemiengïelen mierietsiehkieh, gïeleutnijh jïh saemiengïelen pråvhkoe.
Áŋgiruššansuorgi 1: Ovddasvástádus sámegillii
Barkoesuerkie 1: Diedte saemien gïelen åvteste
Barkoesuerkie 1: Dïedte saemiengïelese
Sámediggi oaidná govttolažžan čielggadit Sámedikki ja ráđđehusa ovddasvástádusjuogu sámi giellapolitihka hábmemis.
Saemiedigkie åtna maereles dïedtejoekedimmiem tjïelkestidh Saemiedigkien jïh reerenassen gaskem gosse saemien gïelepolitihkem haamode.
Saemiedigkie vuajna *govttolažžan tjïelkedidh Saemiedigkiem jïh reerenassen dïedtejoekedimmiem saemien gïelepolitihkem hammosne.
Sámediggi oaidná guovttesuorat juogu ovddasvástádusa ja geatnegasvuođaid gaskka.
Saemiedigkie sæjhta dïedtide guektelen juekedh.
Saemiedigkie #låhkoe<adj><attr> #jåakoe<n><sg><acc> vuajna dïedten jïh dïedti gaskemsh.
Stuoradikkis ja ráđđehusas lea láhkahábmenovddasvástádus mii sihkkarastá ovttaskas sámegielagii vuoigatvuođa geavahit sámegiela, ja Sámedikkis fas lea ovddasvástádus ovddidit sámegiela.
Stoerredigkie jïh reerenasse dïedtem utnieh laaken mietie, gorredidh guktie fïerhte saamastallije almetje reaktam åådtje saemien gïelem nåhtadidh, mearan Saemiedigkie dïedtem åtna saemien gïelem evtiedidh.
Stoerredigkien jïh reerenassen lea laakehammoedïedte mij gorrede oktegs saamastallijasse reaktam saemiengïelem utnedh, jïh Saemiedigkien viht lea dïedte saemiengïelem evtiedidh.
Sámedikkis lea ovddasvástádus ovddidit sámegiela
Saemiedigkie dïedtem åtna saemien gïelem evtiedidh
Saemiedigkien lea dïedte saemiengïelem evtiedidh
Oassin sápmelaččaid iešmearrideamis iežamet giela, iežamet kultuvrra ja servodateallima dáfus galgá Sámedikkis leat duohta váldi giellapolitihkas.
Dan åvteste saemieh edtjieh meatan årrodh jïjtje nænnoestidh gïelen, kultuvren jïh siebriedahkejieleden bïjre, dle Saemiedigkie edtja tjïelke faamoem utnedh gïelepolitihkesne.
Boelhkine saemiej jïjtjereeremisnie jïjtjemh gïelen, jïjtjemh kultuvren jïh siebriedahkejieleden dïete edtja Saemiedigkien årrodh saetnies stilleme gïelepolitihkesne.
Sámegiella lea juoga maid sápmelaččat ieža fertejit hálddašit.
Saemien gïele lea naakede mij saemieh jïjtje tjuerieh reeredh.
Saemiengïele lea naakene maam saemieh jïjtjh tjuerieh reeredh.
Sámedikkis galgá leat ovddasvástádus ovddidit sámegiela, mii mielddisbuktá ahte Sámedikkis lea ovddasvástádus hábmet sámi giellapolitihka Norggas.
Saemiedigkie edtja dïedtem utnedh saemien gïelem evtiedidh, jïh daate sæjhta jiehtedh Saemiedigkien lea dïedte saemien gïelepolitihkem Nöörjesne haamoedidh.
Saemiedigkien edtja årrodh dïedte saemiengïelem evtiedidh, mij mealtan buakta ahte Saemiedigkien lea dïedte saemien gïelepolitihkem hammoedidh Nöörjesne.
Dákkár váldi lea mearrideaddji jus galgá sihkkarastit sámegiela boahtteáiggi.
Akte dagkeres faamoe lea eevre vihkeles jis edtja saemien gïelen båetije aejkiem gorredidh.
Dagkeres stilleme lea nænnoestæjja jis edtja saemiengïelem gorredidh båetijen aejkien.
St. dieđ. nr. 28:s (2007-2008) nannejuvvo ahte Sámediggi, sápmelaččaid ovddasteaddji álbmotválljen orgána, lea deháleamos eaktobiddji sámepolitihka dáfus.
St. bïevn. nr. 28 (2007-2008) vihteste, Saemiedigkie, goh tjïrkije saemiej almetjeveeljeme åårganen åvteste, lea saemiepolitihken vihkielommes premissedeallahtæjja.
#S<n><abbr><sg><gen>t. *dieđ. nr. 28:sne (jaepiej 2007-2008) nænnoeståvva ahte Saemiedigkie, saemiej saadthalmetjen åålmehveeljesovveme orgaanen, vihkielommes #moenemetsiehkie<n><cmp_sgnom><cmp> bïejije saemienpolitihken dïete.
Sámedikkis ferte leat duohta váikkuhanváldi buot surggiin mat leat dehálaččat sámi servodahkii.
Saemiedigkie tjuara tjïelke faamoem utnedh gaajhkine suerkine mah leah vihkeles dan saemien siebriedahkese.
Saemiedigkien tjuara årrodh saetnies dïedtestillemen #gaajhke<prn><ind><pl><loc> suerkine mah vihkele saemien siebriedahkese.
Sámediggi oaidná sámegiela oktan min deháleamos árvvuin ja dat guoská olles sámi álbmogii.
Saemiedigkie åtna saemien gïele lea akte mijjen vihkielommes aarvojste, jïh leah vihkeles gaajhkide saemide.
Saemiedigkie saemiengïelem oktegh vuajna mijjen vihkielommes aarvojne jïh dïhte dæjpa abpe saemien aalmogasse.
Lea dárbu ollislaš ja bajit dási giellapolitihkkii das movt nannet ja ovddidit sámegiela iešguđetge servodatsurggiin.
Daerpies aktine ållesth jïh bijjemes gïelepolitihkine, guktie edtja saemien gïelem eevtjedh jïh evtiedidh ovmessie siebriedahkesuerkine.
daerpiesvoete ellies jïh bijjebe daltesen gïelepolitihkese desnie guktie nænnoestidh jïh saemiengïelem evtiedidh ovmessieaaj siebriedahkesuerkine.
Sámediggedieđáhus sámegiela birra bidjá eavttuid dan bargui.
Saemiedigkiebïevnese saemien gïelen bïjre premissh beaja daan barkose.
Saemiedigkiebïevnese saemiengïelen bïjre moenemetsiehkieh beaja dan barkose.
Dát mielddisbuktá ahte ferte leat čielga juohku Sámedikki ja Ráđđehusa ovddasvástádusa ja válddi gaskka.
Dan åvteste dle tjuara akte tjïelke juekeme årrodh dïedte- jïh faamoesuerkeste Saemiedigkien jïh Reerenasse gaskem.
Daate mealtan buakta ahte tjuara årrodh tjïelke #jåakoe<n><sg><nom> Saemiedigkien jïh Reerenassen dïedten jïh vaeltien gåhkaldahkem.
Ráđđehus lea geatnegahtton sihkkarastit ovttaskas olbmo vuoigatvuođa geavahit sámegiela almmolaš hálddašeamis, dieđáhusaid buktit dárogillii ja sámegillii ja sihkkarastit ahte almmolaš dieđut ja skovit gávdnojit sihke dárogillii ja sámegillii.
Reerenasse dïedtem åtna gorredidh fïerhte almetje reaktam åådtje saemien gïelem nåhtadidh gosse byögkeles reereminie govlesadta, bæjhkoehtidh dovne nöörjen jïh saemien gïelesne, jïh gorredidh byögkeles bïevnesh jïh goerh leah nöörjen jïh saemien gïelesne.
Reerenasse #vïedteldihkie<adj><sg><nom> gorredidh oktegs almetjen reaktam utnedh saemiengïelen byjjes reeremisnie, bïevnesh buektedh daaroengïelese jïh saemiengïelese jïh gorredidh ahte byjjes daajroeh jïh skjeemah gååvnesieh dovne daaroengïelese jïh saemiengïelese.
Nu lea Ráđđehusas bajimus ovddasvástádus das ahte stáhtalaš ja suohkanlaš ásahusat devdet iežaset geatnegasvuođaid ja addet ovttaskas giellageavaheaddjái almmolaš bálvalusaid ja fálaldagaid sámegillii.
Naemhtie Reerenasse dam bijjemes dïedtem åtna ihke staateles jïh tjïelten institusjovnh sijjen dïedth illieh, jïh byögkeles dïenesjh jïh faalenassh saemien gïelesne vadta fïerhten gïeleutnijasse.
Dan Reerenassesne Bijjemes dïedte desnie ahte staateles jïh tjïelten institusjovnh jïjtjsh dïedth dievhtieh jïh oktegs gïeleutnijasse vedtieh byjjes dïenesji jïh faalenassi saemiengïelese.
Sámedikkis galgá leat ovddasvástádus ovddidit sámegiela ja hábmet sámi giellapolitihka Norggas.
Saemiedigkie edtja dïedtem utnedh saemiem gïelem evtiedidh, jïh saemien gïelepolitihkem Nöörjesne haamoedidh.
Saemiedigkien edtja årrodh dïedte saemiengïelem evtiedidh jïh saemien gïelepolitihkem hammoedidh Nöörjesne.
Jus Sámedikkis galgá leat duohta bajimus ovddasvástádus sámegiela ovddideamis, de fertejit muhtun eavttut leat sajis.
Ihke Saemiedigkie edtja aktem tjïelke bijjemes dïedtem utnedh evtiedimmien åvteste saemien gïeleste, dle jïjnjh tsiehkieh tjuerieh stïeresne årrodh.
Jis Saemiedigkien edtja årrodh saetnies bijjemes dïedte saemiengïelen evtiedimmesne, dellie tjuerieh muvhth moenemetsiehkieh sijjesne.
Lea dárbu sihke lasihit ekonomalaš rámmaid, sirdit válddi ja guorahallat lágaid.
Daerpies dovne lissiehtamme ekonomeles mieriejgujmie, sertiestimmie faamoste jïh laakide staeriedidh.
Lea daerpiesvoete dovne ekonomeles mieride lissiehtidh, vaeltien juhtedh jïh laakh goerehtallijibie.
Sámedikkis galgá leat guovddáš rolla dán barggus, ja evttoha ahte ásahuvvo sámi almmolaš lávdegoddi (saOU/SáAL) mas leat ráđđehusa ja Sámedikki ovddasteaddjit mielde.
Saemiedigkie edtja aktem vihkeles råållam utnedh daennie barkosne, jïh raereste akte saemien byögkeles moenehtse tseegkesåvva (SaOU) tjïrkijigujmie reerenasseste jïh Saemiedigkeste.
Saemiedigkien edtja årrodh voernges råållan daennie barkosne, jïh uvtede ahte tseegkesåvva saemien byjjes moenehtse (*saOU/*SÁAL) mesnie leah reerenassen jïh Saemiedigkien saadthalmetjh mealtan.
Dán lávdegottis ferte leat mandáhtta čielggadit ja ráhkadit evttohusaid movt rievdadit lágaid ja válddi das mii guoská sámegillii.
Daate moenehtse tjuara mandaatem utnedh salkehtidh jïh jarkelimmieh laakine jïh faamosne raeriestidh, mah leah saemien gïelen bïjre.
Daennie moenehtsen tjuara mandaate tjïelkedidh jïh uvtelassh darjodh guktie laakh jarkestieh jïh vaeltien destie mij saemiengïelese dæjpa.
Viidáseappot ferte lávdegoddi guorahallat rámmaeavttuid, ovddasvástádusdili ja sámi gielladoaimmaid oktiiheiveheami ja ovddidit rievdadusevttohusaid.
Moenehtse tjuara aaj mierietsiehkide, dïedtem jïh iktedimmiem saemien gïeleråajvarimmijste vuartasjidh, jïh raeriestimmieh buektedh jarkelimmide.
Vijriehkåbpoe tjuara moenehtse mierietsiehkieh goerehtalledh, dïedtetsiehkiem jïh saemien gïeledarjomi iktedimmiem jïh jorkestimmieuvtelasside evtiedidh.
Dát eaktuda ahte Sámediggi hábme lávdegotti mandáhta.
Tsihkestahta Saemiedigkie mandaatem dorje moenehtsasse.
Daate tsïhkestahta ahte Saemiedigkie moenehtsen mandaatem hammode.
Mihttu:
Ulmie:
Vuepsie:
Sámedikkis lea ovddasvástádus ovddidit sámegiela ja hábmet Norgga sámi giellapolitihka
Saemiedigkie dïedtem åtna saemien gïelem evtiedidh jïh saemien gïelepolitihkem Nöörjesne haamoedidh
Saemiedigkien lea dïedte saemiengïelem evtiedidh jïh Nöörjem hammoedidh saemien gïelepolitihkem
Oassemihttu:
Bielieulmie:
Boelhkevuepsie:
Reviderejuvvon ekonomalaš rámmat, váldi ja lágat mat gusket sámegillii
Staeriedamme ekonomeles mierieh, faamoe jïh laakh mah leah saemien gïelen bïjre
Revideeresovveme ekonomeles mierieh, stilleme jïh laakh mah saemiengïelese dijpieh
Strategiija:
Strategijh:
Strategije:
Nammadit sámi almmolaš lávdegotti mii čielggada lágaid, válddi, rámmaeavttuid ja ovddasvástádusjuogu sámegiela dáfus.
Aktem saemien byögkeles moenehtsem tseegkedh mij laakide, faamoem, mierietsiehkieh jïh dïedtejoekedimmiem salkehte, mah leah saemien gïelen bïjre.
Nommehtidh saemien byjjes moenehtsem mij laaki tjïelkede, vaeltien, mierietsiehkieh jïh dïedtejoekedimmiem saemiengïelen dïete.
Ovddasvástádusjuohku ja gielladoaibmabijuid oktiiheiveheapmi
Dïedtejoekedimmie jïh iktedimmie gïeleråajvarimmijste
Dïedtejoekedimmie jïh gïeleråajvarimmiej iktedimmie
Sámegiella lea okta sámi servodaga vuođđoelemeanttain ja Sámediggi sápmelaččaid álbmotválljen orgánan ferte leat čielga ovddasteaddji giellapolitihkas ja das ferte leat mihá stuorát váldi giellaáššiin go dál lea.
Saemien gïele lea akte dejstie maadthbiehkijste saemien siebriedahkesne, jïh Saemiedigkie edtja goh saemiej almetjeveeljeme åårgane akte tjïelke aktööre årrodh gïelepolitihkesne, jïh sagki stuerebe faamoem gïelegyhtjelassine utnedh goh daan biejjien.
Saemiengïele lea akte saemien siebriedahken *vuođđoelemeanttain jïh Saemiedigkie saemiej åålmehveeljesovveme orgaanine tjuara årrodh tjïelke saadthalmetjen gïelepolitihkesne jïh desnie tjuara sagki årrodh stoerebe stilleme gïelegyhtjelassine goh daelie lea.
Lea áibbas čielga dárbu ahte muhtumis lea bajimus ovddasvástádus sámi giellaovddideamis, ja doaibmabijuid oktiiheiveheamis.
Nov lea eevre daerpies naaken aktem bijjemes dïedtem åtna saemien gïeleevtiedimmien åvteste, jïh råajvarimmieh iktedidh.
Lea aejvie tjïelke daerpiesvoete ahte muvhten lea bijjemes dïedte saemien gïeleevtiedimmesne, jïh råajvarimmiej iktedimmesne.
Dál leat olu iešguđetlágan ovttasteaddjit main leat iešguđetlágan doaimmat ja ovddasvástádus sámegiela hárrái, muhto ii ovttasge leat ovddasvástádus ovttastahttit daid 21 iešguđetge gielladoaibmabijuid.
Daan biejjien gellie aktöörh ovmessie laavenjassh jïh dïedtesuerkieh utnieh saemien gïelen sisnjelen, men ij guhte dïedtem utnieh dejtie ovmessie gïeleråajvarimmide iktedidh.
Daelie leah jïjnje ovmessie ektiedæjjah mejnie leah ovmessie darjomh jïh dïedte saemiengïelen gaavhtan, mohte ij akten leah dïedte dejtie ektiedidh 21 ovmessieaaj gïeleråajvarimmide.
Dát dagaha eahpečielga dili, ja lea hui vahát sámegiela ovdáneapmái.
Destie akte mujvies tsiehkie sjædta, jïh lea gaajh nåake saemien gïeleevtiedimmien gaavhtan.
Daate ovtjïelke tsiehkiem dorje, jïh lea dan goerpe saemiengïelen evtiedæmman.
Sámediggi oaidná dárbbu dasa ahte ovddasvástádus oktiiheiveheami ja doaibmabijuid ovttastahttima dáfus dain iešguđetge giellaguovlluin formaliserejuvvo.
Saemiedigkie vuajna daerpies dïedtem vihtiestidh juktie råajvarimmieh iktedidh dej ovmessie gïeledajvi sisnjeli.
Saemiedigkie daerpiesvoetem dïsse vuajna ahte dïedte iktedimmien jïh råajvarimmiej ektiedimmien dïete dejnie ovmessieaaj gïeledajvine vihtieståvva.
Sámediggi vásiha ahte dat iešguđetge giellaguovllut ohcalit lagat ovttasbarggu Sámedikkiin.
Saemiedigkie vuajna dah ovmessie gïeledajvh aktem lïhkebe laavenjostoem Saemiedigkine ohtsedieh.
Saemiedigkie damta dah ovmessieaaj gïeledajvh ohtselieh *lagat ektiebarkoem Saemiedigkine.
Dát dárbu lea erenoamáš čielggas lullisámi giellaguovllus.
Daate daerpiesvoete lea joekoen tjyölkehke åarjelsaemien gïeledajvesne.
Daate daerpiesvoete lea sjïere tjïelkes åarjelsaemien gïeledajvesne.
Lullisámi álbmot orru bieđgguid ja šaddá olu ovddasteddjiiguin gulahallat sámegiela birra.
Åarjelsaemieh bårrode årroeh, jïh tjuerieh gellie aktöörigujmie laavenjostedh saemien gïelen bïjre.
Åarjelsaemien aalmoge bårrode orre jïh sjædta jïjnje saadthalmetjigujmie saemiengïelen bïjre gaskestalledh.
Sihke suohkanat, fylkkasuohkanat ja fylkkamánnit barget veahkkin ja dain leat iešguđetlágan rollat lullisámegiela nannema barggus.
Dovne tjïelth, fylhkentjïelth jïh fylhkenålmah leah meatan jïh dej leah ovmessie råållah saemien gïelebarkosne.
Dovne tjïelth, fylhketjïelth jïh fylhkemaennieh viehkine berkieh jïh dejnie leah ovmessie råållah åarjelsaemiengïelen nænnoestimmien barkosne.
Dát sáhttá dagahit ahte lea unnán ovttastahttin ja unnán kontinuitehta barggus.
Dan åvteste maahta nåake iktedimmie jïh kontinuiteete faalenassine sjïdtedh.
Daate maahta darjodh ahte lea ånnetji ektiedimmie jïh ånnetji kontinuiteeten barkosne.
Stuora hástalus dán suorggis lea maid dat go almmolaš hálddašeamis váilot olbmot geain lea gelbbolašvuohta lullisámi gielas ja kultuvrras.
Akte stoerre haesteme daennie suerkesne lea byögkeles reereme ij maahtoem utnieh åarjelsaemien gïelen jïh kultuvren bïjre.
Stoere haesteme daennie suerkesne lea aaj dïhte goh byjjes reeremisnie almetjh fååtesieh giej lea maahtaldahke åarjelsaemien gïelesne jïh kultuvresne.
Lea lunddolaš ahte Sámedikkis lea bajimus ovddasvástádus gielladoaibmabijuid oktiiheiveheamis ja ovddasvástádusjuogus.
Iemie Saemiedigkie dam bijjemes dïedtem åtna gïeleråajvarimmieh iktedidh jïh dïedtem joekedidh.
Iemie ahte Saemiedigkien lea bijjemes dïedte gïeleråajvarimmiej iktedimmesne jïh dïedtejoekedimmesne.
Ráđđehusa sámegielaid doaibmaplána 2009-2013 áigodahkii sisttisdoallá olu buriid doaibmabijuid ja lea leamaš ávkkálaš reaidu barggus nannet ja ovddidit sámegiela.
Reerenassen dahkoesoejkesje saemien gïelese boelhken 2009 -2013 jïjnjh hijven råajvarimmieh åtna, jïh akte nuhteligs dïrrege orreme juktie saemien gïelem eevtjedh jïh evtiedidh.
Reerenassen saemiengïeli dahkoesoejkesje jaepiej 2009-2013 boelhkese jïjnje buerie råajvarimmide åtna jïh orreme aevhkies dïrrege barkosne nænnoestidh jïh saemiengïelem evtiedidh.
Sámediggi oaidná dattetge dárbbu eambbo ollislaš giellapolitihkkii mii fátmmasta olles servodaga.
Saemiedigkie gujht vuajna daerpies aktine ållesth gïelepolitihkine mij abpe siebriedahkem feerhmie.
Saemiedigkie darhkan daerpiesvoetem vuajna jeenje ellies gïelepolitihkese mij abpe siebriedahkem faerhmeste.
Doaibmaplána barggu olis lea Sámediggi ovttasbargan muhtun departemeanttaiguin.
Gosse dahkoesoejkesjinie barkeme dle Saemiedigkie såemies departemeentigujmie laavenjosteme.
Dahkoesoejkesjen barkoen dïere lea Saemiedigkie laavenjosteme muvhtigujmie departemeentigujmie.
Dat iešguđetge departemeanttat fertejit háhkat stuorát gelbbolašvuođa sámi diliid ja sámegiela birra.
Dah ovmessie departemeenth tjuerieh stuerebe maahtoem saemien tsiehkiej jïh saemien gïelen bïjre ribledh.
Dah ovmessieaaj departemeenth tjuerieh skååffedh stoerebe maahtaldahken saemien tsiehkiej jïh saemiengïelen bïjre.
Nu go dilli lea dál, de eai nagot guovddáš eiseválddit hábmet ollislaš giellapolitihka sámegiela hárrái.
Guktie lea daan biejjien, dle voernges åejvieladtjh eah dåhkesjh aktem ållesth gïelepolitihkem saemien gïelese buektiehtidh.
Dan goh tsiehkie lea daelie, dellie eah gaegnedh voernges åejvieladtjh ellies gïelepolitihkem saemiengïelen gaavhtan hammoedidh.
Lea dehálaš ahte dat iešguđetge departemeanttat álget guoddit eambbo ovddasvástádusa ja ožžot čielgaset rolla sámegiela barggu dáfus.
Vihkeles dah ovmessie departemeenth aktem stuerebe dïedtem jïh tjïelkebe råållam åadtjoeh saemien gïelebarkoen sisnjelen.
Vihkele dah ovmessieaaj departemeenth aelkieh jeenje dïedtem guedtedh jïh tjïelkebe råållam saemiengïelen barkoen dïete åadtjoeh.
Jus ráđđehusa sámegielaid doaibmaplána galgá čuovvoluvvot, de ferte Sámediggedieđáhus sámegielaid birra biddjot vuođđun.
Jis edtja reerenassen dahkoesoejkesjem saemien gïelese tjïrrehtidh, dle Saemiedigkiebïevnese saemien gïelen bïjre tjuara våaroeminie årrodh.
Jis reerenassen saemiengïeli dahkoesoejkesje edtja dåeriedovvedh, dellie tjuara Saemiedigkiebïevnese saemiengïeli bïjre byöjedh våaroeminie.
Gielladoaimmat buoret ovttastahttinbarggus lea sámi ásahusain guovddáš rolla.
Gosse edtja gïeleråajvarimmide buerebelaakan iktedidh, dle saemien institusjovnh aktem vihkeles råållam utnieh.
Gïeledarjomh buerebe ektiedimmiebarkosne lea saemien institusjovnine voernges råålla.
Jus galgá ráhkadit buriid ovdánanvejolašvuođaid dain iešguđetge giellaguovlluin, de dárbbaša Sámediggi ásahusaid main leat čielga ovddasvástádusdoaimmat.
Juktie hijven evtiedimmienuepieh sjugniedidh dejnie ovmessie gïeledajvine, dle Saemiedigkie institusjovnh daarpesje, tjïelke dïedtelaavenjassigujmie.
Jis edtja buerie evtiedimmienuepide darjodh dejnie ovmessieaaj gïeledajvine, dellie Saemiedigkie daarpesje institusjovnh mejnie leah tjïelke dïedtedarjomh.
Ovddasvástádusa formálalaš juohkin ferte mielddisbuktit ahte ásahusat ožžot buriid rámmaeavttuid nu ahte dain lea vejolašvuohta hukset bajás iežaset kapasitehta ja gelbbolašvuođa váldit badjelasaset dán ovddasvástádusa.
Akte byjjes joekedimmie dïedteste tjuara jiehtedh institusjovnh hijven mierieh åadtjoeh, guktie dej lea nuepie sijjen barkoefaamoem jïh maahtoem bæjjese bigkedh, juktie daam dïedtem vaeltedh.
Dïedten byjjes juekeme tjuara mealtan buektedh ahte institusjovnh buerie mierietsiehkide dan åadtjoeh ahte daj lea nuepie bigkedh bæjjese jïjtjsh kapasiteetem jïh maahtaldahkem vaeltedh bijjeli daam dïedtem.
Ásahusain ferte leat dárbbašlaš váldi gozihit ahte giellabarggu organiseren guovllus addá nu buriid bohtosiid go sáhttá.
Institusjovnh tjuerieh daerpies faamoem utnedh gïehtjedidh ihke dajven öörnedimmie gïelebarkoste dejtie bööremes illedahkide vadta.
Institusjovni tjuara årrodh daerpies stilleme geehtedh ahte gïelebarkoen öörneme dajvesne vadta dan buerie illedahkide goh maahta.
Mihttu:
Ulmie:
Vuepsie:
Sámedikkis lea bajimus ovddasvástádus sámegiela doaibmabijuid ovddasvástádusjuogus ja oktiiheivehanbarggus
Saemiedigkie dam bijjemes dïedtem åtna dïedtem joekedidh jïh råajvarimmieh iktedidh saemien gïelen sisnjelen
Saemiedigkien lea bijjemes dïedte saemiengïelen råajvarimmiej dïedtejoekedimmesne jïh iktedimmiebarkosne
Oassemihttu:
Bielieulmie:
Boelhkevuepsie:
Lea čielga ovddasvástádusjuohku sámegiela barggus dain iešguđetge giellaguovlluin
Akte tjïelke dïedtejoekedimmie saemien gïelebarkoen sisnjelen dejnie ovmessie gïeledajvine
Lea tjïelke dïedtejoekedimmie saemiengïelen barkosne dejnie ovmessieaaj gïeledajvine
Strategiija:
Strategijh:
Strategije:
Ovttasbargat suohkaniiguin, sámi ásahusaiguin ja organisašuvnnaiguin juohkit ovddasvástádusa das movt ovttastahttit ja oktiiheivehit gielladoaimmaid dain iešguđetge giellaguovlluin
Tjïeltigujmie, saemien institusjovnigujmie jïh siebriejgujmie dïedtejoekedimmien bïjre laavenjostedh, juktie gïeleråajvarimmieh iktedidh dejnie ovmessie gïeledajvine.
Tjïeltigujmie laavenjostedh, saemien institusjovnigujmie jïh organisasjovnigujmie dïedtem desnie juekiejibie guktie ektiedæjjah jïh gïeledarjoemidie dejnie iktedidh ovmessieaaj gïeledajvine
Govva das movt sámegiela dilli lea
Tsiehkien bïjre saemien gïelide
Guvvie desnie guktie saemiengïelen tsiehkie lea
Buorre giellapolitihkka ferte váldit vuođu dain iešguđetge diliin main giella lea, ja dán ii sáhte dahkat almmá buriid duogášdieđuid ja kártemiid haga.
Hijven gïelepolitihke tjuara dejtie ovmessie gïeletsiehkide krööhkedh, jïh ij maehtieh dam darjodh bielelen hijven betniedaajroe jïh goerehtallemh.
Buerie gïelepolitihke tjuara våaromem vaeltedh dejstie ovmessieaaj tsiehkijste mejnie gïele lea, jïh daam ij maehtieh namhtah darjodh buerie betniedaajroej jïh goerehtallemi namhtah.
Daid iešguđetge gielladiliid áigges áigái kárten sáhttá ge leat ávkkálaš reaidu.
Sæjhta dannasinie nuhteligs årrodh dejtie ovmessie gïeletsiehkide daamtaj goerehtalledh.
Daj ovmessieaaj gïeletsiehkiej daamtaj goerehtallemen maahta aaj årrodh aevhkies dïrrege.
Gielladoaimmaid dáfus lea maid dehálaš ahte leat ortnegat mat addet gova áigges áigái das movt sámegiella geavahuvvo iešguđetge guovlluin.
Gïeleråajvarimmiej gaavhtan aaj vihkeles öörnegh utnedh mah aktem juhtije guvviem vadta saemien gïeleåtnoste ovmessie suerkine.
Gïeledarjomi dïete lea aaj vihkele ahte leah öörnegh mah guvviem daamtaj vedtieh desnie guktie saemiengïele åtnasåvva ovmessieaaj dajvine.
Dál gávdno dušše statistihkalaš govva das movt oahpahusgiella válljejuvvo skuvllain.
Daan biejjien maahta ajve statistihkesne vuejnedh mah lïerehtimmiegïelh mah skuvlesne veeljesuvvieh.
Daelie gååvnese ajve statistihkeles guvvie desnie guktie ööhpehtimmiegïele skuvline veeljesåvva.
Seammalágan registreren ovdamearkka dihte das galle sámegielaga leat bálvalusásahusain ja man muddui sámegiella geavahuvvo áššemeannudeamis, livččii maid ávkkálaš.
Akte seammaleejnes vïhtesjadteme, vuesiehtimmien gaavhtan man gellie mah dïenesjeinstitusjovnine saemiestieh, jïh man jïjnjem saemien aamhtesegietedïmmesne nåhtede, sæjhta aaj nuhteligs årrodh.
Aktelaaketje registreereme vuesiehtimmien åvteste desnie gellie saamastallijh leah dïenesjeinstitusjovnine jïh man tïjjese saemiengïele aamhtesh gïetedallemisnie åtnasåvva, lea aaj aevhkies.
Lea maid dárbu dutkat eambbo dán suorggi.
Aaj daerpies vielie dotkeminie daan suerkien sisnjelen.
Lea maam daerpiesvoete goerehtidh jeenje daam suerkiem.
Dan oktavuođas leat Sámi allaskuvla ja Sámi statistihka analysajoavku guovddáš ovddasteaddjit dan lagasvuođa geažil mii sis lea sámi giellabirrasiidda.
Daan sjïekenisnie Saemien jolleskuvle jïh analysedåehkie saemien statihkese vååjnoeh goh sjyöhtehke aktöörh, juktie dej lea lïhkesvoete dejtie saemien gïelebyjresidie.
Dennie gaskesisnie leah Saemien jïlleskuvle jïh Saemien statistihkem joekehtimmiedåehkie voernges saadthalmetjh dan *lagasvuođa dïete mij daj lea saemien gïelebyjresidie.
Sámegielaid servodatdili fágalaš analysas Norggas sáhttá leat ávkkálaš geavahit UNESCO vuogi analyseret gielladiliid.
Aktene faageles analysesne siebriedahketsiehkijste saemien gïelese Nöörjesne, maahta nuhteligs årrodh UNESCO’n vuekiem nåhtadidh juktie gïeletsiehkide analyseradidh.
Saemiengïeli siebriedahketsiehkien faageles joekehtimmesne Nöörjesne aevhkies maahta utnedh UNESCO/UNESCo/Unesco vuekiem joekehtehtedh gïeletsiehkieh.
Organisašuvdna lea ráhkadan reaiddu mainna sáhttá árvvoštallat man gievra dahje hearki dihto giella lea.
Åårganisasjovne aktem dïrregem dorjeme juktie vuarjasjidh man nænnoes jallh hiejjehts akte gïele lea.
Organisasjovne dïrregem dorjeme mejnie maahta vierhtiedalledh maam nænnoes jallh viesjies såemies gïele lea.
Dáinna reaidduin sáhttá differensieret daid iešguđetge sámegielaid, ja sáhttá maid veahkkin árvvoštallat erohusaid das man nanus giella lea iešguđetge geográfalaš guovlluin.
Daate dïrrege maahta dej ovmessie saemien gïeli gaskem joekehtidh, jïh aaj viehkine årrodh vuarjasjidh man nænnoes jallh hiejjehts gïele lea dejnie joekehts geografeles dajvine.
Daejnie dïrreginie maahta dejtie joekehtidh ovmessieaaj saemiengïelh, jïh maahta aaj viehkine joekehtsh desnie vierhtiedalledh man nænnoes gïele lea ovmessieaaj geograafeles dajvine.
Mihttu:
Ulmie:
Vuepsie:
Buorre giellaplánen mii váldá vuođu buriin, áigges áigái kártemiin ja fágalaš analysain
Hijven gïelesoejkesjimmie, man våarome leah hijven, juhtije goerehtallemh jïh faageles analysh.
Buerie gïelesoejkesjimmie mij våaromem buerijste vaalta, daamtaj goerehtallemijstie jïh faageles joekehtimmijste
Strategiija:
Strategije:
Strategije:
Bargat dan ala ahte Sámi statistihka analysajoavku oažžu resurssaid jeavddalaččat kártet ja analyseret sámegiela dili ja ovdáneami Norggas
Barkedh ihke analysedåehkie saemien statistihkese vierhtieh åådtje juktie jaabnan goerehtalledh jïh analyseradidh tsiehkiem jïh evtiedimmiem saemien gïelese Nöörjesne
Dan nelnie barkedh ahte Saemien statistihkem joekehtimmiedåehkie #resursse<n><pl><nom> jaabnan åådtje goerehtalledh jïh saemiengïelen tsiehkiem jïh evtiedimmiem Nöörjesne joekehtehtedh
Sámegielaid bearráigeahččo- ja váiddaorgána
Vaaksjome- jïh klååkemeåårgane saemien gïelide
Saemiengïeli vaaksjome- jïh klååkemeorgaane
Sámelága giellanjuolggadusat galget sihkkarastit ahte ovttaskas olbmo lágas nannejuvvon vuoigatvuohta geavahit sámegiela go deaivvada almmolašvuođain, devdojuvvo.
Aajkoe saemielaaken gïelenjoelkedassigujmie lea gorredidh dam aktegs almetjen reaktam saemien nåhtadidh gosse byögkelesvoetine govlehtalla.
Saemienlaaken gïelenjoelkedassh edtjieh gorredidh ahte oktegs almetjen laakesne nænnoestovveme reakta saemiengïelem utnedh goh byögkelesvoetine gaavnesje, #dievhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><sg>.
Vásáhusat čájehit ahte vaikko gávdnojit dát njuolggadusat, de ovttaskas olbmot vásihit njuolggadusrihkkumiid, ja ahte sin oktagaslaš vuoigatvuođat eai doahttaluvvo.
Dååjrehtimmieh vuesiehtieh jalhts daah njoelkedassh gååvnesieh, dle såemies almetjh dååjrieh njoelkedassh dååjeluvvieh, jïh dej indivijduelle reaktah eah illesovvh.
Vaesehtsh vuesiehtieh ahte jalhts gååvnesieh daah njoelkedassh, dellie oktegs almetjh njoelkedassemiedtiemidie demtieh, jïh ahte daj eah individuelle reaktah ussjedh.
Odne lea fylkkamánni váiddaorgána sámelága giellanjuolggadusaid dáfus jus váidda guoská suohkanlaš dahje fylkkasuohkanlaš orgánaide.
Daan biejjien fylhkenålma klååkemeåårgane saemien gïelenjolkedasside dastegh klååkeme lea tjïelten jallh fylhkentjïelten åårgani bïjre.
Daenbiejjien lea fylhkemaennien klååkemeorgaanen saemienlaaken gïelenjoelkedassi dïete jis klååkeme dæjpa tjïelten jallh fylhketjïelten orgaanide.
Dát lea dakkár ámmát mii ii leat doaibman nu go lei jurddašuvvon.
Daate akte funksjovne mij ij leah aajkoen mietie jåhteme.
Daate dagkeres funksjovne ij mij leah dan jåhteme goh ussjedovveme.
Fylkkamánni ii oaččo báljo ovttage váidaga, seammás go medias dávjá boahtá ovdan ahte ovttaskas olbmuid vuoigatvuođat eai leat devdojuvvon.
Fylhkenålma mahte ij naan klååkoeh dååste, seamma aejkien goh meedija daamtaj soptseste almetjh eah sijjen reaktah åadtjoeh.
Ij fylhkemaennie raaktan aktem klååkemem åadtjoeh, seammasïenten goh meedijistie daamhtah fraamme båata ahte oktegs almetji eah reaktah leah #dievhtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><prfprc>.
Orro leame váttis ovttaskas olbmuide diehtit geainna galget váldit oktavuođa jus áigot váidit, ja fylkkamánniid bealis biddjojit beare unnán resurssat čuovvut dán váiddaortnega.
Vååjnoe goh almetjh eah daejrieh giese edtjieh klååkedh, jïh fylhkenålmah fer vaenie vierhtieh nåhtadieh juktie daam klååkemeöörnegem tjïrrehtidh.
Vååjnin geerve oktegs almetjidie daejredh giejnie edtjieh gaskesem vaeltedh jis sijhtieh gïelkerdidh, jïh fylhkemaennieh bielesne byöjoeh ajve ånnetji #resursse<n><pl><nom> dåeriedidh daam klååkemeöörnegem.
Dasa lassin ii leat fylkkamánniin makkárge bearráigeahččodoaibma giellanjuolggadusaid hárrái.
Lissine dle fylhkenålman ij naan vaaksjomefunksjovne gïelenjoelkedasside.
Dïsse lissine ij fylhkemaennine leah naan vaaksjomedarjome gïelenjoelkedassi gaavhtan.
Sámelága giellanjuolggadusaid rihkkun ii mielddisbuvtte makkárge váikkuhusaid dasa gii rihkku njuolggadusaid.
Jis naaken meadtam dorjeme saemielaaken gïelenjoelkedassi vööste, dle satne ij laejhtemem åadtjoeh.
Saemienlaaken gïelenjoelkedassi ij miedteme naan dïedtide dïsse mealtan buektieh gie njoelkedassh meadta.
Dát lea mielddisbuktán sávakeahtes dábiid mat dagahit ahte ovttaskas olbmuid vuoigatvuođat eai devdojuvvo.
Dan åvteste almetjh eah sijjen reaktah åadtjoeh, jïh daate akte ovvaajteles tsiehkie.
Daate mealtan buakteme #vaajtelidh<vblex><tv><vabess><adj><attr> vuekieh mah darjoeh ahte oktegs almetji eah reaktah dievhtieh.
Dilli lea hui vahát giela sajádahkii servodagas, ja sáhttá áiggi vuollái dagahit ahte bohtosat mat leat olahuvvon lága bokte, njeidojuvvojit.
Daate joekoen nåake gïelen sijjien gaavhtan siebriedahkesne, jïh maahta guhkiebasse dejtie illedahkide goerpedehtedh mejtie laaki tjïrrh åådtjeme.
Tsiehkie lea dan goerpe gïelen sæjjan siebriedahkesne, jïh maahta tïjjen nualan darjodh ahte illedahkh mah laaken baaktoe #hïnnedh<vblex><iv><der_ht><vblex><iv><prfprc>, *njeidojuvvojit.
Sámediggi dáhttu ahte ovttaskas olbmo vuoigatvuohta geavahit sámegiela galgá sihkkarastojuvvot ja oaidná dárbbu dárkkistit sihke váiddaortnega ja árvvoštallat dárbbu bearráigeahččoortnegii.
Saemiedigkie sæjhta fïerhten almetjen laakeviedteldihkie reakta saemien nåhtadidh gorresåvva, jïh vuajna daerpies dovne klååkemeöörnegem gïehtjedidh, jïh mejtie daerpies aktine vaaksjomeöörneginie.
Saemiedigkie sæjhta ahte oktegs almetjen reakta saemiengïelem utnedh edtja gorredovvedh jïh daerpiesvoetem vuajna vaaksjodh dovne klååkemeöörnegem jïh daerpiesvoetem vierhtiedalledh vaaksjomeöörnegasse.
Jus galgá sáhttit fuolahit ovttaskas olbmo vuoigatvuođa geavahit sámegiela, de lea dárbu oinnolaš váiddaorgánii, ja bearráigeahččoorgánii mii bearráigeahččá almmolaš etáhtaid.
Jis edtja gorredidh fïereguhten reaktam saemien gïelem nåhtadidh, dle daerpies aktine våajnoes klååkemeåårganine, jïh akte vaaksjomeåårgane mij dejtie byögkeles etaatide vååksje.
Jis edtja maehtedh hoksedh oktegs almetjen reaktam utnedh saemiengïelem, dellie daerpiesvoete #våajnoes<adv><attr> klååkemeorgaanese, jïh vaaksjomeorgaanese mij byjjes etaatide vuartesje.
Sámediggi oaidná ahte seamma orgána sáhttá fuolahit goappašat rollaid, ja evttoha ahte ásahuvvo bearráigeahččo- ja váiddaorgána sámelága giellanjuolggadusaid ektui.
Saemiedigkie vuajna seamma åårgane maahta gåabpagidie råållide utnedh, jïh raereste akte vaaksjome - jïh klååkemeåårgane tseegkesåvva saemielaaken gïelenjoelkedasside.
Saemiedigkie vuajna ahte seamma orgaane maahta gåabpegh råållide hoksedh, jïh uvtede ahte tseegkesåvva vaaksjome- jïh klååkemeorgaanen saemienlaaken gïelenjoelkedassi muhteste.
Dákkár orgána mandáhta hábmedettiin galgá Sámedikkis leat guovddáš rolla ja galgá buktit evttohusaid movt váidda- ja bearráigeahččodoaibma galgá hálddašuvvot.
Gosse edtja mandaatem dagkeres åårganese darjodh, dle Saemiedigkie edtja vihkeles råållam utnedh, jïh tsevtsedh guktie edtja klååkeme- jïh vaaksjomefunksjovnem reeredh.
Dagkeres orgaanen mandaatem hammodeminie edtja Saemiedigkien årrodh voernges råålla jïh edtja uvtelassh buektedh guktie klååkeme- jïh vaaksjomedarjome edtja reeresovvedh.
Bearráigeahččo- ja váiddaorgána ferte leat oidnosis nu ahte ovttaskas olmmoš diehtá geainna galgá váldit oktavuođa, ja ahte orgána bearráigeahččá almmolaš ásahusaid.
Vaaksjome- jïh klååkemeåårgane tjuara våajnoes årrodh guktie fïereguhte daajra giejnie edtja govlehtalledh, jïh åårgane tjuara byögkeles institusjovnh eadtjohkelaakan vaaksjodh.
Vaaksjome- jïh klååkemeorgaane tjuara vuajnose dan årrodh ahte oktegs almetje giejnie daajra edtja gaskesem vaeltedh, jïh ahte orgaane byjjes institusjovnide vuartesje.
Sámediggedieđáhusas oahpahusa ja oahpu birra digaštallojuvvo dárbu čielggadit Sámedikki rolla sámi mánáid ja nuoraid oahppovuoigatvuođa áittardeaddjin, ja Sámedikki rolla bearráigeahččoorgánan sámi oahpahusáššiid dáfus.
Saemiedigkiebïevnesisnie lïerehtimmien jïh ööhpehtimmien bïjre digkedeminie ihke lea daerpies Saemiedigkien råållam tjïelkestidh, goh tjïrkije saemien maanaj jïh noeri ööhpehtimmiereaktese, jïh Saemiedigkien råålla goh vaaksjovmeåårgane saemien lïerehtimmiegyhtjelasside.
Saemiedigkiebïevnesisnie ööhpehtimmien jïh learoen bïjre daerpiesvoete digkiedallesåvva Saemiedigkien råållam saemien maanaj tjïelkedidh jïh noeri learoereaktan vaaksjovmeorgaanine, jïh Saemiedigkien råållam vaaksjomeorgaanine saemien ööhpehtimmieaamhtesi dïete.
Livččii lunddolaš geahčadit dán guokte proseassa oktilaččat.
Sæjhta iemie årrodh daejtie prosesside ektesne vuejnedh.
Iemie vuejnedh daejtie göökte prosesside *oktilaččat.
Mihttu:
Ulmie:
Vuepsie:
Aktiivvalaš bearráigeahččo- ja váiddaorgána sámelága giellanjuolggadusaid dáfus
Akte eadtjohke vaaksjome- jïh klååkemeåårgane saemielaaken gïelenjoelkedasside
Eadtjohke vaaksjome- jïh klååkemeorgaanen saemienlaaken gïelenjoelkedassi dïete
Strategiija:
Strategijh:
Strategije:
Ráhkadit mandáhta sámelága giellanjuolggadusaid bearráigeahččo- ja váiddaorgánii
Mandaatem darjodh vaaksjome- jïh klååkemeåårganese saemielaaken gïelenjoelkedasside
Darjodh mandaaten saemienlaaken gïelenjoelkedassi vaaksjome- jïh klååkemeorgaanese
Áŋgiruššansuorgi 2: Sámegiela rámmaeavttut
Barkoesuerkie 2: Mierietsiehkieh saemien gïelese
Barkoesuerkie 2: Saemiengïelh mierietsiehkieh
Jus galgá sihkkarastit sámegiela boahtteáiggi, de leat máŋggat rámmaeavttut mat fertejit leat sajis.
Juktie båetije aejkiem saemien gïelese gorredidh, dle såemies mierietsiehkieh tjuerieh stïeresne årrodh.
Jis edtja saemiengïelem gorredidh båetijen aejkien, dellie leah gellieh mierietsiehkieh mah tjuerieh sijjesne.
Buriid mihttomeriid sámegiela hárrái ii sáhte olahit jus eai leat doarvái ekonomalaš ja olmmošlaš návccat.
Ij maehtieh hijven ulmieh saemien gïelese jaksedh bielelen nuekies ekonomeles jïh almetjen vierhtieh.
Bueriej ulmide saemiengïelen gaavhtan ij maehtieh hïnnedh jis eah nuekies leah ekonomeles jïh garkeles faamoeh.
Eavttut nu go giellafágalaš ovdáneapmi, giellabarggu organiseren ja rámmat fertejit maid leat sajis jus galgá sihkkarastit buori giellaovdáneami.
Tsiehkieh goh gïelefaageles evtiedimmie, öörnedimmie gïelebarkoste jïh mierieh tjuerieh aaj stïeresne årrodh, juktie hijven gïeleevtiedimmiem gorredidh.
Moenemetsiehkieh dan goh gïelefaageles evtiedimmie, gïelebarkoen öörneme jïh mierieh tjuerieh aaj sijjesne jis edtja buerie gïeleevtiedimmiem gorredidh.
Sámegiela nannema ja ovddideami barggus lea dehálaš earuhit ovttaskas olbmo vuoigatvuođa geavahit sámegiela, ja daid iešguđetge dárbbuid mat sámegielain leat jus galget ovdánit viidáseappot.
Gosse edtja saemien gïelem eevtjedh jïh evtiedidh, sæjhta vihkeles årrodh joekehtidh gaskem fiereguhten reaktam saemien gïelem nåhtadidh, jïh dah ovmessie daerpiesvoeth mejtie saemien gïelh utnieh jis edtjieh vijriesåbpoe evtiesovvedh.
Saemiengïelen nænnoestimmien jïh evtiedimmien barkosne vihkele joekehtidh oktegs almetjen reaktam utnedh saemiengïelem, jïh dejnie ovmessieaaj daerpiesvoeth mah saemiengïeline leah jis edtjieh vijriehkåbpoe åvtenidh.
Lea govttolaš geahčadit oktagaslaš giellavuoigatvuođaid almmolaš bálvalusfálu ektui, ja sámegiela ovdáneapmi ges ferte vuođđuduvvot daidda dárbbuide mat gielas leat dain iešguđetge giellaguovlluin.
Sæjhta maereles årrodh dejtie indivijduelle gïelereaktide byögkeles dïenesjigujmie ektine vuejnedh, mearan evtiedimmie saemien gïeleste tjuara gïelen daerpiesvoeth dejnie ovmessie gïeledajvine våaroeminie utnedh.
Lea *govttolaš individuelle gïelereaktide vuejnedh byjjes *bálvalusfálu moenemetseahkan, jïh saemiengïelen evtiedimmie jis tjuara tseegkesovvedh dejtie daerpiesvoetide mah gïelesne leah dejnie ovmessieaaj gïeledajvine.
Sámelága giellanjuolggadusat ja hálddašanmodeallat
Saemielaaken gïelenjoelkedassh jïh reerememaallh
Saemienlaaken gïelenjoelkedassh jïh reerememaallh
Sámedikki vuolggasadji lea vuoigatvuohta mii buot sámegielagiin lea geavahit iežaset giela.
Saemiedigkien våarome lea dïhte reakta jïjtse gïelem nåhtadidh, maam gaajhkh saemiestæjjah utnieh.
Saemiedigkien feelemesijjie lea reakta mij gaajhke saamastalliji lea utnedh jïjtjsh gïelem.
Juohke sámegielagis galgá leat vuoigatvuohta geavahit sámegiela go deaivvada almmolašvuođain beroškeahttá gos orru.
Fïerhte saemiestæjja edtja reaktam utnedh saemien nåhtadidh gosse byögkelesvoetine govlehtalla, saaht gusnie årroeminie.
Fïerhtem saemiengïelem edtja årrodh reakta saemiengïelem utnedh goh byögkelesvoetine gaavnesje saaht gusnie orre.
Odne lea dušše dan álbmogis mii orru suohkaniin mat leat mielde sámegiela hálddašanguovllus main lea dát vuoigatvuohta, danne go sámelága giellanjuolggadusat gustojit dušše dáidda suohkaniidda.
Daan biejjien dle ajve dah mah tjïeltine årroeh, mah leah saemien gïelen reeremedajvesne, mah daejtie reaktide utnieh, juktie saemielaaken gïelenjoelkedassh ajve dejtie tjïeltide feerhmieh.
Daenbiejjien lea ajve dennie aalmogen mij tjïeltine orre mah leah mealtan saemiengïelen reeremedajvesne mejnie lea daate reakta, dannasinie goh saemienlaaken gïelenjoelkedassh ajve davvoeh daejtie tjïeltide.
Danne lea dárbu ođasmahttit sámelága giellanjuolggadusaid, nu ahte fátmmastit olles riikka.
Dannasinie daerpies aktine staeriedimmine saemielaaken gïelenjoelkedassijste, guktie dah abpe laantem feerhmieh.
Dannasinie lea daerpiesvoete saemienlaaken gïelenjoelkedasside orrestidh, dan ahte abpe rïjhkem faerhmiestidh.
Almmolaš hálddašeapmi lea stáhtalaš ovddasvástádus mii lea nannejuvvon gustovaš lágain.
Byögkeles reereme akte staateles dïedte mij lea vihtiestamme laakine.
Byjjes reereme lea staateles dïedte mij nænnoestovveme *gustovaš laakine.
Go sámeláhka cealká ahte sámegiella ja dárogiella leat dásseárvosaš gielat, de berrejit buot sámegielagiin leat seammalágan vuoigatvuođat geavahit sámegiela go dárogielagiin lea dárogiela dáfus.
Juktie saemielaake vihteste saemien jïh nöörjen leah seammavyörtegs gïelh, dle gaajhkh saemiestæjjah byöroeh seamma reaktah utnedh saemien nåhtadidh, goh dah mah nöörjen soptsestieh.
Goh saemienlaake jeahta ahte saemiengïele jïh daaroengïele leah seammavyörtegs gïelh, dellie byöroeh gaajhke saamastalliji årrodh aktelaaketje reaktah saemiengïelem utnedh goh #daaroengïeleh<adj><pl><ine> lea daaroengïelen dïete.
ILOkonvenšuvdna nr. 169 nanne ovttaskas olbmo vuoigatvuođa oahppat ja geavahit iežas giela.
ILO-konvensjovne nr. 169, vihteste dam reaktam almetjh utnieh juktie sijjen gïelem lïeredh jïh gïelem nåhtadidh.
#ILO<n><acr><cmp>konvensjovne nr. 169 oktegs almetjen reaktam nænnoste lïeredh jïh utnedh jïjtjse gïelem.
Norga lea ratifiseren dán konvenšuvnna, ja nappo lea ge geatnegahtton láhčit almmolaš bálvalusaid sámegillii suohkanlaš, fylkkasuohkanlaš ja eará almmolaš hálddašeamis.
Nöörje daam konvensjovnem ratifiseradamme, jïh naemhtie dïedtem åtna byögkeles dïenesjh saemien gïelesne sjïehteladtedh tjïelten, fylhkentjïelten jïh jeatjah byögkeles reeremisnie.
Nöörje lea *ratifiseren daan konvensjovnen, jïh nagke lea aaj #vïedteldihkie<adj><sg><nom> byjjes dïenesjidie laetjedh saemiengïelese tjïelten, fylhketjïelten jïh jeatjah byjjes reeremisnie.
Dálá njuolggadusaid ođasmahttin mearkkašivččii ahte sámelága giellanjuolggadusat gustogohtet miehtá riikka, eai ge ráddjejuvvo ovttaskas guovlluide.
Akte staeriedimmie daan beajjetje njoelkedassijste sæjhta jiehtedh saemielaaken gïelenjoelkedassh abpe laantem feerhmieh, jïh eah leah gaertjiedamme ajve såemies dajvide.
Daaletje njoelkedassi orrestehteme krööhkeste ahte saemienlaaken gïelenjoelkedassh abpe rïjhken davvoegåetieh, eah aaj oktegs dajvide geehtesth.
Dákkár rievdadus mielddisbuvttášii maiddái váikkuhusaid dálá hálddašanguvlui.
Akte dagkeres jarkelimmie aaj konsekvensh åådtje daan beajjetje reeremedajvese.
Dagkeres jorkestimmie aaj dïedth mealtan buakta daaletje reeremedajvese.
Sámediggi diehtá ahte Ráđđehus dál lea bargame geahčadit sámelága giellanjuolggadusaid ja árvvoštallá boahttevaš hálddašanmodeallaid.
Saemiedigkie daajra daelie Reerenasse saemielaaken gïelenjoelkedassh digkedeminie, jïh båetijen aejkien reerememaallh vuarjesje.
Saemiedigkie daajra ahte Reerenasse daelie lea barkedh vuejnedh saemienlaaken gïelenjoelkedasside jïh båetije reerememaallide vierhtiedalla.
Sámediggi oaidná ahte dákkár árvvoštallan lea dárbbalaš danne go gielladilli ja ássanminsttar leat rievdan, ja go ođđa suohkanat leat váldon mielde hálddašanguvlui.
Saemiedigkie vuajna daerpies aktine dagkarinie digkedimmine dan åvteste gïeletsiehkie jïh årromemaalle jarkelamme, jïh aaj dan åvteste orre tjïelth leah meatan sjïdteme reeremedajvesne.
Saemiedigkie vuajna ahte dagkeres vierhtiedimmie daerpies dannasinie goh gïeletsiehkie jïh veasomegoere jorkestovveme, jïh goh orre tjïelth mealtan våålteme reeremedajvese.
Boahttevaš hálddašanmodealla ferte váldit daid iešguđetlágan gielladiliid vuhtii jus galgá sáhttit seailluhit ja ovddidit giela daid dárbbuid mielde mat dain iešguđetge giellaguovlluin leat.
Akte båetijen aejkien reerememaalle tjuara dejtie joekehts gïeletsiehkide krööhkedh jis edtja buektiehtidh gorredidh jïh evtiedidh gïelem dej daerpiesvoeti mietie, mah leah dejnie ovmessie gïeledajvine.
Båetije reerememaalle tjuara vaeltedh dejtie ovmessie gïeletsiehkide vuehtieji jis edtja maehtedh vaarjelidh jïh gïelem evtiedidh daj daerpiesvoeti mietie mah dejnie ovmessieaaj gïeledajvine leah.
Okta váikkuhus das go sámelága giellanjuolggadusat rievdaduvvojit gustot miehtá riikka, lea ahte šaddá dárbu ráhkadit differensierejuvvon njuolggadusaid.
Dan åvteste saemielaaken gïelenjoelkedassh jorkesieh guktie dah abpe laantem feerhmieh, dle daerpies joekehts njoelkedassigujmie.
Akte dïedte desnie goh saemienlaaken gïelenjoelkedassh jarkestuvvieh abpe rïjhken davvodh, lea ahte sjædta daerpiesvoete joekehtovveme njoelkedasside darjodh.
Sámediggi oaidná ahte sáhttá šaddat hástaleaddjin muhtun suohkaniidda Norggas bálvalit iežas sámegielat álbmoga sámegillii.
Saemiedigkie vuajna såemies tjïelth Nöörjesne sijhtieh haestemem åadtjodh sijjen saamastallije årrojidie saemien gïelesne hoksehtidh.
Saemiedigkie vuajna ahte maahta sjïdtedh haestiejinie muvhtide tjïeltide Nöörjesne hoksehtidh jïjtjse saemiengïeleh aalmogem saemiengïelesne.
Danne lea dárbu ođđa hálddašanmodellii mii boahtá dálá sámegiela hálddašanguovllu sadjái.
Dannasinie daerpies aktine orre reerememaalline mij daan beajjetje reerememaallen sijjeste båata.
Dannasinie daerpiesvoete orre reerememaallese mij båata daaletje saemiengïelen reeremedajven sijjeste.
Go mii dán oktavuođas hupmat hálddašanmodealla birra, de guoská dát almmolaš bálvalusaide sámegillii maid Sámediggi oaidná almmolaš ovddasvástádussan.
Gosse mijjieh daesnie reerememaallen bïjre soptsestibie, dle daate byögkeles dïenesji bïjre saemien gïelesne, mejtie Saemiedigkie åtna lea byögkelesvoeten dïedte.
Goh mijjieh daennie gaskesisnie reerememaallen bïjre håalijibie, dellie daah dæjpa byjjes dïenesjidie saemiengïelese maam Saemiedigkie vuajna byjjes dïedtine.
Sámediggi jurddaša guovttesuorat hálddašanmodealla.
Saemiedigkie aktem reerememaallem vuajna mij lea guektelen juakeme.
Saemiedigkie #låhkoe<adj><attr> reerememaallem ussjede.
Lea govttolaš ahte dat suohkanat mat odne leat mielde sámegiela hálddašanguovllus, galget čuovvut ovtta láhkamearrádusa.
Sæjhta maereles årrodh dah tjïelth mah daan biejjien leah saemien gïelen reeremedajvesne, leah akten njoelkedassen nuelesne.
Lea *govttolaš ahte dah tjïelth mah daenbiejjien leah mealtan saemiengïelen reeremedajvesne, edtjieh aktem laakenænnoestahkem dåeriedidh.
Dát suohkanat galget leat giellaresursasuohkanat gos sámegielat álbmogis lea viiddiduvvon vuoigatvuohta sámástit ja oažžut bálvalusaid sámegillii.
Daah tjïelth goh gïelevierhtietjïelth sjidtieh, gusnie saemien årrojh tjuerieh stuerebe reaktah utnedh saemien nåhtadidh jïh dïenesjh åadtjodh saemien gïelesne.
Daah tjïelth edtjieh leah #gïele<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><cmp_sgnom><cmp>tjïelth gusnie saemiengïeleh aalmogen vijriedovveme reakta saemiestidh jïh dïenesjh saemiengïelese åadtjodh.
Eará suohkanat galget maid čuovvut sámelága giellanjuolggadusaid, muhto daidda ii galgga leat seamma viiddis láhkamearrádus.
Gaajhkh jeatjah tjïelth aaj sijhtieh saemielaaken gïelenjoelkedassi nuelesne årrodh, men eah seamma vijries reaktah njoelkedassine utnieh.
Jeatjah tjïelth edtjieh aaj saemienlaaken gïelenjoelkedasside dåeriedidh, mohte dejtie ij edtjh årrodh seamma vijries laakenænnoestahke.
Muhtun áibbas guovddáš giellavuoigatvuođat fertejit guoskat olles riikii.
Såemies eevre vihkeles gïelereaktah tjuerieh faamoem utnedh abpe laantesne.
Muvhte aejvie voernges gïelereaktah tjuerieh abpe rïjhkese dïjpedh.
Dát leat ovdaskuvlamánáid giellavuoigatvuođat, vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas ja sámegillii, vuoigatvuohta oažžut dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid sámegillii, vuoigatvuohta gozihit riektesihkarvuođa iežas gillii ja vuoigatvuohta oažžut girkolaš bálvalusaid sámegillii.
Goh gïelereaktah aarhskuvlemaanide, reakta lïerehtimmiem åadtjodh saemiengïelesne, reakta healsoe- jïh hoksedïenesjh åadtjodh saemiengïelesne, gorredimmie reaktajearsoesvoeteste jïjtse gïelesne jïh reakta gyrhkeles dïenesjh åadtjodh saemien gïelesne.
Daah aarhskuvlemaanaj gïelereaktah, reakta ööhpehtimmiem åadtjodh saemiengïelesne jïh saemiengïelese, reakta åadtjodh healsoen- jïh sosialdïenesjh saemiengïelese, reakta geehtedh #reaktoe<n><cmp_sgnom><cmp>vihtiesvoetem jïjtjse gïelese jïh reakta gyrhkeles dïenesjidie saemiengïelese åadtjodh.
Dákkár guovttesuorat modealla mielddisbuktá dárbbu lasi ekonomalaš resurssaide ja danne lea ge dárbbašlaš ahte sihke giellaresursasuohkanat ja eará suohkanat sihkkarastojuvvojit rámmajuolludusaid sámegielat bálvalusaide stáhtabušeahta bokte.
Akte dagkeres maalle guektelen juakeme, dorje guktie daerpies sjædta lissiehtamme vierhtiejgujmie, jïh daerpies dovne gïelevierhtietjïelth jïh gaajhkh jeatjah tjïelth mieriesertiestimmieh åadtjoeh saemiengïeleldh dïenesjidie staatebudsjedten bijjelen.
Dagkeres #låhkoe<adj><attr> maalle daerpiesvoeten lissiem ekonomeles #resursse<n><pl><ill> mealtan buakta jïh dannasinie lea aaj daerpies ahte dovne #gïele<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><cmp_sgnom><cmp>tjïelth jïh jeatjah tjïelth gorredovvieh *rámmajuolludusaid saemiengïeleh dïenesjidie staatebudsjehten baaktoe.
Sámediggi oaidná giellaresursasuohkaniid dehálaš ovttasbargoguoibmin barggus nannet sámegiela báikkálaččat.
Saemiedigkie åtna gïelevierhtietjïelth goh vihkeles laavenjostoeguejmieh gosse edtja saemien gïelem voenges dajvesne eevtjedh.
Saemiedigkie #gïele<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><cmp_sgnom><cmp>tjïeltide vihkeles laavenjostoeguejmine vuajna barkosne saemiengïelem byjreskisnie nænnoestidh.
Sámediggi lea vuolláičállán ovttasbargošiehtadusaid buot suohkaniiguin mat leat mielde hálddašanguovllus, guovttegielatvuođadoarjagiid geavaheami birra.
Saemiedigkie lea laavenjostoelatjkoeh dorjeme gaajhki tjïeltigujmie mah leah meatan reeremedajvesne, guktie edtja guektiengïelevierhtide nåhtadidh.
Saemiedigkie lea *vuolláičállán ektiebarkoelatjkoej gaajhki tjïeltigujmie mah leah mealtan reeremedajvesne, guektiengïeledåarjoej pråvhkoen bïjre.
Sámediggi oaidná dárbbu ahte suohkanat barget aktiivvalaččat nannet ja ovddidit sámegiela suohkaniin.
Saemiedigkie vuajna daerpies tjïelth eadtjohkelaakan berkieh juktie eevtjedh jïh evtiedidh saemien gïelem tjïeltine.
Saemiedigkie daerpiesvoetem vuajna ahte tjïelth eadtjohkelaakan berkieh nænnoestidh jïh evtiedidh saemiengïelem tjïeltine.
Guovttegielatvuođadoarjja maid Sámediggi hálddaša, galgá geavahuvvot ovddidandoarjjan giellaresursasuohkaniidda.
Sæjhta guektiengïeledåarjoem, maam Saemiedigkie reerie, nåhtadidh goh akte evtiedimmiedåarjoe gïelevierhtietjïeltide.
Guektiengïeledåarjoe aaj Saemiedigkie reerie, edtja åtnasovvedh evtiedimmiedåarjojne #gïele<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><cmp_sgnom><cmp>tjïeltide.
Ovttasbargošiehtadusaid bokte giellaresursasuohkaniiguin galgá Sámediggi ja ovttaskas suohkan oažžut vejolašvuođa álggahit doaibmabijuid dan gielladili vuođul mii ovttaskas suohkanis lea.
Laavenjostoelatjkoej tjïrrh gïelevierhtietjïeltigujmie dle Saemiedigkie jïh fïerhte tjïelte sijhtieh nuepieh åadtjodh råajvarimmiejgujmie nïerhkedh mah leah fierhten tjïelten gïeletseahkan sjïehtedamme.
Ektiebarkoelatjkoej baaktoe #gïele<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><cmp_sgnom><cmp>tjïeltigujmie edtja Saemiedigkie jïh oktegs tjïeltem nuepiem åadtjodh råajvarimmieh aelkiehtidh dan gïeletsiehkien mietie mij oktegs tjïeltesne lea.
Lea Sámedikki mihttu ahte eambbo suohkanat gos lea sámi álbmot šaddet giellaresursasuohkanin.
Saemiedigkien ulmie lea jienebh tjïelth saemien årrojigujmie gïelevierhtietjïeltine sjidtieh.
Lea Saemiedigkien vuepsie ahte jeenje tjïelth gusnie lea saemien aalmoge #gïele<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><cmp_sgnom><cmp>tjïeltine sjidtieh.
Mihttu:
Ulmie:
Vuepsie:
Sámegielat álbmogis lea duohta vejolašvuohta geavahit sámegiela go deaivvada almmolaš hálddašemiin
Dah saamastallije årrojh tjïelke nuepieh utnieh saemien nåhtadidh gosse byögkeles reereminie govlehtellieh.
Saemiengïeleh aalmogen lea saetnies nuepie saemiengïelem utnedh goh byjjes reereminie gaavnesje
Oassemihtut:
Bielieulmieh
Boelhkevuepsieh:
Sámelága giellanjuolggadusat galget gustot miehtá riikka
Saemielaaken gïelenjoelkedassh abpe laanten feerhmieh
Saemienlaaken gïelenjoelkedassh edtjieh abpe rïjhken davvodh
Sámi giellaresursasuohkanat barget aktiivvalaččat ovddidit sámegiela
Saemien gïelevierhtietjïelth eadtjohkelaaken berkieh juktie saemien gïelem evtiedidh
Saemien #gïele<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><cmp_sgnom><cmp>tjïelth eadtjohkelaakan berkieh evtiedidh saemiengïelem
Strategiijat:
Strategijh:
Strategijh:
Oassálastit aktiivvalaččat Sámi giellanjuolggadusaid ođasmahttinbarggus
Eadtjohkelaakan meatan årrodh Saemielaaken gïelenjoelkedassh staeriedidh
Mealtan eadtjohkelaakan Saemien gïelenjoelkedassi orrestehtemebarkosne
Sihkkarastit buriid rámmaeavttuid giellaresursasuohkaniidda
Hijven mierietsiehkieh gorredidh gïelevierhtietjïeltide
Gorredidie buerie mierietsiehkide #gïele<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><cmp_sgnom><cmp>tjïeltide
Ekonomalaš rámmat
Ekonomeles mierieh
Ekonomeles mierieh
Lea hástalus Sámediggái, suohkaniidda, giellaguovddážiidda, skuvllaide ja eará ásahusaide mat barget sámegielain go váilot doarvái ekonomalaš návccat.
Dan åvteste nuekies ekonomeles vierhtieh eah gååvnesh dle dïhte akte haesteme dovne Saemiedægkan, tjïeltide, gïelejarngide, skuvlide jïh jeatjah institusjovnide mah saemien gïeline berkieh.
Lean haesteme Saemiedægkan, tjïeltide, gïelejarngide, skuvlide jïh jeatjah institusjovnide mah saemiengïeline berkieh goh nuekies fååtesieh ekonomeles faamoeh.
Sámediggi oaidná ahte sámegiella ferte dál vuoruhuvvot eambbo buot servodatsurggiin.
Saemiedigkie veanhta daelie akte stuerebe barkoe tjuara dorjesovvedh saemien gïeline gaajhkine siebriedahkesuerkine.
Saemiedigkie vuajna ahte saemiengïele tjuara daelie prijoriteradovvedh jeenje #gaajhke<prn><ind><pl><loc> #siebriedahke<n><cmp_sgnom><cmp>#suerkie<n><pl><loc>.
Dát lea áibbas mearrideaddji jus gielas galget leat buorit ovdánanvejolašvuođat.
Daate eevre vihkeles jis gïele edtja hijven evtiedimmienuepieh utnedh.
Daate lea aejvie nænnoestæjja jis gïelesne edtjieh leah buerie åvtenimmienuepieh.
Dálá rámmajuolludeamit eai leat doarvái buorit, ja Sámediggi oaidná dárbbu eambbo vuoruhit sámegielat fálaldagaid servodagas, sihke fágaolbmuid rekrutterema ja oahpaheami dáfus ja sámegielat fálaldagaid hábmema dáfus.
Dan beajjetje mieriesertiestimmieh eah leah nuekies, jïh Saemiedigkie vuajna daerpies saemiengïeleldh faalenassh tjarke eevtjedh siebriedahkesne, dovne faagealmetjh dåårrehtidh jïh lïerehtidh, jïh saemiengïeleldh faalenassh evtiedidh.
Eah daaletje mieriesertiestimmieh leah nuekies bueredh, jïh Saemiedigkie daerpiesvoetem vuajna jeenjem prijoriteradidh saemiengïeleh faalenasside siebriedahkesne, dovne faagealmetji dåårrehtimmien jïh ööhpehtimmien dïete jïh saemiengïeleh faalenassi hammoen dïete.
Jus sirdá válddi ja ovddasvástádusa ovddidit sámegiela Sámediggái, de bohciida dárbu eambbo rámmajuolludemiide Sámediggái.
Akte sertiestimmie faamoste jïh dïedteste Saemiedægkan, juktie saemien gïelem evtiedidh, sæjhta krïevedh sagki stuerebe mieriesertiestimmieh Saemiedægkan.
Jis vaeltien jåhta jïh dïedtem saemiengïelem Saemiedægkan evtiedibie, dellie daerpiesvoete bïhtsege jeenje mieriesertiestimmide Saemiedægkan.
Sámediggi disponere 2012:s 65 miljovnna ruvnno sámegillii.
Saemiedigkie 65 millijovnh kråvnah saemien gïelese åtna jaepien 2012.
Saemiedigkie *disponere jaepien 2012 65 millijovnen kråvnah saemiengïelese.
Dáin leat 53 miljovnna njuolgga doarjagat suohkaniidda, fylkkasuohkaniidda ja sámi giellaguovddážiidda.
Dejstie 53 millijovnh leah ryöktesth dåarjoe tjïeltide, fylhkentjïeltide jïh saemien gïelejarngide.
Daaj leah 53 millijovnen rïekte dåarjoeh tjïeltide, fylhketjïeltide jïh saemien gïelejarngide.
Loahppa 12 miljovnna leat várrejuvvon iešguđetge prošeavttaide maid Sámediggi álggaha, ja ohccivuđot ortnegiidda.
Dah aajmene 12 millijovnh leah ovmessie prosjektide mejgujmie Saemiedigkie nïerhkeme, jïh öörnegidie mej bïjre tjuara syökedh.
Minngiegietjie 12 millijovnen bïedtesovveme ovmessieaaj prosjeektide mejtie Saemiedigkie aelkehte, jïh ohtsijevåaromen öörnegidie.
Sámediggi oažžu jahkásaččat ohcamiid sullii duppalit dán supmi ovddas.
Fïerhten jaepien Saemiedigkie ohtsemh dååste ovrehte guektiengïerti åvteste.
Saemiedigkie fïerhten jaepien ohtsemh åådtje medtie #guektiengiertien<adv><comp> daan beetnehveahkan åvteste.
Bohtet ohcamat olu buriid prošeavttaide, muhto go leat olu ohccit, de ferte čavga vuoruhit.
Jïjnjh hijven prosjekth, men dannasinie dan jeenjesh ohtsedieh dle tjuara striengkieslaakan prijoriteradidh.
ohtsemh Båetieh jïjnje buerie prosjeektide, mohte goh leah jïjnje ohtsijh, dellie tjuara *čavga prijoriteradidh.
Sámediggi addá maid doarjagiid sámi čáppagirjjálašvuođa almmuheapmái, oahpponeavvobuvttadeapmái ja eará gillii guoski doaimmaide.
Saemiedigkie aaj dåarjoem vadta bæjhkoehtæmman saemien tjiehpieslidteratuvreste, learoevierhtiedorjemassese jïh jeatjah gïeleråajvarimmide.
Saemiedigkie maam vadta dåarjoeh saemien heevehtslitteratuvren bæjjoehtæmman, learoevierhtiedarjoemasse jïh jeatjah gïelese dïjpije juhtiejiden.
Maiddái dáidda doarjjaortnegiidda bohtet hirbmat olu ohcamat, ja fertejit čavga vuoruhuvvot.
Daah dåarjoeöörnegh aaj jïjnjh ohtjsijh utnieh, jïh tjuara striengkieslaakan prijoriteradidh.
Aaj daejtie dåarjoeöörnegide båetieh alme jïjnje ohtsemh, jïh tjuerieh *čavga prijoriteradovvedh.
Suohkanat ja fylkkasuohkanat mat leat sámegiela hálddašanguovllus mielde leat jahkásaččat ožžon sullii 45 miljovnna ruvnno guovttegielatvuođadoarjaga.
Tjïelth jïh fylhkentjïelth saemien gïelen reeremedajvesne leah fïerhten jaepien medtie 45 millijovnh kråvnah guektiengïeledåarjojne åådtjeme.
Tjïelth jïh fylhketjïelth mah leah saemiengïelen reeremedajvesne mealtan fïerhten jaepien åådtjeme medtie 45:n millijovnen kråvnan guektiengïeledåarjoem.
Dát leat ruđat mat juolluduvvojit suohkaniidda ja fylkkasuohkaniidda sihkkarastin dihte guovttegielat bálvalusaid.
Daate lea vierhtieh mah tjïelth jïh fylhkentjïelth åadtjoeh juktie guektiengïeleldh dïenesjh gorredidh.
Daah beetnegh mah tjïeltide jïh fylhketjïeltide laeviehtovvieh gorredidh åvteste gööktengïeleh dïenesji.
Dát leat rámmajuolludeamit maid Sámediggi jahkásaččat oažžu stáhtas.
Daate lea mieriesertiestimmieh mejtie Saemiedigkie staateste åådtje fïerhten jaepien.
Daah mieriesertiestimmieh mejtie Saemiedigkie fïerhten jaepien staateste åådtje.
Guovttegielatvuođadoarjja ii leat lassánan oppalaš haddegoargŋuma mielde servodagas.
Guektiengïeledåarjoe ij leah læssanamme dejnie sïejhme åasalissiehtimmine siebriedahkesne.
Ij guektiengïeledåarjoe leah læssanamme *oppalaš åasagoetsemen mietie siebriedahkesne.
Sámediggi oažžu jahkásaččat raporttaid ja bušeahttadárbbu suohkaniin ja fylkkasuohkaniin.
Saemiedigkie fïerhten jaepien reektehtsh jïh budsjedtedaerpiesvoeth tjïeltijste jïh fylhkentjïeltijste dååste.
Saemiedigkie fïerhten jaepien reektehtsh jïh budsjehtedaerpiesvoetem/budsjettdaerpiesvoetem åådtje tjïeltijste jïh fylhketjïeltijste.
Erenoamážit suohkanat dieđihit dárbbu lassi doarjagii.
Joekoen tjïelth reektieh dah lissiehtamme vierhtieh daarpesjieh.
Joekoenlaakan tjïelth daerpiesvoeten lissie bïeljelieh dåarjose.
Sámedikki evttohus ahte sámelága giellanjuolggadusat galget gustot miehtá riikka, bohtet mielddisbuktit váikkuhusaid suohkaniidda mat leat mielde hálddašanguovllus, ja suohkaniid ja fylkkasuohkaniid guovttegielatvuođadoarjagii.
Saemiedigkien raeriestimmie mij jeahta saemielaaken gïelenjoelkedassh abpe laantem feerhmieh, sæjhta konsekvensh åadtjodh tjïeltide reeremedajvesne jïh guektiegïeledåarjose tjïeltide jïh fylhkentjïeltide.
Saemiedigkien uvtelasse ahte saemienlaaken gïelenjoelkedassh edtjieh abpe rïjhken davvodh, båetieh dïedth mealtan buektedh tjïeltide mah leah mealtan reeremedajvesne, jïh tjïelti jïh fylhketjïelti guektiengïeledåarjose.
Sámediggi oaivvilda ahte rámmajuolludeamit sámegielat bálvalusaide fertejit mannat njuolga stáhtas suohkaniidda ja fylkkasuohkaniidda.
Saemiedigkien mïelen mietie dle mieriesertiestimmieh saemiengïeleldh dïenesjidie tjuerieh ryöktesth tjïeltide jïh fylhkentjïeltide staateste juhtedh.
Saemiedigkie jeahta ahte mieriesertiestimmieh saemiengïeleh dïenesjidie tjuerieh rïekte staatesne tjïeltide jïh fylhketjïeltide mïnnedh.
Duohta goluid kárten guovttegielat bálvalusfálu oktavuođas ferte leat vuođđun go mearrida rámmajuolludemiid.
Akte goerehtalleme dejstie riektes maaksojste guektiengïeleldh dïenesjidie, tjuara våarome årrodh gosse edtja mieriesertiestimmide nænnoestidh.
Saetnies maaksoej goerehtallemen gööktengïeleh *bálvalusfálu gaskesisnie tjuara årrodh våaroeminie goh mieriesertiestimmieh nænnoste.
Sámediggi oaidná dárbbašlažžan ahte sámegiella nannejuvvo ja ovddiduvvo giellaresursasuohkaniin.
Saemiedigkie vuajna daerpies saemien gïelem eevtjedh jïh evtiedidh gïelevierhtietjïeltine.
Saemiedigkie vuajna #daerpies<adj><ess> ahte saemiengïele nænnoeståvva jïh #gïele<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><cmp_sgnom><cmp>tjïeltine evtiedåvva.
Sámediggi áigu nannet sámegiela dáin suohkaniin giellaovddidanruđaid bokte.
Daejnie tjïeltine Saemiedigkie sæjhta saemien gïelem eevtjedh gïeleevtiedimmievierhtiej tjïrrh.
Saemiedigkie sæjhta saemiengïelem nænnoestidh daejnie tjïeltine gïeleevtiedimmiebeetnegi baaktoe.
Dát dahkkojuvvo guhkesáiggi ovttasbargošiehtadusaid bokte suohkaniiguin gos mihtut biddjojit giela dárbbuid mielde ovttaskas suohkanis.
Daam edtja darjodh guhkies laavenjostoelatjkoej tjïrrh tjïeltigujmie, gusnie gïelen daerpiesvoete ulmiem beaja fïerhtene tjïeltesne.
Daate dorjesåvva *guhkesáiggi ektiebarkoelatjkoej baaktoe tjïeltigujmie gusnie vuepsieh gïelen daerpiesvoeti mietie oktegs tjïeltesne byöjoeh.
Fertejit álggahuvvot doaibmabijut suohkana álbmoga hárrái ja mat nannejit sámegiela geavaheami, mat lasihit giellageavaheddjiid logu ja čalmmustahttet sámegiela servodagas.
Tjuara råajvarimmiejgujmie nïerhkedh mah leah tjïelten årroji vööste stuvreme, jïh mah åtnoem saemien gïeleste eevtjieh, gïeleutnijidie lissiehtieh jïh saemien gïelem våajnoes darjoeh siebriedahkesne.
Tjuerieh aelkiehtovvedh råajvarimmieh tjïelten aalmogen gaavhtan jïh mah saemiengïelen pråvhkoem nænnoestieh, mah gïeleutniji låhkoem lissiehtieh jïh saemiengïelen siebriedahkesne tjelmiestehtieh.
Juolludeamit maid odne oažžut stáhtas dušše fal guovttegielat bálvalusfállui, galget mannat sámegiela ovddideapmái ja doaibmabijuide mat ovddidit giellaovdáneami giellaresursasuohkaniin.
Dah sertiestimmieh mijjieh daan biejjien staateste guektiengïeleldh dïenesjidie dåastobe, edtjieh ajve evtiedæmman saemien gïeleste jïh darjoemidie årrodh mah gïeleevtiedimmiem skreejrieh gïelevierhtietjïeltine.
Laeviehtimmieh aaj daenbiejjien staateste åadtjodh ajve jaavoe #gööktengïeleh<adj><sg><acc> *bálvalusfállui, edtjieh mïnnedh saemiengïelen evtiedæmman jïh råajvarimmide mah gïeleevtiedimmiem #gïele<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><cmp_sgnom><cmp>tjïeltine evtiedieh.
Sámi giellaguovddážat barget buori barggu lagasbirrasiin ja mielddisbuktet olu doaimmaid giellakurssaid bokte ja sámegiela arenan.
Saemien gïelejarngh aktem stoerre barkoem voengesne darjoeh, dah gellie gïelekuvsjh öörnieh jïh leah sijjieh saemien gïelese.
Saemien gïelejarngh berkieh buerie barkoen voengine jïh jïjnje darjomh mealtan buektieh gïelekursi baaktoe jïh saemiengïelen sijjine.
Sámi giellaguovddážat dieđihit jahkásaš raporttaid ja bušeahttadárbbuid bokte ahte lea stuora dárbu eambbo doaibmabijuide mat nannejit sámegiela.
Saemien gïelejarngh bievnieh fïerhten jaepien reektehtsi jïh budsjedtedaerpiesvoeti tjïrrh, ihke daerpies jienebh råajvarimmiejgujmie juktie saemien gïelem eevtjedh.
Saemien gïelejarngh bïeljelieh jaapetje reektehtsi jïh budsjehtedaerpiesvoeti/budsjettdaerpiesvoeti baaktoe ahte lea stoere daerpiesvoete jeenje råajvarimmide mah saemiengïelem nænnoestieh.
Giellaguovddážat čujuhit maiddái dasa ahte lea unnán ekonomalaš einnostus.
Gïelejarngi mïelen mietie dle dah eah daejrieh guktie dej ekonomeles tsiehkie lea åvtese.
Gïelejarngh aaj dïsse tjaatsestieh ahte lea ånnetji ekonomeles daerpiesvoete.
Einnostahtti ekonomiija lea eaktun giellaguovddážiid doaimmas.
Akte daajroes ekonomije åvtese lea eevre daerpies juktie gïelejarngide juhtedh.
#Nåajtodh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><prsprc> ekonomije lea moenemetsiehkine gïelejarngi darjoemisnie.
Giellaguovddážiid ekonomalaš dilli ferte nannejuvvot dovdomassii jus galgá buoridit sin vejolašvuođa ráhkadit guhkesáiggi plánaid báikkálaš servodaga dárbbuid mielde.
Tjuara gïelejarngi ekonomijem tjarki lissiehtidh guktie dah nuepieh åadtjoeh guhkiebasse soejkesjidh, siebriedahken daerpiesvoeti mietie.
Gïelejarngi ekonomeles tsiehkie tjuara tjarki nænnoestovvedh jis edtja bueriedidh daj nuepiem darjodh *guhkesáiggi soejkesjh dajven siebriedahken daerpiesvoeti mietie.
Dát čujuhuvvo maid sámi giellaguovddážiid evalueremis.
Dam aaj vuarjasjimmesne dejstie saemien gïelejarngijste tjïerteste.
Daate aaj tjaatseståvva saemien gïelejarngi vuarjasjimmesne.
Sámediggi lea gearggus geahčadit maid mii sáhttit dahkat buoridan dihte giellaguovddážiid ekonomalaš dili, muhto oaivvildit ahte maiddái earát, nu go suohkanat, fylkkasuohkanat ja guovddáš eiseválddit, fertejit váldit stuorát ovddasvástádusa sihkkarastit giellaguovddážiid ekonomiija.
Saemiedigkie sæjhta vuartasjidh maam mijjieh maehtebe darjodh juktie gïelejarngi ekonomeles tsiehkiem bueriedidh, men veanhta aaj jeatjebh, goh tjïelth, fylhkentjïelth jïh voernges åejvieladtjh, tjuerieh aktem stuerebe dïedtem vaeltedh juktie gïelejarngi ekonomijen gorredidh.
Saemiedigkie klaeries vuejnedh maam mijjieh maehtiejibie darjodh bueriedidh åvteste gïelejarngi ekonomeles tsiehkiem, mohte jiehtedh ahte aaj jeatjebh, dan goh tjïelth, fylhketjïelth jïh voernges åejvieladtjh, tjuerieh stoerebe dïedtem vaeltedh gïelejarngi ekonomijem gorredidh.
Sámediggi dárbbaša buriid ja aktiivvalaš ovttasbargoguimmiid sámegiela nannema ja ovddideami barggus dain iešguđetge giellaguovlluin, nu go ovdamearkka dihte sámi giellaguovddážiid, mat dahket hui buori barggu lagasbirrasiin.
Saemiedigkie tjuara hijven jïh eadtjohke laavenjostoeguejmieh utnedh gosse edtja saemien gïelem eevtjedh jïh evtiedidh dejnie ovmessie gïeledajvine, vuesiehtimmien gaavhtan saemien gïelejarngh mah aktem nænnoes barkoem voengesne darjoeh.
Saemiedigkie daarpesje bueride jïh eadtjohke laavenjostoeguejmide saemiengïelen nænnoestimmiem jïh evtiedimmiem barkosne dejnie ovmessieaaj gïeledajvine, dan goh vuesiehtimmien åvteste saemien gïelejarngide, mah darjoeh dan buerie barkoem voengine.
Muhto eai buot guovlluin gos sápmelaččat orrot leat ásahuvvon giellaguovddážat.
Men gïelejarngh eah leah tseegkesovveme gaajhkine dajvine gusnie saemieh årroeh.
Mohte eah #gaajhke<prn><ind><pl><loc> dajvine gusnie saemieh årroeh leah tseegkesovveme gïelejarngh.
Sámediggi oaidná maid dehálažžan ovttasbargat eará sámi ásahusaiguin ja nannet daid nu ahte álggahuvvojit doaibmabijut mat nannejit sámegiela miehtá Sámi.
Saemiedigkie aaj vuajna vihkeles laavenjostedh jeatjah saemien institusjovnigujmie jïh dejtie eevtjedh, guktie dah råajvarimmieh aelkieh mah saemien gïelem eevtjieh abpe Saepmesne.
Saemiedigkie vuajna maam vihkielinie laavenjostijibie jeatjah saemien institusjovnigujmie jïh dejtie dan nænnoestibie ahte råajvarimmieh aelkiehtovvieh mah saemiengïelem abpe saemien nænnoestieh.
Lea dehálaš ahte sámi ásahusaid giellagelbbolašvuohta nannejuvvo ja ahte šaddet nanu sámegielat fágabirrasat máŋgga guovllus.
Sæjhta vihkeles årrodh gïelemaahtoem saemien institusjovnine eevtjedh, guktie nænnoes faagebyjresh saemien gïelesne sjidtieh gellene lehkesne.
Vihkele ahte saemien institusjovni gïelemaahtaldahke nænnoeståvva jïh ahte nænnoes saemiengïelh sjidtieh faagebyjresh gelline dajvesne.
Dát bohciidahtášii lassi doaimmaid ja buoret čalmmustahttima sámegiela hárrái.
Daate sæjhta vielie darjomh sjugniedidh jïh gïele vielie våajnoes sjædta.
Daate lissie #bïhtsegidh<vblex><iv><der_caus><vblex><indic><pres><p3><sg> darjomh jïh buerebe tjelmiestehtemem saemiengïelen gaavhtan.
Go vuordit ahte sámi ásahusat galget váldit stuorát ovddasvástádusa sámegiela ovddideamis, de ferte maid váldit vuhtii ahte sámegielas váilot sánit ja tearpmat olu ođđa servodatsurggiin.
Gosse mijjieh veanhtadibie saemien institusjovnh edtjieh aktem stuerebe dïedtem vaeltedh saemien gïeleevtiedimmien åvteste, tjuara aaj måjhtelidh saemien gïele baakoeh jïh terminologijem fååtese, jïjnjh orre siebriedahkesuerkiej sisnjeli.
Goh vuertiejibie ahte saemien institusjovnh edtjieh vaeltedh stoerebe dïedten saemiengïelem evtiedimmeste, dellie tjuara aaj vaeltedh vuehtieji ahte saemiengïelesne baakoeh jïh teermh fååtesieh jïjnje orre siebriedahkesuerkine.
Gáibiduvvo ahte fágabargit fertejit oažžut resurssaid mat addet sidjiide vejolašvuođa bargat gielain.
Dan åvteste faagebarkijh tjuerieh vierhtieh åadtjodh ihke dah maehtieh gïeline barkedh.
Krïevesåvva ahte faagebarkijh tjuerieh #resursse<n><pl><nom> åadtjodh mah dejtie vedtieh nuepiem barkedh gïeline.
Lea dehálaš ahte sámi ásahusain leat rámmaeavttut mat dahket ahte sii sáhttet fuolahit dán ovddasvástádusa dohkálaš vugiin.
Vihkeles saemien institusjovnh mierietsiehkieh utnieh mah darjoeh guktie dah maehtieh daam dïedtem hijvenlaakan vaeltedh.
Vihkele ahte saemien institusjovni leah mierietsiehkieh mah darjoeh dah maehtieh hoksedh daam dïedtem #dåhkasjidh<vblex><prfprc><attr> vuekine.
Sámediggi lea gearggus váldit dán ovddasvástádusa, muhto gáibida maiddai ahte guovddáš eiseválddit váldet ovddasvástádusa dás.
Saemiedigkie sæjhta dam dïedtem vaeltedh, men kreava voernges åejvieladtjh aaj tjuerieh dïedtem dan åvteste vaeltieh.
Saemiedigkie klaeries vaeltedh daam dïedtem, mohte aaj kreava ahte voernges åejvieladtjh dïedtem daelie vaeltieh.
Leat álggahuvvon olu buorit fálaldagat ja doaibmabijut iešguđetge ovddasteddjiid bealis mat dál barget prošeavttaid vuođul.
Ovmessie aktöörh leah jïjnjh hijven faalenassh jïh råajvarimmieh aalkeme, mah daan biejjien leah prosjekth.
Jïjnje aelkiehtovveme buerie faalenassh jïh råajvarimmieh ovmessieaaj saadthalmetji bielesne mah daelie prosjeekti mietie berkieh.
Dát leat doaibmabijut mat leat buktán buriid bohtosiid ja maidda ferte sihkkarastit bistevaš ruhtadeami.
Daate lea råajvarimmieh mah hijven illedahkh vadteme, jïh mah tjuerieh ihkuve beetnehdåarjoem åadtjodh.
Daah råajvarimmieh mah buerie illedahkide buakteme jïh mejtie tjuara vihties beetnehdåarjoem gorredidh.
Mii namuhit dás muhtun ovdamearkkaid.
Sïjhtebe daesnie naan vuesiehtimmieh neebnedh.
Mijjieh daelie moenijibie muvhtide vuesiehtimmide.
Rávisolbmuidoahpahusprográmma Sámi allaskuvllas lea addán olu rávisolbmuide vejolašvuođa oahppat giela.
Geervelïerehtimmieprogramme Saemien jolleskuvlen tjïrrh, jïjnjh geerve almetjidie nuepiem vadteme gïelem lïeredh.
Geervealmetjiööhpehtimmieprogramme Saemien jïlleskuvlesne jïjnje vadteme geervealmetjidie nuepiem gïelem lïeredh.
Dát prošeakta ferte jotkojuvvot fásta ruhtademiin nu ahte ain eanebut ožžot vejolašvuođa oahppat sámegiela.
Tjuara daam prosjektem ihkuve beetnehdåarjojne jåerhkedh, guktie jienebh nuepiem åadtjoeh saemien lïeredh.
Daate prosjeekte tjuara vihties beetnehdåarjojne dan #jåerhkedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><inf> ahte annje jeenjh nuepiem åadtjoeh saemiengïelem lïeredh.
Lullisámi giellabeassi lea prošeakta maid Nordlándda fylkkamánni ja Sámeskuvlastivra Ruoŧas leat álggahan.
Åarjelsaemien gïelebiesie lea akte prosjekte Nordlaanten Fylhkenålman jïh Saemieskuvleståvroen tjïrrh Sveerjesne.
Åarjelsaemien gïelebiesie lea prosjeekte maam Nordlaanten fylhkemaennie jïh saemienskuvleståvroe Sveerjesne aelkiehtamme.
Giellabeasit ja giellalávggut leat leamaš beaktilis doaibmabijut giellaoahpahusa nannemis.
Gïeliebiesieh jïh gïelelaavkomh leah gaajh hijven råajvarimmieh orreme juktie gïelelïerehtimmiem eevtjedh.
Gïelebiesieh jïh *giellalávggut orreme eadtjohke råajvarimmieh gïeleööhpehtimmien nænnoestimmesne.
Sámediggedieđáhusas oahpahusa ja oahpu birra namuhuvvo maid dehálašvuohta oažžut fásta ruhtadeami giellalávgguide.
Saemiedigkiebïevnesisnie lïerehtimmien jïh ööhpehtimmien bïjre neebnesåvva aaj man vihkeles ihkuve beetnehdåarjoe lea gïelebieside.
Saemiedigkiebïevnesisnie ööhpehtimmien jïh learoen bïjre moenesåvva maam *dehálašvuohta vihties beetnehdåarjoem åadtjoejibie *giellalávgguide.
Vásáhusat lullisámi guovllus čájehit ahte mánát ja nuorat ohppet sámegiela mihá jođáneappot go oassálastet dákkár giellabesiin.
Dååjrehtimmieh åarjelsaemien dajveste vuesiehtieh maanah jïh noerh saemien verkebe lierieh gosse meatan dagkarinie gïelebiesine.
Vaesehtsh åarjelsaemien dajvesne vuesiehtieh ahte maanah jïh noerh saemiengïelem sagki lierieh verkebe goh mealtan dagkeres gïelebiesine.
Leat olu vejolašvuođat, erenoamážit rádjeguovlluin, ávkkástallat oahpaheaddjiresurssaiguin Ruoŧas ja Suomas, ja oktiiheivehit giellabeassečoagganemiid.
Jïjnjh nuepieh, joekoen raastedajvine, lohkehtæjjavierhtieh Sveerjeste jïh Såevmeste veedtjedh, jïh gïelebiesieh iktedidh.
Leah jïjnje nuepieh, joekoenlaakan raejiedajvine, #lohkehtæjja<n><cmp_sgnom><cmp>#resursse<n><pl><com> nåhtadibie Sveerjesne jïh Soemesne, jïh gïelebiesietjåanghkenimmide iktedidh.
Dát berre leat fásta fálaldat ja gáibida ekonomalaš resurssaid.
Daate byöroe ihkuve faalenassh årrodh jïh ekonomeles vierhtieh kreava.
Daate byöroe årrodh vihties faalenasse jïh ekonomeles #resursse<n><pl><acc> kreava.
Ulbmil:
Ulmie.
Ulmie:
Sámegielas leat buorit ekonomalaš rámmaeavttut
Saemien gïele hijven ekonomeles mierietsiehkieh åtna
Saemiengïelesne leah buerieh ekonomeles mierietsiehkieh
Oasseulbmilat:
Bielieulmieh:
Boelhkeulmieh:
Lassi rámmajuolludeamit stáhtas sámegiela ovddideapmái
Lissiehtamme mieriesertiestimmieh staateste juktie saemien gïelem evtiedidh
Lissie mieriesertiestimmieh staatesne saemiengïelen evtiedæmman
Rámmajuolludeamit sámegielat bálvalusaide njuolga stáhtas suohkaniidda ja fylkkasuohkaniidda
Mieriesertiestimmie saemiengïeleldh dïenesjidie ryöktesth tjïeltese jïh fylhkentjïeltese staateste
Mieriesertiestimmieh saemiengïeleh dïenesjidie rïekte staatesne tjïeltide jïh fylhketjïeltide
Strategiijat:
Strategije:
Strategijh:
Ásahit sámi almmolaš lávdegotti mii čielggada lágaid, válddi, rámmaeavttuid ja ovddasvástádusjuogu sámegiela dáfus
Aktem saemien byögkeles moenehtsem tseegkedh mij laakh, faamoem, mierietsiehkieh jïh dïedtejoekedimmiem salkehte saemien gïelen bïjre.
Tseegkedh saemien byjjes moenehtsem mij laaki tjïelkede, vaeltien, mierietsiehkieh jïh dïedtejoekedimmiem saemiengïelen dïete
Bearráigeahččat ahte suohkaniid ja fylkasuohkaniid golut guovttegielat bálvalusaide kártejuvvojit
Stilledh akte goerehtalleme dorjesåvva tjïelti jïh fylhkentjïelti maaksojste, guektiengïeleldh dïenesji åvteste
Vuartasjibie ahte tjïelti jïh fylhketjïelti maaksoeh gööktengïeleh dïenesjidie goerehtallesuvvieh
Láhčit dili dasa ahte lihkostuvvan gielladoaibmabijut bohtet fásta doibmii
Sjïehteladtedh ihke hijven gïeleråajvarimmieh mah prosjektine aalkeme, ihkuve beetnehdåarjoem åadtjoeh
Tsiehkiem dïsse laetjedh ahte lahkaskamme gïeleråajvarimmieh vihties darjoemasse båetieh
Olmmošlaš návccat
Almetjen vierhtieh
Garkeles faamoeh
Váilevaš giellagelbbolašvuohta lea stuora hástalus buot servodatsurggiin.
Gaajhkine siebriedahkesuerkine dle akte stoerre haesteme gïelemaahtoe fååtese.
Fååtesæjja gïelemaahtaldahke lea stoere haesteme #gaajhke<prn><ind><pl><loc> #siebriedahke<n><cmp_sgnom><cmp>#suerkie<n><pl><loc>.
Erenoamážit oahpahussuorggis, dearvvašvuođasuorggis, riektesuorggis ja girkus lea dát leamaš okta dain stuorámus hástalusain sámegiela ovddidanbarggus.
Joekoen lïerehtimmiesuerkien, healsoesuerkien, reaktasuerkien jïh gærhkoen sisnjeli, daate akte dejstie stööremes haestiemijstie orreme saemien gïelebarkosne.
Joekoenlaakan ööhpehtimmiesuerkesne, healsoensuerkesne, reaktoesuerkesne jïh gærhkosne lea daate orreme akte dejnie stoeremes haestieminie saemiengïelen evtiedimmiebarkosne.
Máŋga suohkana hálddašanguovllus leat rahčan deavdit iežaset geatnegasvuođaid sámelága giellanjuolggadusaid hárrái danne go váilot olmmošlaš návccat.
Jienebh tjïelth reeremedajvesne dåeriesmoerh åtneme sijjen dïedth illedh saemielaaken gïelenjoelkedassi mietie, dan åvteste almetjen vierhtieh gååvnesieh.
Gellie tjïelth reeremedajvesne dååmkeme dievhtedh jïjtjsh dïedth saemienlaaken gïelenjoelkedassi gaavhtan dannasinie goh garkeles faamoeh fååtesieh.
Go sámelága giellanjuolggadusat ođasmahttojuvvojit, maid Sámediggi evttoha gustogoahtit miehtá riikka, de boahtá dovdot bures ahte váilot sámegielat fágaolbmot.
Aktene staeriedimmesne saemielaaken gïelenjoelkedassijste, gusnie Saemiedigkie raereste dah abpe laantem feerhmieh, dle sæjhta joekoen vuejnedh saemiengïeleldh faagealmetjh fååtesieh.
Goh saemienlaaken gïelenjoelkedassh orrestuvvieh, maam Saemiedigkie uvtede davvoegåetedh abpe rïjhken, dellie båata hijven domtedh ahte saemiengïeleh faagealmetjh fååtesieh.
Ollislaš vuoruheapmi rekrutteret sámegielat bargiid ja fállat sámegiel oahpahusa studeanttaide ja fágabargiide šaddá áibbas dárbbašlaš jus galgá nákcet gokčat boahttevaš dárbbuid servodagas.
Akte ållesth barkoe juktie saemiengïeleldh barkijh dåårrehtidh, jïh lïerehtimmiem saemien gïelesne faalehtidh studentide jïh faagebarkijdie, leah eevre daerpies jis edtja båetijen aekien daerpiesvoeth siebriedahkesne illedh.
Ellies prijoriteradimmie saemiengïeleh barkijidie dåårrehtibie jïh saemiengïeleh ööhpehtimmiem studeentide faalijibie jïh faagebarkijidie sjædta aejvie daerpies jis edtja buektiehtidh båetije daerpiesvoetide siebriedahkesne gaptjedh.
Okta sivva das go sámegiella ii geavahuvvo hálddašeamis, lea ahte sámegielat bargiin váilu sámi fágaterminologiija ja hárjáneapmi geavahit sámegiela iežaset barggus.
Akte fåantoe mannasinie saemien ij reeremisnie åtnasovvh lea dannasinie barkijh mah saemiestieh eah dam saemien faageterminologijem utnieh, jïh haarjanimmiem fååtesieh saemien barkosne nåhtadidh.
Akte sjïeke desnie goh ij saemiengïele reeremisnie utnieh, lea ahte saemiengïeleh barkijinie saemien faageterminologije fååtese jïh vaananimmie utnedh saemiengïelem jïjtjsh barkosne.
Dát mearkkaša ahte oahpahusásahusat fertejit maid guoddit ovddasvástádusa das mii guoská sámegielat studeanttaid oahpaheapmái.
Dan åvteste dle ööhpehtimmieinstitusjovnh aaj tjuerieh dïedtem åadtjodh saamastallije studenth ööhpehtidh.
Daate krööhkeste ahte ööhpehtimmieinstitusjovnh tjuerieh aaj dïedtem desnie guedtedh mij dæjpa saemiengïeleh studeenti ööhpehtæmman.
Studeanttat fertejit oažžut vejolašvuođa oahppat sámegiel fágaterminologiija nu ahte sáhttet geavahišgoahtit sámegiela iežaset barggus maŋŋel go gerget oahpuin.
Studenth byöroeh nuepiem åadtjodh saemien faageterminologijem lïeredh, guktie dah buektiehtieh saemien nåhtadidh sijjen barkosne ööhpehtimmien mænngan.
Studeenth tjuerieh nuepiem åadtjodh saemiengïeleh faageterminologijem lïeredh dan ahte maehtieh saemiengïelem utniegåetedh jïjtjsh barkosne mænngan goh learojne galhkah.
Dárbu sámegielat gelbbolašvuhtii lea stuoris ii dušše almmolaš ja suohkanlaš bálvalusaid dáfus, muhto maiddái sosiála ja kultuvrralaš fálaldagaid dáfus mat leat servodagas.
Ij leah ajve daerpies saemiengïeleldh maahtojne dej byögkeles jïh tjïelten dïenesji sisnjeli, men aaj sosijaale jïh kultuvrelle faalenasi sisnjeli siebriedahkesne.
Daerpiesvoete saemiengïeleh maahtaldahkese stoere ij ajve byjjes jïh tjïelten dïenesji dïete, mohte aaj sosijaale jïh kulturelle faalenassi dïete mah siebriedahkesne.
Media, girjjálašvuohta ja gulahallan leat suorggit gos gáibiduvvo sámegiel gelbbolašvuohta jus galgá sáhttit ovdánahttit sámegielat fálaldagaid.
Meedija, lidteratuvre jïh govlesadteme leah suerkieh gusnie daerpies saemiengïeleldh maahtojne, juktie saemiengïeleldh faalenassem evtiedidh.
Meedije, litteratuvre jïh gaskesadteme leah suerkieh gusnie saemiengïeleh maahtaldahke krïevesåvva jis edtja maehtedh saemiengïeleh faalenasside evtiedidh.
Lea erenoamáš dehálaš mánáid giellaovdáneapmái ahte gávdnojit sámegielat fálaldagat media, girjjálašvuođa ja kultuvrra dáfus.
Joekoen vihkeles maanaj gïeleevtiedimmien gaavhtan hijven saemiengïeleldh faalenassh gååvnesieh, meedijan, lidteratuvren jïh kultuvren sisnjeli.
Lea sjïere vihkeles maanaj gïeleevtiedæmman ahte saemiengïeleh faalenassh gååvnesieh meedijen, litteratuvren jïh kultuvren dïete.
Lea dárbbašlaš ahte sámegielagat rekrutterejuvvojit iešguđetlágan virggiide, vai giellagelbbolašvuohta sihkkarastojuvvo daidda iešguđetge servodatsurggiide.
Daerpies saemiengïeleldh almetjh ovmessie barkojde dåårrehtidh, juktie naemhtie gïelemaahtoem gorredidh dejnie ovmessie gïelesuerkine.
Daerpies ahte saamastallijh ovmessie barkojde dåårrehtovvieh, vuj gïelemaahtaldahke dejtie gorredåvva ovmessieaaj siebriedahkesuerkide.
Butenschøn-lávdegotti čielggadeapmi deattuha maid dehálašvuođa ovddidit sámegiela dutkangiellan, ja cealká ahte dutkanásahusat fertejit dovdat ovddasvástádusa ráhkadit sámegiel kursafálaldagaid buot dásiide.
Butenschønmoenehtsen salkehtimmie tjïerteste ihke vihkeles saemien dotkemegïeline evtiedidh, jïh vihteste dotkemeinstitusjovnh tjuerieh sijjen dïedtem vaeltedh kuvsjefaalenassh evtiedidh saemien gïelesne gaajhkine daltesinie.
Butenschøn-moenehtsen salkehtimmie tjïelkestahta maam *dehálašvuođa saemiengïelem evtiedibie dotkemegïeline, jïh jeahta ahte dotkemeinstitusjovnh tjuerieh dïedtem dabtedh saemiengïeleh kursefaalenasside darjodh gaajhkide daltesidie.
Sámediggi doarju maid lávdegotti oainnu ahte sámegielat dutkan ferte leat vuođus go galgá ovddidit sámegielat fágagiela, ja ahte fágagiella lea mielde sámegiela huksemis dievaslaš, ja nu maiddái servodatguoddi, giellan.
Saemiedigkie lea sïemes moenehtsen vuajnojne mij jeahta saemiengïeleldh dotkeme lea vihkeles juktie saemien faagegïelem evtiedidh, jïh faagegïele lea akte bielie gïeleevtiedimmeste, guktie gïele akte ållesth gïele sjædta mij siebriedahkesne sjeahta.
Saemiedigkie aaj moenehtsen vuajnoem dåårje ahte saemiengïeleh dotkeme tjuara våaroemisnie goh edtja saemiengïeleh faagegïelem evtiedidh, jïh ahte faagegïele lea mealtan saemiengïelen tseegkemisnie ellies, jïh dan aaj siebriedahkeguedtije, gïeline.
Mihttu:
Ulmie:
Vuepsie:
Sámegiel gelbbolašvuohta buot servodatsurggiin
Saemien gïelemaahtoe gaajhki siebriedahkesuerkiej sisnjeli
Saemiengïeleh maahtaldahke #gaajhke<prn><ind><pl><loc> #siebriedahke<n><cmp_sgnom><cmp>#suerkie<n><pl><loc>
Strategiijat:
Strategijh:
Strategijh:
Bargat buoridit sámegielat bargiid rekrutterema
Jienebh saamastallije barkijh dåårrehtidh
Barkedh saemiengïeleh barkiji dåårrehtimmiem bueriedieh
Bargat ovddidit sámegiela fágagiellan
Saemien faagegïeline evtiedidh
Barkedh evtiedidh saemiengïelem faagegïeline
Bargat buoridit oahpahusa sámegielas ja sámegillii dutkama ja alit oahpahusa dáfus
Lissiehtamme lïerehtimmie saemiengïelesne dotkemen jïh jollebe ööhpehtimmien sisnjelen
Barkedh bueriedidh ööhpehtimmiem saemiengïelesne jïh saemiengïelese dotkemen jïh jollebe ööhpehtimmien dïete
Giellafágalaš ovdáneapmi
Gïelefaageles evtiedimmie
Gïelefaageles evtiedimmie
Ovddidit tearpmaid ja giellateknologalaš reaidduid leat dehálaš rámmaeavttut sámegillii.
Evtiedimmie terminologijeste jïh gïeleteknologeles dïrregijstie leah vihkeles saemien gïelen gaavhtan.
teermh Evtiedidh jïh gïeleteknologeles dïrregidie leah vihkeles mierietsiehkieh saemiengïelese.
Giellafágalaš ovdáneapmi ferte čuovvut servodatovdáneami, ja lea dárbu ráhkadit dađistaga ođđa tearpmaid.
Dïhte gïelefaageles evtiedimmie tjuara evtiedimmiem siebriedahkesne dåeriedidh, jïh daerpies orre terminologijem iktemearan evtiedidh.
Gïelefaageles evtiedimmie tjuara siebriedahkeevtiedimmiem dåeriedidh, jïh lea daerpiesvoete darjodh ånnetji orre teermide.
Tearbmaráhkadeami buoremus vuođđu lea go ođđa sániid ráhkadeapmi vuolgá iešguđetge fágasurggiid dárbbuin ja sávaldagain, ovdamearkka dihte go mekanihkkafágalaš ja giellafágalaš máhttu časkojuvvo oktii tearbmaráhkadanbarggus.
Dïhte bööremes våarome terminologijeevtiedæmman, lea gosse evtiedimmie orre baakojste daerpiesvoetijste jïh vaajtelijstie båata dejstie ovmessie faagesuerkijste, vuesiehtimmien gaavhtan gosse mekanihkefaageles jïh gïelefaageles daajroe ektesne berkieh terminologijeevtiedimmine.
Terminologijeevtiedimmien bööremes våarome lea goh orre baakoej darjome vualka ovmessieaaj faagegievliej daerpiesvoetine jïh sjaavnjojste, vuesiehtimmien åvteste goh *mekanihkkafágalaš jïh gïelefaageles maahtoe ikth terminologijeevtiedimmiebarkosne laakasåvva.
Lea áibbas dárbbašlaš ráhkadit tearpmaid buot servodatsurggiin jus giela galgá sáhttit geavahit dain iešguđetge fágasurggiin.
Eevre daerpies terminologijem evtiedidh gaajhki siebriedahkesuerki sisnjeli, ihke edtja maehtedh gïelem nåhtadidh dej ovmessie faagesuerkiej sisnjeli.
Lea aejvie daerpies darjodh teermh #gaajhke<prn><ind><pl><loc> #siebriedahke<n><cmp_sgnom><cmp>#suerkie<n><pl><loc> jis gïelem edtja maehtedh dejnie utnedh ovmessieaaj faagegievline.
Váilevaš tearpmat mielddisbuktet stuora hástalusaid odne.
Juktie terminologije fååtese dle dïhte stoerre haestemh sjugnede daan biejjien.
Fååtesæjja teermh stoere haestiemidie daenbiejjien mealtan buektieh.
Dát lea erenoamáš duođalaš lulli- ja julevsámegielas.
Joekoen ietjmies haestemh åarjel- jïh julevsaemien gïelese.
Daate lea sjïere itjmies åarjel- jïh julevsaemiengïelesne.
Lea dehálaš čohkket árbevirolaš sániid ja dadjanvugiid ja báikenamaid danne go dát sisttisdollet árbevirolaš máhtu mas ferte váldit vára.
Aerpievuekien baakoeh, soptestimmievuekieh jïh sijjienommh tjöönghkedh leah vihkeles dan åvteste dej lea aerpievuekien daajroe maam tjuara gorredidh.
Vihkele seeptjedh aerpiesïejhme baakojde jïh jiehtemevuekide jïh sijjienommh dannasinie goh daah aerpiesïejhme maahtoem utnieh mestie tjuara vaahram vaeltedh.
Giellateknologalaš čovdosat leat ávkkálaččat ja buorit veahkkeneavvut sihke giela geavaheapmái ja oahppamii.
Gïeleteknologeles dïrregh leah nuhteligs jïh hijven viehkievierhtieh dovne gïeleåtnoen jïh gïelelïerehtimmien gaavhtan.
Gïeleteknologeles tjoevtenjh aevhkies jïh buerie viehkievierhtieh dovne gïelen pråvhkose jïh lïeremasse.
Buorit giellateknologalaš reaiddut leat dehálaččat sámegiela nannemis ja ovddideamis.
Hijven gïeleteknologeles dïrregh sijhtieh vihkeles årrodh juktie saemien gïelem eevtjedh jïh evtiedidh.
Buerieh gïeleteknologeles dïrregh vihkele saemiengïelen nænnoestimmesne jïh evtiedimmesne.
Mánát ja nuorat geavahit ođđa teknologiija hui aktiivvalaččat ja lea stuora viidodat sihke digitála reaidduid ja prográmmagálvvu dáfus.
Maanah jïh noerh leah gaajh eadtjohke utnijh orre teknologijste, gelliesåarhts dïrregigujmie jïh programmevaaroejgujmie.
Maanah jïh noerh orre teknologijem utnieh dan eadtjohkelaakan jïh lea stoere goelpeneståaroe dovne digitaale dïrregi jïh programme-eeken dïete.
Dát váikkuha mánáid giellageavaheami, danne lea dehálaš ahte dát maid gávdnojit sámegillii.
Daah maanaj gïeleåtnoem tsevtsedieh, dan åvteste dle vihkeles daah aaj saemien gïelesne gååvnesieh.
Daate maanaj gïeleåtnoen dijpie, dannasinie vihkele daate aaj saemiengïelese gååvnesieh.
Dát guoská sihke prográmmaide, spealuide ja sullasaččaide, ja mátketelefovnnaide, dihtoriidda, muhto maiddái buriid digitála deaivvadanbáikkiide gos gulahallan sáhttá leat sámegillii.
Dovne programmh, spïelh jïh plearoeh mobijletellefovnide jïh daatamaasjinide, men aaj hijven digitaale tjåanghkoesijjieh gusnie maahta saemien gïelesne soptsestidh.
Daate dæjpa dovne programmide, spïelide jïh #plearoeh<adj><pl><ill>, jïh fealadimmietelefovnide, daatamasjijnide, mohte aaj bueriej digitaale gaavnedimmiesijjide gusnie gaskesadteme maahta saemiengïelese årrodh.
Buorit sosiála neahttabáikkit gos gulahallan sáhttá leat sámegillii, sáhttet leat dehálaš giellaarenat erenoamážit mánáide ja nuoraide geat orrot dakkár báikkiin gos muđui leat unnán arenat gos sáhttá sámástit.
Hijven sosijaale nedtesijjieh gusnie maahta saemiengïelesne soptsestidh maehtieh vihkeles gïelesijjieh årrodh, joekoen dejtie maanide jïh noeride mah sijjine årroeh gusnie jeatjah gaavhtan leah vaenie saemien gïelesijjieh.
Buerieh sosijaale nehtesijjieh gusnie gaskesadteme maahta saemiengïelese årrodh, maehtieh årrodh vihkeles gïelesijjieh joekoenlaakan maanide jïh noeride gïeh årroeh dagkeres sijjine gusnie voen leah ånnetji sijjieh gusnie maahta saemiestidh.
Sámi bustávat iešguđetge diehtobásain bohciidahttet hástalusaid earret eará sámi báikenamaid registreremiin.
Saemien væhtah ovmessie daatabaasine haestemh sjugniedieh gaskem jeatjah gosse edtja saemien sijjienommh vïhtesjadtedh.
Saemien bokstaavh ovmessieaaj daatabaasine haestemh gaskem jeatjah #bïhtsegidh<vblex><iv><der_caus><vblex><indic><pres><p3><pl> saemien sijjienommi registreereminie.
Lea dárbu ovddidit teknologiija sihke diehtobásaid, GPS, applikašuvnnaid ja eará dakkáriid oktavuođas vai šaddá álkit geavahit sámegiel bustávaid doppe.
Daerpies gelliesåarhts teknologeles evtiedimmine, goh daatabaasah, GPS, applikasjovnh jïh jeatjah, guktie aelhkie sjædta saemien væhtah dejnie nåhtadidh.
Lea daerpiesvoete teknologijem evtiedidh dovne daatabaash, GPS, applikasjovni jïh jeatjeben #dagkeres<prn><dem><pl><com><attr> gaskesisnie vuj aelhkieslaakan sjædta utnedh saemiengïeleh bokstaavide debpene.
Ollislaš giellapolitihkka mielddisbuktá maiddái buori rádjerasttildeaddji ovttasbarggu.
Akte ållesth gïelepolitihke aaj aktem hijven raastenrastah laavenjostoem kreava.
Ellies gïelepolitihke aaj mealtan buakta bueriem #raejie<n><cmp_sgnom><cmp> restiedæjja ektiebarkoem.
Oktasaš tearbmaráhkadeapmi ja normeren lea dehálaš go galgá sihkkarastit oktasaš vuođu sámegillii.
Tjåenghkies terminologijeevtiedimmie jïh normeradimmie leah vihkeles juktie dam tjåenghkies våaromem gorredidh saemien gïelese.
Ektie terminologijeevtiedimmie jïh normeeradimmie vihkele goh edtja ektie våaromem gorredidh saemiengïelese.
Livččii hui vahát jus sámegielat rievddaše iešguđetge guvlui, dat sáhttá dagahit gulahallanváttisvuođaid riikkarájiid rastá.
Sæjhta joekoen ovlæhkoes årrodh jis saemien gïelh fïereguhten haaran evtiesuvvieh, juktie dellie maahta dåeriesmoerh sjïdtedh laanti dåaresth govlesadtedh.
Lea dan goerpe jis saamastallije jorkestuvvieh ovmessieaaj dajvese, dïhte maahta gaskesadtemedåeriesmoeride darjodh rïjhkenraejiej rastah.
Sámediggi lea olu jagiid addán doarjagiid tearbmaprošeavttaide ja árbevirolaš sániid ja báikenamaid čohkkemii.
Saemiedigkie lea gellie jaepieh dåarjoem vadteme terminologijeprosjektide, jïh aerpievuekien baakoeh jïh sijjienommh tjöönghkedh.
Saemiedigkie jïjnje jaepiej vadteme dåarjoeh teermeprosjeektide jïh aerpiesïejhme baakoej jïh sijjienommi seeptjemasse.
Mii leat maiddái siskkáldasat bargan sámi tearbmaovddidemiin, ja mis lea olu jagiid leamaš sierra joavku mii bargá báikenamaiguin ja tearpmaiguin.
Sisnjelds libie aaj saemien terminologijeevtiedimmine barkeme, jïh gellie jaepieh aktem jïjtse suerkiem åtneme mij sijjienommigujmie jïh terminologijine barka.
Mijjieh aaj sisnjielisnie barkeme saemien teermeevtiedimmine, jïh mijjen jïjnje jaepiej orreme sjïere dåehkie mij sijjienommigujmie jïh teermigujmie barka.
Dát lea mielddisbuktán ahte mii leat ožžon oalle viiddis sámegiel terminologiija.
Dannasinie buektiehtamme naa jïjnjem terminologijem saemiengïelesne evtiedidh.
Daate mealtan buakteme mijjieh åådtjeme naa vijries saemiengïeleh terminologijem.
Ovdal go dát sáhttet geavahuvvot ovdamearkka dihte oahppogirjjiin, de dat fertejit sihkkarastojuvvot kvalitehta dáfus.
Åvtelen dah maehtieh vuesiehtimmien gaavhtan learoegærjine åtnasovvedh, dle tjuara dej kvaliteetem gorredidh.
Aarebi goh daah maehtieh vuesiehtimmien åvteste learoegærjine åtnasovvedh, dellie dah tjuerieh kvaliteeten dïete gorredovvedh.
Sámediggi vuoruha Davviriikkalaš ovttasbarggu vai tearpmaid sáhttá geavahit riikkarájiid rastá.
Saemiedigkie sæjhta noerhtelaantigujmie laavenjostedh, ihke terminologije maahta laanteraasti rastah åtnasovvedh.
Saemiedigkie Noerhtelaanti ektiebarkoem vuj teermh prijoriterede maahta rïjhkenraejiej rastah utnedh.
Mihttu lea ahte tearbmaráhkadeapmi, kvalitehtasihkkarastin ja normeren ferte dahkkojuvvon Davviriikkalaš ovttasbarggus mas lea sihke fága- ja giellagelbbolašvuohta.
Veanhta terminologijeevtiedimmie, kvaltiteetegorredimmie jïh normeradimmie aktene noerhtelaanti laavenjostosne dorjesuvvieh, gusnie dovne faage- jïh gïelemaahtoe.
Vuepsie lea ahte terminologijeevtiedimmie, kvaliteetegorredimmie jïh normeeradimmie tjuara dorjesovveme Noerhtelaanti ektiebarkosne mesnie lea dovne faage- jïh gïelemaahtaldahke.
Mihtut:
Ulmieh:
Vuepsieh:
Buorit giellateknologalaš čovdosat sámegiela dáfus
Hijven gïeleteknologeles dïrregh saemien gïelese
Buerieh gïeleteknologeles tjoevtenjh saemiengïelen dïete
Sámegiel terminologiija buot servodatsurggiin
Saemien terminologije gaajhkine siebriedahkesuerkine
Saemiengïeleh terminologijen #gaajhke<prn><ind><pl><loc> #siebriedahke<n><cmp_sgnom><cmp>#suerkie<n><pl><loc>
Sámi báikenamat registrerejuvvojit ja čalmmustahttojuvvojit
Saemien sijjienommh vïhtesjadteme jïh våajnoes dorjeme
Saemien sijjienommh registreeresuvvieh jïh #tjelmiestehtedh<vblex><tv><der_passl><vblex><iv><indic><pres><p3><pl>
Árbevirolaš sánit ja dadjanvuogit leat dokumenterejuvvon ja almmuhuvvon
Aerpievuekien baakoeh jïh dïejvesh leah vihtiestamme jïh åahpenamme
Aerpiesïejhme baakoeh jïh jiehtemevuekieh vihtiestovveme jïh bæjjoehtovveme
Oassemihtut:
Bielieulmie:
Boelhkevuepsieh:
Teknologalaš čovdosat mat leat heivehuvvon sámegiel bustávaide
Teknologeles dïrregh mah leah sjïehteladteme saemien væhtide
Teknologeles tjoevtenjh mah saemiengïeleh bokstaavide sjïehtelovveme
Strategiijat:
Strategijh:
Strategijh:
Bargat dan ala ahte gávdno buorre sámegiel tearbma- ja sátnediehtobása, giellafágalaš ja giellateknologalaš birrasiid ovttasbarggu bokte
Viehkiehtidh guktie akte hijven saemien terminologije- jïh baakoedaatabaase gååvnese akten laavenjostoen tjïrrh gïelefaageles jïh gïeleteknologeles byjresigujmie
Dan nelnie barkedh ahte buerie gååvnese saemiengïeleh teerme- jïh baakoedaatabaase, gïelefaageles jïh gïeleteknologeles byjresi ektiebarkoen baaktoe
Bargat dan ala ahte ođđa teknologiija ja digitála reaiddut leat heivehuvvon ja ráhkaduvvon maiddái sámegillii
Barkedh ihke teknologije jïh digitaale dïrregh leah sjïehtedamme jïh evtiedamme aaj saemien gïeleveeljemasse
Dan nelnie barkedh ahte orre teknologijen jïh digitaale dïrregh sjïehtelovveme jïh aaj dorjesovveme saemiengïelese
Nannet sámegiel tearbmaráhkadanbarggu
Barkoem eevtjedh saemien terminologijeevtiedimmine
saemiengïeleh terminologijeevtiedimmiebarkoem Nænnoestidh
Garraseappot bargat čohkket árbevirolaš máhtu ja sámi báikenamaid
Barkoem eevtjedh juktie aerpievuekien daajroem jïh saemien sijjienommh tjöönghkedh
Garrebelaakan barkijibie seeptjedh aerpiesïejhme maahtoem jïh saemien sijjienommide
Áŋgiruššansuorgi 3: Giellageavaheaddjit
Barkoesuerkie 3: Gïeleutnijh
Barkoesuerkie 3: Gïeleutnijh
Okta Sámedikki mihtuin lea lasihit sámegiel geavaheddjiid logu.
Akte dejstie Saemiedigkien ulmijste lea låhkoem lissiehtidh saemien gïeleutnijijistie.
akte Saemiedigkien vuepsine lea lissiehtidh saemiengïeleh utniji låhkoem.
Olu geavaheaddjit ii leat iešalddis mihkkege sihkarvuođaid das ahte giella ovdána ja ceavzá, muhto geavaheddjiid ahkečoahkkádus gal lea dehálaš.
Akte stoerre utnijelåhkoe ij leah læjhkan akte garantije ihke akte gïele edtja evtiesovvedh jïh guhkiebasse jieledh, vuestelen dle gïeleutniji aaltereplaantege vihkeles.
Jïjnje ij utnijh oktegh leah mijkh vihtiesvoeti gænnah desnie ahte gïele åvtene jïh bearkede, mohte utniji *ahkečoahkkádus hågkh lea vihkele.
Jus leat valjit vuoras giellageavaheaddjit, de dat ii dárbbaš mearkkašit ahte sámegiel geavaheddjiid lohku lassána.
Ij leah seekere akte stoerre låhkoe båarasåbpoe gïeleutnijijstie sæjhta låhkoem lissiehtidh gïeleutnijijstie.
Jis leah *valjit båeries gïeleutnijh, dellie ij dïhte daarpesjh krööhkestidh ahte saemiengïeleh utniji låhkoe læssene.
Barggus lasihit giellageavaheddjiid logu leat golbma ášši dehálaččat, sirdin buolvvaid gaskka, sámegielat mánáidgárddit ja buorre giellaoahpahus.
Gosse edtja låhkoem gïeleutnijijstie lissiehtidh dle golme faktovrh vihkeles, sertiestimmie boelvi gaskem, saemiengïeleldh maanagïerth jïh hijven gïelelïerehtimmie.
Barkosne gïeleutniji låhkoen lissiehtidh leah golme aamhtesh vihkele, johtelohke boelvi gaskemsh, saemiengïeleh maanagïerth jïh buerie gïeleööhpehtimmie.
Giellasirdin ruovttus
Gïelesertiestimmie hïejmesne
Gïelesertiestimmie gåetesne
Sámedikki ulbmil lea lasihit giellageavaheddjiid logu nannen ja ovddidan dihte giela.
Saemiedigkien ulmie lea låhkoem lissiehtidh gïeleutnijijstie, jïh naemhtie gïelem eevtjedh jïh evtiedidh.
Saemiedigkien ulmie lea lissiehtidh gïeleutniji låhkoen nænnoestidh jïh evtiedidh åvteste gïelem.
Giellageavaheaddjit dat hábmejit servodaga dárbbuid.
Dah mah gïelem nåhtadieh, dah aaj daerpiesvoetide sjugniedieh siebriedahkesne.
Gïeleutnijh dah siebriedahken daerpiesvoetide hammoedieh.
Dát boahtá leat dehálaš maiddái boahtteáiggis.
Daate sæjhta vihkeles årrodh aaj båetijen aejkien.
Daate vihkele båata aaj båetijen aejkien.
Hástalus lea oažžut ovttaskas olbmo válljet sámegiela.
Haesteme lea fïereguhtem skreejredh saemien gïelem veeljedh.
Haesteme lea åadtjodh oktegs almetjem veeljedh saemiengïelem.
Ii Sámediggi ii ge eará almmolaš ásahus sáhte stivret ovttaskas olbmo priváhta giellageavaheami.
Vaallah Saemiedigkie gænnah jallh naan jeatjah byögkeles suerkie maehtieh fïerhten almetjen privaate gïeleåtnoem stuvredh.
Ij ij Saemiedigkie gænnah jeatjah byjjes institusjovne maehtieh oktegs almetjem stuvredh privaate gïeleåtnoem.
Nu galgá ge dieđusge leat.
Edtja hævvi numhtie årrodh.
Dan edtja aaj hævvi årrodh.
Vaikko almmolašvuohta ii sáhte stivret ovttaskas olbmo válljejumiid, de lea dehálaš láhčit diliid nu ahte priváhta giellaválljemat leat dakkár válljemat main leat duohta molssaeavttut.
Jalhts byögkelesvoete ij maehtieh fïereguhten almetjen veeljemem stuvredh, dle vihkeles sjïehteladtedh ihke dah privaate gïeleveeljemh, veeljemh sjidtieh tjïelke alternatijvigujmie.
Jalhts ij byögkelesvoete maehtieh stuvredh oktegs almetjen veeljemh, dellie vihkele laetjedh tsiehkieh dan ahte privaate gïeleveeljemh leah dagkeres veeljemh mejnie leah saetnies alternatijvh.
Ferte gávdnot dakkár vuogádat gos sámegiela sirdin mánáide vuosttašgiellan lea oadjebas válljejupmi.
Tjuara aktem öörnegem utnedh gusnie jearsoes sjædta saemien voestesgïeline sertedh sijjen maanide.
Tjuara gååvnesidh dagkeres systeeme gusnie saemiengïelen johtelohken maanide voestesgïeline lea jearsoes veeljeme.
Sámegiella ferte leat dakkár giella maid servodat atná árvvus, sámegiel máhttu ferte adnojuvvot dehálaš gelbbolašvuohtan servodagas.
Saemien tjuara akte gïele årrodh maam siebriedahke ååktoe, siebriedahke tjuara utnedh daajroe saemien gïelesne lea akte vihkeles maahtoe.
Saemiengïele tjuara årrodh dagkeres gïele maam siebriedahke aarvosne åtna, saemiengïeleh maahtoe tjuara åtnasovvedh vihkeles maahtaldahkine siebriedahkesne.
Dát lea danne go dat giella maid vállje priváhta beaivválašgiellan ruovttus šaddá giela boahtteáiggi deháleamos fáktor.
Daate dan åvteste dïhte privaate veeljeme aarkebiejjien gïeleste hïejmesne lea dïhte vihkielommes faktovre gïelen båetijen aejkien gaavhtan.
Daate lea dannasinie goh dïhte gïele maam veeljie privaate fïerhtenbeajjetjegïeline gåetesne sjædta gïelen båetijen aejkien vihkielommes faktore.
Giela eahpeformálalaš sirdin buolvvaid gaskkas lea deháleamos dáhkádus ealli sámegillii.
Ovbyjjes sertiestimmie gïeleste boelveste boelvese lea dïhte vihkielommes garantije akten jielije saemien gïelese.
Gïelen ovbyjjes johtelohken boelvi gaskesne lea vihkielommes *dáhkádus dyjrem/dyrem saemiengïelese.
Seamma ládje go lea ovttaskas olbmo duohken válljet beaivválašgiela ruovttus, de lea ovttaskas olbmo ovddasvástádus geavahit sámegiela iešguđetge oktavuođain.
Seamma tïjjen goh fïereguhte edtja aarkebiejjien gïelem hïejmesne veeljedh, dle aaj fïereguhten dïedte saemien nåhtadidh ovmessie tsiehkine.
Seammalaakan goh lea oktegs almetjen duekesne #biejjie<n><adj><cmp_attr><cmp>gïelem gåetesne veeljedh, dellie lea oktegs almetjen dïedte saemiengïelem utnedh ovmessieaaj gaskesinie.
Lea juohke ovtta ovddasvástádus seailluhit, ovddidit ja sirdit giela boahtte bulvii.
Fïereguhten akte dïedte gorredidh, evtiedidh jïh gïelem sertiestidh mubpien boelvese.
Lea fïerhth akte dïedth vaarjelidh, evtiedidh jïh gïelem juhtedh #båetije<adj><sg><ill> boelvese.
Lea dehálaš ahte buohkat váldet ovddasvástádusa ja geavahit sámegiela buot oktavuođain.
Vihkeles gaajhkesh dïedtem vaeltieh, jïh saemien nåhtadieh gaajhkine tsiehkine.
Vihkele ahte gaajhkesh dïedtem vaeltieh jïh saemiengïelem utnieh #gaajhke<prn><ind><pl><loc> gaskesinie.
Lea maid dárbbašlaš ahte sii geat máhttet giela bures, mannet ovdagovvan ja leat dihtomielalaččat sámegiela geavaheami dáfus buot oktavuođain.
Aaj daerpies dah mah gïelem hijvenlaakan haalvoeh, leah hijven åvteguvvieh jïh iktegisth saemien soptsestieh.
Lea aaj daerpies dah gïeh maehtieh gïelem hijven, minnieh åvteguvvine jïh fahkan/fahkoes saemiengïelen pråvhkoen dïete #gaajhke<prn><ind><pl><loc> gaskesinie.
Leat dákkár ovdagovat geat movttiidahttet ja hásttuhit geavahit giela, ja seammás buoridit oktasaš dihtomielalašvuođa giellageavaheami birra.
Dagkerh åvteguvvieh mubpide skreejrieh saemien nåhtadidh, jïh dellie aaj dïhte tjåenghkies voerkesvoete gïeleåtnoen bïjre læssene.
Leah dagkeres åvteguvvieh gïeh eadtjaldehtieh jïh *hásttuhit utnedh gïelem, jïh seammasïenten ektie voerkesvoetem gïeleåtnoen bïjre bueriedidh.
Mihttu:
Ulmie:
Vuepsie:
Sámegiella sirdojuvvo buolvvas bulvii ruovttuin
Saemien gïele sertieståvva boelveste boelvese hïejmesne
Saemiengïele boelveste boelvese jåhtasåvva gåetijste
Strategiijat:
Strategijh:
Strategijh:
Movttiidahttit váhnemiid válljet sámegiela ruovttugiellan.
Eejhtegidie skreejredh saemien hïejmegïeline veeljedh
Eadtjaldehtede eejtegh veeljedh saemiengïelem gåetiegïeline.
Bargat dan ala ahte sámegiela válljen ruovttugiellan vásihuvvo ávkkálaš ja árvvolaš válljejupmin.
Barkedh ihke dah mah saemien hïejmegïeline veeljieh, tuhtjieh daate akte nuhteligs jïh vyörtegs veeljeme.
Dan nelnie barkedh ahte saemiengïelen veeljeme gåetiegïelem damtesåvva aevhkies jïh dovrehke veeljeminie.
Giellasirdin olggobealde ruovttu
Gïelesertiestimmie hïejmen ålkolen
Gïelesertiestimmien bæjngolen gåetien
Sámegielat mánáidgárddit ja buorre giellaoahpahus skuvllas leat dehálaš gaskaoamit go galgá doarjut sámegielat mánáid giellaovdáneami.
Saemiengïeleldh maanagïerth jïh hijven gïelelïerehtimmie skuvlesne leah vihkeles tsavtshvierhtieh juktie gïeleevtiedimmiem saemiengïeleldh maanaj luvnie dåarjoehtidh.
Saemiengïeleh maanagïerth jïh buerie gïeleööhpehtimmie skuvlen leah vihkeles tsavtshvierhtieh goh edtja dåarjodh saemiengïeleh maanaj gïeleevtiedimmiem.
Sámegiella mánáidgárddiin ja skuvllain gieđahallojuvvo guovtti eará sámediggedieđáhusas, ja danne eat áiggo dás čiekŋudit dáid servodatásahusaid rollii.
Saemien gïele maanagïertesne jïh skuvlesne gïetesåvva gööktine jeatjah saemiedigkiebïevnesinie, jïh dan åvteste ibie edtjh dan veele daej siebriedahken institusjovni råållaj bïjre soptsestidh.
Saemiengïele maanagïertine jïh skuvline gïetedallesåvva gööktene jeatjah saemiedigkiebïevnesisnie, jïh dannasinie ibie sïjhth daelie daejtie gïengelåbpoe båetedh siebriedahkeinstitusjovni råållese.
Sámegiela dáfus mánáidgárddiin ja skuvllain áigut goitge deattuhit dehálašvuođa das ahte dat mánát geain lea sámegiella ruovttugiellan, besset ovdánahttit gielaset viidáset mánáidgárddi ja skuvlla bokte.
Gosse lea saemien gïelen bïjre maanagïertesne jïh skuvlesne sïjhtebe læjhkan tjïertestidh, dah maanah mah saemien hïejmegïeline utnieh, åadtjoeh sijjen gïelem vijriesåbpoe evtiedidh maangïerten jïh skuvlen tjïrrh.
Saemiengïelen dïete maanagïertine jïh skuvline sïjhtijibie læjhkan tjïelkestehtedh *dehálašvuođa desnie ahte dah maanah giej lea saemiengïele gåetiegïeline, biesieh gïelem evtiedidh vijrebe maanagïerten jïh skuvlen baaktoe.
Mánáidgárddit ja skuvllat fertejit gávnnahit metodaid mat sihkkarastet ahte dát duođai dahkkojuvvo.
Maanagïerte jïh skuvle tjuerieh vuekieh gaavnedh juktie gorredidh daate raaktan heannede.
Maanagïerth jïh skuvlh tjuerieh guajhtsadieh *metodaid mah gorredieh daate darhkan dorjesåvva.
Dán sáhttá earret eará dahkat dan bokte ahte dihtomielalaččat válljet mánáidgárdemodeallaid ja oahpahusmodeallaid daidda iešguđetge sámegiel ohppiidjoavkkuide.
Gaskem jeatjah maahta dam darjodh jis sjïere maanagïertemaallh jïh lïerehtimmiemaallh veeljie ovmessie learohkedåehkide saemien gïelesne.
Daam maahta gaskem jeatjah dan baaktoe darjodh ahte fahkoeslaakan maanagïertemaallide jïh ööhpehtimmiemaallide dejtie veeljh ovmessieaaj saemiengïeleh learohkedåehkide.
Čujuhuvvo Sámediggedieđáhussii oahpahusa ja oahpu birra gos dát ášši maiddái digaštallojuvvo.
Vuesiehtibie Saemiedigkien bïevnesasse lïerehtimmien jïh ööhpehtimmien bïjre, gusnie aaj daam dåeriesmoerem digkede.
Saemiedigkiebïevnesasse Tjaatseståvva ööhpehtimmien jïh learoen bïjre gusnie daate aamhtese aaj digkiedallesåvva.
Olu sámi bearrašiin odne ii leat sámegiella ruovttugiellan eai ge dat sáhte oahpahit sámegiela beaivválašgiellan mánáidasaset.
Jïjnjh saemien fuelhkieh eah saemien hïejmegïeline utnieh, jïh eah buektehth saemien sertiestidh goh aarkebiejjien gïele sijjen maanide.
Jïjnje saemien fuelhkine daenbiejjien ij leah saemiengïele gåetiegïeline eah aaj dah maehtieh ööhpehtidh saemiengïelen fïerhtenbeajjetjegïeline maanide.
Stuora oassin sis sávvet goitge ahte sin mánát galget oažžut sámegiel oahpahusa.
Jïjnjh dejstie sijhtieh læjhkan dej maanah edtjieh lïerehtimmiem åadtjodh saemien gïelesne.
Stoere boelhkine dejnie læjhkan vaajtelih ahte daj maanah edtjieh saemiengïeleh ööhpehtimmiem åadtjodh.
Diliin gos váhnemat ieža eai máhte sámegiela, šaddet mánáidgárddit ja skuvllat erenoamáš dehálaš giellagaskkusteaddjit.
Dej veajkoej eejhtegh eah jïjtje saemien maehtieh, dle maanagïerte jïh skuvle joekoen vihkeles gïelesertiestæjjah sjidtieh.
Dilijjine gusnie eejtegh jïjtjh eah saemiengïelem maehtieh, sjidtieh maanagïerth jïh skuvlh sjïere vihkeles gïelebuektijh.
Mii diehtit vásáhusaid vuođul Aotearoas/Ođđa Selánddas ahte mánáidgárddit leat leamaš dehálaččat dan buoremuddui lihkostuvvan maorigiela ealáskahttimis.
Daejrebe dååjrehtimmijste Aotearoa’ste/New Zealand, maanagïerth vihkeles orreme dennie daan mearan læhkoes jealajimmesne gïeleste māori.
Mijjieh vaesehtsi mietie Aotearoesne daejriejibie/Orre Zealaantesne ahte maanagïerth vihkele orreme dan buerietïjjese lahkaskamme maorigïelen jealajimmesne.
Norggas oaidnit maid ahte suohkaniin olggobealde sámegiela hálddašanguovllu leat sámi mánáidgárddit mat rekrutterejit ohppiid váldit oahpu sámegielas ja sámegillii.
Nöörjesne aaj vuejnebe tjïeltine saemien gïelen reeremedajven ålkolen, dle daah learohkh mah saemien maanagïertine orreme, mah lïerehtimmiem vaeltieh saemien gïelesne.
Nöörjesne aaj vuejniejibie ahte tjïeltine ålkolen saemiengïelen reeremedajven leah saemien maanagïerth mah learohki stillemh dåårrehtieh learoem saemiengïelesne jïh saemiengïelese.
Danne lea dehálaš nannet sámi mánáidgárddiid nu ahte dat sáhttet leat buorit giellaoahppanarenat mánáide.
Dannasinie vihkeles dejtie saemien maanagïertide eevtjedh, guktie dah maehtieh hijven gïelelïerehtimmiesijjieh årrodh maanide.
Dannasinie vihkele nænnoestidh saemien maanagïertide dan dah maehtieh leah buerieh gïelelïeremesijjieh maanide.
Jus galgá lasihit sámegielagiid logu, de lea dehálaš ahte maiddái olbmot geat eai leat sápmelaččat sáhttet válljet sámegiel oahpahusa mánáidgárddis ja skuvllas.
Juktie maehtedh låhkoem lissiehtidh dejstie mah saemiestieh, dle aaj vihkeles laedtieh aaj nuepieh åadtjoeh lïerehtimmiem saemiengïelesne veeljedh maanagïertesne jïh skuvlesne.
Jis edtja saamastalliji låhkoem lissiehtidh, dellie vihkele ahte aaj almetjh eah gïeh leah saemieh maehtieh saemiengïeleh ööhpehtimmiem veeljedh maanagïertesne jïh skuvlesne.
Dakkár dilis go váhnemat eai huma sámegiela, gáibida giellaoahpahus erenoamáš doarjaga lagasbirrasis, ja lea hui mearrideaddji fáktor ahte gávdnojit arenat gos mánát ožžot giellamovttiidahttima ja doarjaga giellaoahpahusas.
Dej veajkoej eejhtegh eah saemesth, dle gïelelïerehtimmie nænnoes dåarjoem voengesne daarpesje, jïh eevre vihkeles sijjieh gååvnesieh gusnie maanah gïeleskreejremem jïh dåarjoem åadtjoeh gïelelïerehtimmesne.
Dagkeres tsiehkesne goh eah eejtegh saemiengïelem håalh, gïeleööhpehtimmie kreava sjïere dåarjoem voengesne, jïh lea dan nænnoestæjja faktore ahte sijjieh gååvnesieh gusnie maanah gïeleeadtjaldehtemem jïh dåarjoem gïeleööhpehtimmeste åadtjoeh.
Vásáhusat čájehit ahte sámegiel oahpahus nubbegiellan ii leat doarvái jus galgá joksat guovttegielatvuođa mihtu.
Dååjrehtimmieh vuesiehtieh lïerehtimmie saemien mubpiengïeline ij leah nuekies jis edtja ulmiem jaksedh guektiengïelevoeten bïjre.
Vaesehtsh vuesiehtieh ahte saemiengïeleh ööhpehtimmie mubpiengïeline ij nuekies leah jis edtja guektiengïelevoeten vuepsiem jaksedh.
Fertejit gávdnot giellaarenat olggobealde mánáidgárddi ja skuvlla sihkkarastin dihte doallevaš giellaoahpahusa.
Tjura gïelesijjieh evtiedidh maanagïerten jïh skuvlen ålkolen juktie nuekies gïelelierehtimmiem gorredidh.
Tjuerieh gååvnesidh gïelesijjieh ålkolen maanagïerten jïh skuvlen gorredidh åvteste *doallevaš gïeleööhpehtimmien.
Mihtut:
Ulmie:
Vuepsieh:
Nanu oahpahusmodeallat sámegiel oahpahusas vuosttašgiellan
Nænnoes lïerehtimmiemaallh lïerehtæmman saemien voestesgïeline
Nænnoes ööhpehtimmiemaallh saemiengïeleh ööhpehtimmesne voestesgïeline
Mánát geain lea sámegiella nubbegiellan leat doaibmi guovttegielagat
Maanah mej saemien mubpiengïeline leah funksjovnelle guektiengïeleldh
Maanah giej lea saemiengïele mubpiengïeline leah funksjovnelle gööktengïeleh
Eambbosat geat eai leat sápmelaččat ožžot vejolašvuođa oahppat sámegiela
Jienebh laedtieh nuepiem åadtjoeh saemien lïeredh
*Eambbosat eah gïeh leah saemieh nuepiem åadtjoeh saemiengïelem lïeredh
Strategiijat:
Strategijh:
Strategijh:
Ovddidit nanu oahpahusmodeallaid sámegiel oahpahussii vuosttaš- ja nubbegiellan
Nænnoes lïerehtimmiemaallh evtiedidh lïerehtæmman saemien voestes- jïh mubpiengïeline
Nænnoes ööhpehtimmiemaallide saemiengïeleh ööhpehtæmman evtiedidh voestes- jïh mubpiengïeline
Doarjut barggu oažžut eambbo ja ođđa giellaarenaid
Jienebh jïh orre gïelesijjieh evtiedidh
#Dåarjodh<vblex><tv><imp><p1><pl> barkoem åadtjodh jeenje jïh orre gïelesijjide
Sámi álgooahpahus rávisolbmuide
Saemien aalkoelïerehtimmie geerve almetjidie
Saemien aalkoeööhpehtimmie geervealmetjidie
Dáruiduhttinpolitihka geažil leat olu rávisolbmot geat eai leat oahppan sámegiela.
Daaroedehtemepolitihken gaavhtan dle jïjnjh geerve saemieh mah eah leah saemien lïereme.
Daaroedehtemepolitihken dïete leah jïjnje geervealmetjh eah gïeh leah lïereme saemiengïelem.
Sámegiela álgooahpahus rávisolbmuide lea dárbbašlaš ja dehálaš sámegiela ovddideapmái.
Aalkoelïerehtimmie saemien gïelesne geerve almetjidie lea daerpies jïh vihkeles juktie saemien gïelem evtiedidh.
Saemiengïelen aalkoeööhpehtimmie geervealmetjidie lea daerpies jïh vihkeles saemiengïelen evtiedæmman.
Vai rávisolbmot sáhttet váldit oasi sámegiela viidáset ovddideamis, de fertejit ieža máhttit giela.
Ihke geerve almetjh edtjieh maehtedh meatan årrodh saemien gïelem sertiestidh, dle tjuerieh jïjtje gïelem maehtedh.
Vuj geervealmetjh maehtieh boelhkem vaeltedh saemiengïelen vijrebe evtiedimmeste, dellie tjuerieh jïjtjh gïelem maehtedh.
Sámi giellaiskkadeapmi 2012 čájeha ahte lea beroštupmi oahppat sámegiela.
Saemien gïelegoerehtimmie 2012 vuesehte iedtje gååvnese saemien lïeredh.
Saemien gïelegoerehtimmie 2012:n vuesehte ahte lea ïedtje lïeredh saemiengïelem.
Beroštupmi lea stuorámus sin gaskkas geat lohket ahte sii juogo “ipmirdit dušše” , “máhttet veaháš” dahje “máhttet sámegiela” .
Iedtje lea stööremes dej gaskem mah jiehtieh dah "ajve guarkah" , "ånnetji maahta" jallh "saemien maahta" .
Ïedtje stoeremes daj gaskesne gïeh jiehtieh dah #jåakoe<n><sg><gen> “ajve guarkah” , “#naan<prn><ind><nom> maehtiejih” jallh “saemiengïelem maehtiejih” .
Sis muitala sullii bealli ahte sii háliidit oahppat eambbo sámegiela.
Dej gaskem dle ovrehte akte lehkie jeahta dah sijhtieh vielie saemien lïeredh.
Dejnie soptseste medtie bielie dah sijhtieh jeenje saemiengïelem lïeredh.
Sin gaskkas geat eai máhte veahášge sámegiela, lea beroštupmi veaháš vuollelis, 40 % sis árvvoštallet oahppat sámegiela áiggi vuollái.
Dej gaskem mah eah saemien guarkah gænnah, desnie iedtje ånnetji unnebe, daesnie 40 % mah vuarjasjieh saemien lïeredh mænngan.
Daj gaskesne eah gïeh maehtieh ånnetji gænnah saemiengïelem, lea ïedtje #naan<prn><ind><nom> *vuollelis, 40 % dejnie vierhtiedallih lïeredh saemiengïelen tïjjen nualan.
Jus mii galgat joksat mihtu oažžut eambbo sámegiel geavaheddjiid ja buoret vejolašvuođa geavahit sámegiela, de fertejit maiddái olbmot geat eai leat sápmelaččat oahppat sámegiela.
Dastegh edtjebe ulmiem jaksedh jienebh gïeleutniji bïjre jïh lissiehtamme nuepieh saemien nåhtadidh, dle aaj laedtieh tjuerieh nuepiem åadtjodh saemien lïeredh.
Jis mijjieh edtjebe jaksedh vuepsiem åadtjodh jeenje saemiengïeleh utnijh jïh buerebe nuepiem utnedh saemiengïelem, dellie tjuerieh aaj almetjh eah gïeh leah saemieh lïeredh saemiengïelem.
Rávisolbmuid álgooahpahus ferte heivehuvvot eará ládje go mánáid ja nuoraid oahpahus.
Tjuara aalkoelïerehtimmiem geerve almetjidie jeatjahlaakan sjïehteladtedh goh lïerehtimmie maanide jïh noeride.
Geervealmetji aalkoeööhpehtimmie tjuara jeatjahlaakan sjïehtelovvedh goh maanaj jïh noeri ööhpehtimmie.
Dávjá lea rávisolbmuin bearaš ja bargu.
Geerve almetjh daamtaj fuelhkiem jïh ihkuve barkoem utnieh.
Daamhtah lea geervealmetjinie fuelhkie jïh barkoe.
Sámi giellaiskkadeapmi 2012 čájeha ahte badjel 30 % lohket ahte oahpahus ruovttubáikkis lea eaktu jus galget nákcet čađahit sámegiel oahpahusa.
Saemien gïelegoerehtimmie 2012 vuesehte bijjelen 30 % jiehtieh lïerehtimmie hïejmesijjesne lea eevre daerpies jis edtjieh buektiehtidh lïerehtimmiem vaeltedh saemien gïelesne.
Saemien gïelegoerehtimmie 2012:n vuesehte ahte aatsolen 30 % jiehtieh ahte ööhpehtimmie gåetiensijjesne lea moenemetsiehkie jis edtjieh buektiehtidh saemiengïeleh ööhpehtimmiem tjïrrehtidh.
Eará dehálaš eavttut mat fertejit leat sajis, lea vejolašvuohta váldit álgooahpahusa ja vuollegis gollodássi.
Jeatjah vihkeles tsiehkieh mah tjuerieh stïeresne årrodh lea nuepie aalkoelïerehtimmiem vaeltedh, jïh vuelege maaksoeh.
Jeatjah vihkeles moenemetsiehkieh mah tjuerieh sijjesne, lea nuepie aalkoeööhpehtimmiem vaeltedh jïh *vuollegis maaksoedaltese.
Sámediggi ruhtada viđa jagi sámegiela rávisolbmuidoahpahusprográmma, man Sámi allaskuvla jođiha.
Saemiedigkie aktem vïjhtenjaepien saemien geervelïerehtimmieprogrammem maaksa, maam Saemien jolleskuvle jåhta.
Saemiedigkie vïjhten jaepien laevehte saemiengïelen geervealmetjiööhpehtimmieprogrammem, maam Saemien jïlleskuvle öörnie.
Prošeakta čađahuvvo dainnalágiin ahte Sámi allaskuvla ovttasbargá giellaguovddážiiguin fállat sámegiel álgooahpahusa rávisolbmuide.
Desnie Saemien jolleskuvle gïelejarngigujmie laavenjostoe juktie aalkoelïerehtimmiem saemien gïelesne faalehtidh geerve almetjidie.
Prosjeekte tjïrrehtåvva *dainnalágiin ahte Saemien jïlleskuvle gïelejarngigujmie faaledh laavenjostoe saemiengïeleh aalkoeööhpehtimmiem geervealmetjidie.
Sámi allaskuvla lea ráhkadan oahppoplánaid maid kurssat čuvvot, ja lágida logaldalliid.
Saemien jolleskuvle lea studijesoejkesjh dorjeme kuvsjide, jïh håalijh faalehte.
Saemien jïlleskuvle learoesoejkesjh dorjeme mejtie kursh dåeriedieh, jïh #lohkehtalledh<vblex><der_nomag><n><pl><nom> öörnie.
Maŋŋel kurssa sáhttet studeanttat váldit eksámena Sámi allaskuvllas.
Kuvsjen mænngan dle studenth maehtieh eksamenem vaeltedh Saemien jolleskuvlesne.
Mænngan kursen maehtieh studeenth eksaamenem Saemien jïlleskuvleste vaeltedh.
Sámi allaskuvla lea maiddái fágalaččat bagadallan giellaguovddáža bargiid.
Saemien jolleskuvle aaj faageles bïhkedimmiem vadteme barkijidie gïelejarngine.
Saemien jïlleskuvle aaj faageleslaakan #bijjiedidh<vblex><tv><der_alla><vblex><prfprc> gïelejarngen barkijidie.
Prošeakta lea bohciidahttán mávssolaš vásáhusa, ja sáhttá lohkat ahte dat lea lihkostuvvan.
Prosjekte vyörtegs dååjrehtimmieh vadteme, jïh åtna dam goh læhkoes.
Prosjeekte vihkeles vaesehtsem #bïhtsegidh<vblex><iv><der_caus><vblex><prfprc>, jïh maahta jiehtedh dïhte lahkaskamme.
Romssa universitehtas lea maid sullasaš ovttasbargu muhtun giellaguovddážiiguin.
Universiteete Tromsøsne aaj aktem plearoeh laavenjostoem tseegkeme såemies gïelejarngigujmie.
Romsan universiteeten lea aaj plearoeh ektiebarkoe muvhtigujmie gïelejarngigujmie.
Daid buriid bohtosiid duogáš orro leame dat go álbmot beassá váldit sámegiel kurssa ruovttubáikkis, seammás go sii leat studeanttat geat váldet eksámena allaskuvllas/universitehtas ja ožžot oahppočuoggáid dan ovddas.
Vååjnoe goh dah hijven illedahkh leah båateme dan åvteste almetjh åadtjoeh saemienkuvsjem vaedtsedh hïejemesijjesne, seamma tïjjen goh dah leah studenth mah eksamenem jolleskuvlesne/universiteetesne vaeltieh, jïh studijepoengem dan åvteste åadtjoeh.
Daj buerie illedahki duekien vååjnin årroeminie dah goh aalmoge beasa saemiengïeleh kursem vaeltedh gåetiensijjeste, seammasïenten goh dah studeenth gïeh eksaamenem jïlleskuvleste vaeltieh/universiteeteste jïh stuvdijetsiehkieh dan åvteste åadtjoeh.
Go dán mállet rávisolbmuidoahpahus lea nu bures lihkostuvvan, de ferte dákkár ovttasbargguide sihkkarastit fásta ruhtadeami.
Dan åvteste daate såarhts geervelïerehtimmie dan hijven orreme, dle tjuara tjirkedh dagkerh laavenjostoeh ihkuve beetnehdåarjoem åadtjoeh.
Goh daan goerh geervealmetjiööhpehtimmie dan hijven lahkaskamme, dellie tjuara dagkeres ektiebarkojde vihties beetnehdåarjoem gorredidh.
Sámegiela suddjema ja ovddideami barggus lea dehálaš ahte gávdnojit fásta ja einnostahtti fálaldagat gos rávisolbmot ožžot vejolašvuođa oahppat sámegiela.
Juktie gorredidh jïh evtiedidh saemien gïelem dle vihkeles ihkuve jïh daajroes faalenassh gååvnesieh gusnie geerve almetjh nuepiem åadtjoeh saemien lïeredh.
Saemiengïelen åelien jïh evtiedimmien barkosne vihkele ahte gååvnesieh vihties jïh #nåajtodh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><prsprc> faalenassh gusnie geervealmetjh nuepiem åadtjoeh saemiengïelem lïeredh.
Oahppolihtut leat dehálaš rávisolbmuidoahpahusarenat.
Studijesiebrieh leah vihkeles geervelïerehtimmiesijjieh.
Studijesiebrieh leah vihkeles geervealmetjiööhpehtimmiesijjieh.
Dat leat juo máŋggaid jagiid bargan giella- ja kulturoahpahusain.
Dah joe gellie jaepieh gïele- jïh kultuvrelïerehtimmine gïehtelamme.
Dah joe gellide jaepiej barkeme gïele- jïh kultuvrelïerehtimmine.
Sámediggi oaidná ahte dáin boahtá ain leat dehálaš rolla sámi giela ja kultuvrra ovddideamis.
Saemiedigkie vuajna daah sijhtieh annje vihkeles årrodh saemien gïele- jïh kultuvrebarkosne.
Saemiedigkie vuajna ahte daejnie båata annje årrodh vihkeles råållam saemien gïelen jïh kultuvren evtiedimmesne.
Sin rolla lea erenoamáš dehálaš go galgá ráhkadit arenaid gos sámegiella sáhttá geavahuvvot iešguđetge kursaoktavuođain.
Joekoen sijjieh sjugniedidh gusnie maahta saemien nåhtadidh ovmessie kuvsjine.
Daj råålla lea sjïere vihkele goh edtja sijjieh darjodh gusnie saemiengïele maahta åtnasovvedh ovmessieaaj kursegaskesinie.
Sámediggi oaidná dárbbu nannet maiddái sin doaimma vai sáhttá bisuhit máŋggabealat kursafálaldagaid ja giellaarenaid.
Saemiedigkie vuajna daerpies aaj dej barkoem eevtjedh juktie gelliesåarhts kuvsjefaalenassh jïh gïelesijjieh utniehtidh.
Saemiedigkie daerpiesvoetem vuajna nænnoestidh aaj daj darjomem vuj maahta gelliesåarhts kursefaalenasside jïh gïelesijjieh tjöödtjestehtedh.
Mihtut:
Ulmie:
Vuepsieh:
Heivehit sámegiel álgooahpahusa rávisolbmuide doppe gos olbmot orrot
Sjïehteladteme aalkoelïerehtimmie saemien gïelesne geerve almetjide desnie gusnie almetjh årroeh
Saemiengïeleh aalkoeööhpehtimmiem geervealmetjidie sjïehtehtidh debpene gusnie almetjh årroeh
Eanebut geat eai leat sápmelaččat ožžot vejolašvuođa oahppat sámegiela
Jienebh laedtieh nuepiem åadtjoeh saemien lïeredh
Jeenjh eah gïeh leah saemieh nuepiem åadtjoeh saemiengïelem lïeredh
Strategiijat:
Strategijh:
Strategijh:
Bargat dan ala ahte oahppoásahusaid ja giellaguovddážiid ovttasbargui sihkkarastojuvvojit buorit rámmaeavttut.
Barkedh ihke laavenjostoe ööhpehtimmieinstitusjovni jïh gïelejarngi gaskem hijven mierietsiehkieh åådtje
Dan nelnie barkedh ahte learoeinstitusjovni jïh gïelejarngi ektiebarkose buerie mierietsiehkieh gorredovvieh.
Bargat dan ala ahte sámi oahppolihtuide sihkkarastojuvvojit buorit rámmaeavttut
Barkedh ihke saemien studijesiebrieh hijven mierietsiehkieh åadtjoeh
Dan nelnie barkedh ahte saemien studijesiebride buerie mierietsiehkieh gorredovvieh
Giellaguoddit
Gïeleguedtijh
Gïeleguedtijh
Giellaguddiin lea dehálaš rolla giellageavaheddjiid logu lasiheamis.
Gïeleguedtijh aktem vihkeles råållam utnieh gosse edtja låhkoem lissiehtidh gïeleguedtijijstie.
Gïeleguedtiejinie lea vihkele råållan gïeleutniji låhkoen lissesne.
Sámi giellaguddiin lea mávssolaš máhttu sámegiela birra, mainna lea dárbu ávkkástallat sámegiela ovdánahttinbarggus.
Saemien gïeleguedtijh vyörtegs daarjoem utnieh saemien gïelen bïjre, jïh daerpies dam daajroem nåhtadidh gosse edtja saemien gïelem evtiedidh.
Saemien gïeleguedtiejinie lea vihkeles maahtoe saemiengïelen bïjre, mejnie lea daerpiesvoete saemiengïelem nåhtadidh evtiedimmiebarkosne.
Olu vuorrasat máhttet njálmmálaš sámegiela hui bures, sis lea stuora sátneriggodat ja leat doalahan sámi huksejumi gielas.
Jïjnjh båeries almetjh leah joekoen væjkele soptsestidh, stoerre baakoeveahkam utnieh jïh dam saemien gïelevuekiem gorredamme.
Jïjnje #båeries<adj><pl><nom> njaalmeldh saemiengïelem maehtieh dan hijven, daj lea stoere baakoelåhkoe jïh utniehtamme saemien *huksejumi gïelesne.
Dat mii dábálaččat earuha giellaguoddi ja dakkára gii lea oahppan giela eambbo formálalaš vugiin skuvllas, lea ahte giellaguoddi gullá ja diehtá makkár sániid ja dadjanvugiid galgá geavahit dihto dilis.
Dïhte mij joekehte aktem gïeleguedtijem jïh aktem mij gïelem vielie byjjeslaakan lïereme skuvlen tjïrrh, lea gïeleguedtije gåvla jïh daajra mah baakoeh jïh dïejvesh mejtie satne edtja vihties tsiehkine nåhtadidh.
Dïhte mij sïejhmede gïeleguedtijem jïh dagkerem joekehte gie lïereme gïelen jeenje byjjes vuekine skuvlesne, lea ahte gïeleguedtije gåvla jïh daajra magkeres baakoeh jïh jiehtemevuekide edtja såemies tsiehkiem utnedh.
Jus galgá sihkkarastit giela boahtteáiggi, de lea dehálaš ahte nu oallugat go vejolaš ohppet giela sirdima bokte giellaguddiin.
Juktie gïelen båetijen aejkien gorredidh dle vihkeles dan jïjnjh almetjh goh gåarede gïelem lierieh gïeleguedtijijstie.
Jis edtja gïelem gorredidh båetijen aejkien, dellie vihkele ahte dan jïjnjesh goh buektehte gïelem johtelohken baaktoe lierieh gïeleguedtiejinie.
Giellaguoddit leat stuora resursa mii berre geavahuvvot mihá eambbo, sihke oahpahusas, dutkamis ja nuoraid ja vuorrasiid ovttastallamis.
Gïeleguedtjïh akte stoerre vierhtie maam byöroe vielie nåhtadidh, dovne lïerehtimmien jïh dotkemen sisnjeli, jïh ektiedahkosne noeri jïh voeresi gaskem.
Gïeleguedtijh leah stoere #resursse<n><sg><nom> mij byöroe sagki åtnasovvedh jeenjem, dovne ööhpehtimmesne, dotkemisnie jïh noeri jïh #båeries<adj><pl><gen> #ektiedidh<vblex><der_alla><vblex><der_nomact><n><sg><ine>.
Giellaguddiin árbevirolaš sámi ealáhusain nu go eanandoalus, boazodoalus, meahcásteamis ja guolásteamis lea dehálaš máhttu sámegiela, sámi árbevieruid ja árvvuid birra.
Gïeleguedtijh aerpievuekien saemien jielemi sisnjeli, goh jåartaburrie, båatsoe, miehtjie jïh gööleme vihkeles daajroem utnieh saemien gïelen, aerpievuekien jïh aarvoej bïjre.
Gïeleguedtiejinie aerpiesïejhme saemien jielieminie dan goh laanteburresne, båatsosne, *meahcásteamis jïh göölemisnie lea vihkeles maahtoe saemiengïelen, saemien tradisjovni jïh aarvoej bïjre.
Giella lea árbevirolaččat leamaš nanus vuođđoealáhusain, ja dat iešguđetge ealáhusat leat leamaš dehálaš sámegiela ja árbevirolaš máhttosirdima guoddit.
Gïele lea aerpievuekien mietie nænnoes orreme aalkoejielemi sisnjeli, jïh dah ovmessie jielemh aktem joekoen vihkeles råållam åtneme goh guedtijh saemien gïeleste jïh aerpievuekien daajroesertiestimmeste.
Gïele aerpiesïejhmetji nænnoes våaromejielieminie, jïh dah ovmessieaaj jielemh vihkeles saemiengïelem orreme jïh aerpiesïejhme maahtoejohtelohkem guedtedh.
Dán dáfus ii leat vuođđoealáhusaid giella dehálaš dušše sámi giellaovdáneapmái, muhto lea maiddái dehálaš árbevirolaš sámi árvvuid ja máhtu sirdimis.
Naemhtie dle gïele aalkoejielemi sisnjeli ij ajve vyörtegs saemien gïeleevtiedimmien gaavhtan, men aaj vihkeles juktie aerpievuekien saemien aarvoeh jïh daajroeh guhkiebasse sertiestidh.
Daan dïete ij leah våaromejielemi gïele vihkele ajve saemien gïeleevtiedæmman, mohte lea aaj vihkeles aerpiesïejhme saemien aarvoej jïh soekse johtelohkesne.
Dán oktavuođas lea hui mávssolaš ahte árbevirolaš sámi ealáhusaid rolla giellaoahppanarenan suddjejuvvojit ja ovddiduvvojit, nu ahte giella ja dehálaš árvvut seilot ja sáhttet dolvojuvvot viidáseappot boahtteáigái.
Daan sjïekenisnie dle joekoen vihkeles gorredidh jïh evtiedidh dam råållam aerpievuekien saemien jielemh utnieh goh gïelelïerehtimmiesijjieh, guktie maahta gïelem jïh vihkeles aarvoeh gorredidh jïh sertiestidh båetijen aejkien.
Daennie gaskesisnie lea dan vihkele ahte aerpiesïejhme saemien jielemi råållan gïelelïeremesijjine vaarjelovvieh jïh evtiedovvieh, dan ahte gïele jïh vihkeles aarvoeh stååresjieh jïh maehtieh vijriehkåbpoe båetijen aajkan saahtasovvedh.
Mihttu:
Ulmie:
Vuepsie:
Giellaguoddit geavahuvvojit aktiivvalaččat sirdit giela sihke formálalaš ja eahpeformálalaš arenain.
Gïeleguedtijh eadtjohkelaakan åtnasuvvieh juktie gïelem sertiestidh, dovne byjjes jïh ovbyjjes sijjine
Gïeleguedtijh eadtjohkelaakan juhtedh åtnasuvvieh gïelem dovne byjjes jïh ovbyjjes sijjine.
Strategiijat:
Strategijh:
Strategijh:
Giellaguoddit geavahuvvojit aktiivvalaš resursan giellaoahpahusas ja iešguđetge giellaarenain
Gïeleguedtijh åtnasuvvieh goh eadtjohke vierhtie gïelelïerehtimmesne jïh ovmessie gïelesijjine
Gïeleguedtijh eadtjohke #resursse<n><ess> gïeleööhpehtimmesne åtnasuvvieh jïh ovmessieaaj gïelesijjine
Bargat dan ala ahte skuvllat ja mánáidgárddit ovttasbargagohtet eambbo árbevirolaš ealáhusaiguin giellasirdinarenaid dáfus.
Barkedh ihke skuvlh jïh maanagïerth maehtieh vielie aerpievuekien jielemigujmie laavenjostedh gïelesertiestimmiesijjiej bïjre.
Dan nelnie barkedh ahte skuvlh jïh maanagïerth laavenjostegåetieh jeenje aerpiesïejhme jielemigujmie gïelesertiestimmiesijjiej dïete.
Áŋgiruššansuorgi 4: Sámegiela geavaheapmi
Barkoesuerkie 4: Åtnoe saemien gïeleste
Barkoesuerkie 4: Saemiengïelh pråvhkoe
Duohta vejolašvuođat geavahit sámegiela almmolaš ja priváhta oktavuođain lea erenoamáš dehálaš barggus lasihit sámegiela geavaheami.
Rïektes nuepieh saemien nåhtadidh byögkeles jïh privaate tsiehkine leah joekoen vihkeles gosse barkeminie åtnoem saemien gïeleste lissiehtidh.
Saetnies nuepieh saemiengïelem utnieh byjjes jïh privaate gaskesinie lea sjïere vihkeles barkosne saemiengïelen pråvhkoem lissiehtidh.
Odne eai leat doarvái olu sámegielat fálaldagat servodagas, ja giellageavaheaddjit vásihit ahte sin vejolašvuohta geavahit sámegiela ráddjejuvvo.
Daan biejjien ij leah nuekies saemiengïeleldh faalenassh siebriedahkesne, jïh gïeleutnijh dååjrieh dah eah dan gellie nuepieh utnieh saemien nåhtadidh.
Daenbiejjien eah leah nuekies jïjnje saemiengïeleh faalenassh siebriedahkesne, jïh gïeleutnijh demtieh ahte daj nuepie saemiengïelem utnedh geehteståvva.
Dát lea dakkár dilli masa Sámediggi ii berre duhtat.
Saemiedigkie ij leah madtjeles daejnie tsiehkine.
Daate dagkeres tsiehkie mïsse ij Saemiedigkie byörh *duhtat.
Lea dehálaš giela boahtteáigái ahte sámegiela geavaheapmi lassána dovdomassii buot servodatsurggiin.
Vihkeles gïelen båetijen aejkien gaavhtan saemien gïele tjarke læssene gaajhkine siebriedahkesuerkine.
Lea vihkeles gïelen båetijen aajkan ahte saemiengïelen pråvhkoe tjarki læssene #gaajhke<prn><ind><pl><loc> #siebriedahke<n><cmp_sgnom><cmp>#suerkie<n><pl><loc>.
Dihtomielalaš jurddašeapmi sámegiela geavaheami birra
Voerkes åtnoe saemien gïeleste
Fahkoes ussjedimmie saemiengïelen pråvhkoen bïjre
Eanas sámegielat rávisolbmot leat guovtte- dahje máŋggagielagat.
Dah ellen jeenjemes saemiengïeleldh geerve almetjh leah guektien- jallh gelliegïeleldh.
Jeenjemes saemiengïeleh geervealmetjh leah #göökte<num><cmp_splitr> jallh gelliengïeleh.
Dakkár giellabirrasis gos majoritehtagiela geavaheapmi álkit vuoitá, lea dárbu nannet máhtu ja dihtomielalašvuođa giellaválljema birra.
Aktene gïelebyjresisnie gusnie jienebelåhkoegïele dïhte veakasahkommes sjædta, desnie daerpies daajroem jïh voerkesvoetem gïeleveeljemen bïjre eevtjedh.
Dagkeres gïelebyjresisnie gusnie jienebelåhkoengïelen pråvhkoe aelhkieslaakan vitnie, lea daerpiesvoete maahtoem jïh voerkesvoetem gïeleveeljemen bïjre nænnoestidh.
Lea mearrideaddji sámegiela boahtteáigái ahte guovttegielat vállje geavahit sámegiela nu olu diliin go vejolaš.
Eevre vihkeles dan saemien gïelen båetijen aejkien gaavhtan, dïhte guektiengïeleldh almetje veeljie saemien nåhtadidh dan gelline tsiehkine goh gåarede.
Lea nænnoestæjja saemiengïelen båetijen aajkan ahte gööktengïeleh veeljie utnedh saemiengïelem dan jïjnje tsiehkine goh buektehte.
Vai álkidahtášii giellaválljema, de lea maid hui mávssolaš ahte ovttagielat majoritehtagielagat čájehit ipmárdusa guovttegielaga giellaválljemii.
Juktie gïeleveeljemem aelhkebe darjodh dle aaj joekoen vihkeles dïhte aktengïeleldh almetje mij jienebelåhkoegïelem soptseste, guarka mannasinie dïhte guektiengïeleldh almetje dam aktem gïelem veeljie.
Vuj gïeleveeljemem aelhkiedahta, dellie lea aaj dan vihkele ahte aktengïeleh #majoriteete<n><cmp_sgnom><cmp>#gïele<n><der_t><adj><pl><nom> vuesiehtieh goerkesen #gööktengïeleh<adj><sg><gen> gïeleveeljemasse.
Jus giellaválljen álo vuolgá das ahte buohkat geat guldalit galget sáhttit ipmirdit, de gal vejolašvuohta geavahit sámegiela unnu sakka.
Dastegh edtja iktegisth dam gïelem veeljedh maam gaajhkesh guarkah, dle ij dan jïjnjh nuepieh sjïdth saemien nåhtadidh.
Jis gïeleveeljeme iktesth destie vualka ahte gaajhkesh gïeh goltelieh edtjieh maehtedh guarkedh, dellie hågkh nuepie saemiengïelem utnedh *unnu alme.
Sihkkarastin dihte sámegiela boahtteáiggi, ferte giella válljejuvvot ja geavahuvvot ruovttugiellan ja sirdojuvvot buolvvas bulvii.
Juktie saemien gïelen båetijen aejkiem gorredidh, dle tjuara gïelem veeljedh jïh dam hïejmesne nåhtadidh jïh dam boelveste boelvese sertiestidh.
Gorredidh åvteste saemiengïelen båetijen aejkien, tjuara gïele veeljesovvedh jïh åtnasovvedh gåetiegïeline jïh boelveste jåhtasovvedh boelvese.
Lea maid dárbbašlaš ahte giella geavahuvvo máŋgga arenas servodagas.
Aaj daerpies gïele åtnasåvva jienebinie sijjine siebriedahkesne.
Lea aaj daerpies ahte gïele gelline sijjesne siebriedahkesne åtnasåvva.
Dát gáibida buori servodatplánema, ja eambbo barggu sihke almmolašvuođas ja priváhta ásahusain ja maiddái ovttaskas giellageavaheaddjis.
Dellie tjuara siebriedahkem hijvenlaakan soejkesjidh, jïh dovne byögkeles jïh privaate institusjovnh, jïh aaj fïereguhte gïeleutnije tjuerieh sijjen barkoem lissiehtidh.
Daate kreava bueriem siebriedahkesoejkesjimmiem, jïh jeenje barkoem dovne byögkelesvoetesne jïh privaate institusjovnine jïh aaj oktegs gïeleutnijisnie.
Lea dárbu buoridit dihtomielalašvuođa das man dehálaš lea geavahit sámegiela máŋgga oktavuođas.
Tjuara tjerkebe vuerkiehtidh ihke vihkeles saemien nåhtadidh jienebinie tsiehkine.
Lea daerpiesvoete voerkesvoetem bueriedidh desnie man vihkele lea utnedh saemiengïelem gelline gaskesisnie.
Ovttaskas giellageavaheaddji, politihkkárat, ásahusat ja almmolaš hálddašeapmi fertejit válljet geavahit sámegiela.
Fïereguhte gïeleutnije, politihkerh, institusjovnh jïh byögkeles reereme tjuerieh veeljedh saemien nåhtadidh.
Oktegs gïeleutnije, polijtikerh, institusjovnh jïh byjjes reereme tjuerieh veeljedh utnedh saemiengïelem.
Ovttaskas giellageavaheaddjis lea stuora ovddasvástádus, muhto Sámediggi áigu maid duvdit eambbo ovddasvástádusa ásahusaide ja politihkkáriidda.
Fïereguhten gïeleutnijen akte stoerre dïedte, men Saemiedigkie sæjhta aaj stuerebe dïedtem bïejedh institusjovnide jïh politihkeridie.
Oktegs gïeleutnijen lea stoere dïedte, mohte Saemiedigkie sæjhta aaj jeenje dïedtem institusjovnide jïh polijtikeridie nehkiehtidh.
Sámi ásahusat ja politihkkárat leat ovdagovat sámi servodagas ja sis lea stuora váikkuhanváldi.
Saemien institusjovnh jïh politihkerh leah åvteguvvieh saemien siebriedahkesne jïh stoerre faamoem utnieh.
Saemien institusjovnh jïh polijtikerh leah åvteguvvieh saemien siebriedahkesne jïh daj lea stoere dïedtestilleme.
Sii fertejit buorebut dovdat ja diehtit iežaset ovddasvástádusa ja geavahit giela mihá eambbo ja eambbo oktavuođain, seammás go sis ferte leat eambbo dihtomielalašvuohta gielladikšuma birra.
Dah tjuerieh sijjen dïedtem buerebe sjåahkedh jïh saemien vielie nåhtadidh, jïh jienebinie tsiehkine, jïh seamma aejkien aktem stuerebe goerkesem gïelegorredimmien bïjre utnedh.
Dah tjuerieh buerebelaakan dabtedh jïh daejredh jïjtjsh dïedtem jïh gïelem sagki utnedh jeenje jïh jeenje gaskesinie, seammasïenten goh daj tjuara årrodh jeenje voerkesvoete gïelegïetedallemen bïjre.
Dát mearkkaša ahte maiddái Sámediggi ferte eambbo deattuhit sámegiela geavaheami iežas beaivválaš doaimmas.
Daate sæjhta jiehtedh Saemiedigkie aaj tjuara tjerkebe leavloem bïejedh saemien gïelese sov biejjieladtje barkosne.
Daate krööhkeste ahte aaj Saemiedigkie tjuara jeenjem saemiengïelen pråvhkoem tjïelkestehtedh jïjtjse fïerhtenbeajjetje darjoemisnie.
Medias lea erenoamáš dehálaš rolla gielladábiid álggaheamis.
Meedija aktem joekoen vihkeles råållam åtna goh gïelevæjsere.
Meedijen lea sjïere vihkeles råålla gïelevuekiej aelkiehtimmesne.
Eambbo dihtomielalašvuohta sámegiela geavaheami birra livččii mielde lokteme giela stáhtusa.
Voerkesvoete åtnoen bïjre saemien gïeleste sæjhta viehkiehtidh gïelen staatusem bijjiedidh.
Jeenje voerkesvoete saemiengïelen pråvhkoen bïjre mealtan gïelen staatusem lutnjedh.
Sámegiella ferte leat dakkár giella maid sihke ovttaskas olbmot ja ásahusat geavahit aktiivvalaččat.
Saemien tjuara akte gïele årrodh maam dovne fïerhte almetje jïh institusjovnh nåhtadieh.
Saemiengïele tjuara årrodh dagkeres gïele maam dovne oktegs almetjh jïh institusjovnh eadtjohkelaakan utnieh.
Dát sihke lasiha sámegiela geavaheami ja lokte giela stáhtusa ja árvvu.
Daate sæjhta åtnoem lissiehtidh saemien gïeleste, jïh gïelen staatusem jïh aarvoen bijjiedidh.
Daate dovne saemiengïelen pråvhkoem lissehte jïh gïelen staatusem jïh aarvoem lutnjie.
Dán oktavuođas lea maid dehálaš deattuhit ahte sápmelaččat geat eai leat beassan oahppat sámegiela, fertejit ražastit váldit giela ruovttoluotta.
Daan sjïekenisnie dle vihkeles tjïertestidh saemieh mah eah leah åådtjeme saemien lïeredh, tjuerieh aktem barkoem darjodh juktie gïelem bååstede vaeltedh.
Daennie gaskesisnie lea maam vihkele tjïelkestehtedh ahte saemieh eah gïeh leah bïeseme saemiengïelem lïeredh, tjuerieh daamkoestidh gïelem bååstede vaeltedh.
Sámediggi háliida eambbo fokusa das man dehálaš lea oahppat giela rávisolmmožin.
Saemiedigkie sæjhta tjerkebe tjïertestidh ihke lea vihkeles gïelem lïeredh geerve aalterisnie.
Saemiedigkie jeenje fokusem desnie sæjhta man vihkele lea lïeredh gïelem geervealmetjinie.
Sámediggi ii sáhte stivret ovttaskas olbmuid priváhta giellageavaheami, muhto Sámediggi bargá dan ala ahte gávdnojit buorit vejolašvuođat giellaoahppamii ja buorit giellaarenat.
Saemiedigkie ij maehtieh fïerhten almetjen privaate gïeleåtnoem stuvredh, men Saemiedigkie sæjhta barkedh ihke hijven gïelelïerehtimmienuepieh jïh hijven gïelesijjieh gååvnesieh.
Ij saemiedigkie maehtieh stuvredh oktegs almetji privaate gïeleåtnoem, mohte Saemiedigkie dan nelnie barka ahte buerie nuepieh gååvnesieh gïelelïeremasse jïh buerie gïelesijjieh.
Mihttu:
Ulmie:
Vuepsie:
Sámegiella geavahuvvo aktiivvalaččat buot servodatsurggiin
Saemien gïele eadtjohkelaakan åtnasåvva gaajhkine siebriedahkesuerkine
Saemiengïele eadtjohkelaakan åtnasåvva #gaajhke<prn><ind><pl><loc> #siebriedahke<n><cmp_sgnom><cmp>#suerkie<n><pl><loc>
Oassemihttu:
Bielieulmie:
Boelhkevuepsie:
Buorit guottut sámegiela geavaheapmái
Akte positijve vuajnoe åtnose saemien gïeleste
Bueredh *guottut saemiengïelen pråvhkose
Strategiijat:
Strategijh:
Strategijh:
Ovttasráđiid ásahusaiguin ja organisašuvnnaiguin ovddidit eambbo dihtomielalašvuođa das man dárbbašlaš lea geavahit sámegiela sihke njálmmálaččat ja čálalaččat.
Institusjovnigujmie jïh siebriejgujmie ektine stuerebe voerkesvoetem tseegkedh ihke lea daerpies saemien nåhtadidh, dovne njaalmeldh jïh tjaaleldh
*Ovttasráđiid institusjovnigujmie jïh organisasjovnigujmie jeenje voerkesvoetem desnie evtiedibie man daerpies lea utnedh saemiengïelem dovne njaalmeldh jïh tjaaleldh.
Bargat dan ala ahte ásahusat ja organisašuvnnat buoridit iežaset sámi giella- ja kulturmáhtu.
Barkedh ihke institusjovnh jïh siebrieh sijjen maahtoem saemien gïelesne jïh kultuvresne lissiehtieh
Dan nelnie barkedh ahte institusjovnh jïh organisasjovnh jïjtjemsh bueriedieh saemien gïele- jïh kultuvremaahtoem.
Sámi giellaguovddážat
Saemien gïelejarngh
Saemien gïelejarngh
Sámi giellaguovddážiin lea hui dehálaš rolla sámegiela ovdánahttimis.
Saemien gïelejarngh aktem vihkeles råållam utnieh juktie saemien gïelem evtiedidh.
Saemien gïelejarngine lea dan vihkele råållam saemiengïelen evtiedimmesne.
Dat leat erenoamáš dehálaččat lagasbirrasii ja ovddidit olu doaimmaid iežaset guovlluin.
Dah leah joekoen vihkeles voengese, jïh jïjnjh darjomh sjugniedieh sijjen dajvine.
Dah leah sjïere vihkele voengese jïh jïjnje darjomh evtiedieh jïjtjsh dajvine.
Giellaguovddážat leat Sámedikki deháleamos ovttasbargoguimmiid searvvis dain iešguđetge giellaguovlluin.
Gïelejarngh leah akte dejstie Saemiedigkien vihkielommes laavenjostoeguejmijste dejnie ovmessie gïeledajvine.
Gïelejarngh Saemiedigkien vihkielommes laavenjostoeguejmiej siebresne dejnie ovmessieaaj gïeledajvine.
Giellaguovddážiid hástalus lea ahte váilot einnostahtti rámmaeavttut.
Gïelejarngide akte haesteme gosse eah mierietsiehkide åvtese daejrieh.
Gïelejarngi haesteme lea ahte #nåajtodh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><prsprc> mierietsiehkieh fååtesieh.
Giellaguovddážiid evalueren maid Norut Alta čađahii 2012 giđa, duođašta ahte lea dárbu lasi ekonomalaš ja olmmošlaš návccaide.
Dïhte vuarjasjimmie gïelejarngijste, maam Norut Alta darjoeji gïjren 2012, vuesehte daerpies lissiehtamme ekonomeles jïh almetjen vierhtiejgujmie.
Gïelejarngi evalueerem maam Noruten Áltá tjïrrehti 2012:n gïjren, jååhkesje ahte lea daerpiesvoete lissien ekonomeles jïh garkeles faamojde.
Sámediggi deattuha buoret ovddasvástádusjuogu ja oktiiheiveheami gielladoaibmabijuid dáfus, ja oaidná dan oktavuođas ahte giellaguovddážat leat lunddolaš ovttasbargoguoimmit.
Saemiedigkie aktem buerebe dïedtejoekedimmiem jïh iktedimmiem gïeleråajvarimmijste sæjhta, jïh daan sjïekenisnie gïelejarngide vuajna goh iemie laavenjostoeguejmieh.
Saemiedigkie tjïelkestahta buerebe dïedtejoekedimmien jïh iktedimmiem gïeleråajvarimmiej dïete, jïh dam gaskesisnie vuajna ahte gïelejarngh leah iemie laavenjostoeguejmieh.
Sámi giellaguovddážiin lea stuora potensiála viidáset ovddidit sámegiela.
Saemien gïelejarngh stoerre nuepieh utnieh saemien gïelem vijriesåbpoe evtiedidh.
Saemien gïelejarngine lea stoere potensiaale vijrebe saemiengïelem evtiedidh.
Sámediggi lea ovdal čuvgen dárbbu lasihit čáppagirjjálašvuođa, oahpponeavvuid, giellateknologalaš reaidduid buvttadeami, ja oaidná lagas oktavuođa giellaguovddážiid huksemiin.
Saemiedigkie aarebi tjïelkestamme ihke daerpies aktine lissiehtamme dorjemassine tjiehpieslidteratuvreste, learoevierhtijste jïh gïeleteknologeles dïrregijstie, jïh vuajna daam aktene lïhke ektiedimmesne gïelejarngigujmie.
Saemiedigkie lea aarebi daerpiesvoetem goekim heevehtslitteratuvrem lissiehtidh, learoevierhtieh, gïeleteknologeles dïrregi darjomem, jïh gietskies gaskesem gïelejarngi tseegkeminie vuajna.
Dát mielddisbuktá dárbbu lagat ovttasbargui giellaguovddážiid ja oahpahusásahusaid gaskka.
Dellie gïelejarngh jïh lierehtimmieinstitusjovnh aaj daarpesjieh vielie laavenjostedh.
Daate daerpiesvoetem mealtan buakta *lagat ektiebarkose gïelejarngi jïh ööhpehtimmieinstitusjovni gaskemsh.
Lea maid dárbu lagat ovttasbargui giellaguovddážiid ja árbevirolaš ealáhusaid gaskka vai sáhttá ovddidit ja nannet árbevirolaš máhtu ja tearbmageavaheami.
Aaj daerpies aktine lïhkebe laavenjostojne gaskem gïelejarngh jïh aerpievuekien jielemh, juktie evtiedidh jïh eevtjedh åtnoem aerpievuekien daajroste jïh terminologijste.
Lea maam daerpiesvoete *lagat laavenjosti gïelejarngi jïh aerpiesïejhme jielemi gaskemsh vuj maahta evtiedidh jïh aerpiesïejhme maahtoem jïh teermepråvhkoem nænnoestidh.
Sámediggi oaidná giellaguovddážiid lunddolaš ovddasteaddjin barggus ahte ásahit ođđa ja ovddidit viidáseappot daid giellaarenaid mat juo gávdnojit sámegiela dáfus.
Saemiedigkie åtna gïelejarngh goh iemie aktöörh juktie orre gïelejarngh tseegkedh, jïh daaletje gïelesijjieh saemien gïelese vijriesåbpoe evtiedidh.
Saemiedigkie vuajna gïelejarngi iemie saadthalmetjinie barkosne ahte tseegkieh orre jïh vijriehkåbpoe evtiedidh dejtie gïelesijjieh mah joe saemiengïelen dïete gååvnesieh.
Dat materiála maid giellaguovddážat ráhkadit giellaoahpahusa váste, lea mávssolaš ja berre mihá eambbo almmuhuvvot ja biddjojuvvot maiddái earáide olámuddui.
Doh learoevierhtieh mejtie gïelejarngh lea gïelelïerehtæmman evtiedamme, stoerre aarvoem utnieh jïh byöroeh olkese båetedh guktie gaajhkesh maehtieh dejtie nåhtadidh.
Dïhte materijaalem aaj gïelejarngh gïeleööhpehtæmman darjoeh, lea vihkele jïh byöroe sagki jeenje bæjjoehtovvedh jïh aaj bïejesovvedh jeatjabidie *olámuddui.
Neahttaportála Ovttas.no lea lunddolaš báiki gosa sáhttá čohkket maiddái giellaguovddážiid materiálaid ja almmuhemiid.
Nedteportale Ovttas.no lea akte iemie sijjie aaj gïelejarngi materijellese jïh bæjhkoehtimmide.
Nehtesijjien ovttas.no lea iemie sijjie gosse maahta aaj gïelejarngi materijaalide jïh bæjjoehtimmieh seeptjedh.
Mihttu:
Ulmie:
Vuepsie:
Aktiivvalaš ja ceavzilis sámi giellaguovddážat
Eadtjohke jïh jielijes saemien gïelejarngh
Eadtjohke jïh gaarsje saemien gïelejarngh
Strategiijat:
Strategijh:
Strategijh:
Geahčadit ovttas giellaguovddážiiguin makkár rolla dain lea sámegiela viidáset ovddideamis
Gïelejarngine ektine vuartasjidh maam dah maehtieh darjodh juktie saemien gïelem vijriesåbpoe evtiedidh 36
Ektesne vuejnedh gïelejarngigujmie magkeres råållam dejnie saemiengïelen vijrebe evtiedimmesne
Bargat dan ala ahte giellaguovddážiidda sihkkarastojuvvojit fásta, einnostahtti ruhtadanortnegat
Barkedh ihke gïelejarngh ihkuve jïh daajroes beetnehdåarjoeöörnegh åadtjoeh.
Dan nelnie barkedh ahte gïelejarngide #vihties<adj> gorredovvieh, #nåajtodh<vblex><tv><der_caus><vblex><tv><imp><p2><du> beetnehdåarjoeöörnegh
Giellaarenat
Gïelesijjieh
Gïelesijjieh
Dehálaš eaktu jus sámegiella galgá seailut ja viidáset ovdánit, lea ahte gávdnojit giellaarenat gos gielat duođai geavahuvvojit.
Jis saemien gïele edtja gorresovvedh jïh vijriesåbpoe evtiesovvedh dle gïelesijjieh tjuerieh gååvnesidh gusnie gïelh raaktan åtnasuvvieh.
Vihkeles moenemetsiehkie jis saemiengïele edtja stååresjidh jïh vijrebe åvtenidh, lea ahte gïelesijjieh gååvnesieh gusnie gïelh darhkan åtnasuvvieh.
Sáhttá leat váttis joksat ulbmila ahte sámegiella galgá leat beaivválašgiella jus gielaid ii leat vejolaš geavahit árgabeaivvis, go deaivvada almmolaš hálddašemiin dahje go gulahallá máilmmiin.
Ij maehtieh intensjovnide jaksedh akten saemien gïelen bïjre mij edtja aarkebiejjien gïeline årrodh, dan guhkiem ij gåaredh gïelide nåhtadidh aarkebiejjien jieliedisnie, gosse byögkelsvoetine govlesadta jallh mubpiejgujmie govlehtalla.
Geerve maahta jaksedh ulmiem ahte saemiengïele edtja årrodh #biejjie<n><adj><cmp_attr><cmp>gïele jis gïelh ij leah #buektiehtidh<vblex><indic><p3><sg> utnedh aarkebiejjiem, goh byjjes reereminie gaavnesje jallh goh eatnaminie gaskestalla.
Olu báikkiin ii leat sámegiella lunddolaš oassi árgabeaivvis, ja gávdnojit unnán arenat gos giella geavahuvvo.
Gellene lehkesne saemien gïele ij leah akte iemie bielie aarkebiejjien jieliedistie, jïh vaenie sijjieh gååvnesieh gusnie gïele åtnasåvva.
Jïjnje sijjine ij leah saemiengïele iemie boelhke aarkebiejjeste, jïh gååvnesieh ånnetji sijjieh gusnie gïele åtnasåvva.
Giellaarenat leat dehálaš reaiddut deaivvadanbáikkiid lágideamis gos sámegiella gullo ja oidno.
Gïelesijjieh leah vihkeles dïrregh juktie gaavnedimmiesijjieh sjugniedidh, gusnie maahta saemien govledh jïh vuejnedh.
Gïelesijjieh leah vihkeles dïrregh gaavnedimmiesijjiej öörnemisnie gusnie saemiengïele govlesåvva jïh vååjnoe.
Dát lea erenoamáš dehálaš guovlluin gos sámegiella ii leat majoritehtagiella.
Joekoen vihkeles daejnie dajvine gusnie saemien ij leah jienebelåhkoegïele.
Daate lea sjïere vihkeles dajvine gusnie ij saemiengïele leah jienebelåhkoengïele.
Ferte láhčit diliid duohta sámegiela geavaheapmái servodagas arenaid ja deaivvadanbáikkiid bokte mánáide, nuoraide ja rávisolbmuide.
Tjuara sjïehteladtedh guktie maahta saemien eensilaakan nåhtadidh siebriedahkesne, goh sijjieh jïh gaavnedimmiesijjieh maanide, noeride jïh geervide.
Tjuara tsiehkieh laetjedh saetnies saemiengïelen pråvhkose siebriedahkesne sijjiej jïh gaavnedimmiesijjiej baaktoe maanide, noeride jïh geervealmetjidie.
Giellabeasit leat čájehuvvon beaktilis doaibman giellaoahpahusa nannemis.
Gïelebiesieh leah hijven råajvarimmieh orreme juktie gïelelïerehtimmiem eevtjedh.
Gïelebiesieh vuesiehtovveme eadtjohke jåhteme gïeleööhpehtimmien nænnoestimmesne.
Vásáhusat lullisámi guovllus čájehit ahte mánát ja nuorat ohppet sámegiela jođáneappot go oassálastet dákkár giellabesiin.
Dååjrehtimmieh åarjelsaemien dajveste vuesiehtieh maanah jïh noerh saemien verkebe lierieh gosse gïelebiesine orreme.
Vaesehtsh åarjelsaemien dajvesne vuesiehtieh ahte maanah jïh noerh saemiengïelem verkebe lierieh goh mealtan dagkeres gïelebiesine.
Mánáide ja nuoraide geat ožžot sámegiel oahpahusa skuvllas almmá makkárge erenoamáš gielalaš doarjaga haga lagasbirrasis, lea giellalávgun áibbas mearrideaddji buori giellaovdáneami dáfus.
Maanide jïh noeride mah lïerehtimmiem saemiengïelesne åadtjoeh skuvlesne, bielelen naan sjïere gïeleldh dåarjoe voengesne, dle gïelebiesie eevre vihkeles gïeleevtiedimmien gaavhtan.
Maanide jïh noeride gïeh saemiengïeleh ööhpehtimmiem skuvleste åadtjoeh namhtah naan sjïere gïeleh dåarjoen namhtah voengesne, lea *giellalávgun aejvie nænnoestæjja buerie gïeleevtiedimmien dïete.
Dákkár fálaldagat leat odne prošeaktavuđot fálaldagat eai ge addojuvvo fásta fálaldahkan.
Daan biejjien dagkerh faalenassh leah prosjekti tjïrrh, jïh eah leah ihkuve faalenassh.
Dagkeres faalenassh leah daenbiejjien prosjeektevåaromen faalenassh eah aaj vedtieh vihties faalenassine.
Lea dárbu árvvoštallat berre go giellalávgun gođđojuvvot oassin dábálaš oahpahusfálaldagas ja váldojuvvot mielde gustovaš rámmaide.
Sæjhta daerpies årrodh vuarjasjidh mejtie gïelebiesieh byöroeh meatan vaaltasovvedh goh akte bielie dehtie sïejhme lïerehtimmiefaalenasseste, jïh meatan vaaltasovvedh nænnoestamme mierine.
Lea daerpiesvoete vierhtiedalledh byöroe goh *giellalávgun gorresovvedh boelhkine sïejhme ööhpehtimmiefaalenassesne jïh mealtan vaaltasovvijibie *gustovaš mieride.
Dát guoskkahuvvo maiddái Sámediggedieđáhusas oahpahusa ja oahpu birra.
Dam aaj Saemiedigkiebïevnesisnie lïerehtimmien jïh ööhpehtimmien bïjre digkede.
Daate aaj Saemiedigkiebïevnesisnie sjåavoehtåvva ööhpehtimmien jïh learoen bïjre.
Mihttu:
Ulmie:
Vuepsie:
Máŋggabealat giellaarenat sámegiela dáfus
Gelliesåarhts gïelesijjieh saemien gïelese
Gelliesåarhts gïelesijjieh saemiengïelen dïete
Strategiijat:
Strategijh:
Strategijh:
Bargat dan ala ahte ráhkaduvvojit buorit giellaarenat mat doibmet gielalaš doarjjan lagasbirrasis
Barkedh ihke hijven gïelesijjieh evtiesuvvieh mah leah goh gïeleldh dåarjoe voengesne
Dan nelnie barkedh ahte buerie gïelesijjieh dorjesuvvieh mah gïeleh dåarjojne voengesne juhtieh
Sámegiela čalmmustahttit almmolašvuođas
Saemien gïelem våajnoes darjodh byögkeles tjiehtjielisnie
Saemiengïelem byögkelesvoetesne tjelmiestehtiejibie
Sámegiela čalmmustahttin dáhpáhuvvá čálagiela bokte.
Saemien våajnoes sjædta tjaalegegïelen tjïrrh.
Saemiengïelen tjelmiestehteme tjaalaldahkegïelen baaktoe sjugniehtåvva.
Danne lea dehálaš láhčit diliid eambbo čállingiela geavaheapmái.
Dannasinie vihkeles sjïehteladteh lissiehtamme åtnose tjaalegegïeleste.
Dannasinie vihkele laetjedh tsiehkieh jeenje tjaaleldhgïelen pråvhkose.
Vaikko áramus sámi čállagat leat máŋga čuođi jagi boarrásat, de lea sámegiela čálagiela aktiivvalaš geavaheapmi sámegielat álbmoga gaskkas oalle ođđa fenomena mii leavvagođii vuos lohkangiellan maŋŋel oskkolaš teavsttaid almmuheami.
Jalhts dah båarasommes tjaalegh saemien gïelesne leah gellie tjuetien jaepien båeries, dle akte naa orre fenomene dah saamastallije almetjh eelkin tjaaleldh saemien nåhtadidh, voestegh goh lohkemegïele mænngan dah religijööse tjaalegh olkese böötin.
Jalhts aaremes saemien tjaalaldahkh leah gellie tjuetie jaepieh båeries, dellie lea saemiengïelen tjaalaldahkegïelen eadtjohke pråvhkoe saemiengïeleh aalmogen gaskesne naa orre fenomeene mijjieh *leavvagođii voestegh lohkemegïeline mænngan religijööse teeksti bæjjoehtimmien.
1970-jagiin lassánišgođii sámegielat girjjálašvuohta dovdomassii, muhto easka dalle go sámegiella šattai oahpahusgiellan vuođđoskuvllas, bođii buoret vuođđu aktiivvalaččat geavahit sámegiel čálagiela sihke lohkan- ja čállingiela.
1970- låhkoen raejeste dle akte stoerre lissiehtimmie saemiengïeleldh lidteratuvreste eelki, men easkah gosse saemien ööhpehtimmiegïeline sjïdti maadthskuvlesne, dle akte buerebe våarome sjïdti saemien tjaalegegïeline nåhtadidh, dovne goh lohkeme- jïh tjaelemegïele.
1970-jaepine saemiengïeleh litteratuvre #læssanidh<vblex><iv><der_inchl><vblex><indic><pret><p3><sg> tjarki, mohte easkan dellie goh saemiengïele ööhpehtimmiegïeline maadthskuvlesne sjïdti, buerebe våarome båetieji eadtjohkelaakan utnedh saemiengïeleh tjaalaldahkegïelem dovne lohkeme- jïh tjaaleldhgïelem.
Go bohte sierra sámi oahppoplánat buot skuvlafágaide 1990-logu loahpageahčen, de oaččui sámegiel čálagiela ovdáneapmi ođđa vuoimmi mii attii ohppiide buori vuođu geavahit sámegiela čálalaččat.
Gosse jïjtsh saemien learoesoejkesjh gaajhkide skuvlefaagide sjïehtesji 1990-låhkoen minngiegietjesne, dle saemien tjaalegegïeleevtiedimmie aktem orre skraejriem åadtjoeji, mij learoehkide aktem hijven våaromem vedti saemien tjaaleldh nåhtadidh.
Goh båetiejin sjïere saemien learoesoejkesjh gaajhkide skuvlefaagide 1990-låhkoen minngiegietjesne, dellie åadtjoeji saemiengïeleh tjaalaldahkegïelen evtiedimmie orre faamoem mij learoehkidie vedtieji buerie våaromem utnedh saemiengïelem tjaaleldh.
Sámegiela čalmmustahttima hástalusaid ferte árvvoštallat oalle oanehis čálagiellahistorjjá ektui skuvlaoktavuođas, ja maiddái stuora erohusaid ektui daid iešguđetge giellajoavkkuid gaskka.
Saemien gïelem våajnoes darjodh lea akte haesteme dan åvteste tjaalegegïelen histovrije lea naa åenehks skuvleektiedimmesne, jïh naa stoerre joekehtsigujmie dejtie ovmessie gïeledåehkide.
Saemiengïelen tjelmiestehtemen haestiemidie tjuara vierhtiedalledh naa åenehks tjaalaldahkegïelehistovrijen muhteste skuvlegaskesisnie, jïh aaj stoere joekehtsi muhteste daj ovmessieaaj gïeledåehkiej gaskemsh.
Sámegiela čalmmustahttin lea sihke mihttu ja reaidu.
Saemien gïelem våajnoes darjodh lea dovne akte ulmie jïh akte vierhtie.
Saemiengïelen tjelmiestehteme lea dovne vuepsie jïh dïrrege.
Galbbaid, dáiddalaš cealkámušaid, dokumeanttaid, ruovttusiidduid ja tekstema bokte galgá giella boahtit oidnosii.
Gïele våajnoes sjædta sjiltadimmien, tjeahpoen, tjaatsegi, hïejmesæjroej jïh teekstadimmien tjïrrh.
Sjeltiej, *dáiddalaš #jiehtedh<vblex><tv><der_muš><n><pl><gen>, tjaatsegi, nehtebielieh jïh *tekstema gåaskoen edtja gïele vååjnesasse båetedh.
Oinnolaš giella lea vuođđo veahkkeneavvu giellaoahpahusas, seammás go maiddái addá gillii eambbo stáhtusa.
Akte våajnoes gïele lea akte vihkeles viehkievierhtie gïelelïerehtimmesne, seamma tïjjen dle gïele aaj stuerebe staatusem åådtje.
Våajnoes gïele lea våarome viehkievierhtien gïeleööhpehtimmesne, seammasïenten goh aaj gïelese jeenje staatusem vadta.
Sámi báikenamaid geavaheapmi ja čalmmustahttin lea dehálaš giella- ja kulturovddideaddji doaibmabidju.
Saemien sijjienommh nåhtadidh jïh våajnoes darjodh leah akte vihkeles gïele- jïh kultuvreskreejrije råajvarimmie.
Saemien sijjienommi pråvhkoe jïh tjelmiestehteme lea vihkeles gïele- jïh #kultuvre<n><cmp_sgnom><cmp> evtiedæjja råajvarimmie.
Lea dehálaš systemáhtalaččat registreret ja čohkket sámi báikenamaid, erenoamážit guovlluin gos sámi báikenammamateriálat leat unnán čohkkejuvvon.
Vihkeles saemien sijjienommh öörneldihkie vïhtesjadtedh jïh tjöönghkedh, joekoen dejnie dajvine gusnie jïjnjh saemien nommh fååtesieh.
Vihkele *systemáhtalaččat registreeredh jïh seeptjedh saemien sijjienommide, joekoenlaakan dajvine gusnie saemien sijjienommematerijaalh ånnetji seeptjesovveme.
Dán oktavuođas lea dehálaš hukset bajás sámi nammafágalaš arkiivva gos nammamateriálat leat álkit olámuttos.
Daan sjïekenisnie dle vihkeles aktem saemien nommefaageles våarhkoem tseegkedh, guktie alhkie sjædta nommide gaavnedh.
Daennie gaskesisnie vihkele bigkedh bæjjese saemien nommefaageles arkijvem gusnie nommematerijaalh aelhkie jaksoemieresne.
Media ja girjjálašvuohta váikkuhit giela, danne lea dehálaš ahte almmuhuvvo sámi girjjálašvuohta mas lea sihke buorre giella ja mii seammás lea heivehuvvon ahkejovkui ja mii movttiidahttá eambbo lohkamii.
Meedija jïh lidteratuvre gïelem tsevtsieh, dannasinie vihkeles saemien lidteratuvre olkese båata mij dovne hijven gïelem åtna, jïh seamma tïjjen lea aalteredåahkan sjïehtedamme jïh lohkemelastoem skreejrie.
Meedije jïh litteratuvre gïelen dijpieh, dannasinie vihkele ahte saemien litteratuvre bæjjoehtåvva mesnie lea dovne buerie gïele jïh mij seammasïenten aalteredåahkan sjïehtelovveme jïh mij jeenje lohkemasse eadtjaldahta.
Medias lea dehálaš rolla servodagas, ja nu lea ge das stuora ovddasvástádus sihke čalmmustahttima dáfus, buori giellageavaheami dáfus, ja ahte addojuvvo fálaldat mii lea mielde ovddideame ja nanneme giellageavaheami.
Meedijan råålla lea vihkeles siebriedahkesne, jïh dan åvteste aktem stoerre dïedtem åtna gïelem vuesiehtidh, hijven gïelem nåhtadidh, jïh faalenassh vedtedh mah gïeleåtnoem skreejrieh jïh eevtjieh.
Meedijen lea vihkele råållam siebriedahkesne, jïh dan lea aaj desnie stoere dïedte dovne tjelmiestehtemen dïete, buerie gïeleåtnoen dïete, jïh ahte vadtasåvva faalenasse mij mealtan evtiedidh jïh gïeleåtnoem nænnoestidh.
Filmmat mánáide ja nuoraide leat dehálaš giellagaskkusteaddjit.
Filmh maanide jïh noeride leah vihkeles bieljelæjjah gïeleste.
Jielieguvvieh maanide jïh noeride leah vihkeles gïelebuektijh.
Filmmat main geavahuvvo sámegiella ja filmmat main lea sámegiel teaksta leat ge danne dehálaččat mánáid giellaovdáneapmái.
Filmh saemien gïeleveeljeminie jïh filmh saemien teeksteveeljeminie sijhtieh dannasinie vihkeles årrodh maanaj gïeleevtiedimmien gaavhtan.
Jielieguvvieh mejnie saemiengïele jïh jielieguvvieh åtnasåvva mejnie lea saemiengïeleh teekste leah aaj dannasinie vihkielåbpoe maanaj gïeleevtiedæmman.
Sámediggi oaidná dárbbu ovttasbargat Davviriikkalaččat Sámi parlamentáralaš ráđi ja Davviriikkalaš sámeministariid bokte vai sámegiella oažžu stuorát saji tv-kanálain, dvd-filmmain ja interneahttasiidduin mat leat ráhkaduvvon mánáid ja nuoraid váste.
Saemiedigkie vuajna daerpies aktine noerhtelaanti laavenjostojne, Saemien paralmentarihkeles raerien jïh noerhtelaanti saemieministeri tjïrrh, ihke saemiein gïele stuerebe sijjiem åådtje tv-kanaaline, dvd-filmine jïh gaskeviermiesæjrojne mah leah maanide jïh noeride sjïehtedamme.
Saemiedigkie daerpiesvoetem vuajna laavenjostedh Noerhtelaanti daltesisnie Saemien parlamentarihkeles raerien jïh Noerhtelaanti saemienministeri baaktoe vuj saemiengïele stoerebe sijjiem tv-kanaalijste åådtje, *dvd-jielieguvvine jïh gaskeviermiebieline mah dorjesovveme maanaj jïh noeride.
Mihttu:
Ulmie:
Vuepsie:
Sámegiella geavahuvvo ja lea oidnosis buot arenain servodagas.
Saemien gïele åtnsåvva jïh lea våajnoes gaajhkine sijjine siebriedahkesne
Saemiengïele åtnasåvva jïh lea vuajnose #gaajhke<prn><ind><pl><loc> sijjine siebriedahkesne.
Strategiijat:
Strategijh:
Strategijh:
Bargat eambbo čalmmustahttit sámi giela ja kultuvrra
Saemien gïelem jïh kultuvrem vielie våajnoes darjodh
Barkedh jeenje tjelmiestehtedh saemien gïelem jïh kultuvrem
Almmuhit eambbo girjjálašvuođa, aviissaid ja áigečállagiid sámegillii
Vielie lidteratuvre, jienebh plaerieh jïh tjaalegh saemien gïelesne
jeenje litteratuvrem Bæjjoehtidh, plaerieh jïh boelhkeplaerieh saemiengïelese
Geavahit eambbo čálalaš sámegiela digitála mediain
Vielie tjaaleldh saemien gïele digitaale meedijinie.
Utnedh jeenje tjaaleldh saemiengïelem digitaale meedijinie
Ekonomalaš ja hálddahuslaš váikkuhusat
Ekonomeles jïh reereles konsekvensh
Ekonomeles jïh reerije dïedth
Dát dieđáhus čuvge daid dárbbuid ja hástalusaid mat servodagas leat, ja evttoha čovdosiid mat sáhttet buoridit sámegiela dili.
Daate bïevnese daerpiesvoetide jïh haestiemidie tjoevkede mah siebriedahkesne gååvnesieh, jïh raeriestimmieh buakta mah edtjieh tsiehkiem saemien gïelese bueriedidh.
Daate bïevnese dejtie daerpiesvoeth jïh haestemh goekin mah siebriedahken leah, jïh tjoevtenjh uvtede mah maehtieh saemiengïelen tsiehkiem bueriedidh.
Dáinna dieđáhusain, ja buriin gulahallamiin guovddáš eiseválddiiguin, vuordá Sámediggi ahte ekonomalaš rámmat sámegiela ovddideapmái Norggas lasihuvvo dovdomassii.
Viehkine daehtie bïevnesistie, jïh akten hijven dijalogen tjïrrh voernges åejvieladtjigujmie, dle Saemiedigkie veanhtede dah ekonomeles mierieh saemien gïeleevtiedæmman Nöörjesne tjarke læssanieh.
Daejnie bïevnesinie, jïh buerie gaskesadteminie voernges åejvieladtjigujmie, Saemiedigkie vuarta ahte ekonomeles mierieh saemiengïelen evtiedæmman Nöörjesne tjarki lissiehtåvva.
Sámedikkis lea stuora jáhkku dasa ahte guovddáš eiseválddit dustejit daid mihtuid mat leat biddjon, nu ahte Sámediggi ja eará ovddasteaddjit ožžot daid ekonomalaš ja hálddahuslaš rámmaid mat dárbbašuvvojit jus galgá loktet sámegiela stáhtusa ja geavaheami.
Saemiedigkie ojhte veanhta dah voernges åejvieladtjh mietieh dejtie ulmide mah leah bïejesovveme, guktie Saemiedigkie jïh jeatjah aktöörh dejtie ekonomeles jïh reereles mieride åadtjoeh mah leah daerpies jis edtja staatusem jïh åtnoem saemien gïeleste bijjiedidh.
Saemiedigkesne lea stoere vuesiehtimmie dïsse ahte voernges åejvieladtjh dejtie vuepsieh dåastoeh mah byöjeme, dan ahte Saemiedigkie jïh jeatjah saadthalmetjh åadtjoeh dejtie ekonomeles jïh reerije mieride mah daarpesjovvieh jis edtja saemiengïelen staatusem jïh pråvhkoem lutnjedh.
Sámediggi ipmirda ahte dát dieđáhus evttoha stuora rievdadusaid.
Saemiedigkie ojhte daajra daate bïevnese stoerre jarkelimmieh kreava.
Saemiedigkie guarkoe ahte daate bïevnese stoere jorkestimmide uvtede.
Lágat fertejit rievdaduvvot, váldi ja ovddasvástádus ferte čielggaduvvot.
Tjuara laakh jarkelidh, faamoem jïh dïedtem tjïelkestidh.
Laakh tjuerieh jarkestovvedh, stilleme jïh dïedte tjuara tjïelkedovvedh.
Seammás fertejit ekonomalaš resurssat lasihuvvot, nu go juo lea namuhuvvon.
Seamma tïjjen dle ekonomeles vierhtieh tjuerieh læssanidh, goh joe neebneme.
Seammasïenten tjuerieh ekonomeles #resursse<n><pl><nom> lissiehtovvedh, dan goh joe moenesovveme.
Dat rievdadusat maid Sámediggi dás evttoha, mielddisbuktet ahte máŋga lága mat addet giellavuoigatvuođaid sámegielagiidda fertejit rievdaduvvot.
Dah jarkelimmieh mejtie Saemiedigkie daesnie raereste, jarkelimmieh sjugniedieh jienebinie laakine, mah joekehts gïelereaktah vedtieh saamastallije almetjidie.
Dah jorkestimmieh aaj Saemiedigkie daelie uvtede, mealtan buektieh ahte gellie laakh mah gïelereaktide saamastallijidie vedtieh tjuerieh jarkestovvedh.
Dát mearkkaša maiddái ahte sihke Sámedikki ja eará ovddasteddjiid váldi rievdaduvvo.
Aaj akte jarkelimmie faamosne sjædta, dovne Saemiedægkan jïh jeatjah aktööride.
Daate aaj krööhkeste ahte dovne Saemiedigkien jïh jeatjah saadthalmetji stilleme jarkeståvva.
Dát lea stuora bargu mii gáibida dárkilis guorahallama.
Daate akte stoerre barkoe mij aktem veele gïehtjedimmiem kreava.
Daate stoere barkoe mij kreava eensi goerehtallemem.
Danne lea Sámediggi evttohan ahte nammaduvvo sámi almmolaš lávdegoddi (SaOU/SáAL) mas leat Ráđđehusa ja Sámedikki ovddasteaddjit.
Dannasinie Saemiedigkie raeriestamme aktem byögkeles moenehtsem tseegkedh (SaOU), lïhtsegigujmie Reerenasseste jïh Saemiedigkeste.
Dannasinie lea Saemiedigkie uvtedamme ahte nommehtåvva saemien byjjes moenehtse (*SAOU/*SÁAL) mesnie leah Reerenassen jïh Saemiedigkien saadthalmetjh.
Dán lávdegottis ferte leat mandáhtta čielggadit ja evttohit rievdadusaid sámegillii guoski lágain ja válddis.
Daan moenehtsen mandaate tjuara årrodh salkehtidh, jïh raeriestimmieh buektedh jarkelimmiej bïjre laakine jïh faamosne mah leah saemien gïelen bïjre.
Daennie moenehtsen tjuara mandaate tjïelkedidh jïh jorkestimmieh saemiengïelese uvtedidh dïjpije laakine jïh vaeltesth.
Viidáseappot ferte lávdegoddi guorahallat rámmaeavttuid, ovddasvástádusdili ja sámegiel doaibmabijuid oktiiheiveheami ja evttohit rievdadusaid.
Vijriesåbpoe dle moenehtse tjuara mierietsiehkide, dïedtem jïh iktedimmiem saemien gïeleråajvarimmijste gïehtjedidh, jïh raeriestimmieh buektedh jarkelimmide.
Vijriehkåbpoe tjuara moenehtse mierietsiehkieh goerehtalledh, dïedtetsiehkiem jïh saemiengïeleh råajvarimmiej iktedimmiem jïh jorkestimmieh uvtedidh.
Dát eaktuda ahte Sámediggi hábme lávdegotti mandáhta.
Tsihkestahta Saemiedigkie mandaatem dorje moenhtsasse.
Daate tsïhkestahta ahte Saemiedigkie moenehtsen mandaatem hammode.
Dieđáhus čuovvoluvvo Sámedikki jahkásaš bušeahtaid bokte gos ovttaskas mihtuid doaibmabijut vuoruhuvvojit.
Saemiedigkien fïerhten jaepien budsjedten tjïrrh sæjhta bïevnesinie vijriesåbpoe barkedh, gusnie sæjhta råajvarimmieh prijoriteradidh dej sjïere ulmiej nuelesne.
Bïevnese dåeriedåvva Saemiedigkien jaapetje budsjehti baaktoe gusnie oktegs vuepsiej råajvarimmieh prijoriteradovvieh.
Sámediggeráđđi áigu árvvoštallat ráhkadit doaibmaplánaid muhtun áŋgiruššansurggiide.
Saemiedigkieraerie sæjhta vuarjasjidh dahkoesoejkejsh darjodh muvhtide barkoesuerkijste.
Saemiedigkieraerie sæjhta vierhtiedalledh darjodh dahkoesoejkesjh muvhtide barkoesuerkide.
Dieđáhusas lea guhkesáigásaš perspektiiva ja lea lunddolaš geahčadit dieđáhusa golmma-njealji jagi geahčen fas, gávnnahan dihte lea go Sámediggi joksan daid mihtuid mat leat biddjon dieđáhusas.
Bïevnesen akte guhkies perspektijve, jïh sæjhta iemie årrodh bïevnesem gïehtjedidh golme- njieljie jaepiej mænngan juktie vuarjasjidh mejtie Saemiedigkie lea dejtie ulmide jakseme mejtie bïevnesasse bïejeme.
Bïevnesisnie lea *guhkesáigásaš perspektijve jïh iemie vuejnedh bïevnesem #golme<num><cmp_sggen><cmp><guio>njieljien jaepien luvnie viht, guajhtsadidh åvteste lea goh Saemiedigkie jakseme dejtie vuepsieh mah bïevnesisnie byöjeme.
tmx_data/tekstB_mod_sme2sma.tmx

File: tmx_data/tekstB_mod_sme2sma.tmx

Fidnooahppi vuoigatvuođat ja geatnegasvuođat
Lïerehtæjjan reaktah jïh dïedth
Lïerehtæjjan reaktah jïh dïedth
Dus lea vuoigatvuohta oažžut oahpahusa mearriduvvon oahppoplána mielde, muhto dus lea seammás geatnegasvuohta oassálastit aktiivvalaččat ulbmiliid juksamii ja oassálastit iežat oahppanbarggu plánemii ja árvvoštallamii.
Dov lea reakta ööhpehtimmiem åadtjodh nænnoestovveme learoesoejkesjen mietie, mohte seammasïenten dov dïedte eadtjohkelaakan vyöjhkesadtedh lïerehtimmien ulmide jaksedh jïh vyöjhkesadtedh jïjtjedh lïeremebarkoem soejkesjidh jïh vierhtiedidh.
Dov lea reakta ööhpehtimmiem åadtjodh nænnoestovveme learoesoejkesjen mietie, mohte dov lea seammasïenten dïedte mealtan eadtjohkelaakan ulmide jaksedh jïh mealtan jïjtjedh lïeremebarkoen soejkesjidh jïh vierhtiedalledh.
Don galggat leat mielde ráhkadeamen buori bargobirrasa ja buriid bargodiliid.
Datne edtjh meatan årrodh buerie barkoebyjresem jïh buerie barkoetsiehkieh darjodh.
Datne edtjh mealtan årrodh buerie barkoebyjresem jïh buerie barkoetsiehkide darjodh.
Don galggat boahtit fága-/sváinnasiskosii, masa oahppofitnodat du almmuha.
Datne edtjh faage-/svennepryövenasse båetedh mïsse learoesïelte datnem bæjjohte.
Datne edtjh faage-/svennepryövenassese båetedh, mïsse learoesïelte datnem bæjjohte.
Oahppoáigi lea mearriduvvon du oahpposoahpamušas fágii dábálaš bargoáiggi vuođul.
Learoetïjje nænnoestovveme dov lïerehtimmielatjkosne faagen sïejhme barkoetïjjen mietie.
Learoetïjje nænnoestovveme dov lïerehtimmielatjkosne faagese sïejhme barkoetïjjen mietie.
Don leat oahppofitnodaga bargi ja dus leat vuoigatvuođat ja geatnegasvuođat lágaid ja tariffasoahpamuša vuođul, ee. bargoáiggi ja luomu.
Datne learoesïelten barkije jïh dov leah reaktah jïh dïedth laaki jïh tariffelatjkoej mietie, gaskem jeatjah barkoetïjjen jïh eejehtimmien bïjre.
Datne learoesïelten barkije jïh dov leah reaktah jïh dïedth laaki jïh tariffelatjkoen mietie, gaskem jeatjah barkoetïjjem jïh eejehtallemem.
Dus lea, nu mo buot eará bargiin, vuoigatvuohta oahpposoahpamuša lassin maiddái čálalaš bargosoahpamuššii oahppofitnodagain.
Dov lea, goh gaajhki jeatjah barkiji, lïerehtimmielatjkoen lissine, reakta tjaaleldh barkoelatjkose learoesïeltine.
Dov lea, #<adv> goh gaajhki jeatjah barkiji, reakta lïerehtimmielatjkoen lissine aaj tjaaleldh barkoelatjkose learoesïeltine.
Mo ohcamuš meannuduvvo?
Guktie ohtseme gïetedåvva?
Guktie ohtseme gïetedåvva?
Jos leat ohcan oahpposaji, de don čujuhuvvot oahppofitnodagaide, main leat oahpposajit daid fágain, mat vuođđuduvvet dan joatkkaskuvlla prográmmasuorgái, maid don leat čađahan.
Jis learoesijjiem ohtseme, dellie dutnjien learoesïeltide tjaatseste, mejnie learoesijjieh dejnie faagine mïsse jåarhkeskuvlen programmesuerkien nelnie bigkeme maam datne tjïrrehtamme.
Jis learoesijjiem ohtseme, dellie datne learoesïeltide tjaatsestovvh, mejnie leah learoesijjieh dej faagine, mah tseegkesuvvieh dan jåarhkeskuvlen programmesuarkan, maam datne tjïrrehtamme.
Fylkkagielda geahččala nu guhkás go vejolaš gaskkustit du dan fága oahppasajiide, masa leat ohcan.
Fylhketjïelte pryövoe dan gåhkese man gåarede dutnjien learasijjiem åvtese buektedh dennie faagesne mïsse ohtseme.
Fylhketjïelte voejhkele dan gåhkese goh buektehte buektedh dov dam faagem learasijjide, mïsse ohtseme.
Don sáhtát dattetge čujuhuvvot fitnodagaide, main leat oahppasajit fágain, maidda it leat ohcan, muhto maidda dus lea gelbbolašvuohta, ja oahppofitnodagaide iežat ruovttugieldda dahje ruovttufylkka olggobealde.
Maahta darhkan sïeltide tjaatsestidh learasijjine faagesne maam ij leah ohtsedamme, mohte mesnie datne maahtaldahkem åtnah, jïh learoesïeltide jïjtjedh årrometjïelten jallh årromefylhken ålkolen.
Datne maahtah darhkan sïeltide tjaatsestovvedh, mejnie leah learasijjieh faagine, mejtie ih leah ohtseme, mohte mejtie dov lea maahtaldahke, jïh learoesïeltide jïjtjedh årrometjïelten jallh årromefylhken ålkolen.
Ohccit geat orrot heivemin oahpposadjái, sáhttet bovdejuvvot jearahallamii.
Ohtsijh gïeh vååjnoeh learoesæjjan sjiehtieh, maehtieh byjrehtæmman bööresovvedh.
Ohtsijh gïeh vååjnoeh learoesæjjan sååjhtedh, maehtieh byjrehtæmman bööresovvedh.
Danin lea hui mávssolaš ahte leat almmuhan rievttes čujuhusa ja mobiilanummira, ja ahte leat fáhtemis dan áigodagas, go sajit gaskkustuvvojit.
Dïhte lea dan vihkele datne leah rïektes årromesijjiem jïh mobïjlenummerem bæjjoehtamme, jïh jaksoemieresne dennie boelhkesne gosse sijjide buaktasuvvieh.
Dannasinie lea dan vihkele ahte rïektes årromesijjiem jïh mobïjlenummerem bæjjoehtamme, jïh ahte leah reeblemisnie dennie boelhkesne, goh sijjieh buaktasuvvieh.
Eanaš fylkkain sáhtát gitta suoidnemánu 1. beaivvi rádjai logget siidui vigo.no (logge siidui MinID vehkiin) ja rievdadit čujuhusa ja mobiilanummira.
Jeenjemesh fylhkine maahtah snjaltjen 1. biejjien raajan vigo.no sïjse loggedh (loggh dan sïjse MinID:en viehkine) jïh årromesijjiem jïh mobïjlenummerem jarkestidh.
Jeenjemes fylhkine maahtah öövre snjaltjen 1. biejjien raajan bealan loggedh *vigo.nov (bealan lågga *MinID viehkine) jïh årromesijjiem jïh mobïjlenummerem jarkestieh.
Jos it váldde vuostá oahppofitnodaga fálaldaga, maid fylkkagielda lea dutnje gaskkustan, de dus ii leat vuoigatvuohta oažžut ođđa oahpposaji dahje skuvlaoahpahusfálaldaga seamma skuvlajagi.
Jis ih faalenassem dåastoehtidh maam learoesïelteste åådtjeme maam fylhketjïelte dutnjien åvtese buakteme, dellie dov ij leah reakta orre learoesijjiem jallh skuvleööhpehtimmiefaalenassem skuvlesne seamma skuvlejaepiem.
Jis ih #<adv> learoesïelten faalenassem dåastohth, maam fylhketjïelte lea dutnjien buakteme, dellie dov ij leah reakta orre learoesijjiem åadtjodh jallh skuvleööhpehtimmiefaalenassem seamma skuvlejaepien.